The Greek Civil War 1943-1949,

Major Jeffrey Kotora, Marine Corps Command and Staff College, 16 Apr 1985

Since the end of the Second World War, the frequency with which nations have fallen victim to communist insurgencies has not abated. Why have some nations been able to resist while others succumbed to wars of national liberation? The object of this paper is to examine one such conflict with a view towards analyzing the events of the war and the causative factors that made it a successful counterinsurgency.
This study of the Greek Civil War begins with a discussion of the roots of the conflict in the German occupation of Greece in 1941. Included in this discussion is the growth of the resistance and the rise of the Greek communists. The major portion of the paper deals with three separate stages, or «Rounds» of the civil war. The First Round occurred in late 1943 and was an attempt by the communists to eliminate rival resistance groups. The Second Round was precipitated by the overt attempt of the communists to seize control of Greece shortly after liberation by the Allies in late 1944.

Συνέχεια

Advertisements

Πεσόντες και νεκροί: Εμφύλιες συγκρούσεις 1941-1944

Αβδελάς Βασίλειος του Αντωνίου, Ανχης (ΠΖ): Γεννήθηκε στη
Στρώμνιτσα Μακεδονίας το 1897, της Π.Α.Ο. Εκτελέσθηκε, λόγω της ιδιότητάς του ως Αξκού, στη Δράμα στις 10 Οκτωβρίου
1944.
Αβραμίδης Γεώργιος του Τρύφωνος, Αντάρτης: Γεννήθηκε στο
Καπνόφυτο Σιντικής Σερρών το 1911, των Ε.Α.Ο. – Π.Α.Ο.
Εκτελέσθηκε στο Λειβαδοχώρι Νιγρίτας στις 10 Οκτωβρίου 1943, σε διατεταγμένη υπηρεσία ευρισκόμενος.
Αβραμίδης Δήμος του Στυλιανού, Αντάρτης: Γεννήθηκε στο
Καπνόφυτο Σιντικής Σερρών το 1905, των Ε.Α.Ο. – Π.Α.Ο.
Φονεύθηκε μαχόμενος στο χωριό Μαυροθάλασσα Νιγρίτας στις 10
Δεκεμβρίου 1943.
Αβραμίδης Ιωάννης του Μιχαήλ, Λοχίας: Γεννήθηκε στην Αθήνα
το 1914, του Φρουραρχείου Θεσσαλονίκης. Συνελήφθη και
εκτελέσθηκε στο Βέρμιο στις 10 Μαρτίου 1944, λόγω της
ιδιότητάς του ως Μ. Υπαξιωματικού.
Αβραμόπουλος Εμμανουήλ του Ιωάννη, Αντάρτης: Γεννήθηκε στην
Ροδόπολη Σερρών το 1905, των Ε.Α.Ο. – Π.Α.Ο. Φονεύθηκε σε
σύγκρουση με τον Ε.Λ.Α.Σ. στο Δίφυλο Ν. Πετριτσίου Σιντικής
στις 10 Νοεμβρίου 1944.
Άγας Ιωάννης του Σωκράτους, Εύζωνος: Γεννήθηκε στην Αθήνα
το 1922, του Ι Τ.Α. Αθηνών. Συνελήφθη στη Νέα Σμύρνη και
εκτελέσθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1944.
Αγγελάκης Αθανάσιος του Δημητρίου, Αντάρτης: Γεννήθηκε στη
Σησαμιά Βισαλτίας Σερρών το 1902, των Ε.Α.Ο.- Π.Α.Ο.
Συνελήφθη και εκτελέσθηκε στη θέση Τραπέζια Τερπνής στις 20
Νοεμβρίου 1944.
Αγγελάκης Νικόλαος του Αναστασίου, Εύζωνος: Γεννήθηκε στο
Γυμνό Χαλκίδας Ευβοίας το 1918, του ΙΙ Ανεξ. Τάγματος
Ευζώνων Ευβοίας. Συνελήφθη σε μάχη και εκτελέσθηκε στην
Αμάρυνθο Χαλκίδας στις 17 Οκτωβρίου 1944.
Αγγελάκος Αγγελής του Δημητρίου, Εύζωνος: Γεννήθηκε στον
Μυστρά Λακωνίας το 1914, του Τ.Α. Σπάρτης. Τραυματίσθηκε
στη μάχη του Μυστρά στις 11 Οκτωβρίου 1943 και,
διακομισθείς σε πρόχειρο νοσοκομείο, υπέκυψε την επομένη.
Αγγελάρας Αγγελής του Αθανασίου, Εύζωνος: Γεννήθηκε στο
Μαντούδι Χαλκίδας Ευβοίας το 1924, του Τ.Α. Ευβοίας.
Συνελήφθη σε μάχη και εκτελέσθηκε στη μονή Οσίου Δαυΐδ στις
3 Μαρτίου 1944.
Αγγελής Δημήτριος του Νικολάου, Εύζωνος: Γεννήθηκε στην
Αμάρυνθο Ευβοίας το 1916, του ΙΙ Ανεξ. Τάγματος Ευζώνων
Ευβοίας. Φονεύθηκε στη μάχη της Σέττας στις 26 Ιουνίου
1944.
Αγγελής Αναστάσιος του Μιχαήλ, Δεκανέας: Γεννήθηκε στην
Αμάρυνθο Χαλκίδας Ευβοίας το 1915, του ΙΙ Ανεξ. Τάγματος
Ευζώνων Ευβοίας. Συνελήφθη σε μάχη και εκτελέσθηκε στη θέση
Άγ. Ασώματοι Αμαρύνθου στις 17 Οκτωβρίου 1944.

Συνέχεια

Αναμνήσεις στην Αθήνα, Την Καρδιά της Αντίστασης, Γιάννης Ιωαννίδης (γ.γ ΚΚΕ)

σελίδες 140-141

Θυμάμαι τή θέση τοΰ Γληνοΰ. Αυτός ιδιαίτερα τόνιζε τά πρόβλημα των βουλγάρων γιατί και περισσότερο άπό όλους αισθανόταν τήν πίεση τών άλλων πάνω σ’ αυτό. Μετά βγήκε καί ή υπόθεση εκείνη, ή προβοκάτσια τών γερμανών μέ τό σύμφωνο Ίωαννίδη – Δασκάλοφ.

Αυτοί θέλαν να τήν πατήσουμε μέ τό Βαλκανικό. Είδαν όμως ότι δεν πέσαμε σέ τέτοια προβοκάτσια, νά κάνουμε Ενα τέτοιο σύμφωνο μέ όλους μαζί. Ή Ίντέλιτζενς Σέρβις τά ήξερε, τά παρακολούθησε όλα αυτά. Άφοϋ λοιπόν είδε ότι άπό έκεΐ δέ βγαίνει τίποτα έπρεπε νά σκαρωθεί κάτι άλλο γιά νά καρφώσουν τόν Ίωαν­νίδη καί σκάρωσαν τό σύμφωνο Ίωαννίδη – Δασκάλοφ. Συνέχεια

Η γεωγραφία της εμφύλιας βίας στη κατοχική Μεσσηνία. Μια ποσοτική προσέγγιση

Στάθης Ν. Καλύβας, Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Yale University

Το άρθρο αυτό εστιάζει στη δυναμική της εμφύλιας βίας στο νομό Μεσσηνίας, κατά τη διάρκεια της κατοχής. Η ανάλυση χρησιμοποιεί ως κεντρικό εργαλείο την ποσοτική ανάλυση και στηρίζεται σε βάση δεδομένων που περιλαμβάνει το σύνολο των ανθρωποκτονιών στη Μεσσηνία που σχετίζονται άμεσα με τη δράση των αντιμαχόμενων παρατάξεων κατά τη διάρκεια της κατοχής και αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών, δηλαδή ως και τα τέλη Οκτωβρίου του 1944.[i] [ii] Σε συνδυασμό με τοπικές ιστοριογραφικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις, η ανάλυση της γεωγραφικής κατανομής της βίας επιτρέπει τόσο την πραγματολογική εμβάθυνση στον κατοχικό εμφύλιο πόλεμο στο νομό Μεσσηνίας όσο και την ερμηνευτική εμβάθυνση στο ευρύτερο θέμα της δυναμικής των εμφυλίων συγκρούσεων και της λογικής της βίας.

Ο όρος «εμφύλια βία» περιγράφει το αντικειμενικό γεγονός της διαπλοκής της κατοχής και της αντίστασης με μια εμφύλια σύγκρουση που πήρε εκρηκτικές διαστάσεις στη συγκεκριμένη περιοχή. Λόγω της μαζικής ανάπτυξης τόσο της εαμικής αντίστασης όσο και των Ταγμάτων Ασφαλείας και εξαιτίας της πολύνεκρης σύγκρουσής που ακολούθησε, η Μεσσηνίας αποτελεί σχεδόν υποδειγματική περίπτωση για την ανάλυση των διεργασιών αυτών στη περίοδο 1943-1944. Η έκταση, η ένταση και ο χαρακτήρας των συγκρούσεων αυτών δικαιολογούν πλήρως την χρήση του όρου «εμφύλιος πόλεμος».

Στο πλαίσιο του κατοχικού εμφυλίου πολέμου μπορεί να διακρίνει κανείς δύο τύπους βίας πάνω στους οποίες δομείται το θεωρητικό σχήμα της ανάλυσης. Ο πρώτος αφορά την βία που εξάσκησαν οι δυνάμεις κατοχής[iii] και οι έλληνες συνεργάτες τους και χαρακτηρίζεται ως μαύρη βία· η δεύτερη αναφέρεται στη βία που προήλθε από τις δυνάμεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ και περιγράφεται ως κόκκινη βία.[iv] Στόχος του άρθρου είναι η ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών των δύο αυτών τύπων βίας διαμέσου της ποσοτικής ανάλυσης συμπληρωμένης με στοιχεία που προέρχονται από τοπικές μελέτες. Η επιλογή αυτή επιτρέπει τόσο την ανάλυση και περιγραφή της βίας αυτής καθεαυτής όσο και την κοινωνιολογική προσέγγιση των διεργασιών που συντελέστηκαν στο μαζικό επίπεδο στο κρίσιμο εκείνο χρονικό διάστημα. Συνέχεια

Ζέρβας Ναπολέων, στρατηγός

Στρατιωτικός και πολιτικός,αρχηγός του ΕΔΕΣ και μία απο τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Εθνικής Αντίστασης.

Μετά την αποπεράτωση των γυμνασιακών σπουδών του κατατάχθηκε εθελοντής στο στράτευμα το 1910 και κατα τους Βαλκανικούς Πολέμους έλαβε επ’ ανδγραγαθεία τον βαθμό του Ανθυπασπιστή.

Αργότερα φοίτησε στην Σχολή Υπαξιωματικών και ονομάστηκε ανθυπολοχαγός το 1914.Φανατικός βενιζελικός, προσεχώρησε απο τους πρώτους στο Κίνημα «Εθνικής Αμύνης» που εκδηλώθηκε το 1916, πήρε μέρος σε πολλές μάχες του Μακεδονικού Μετώπου (1917-1918) στις οποίες και διακρίθηκε και το 1920, προαγόμενος επ’ ανδραγαθία έφθασε στον βαθμό του Ταγματάρχη. Συνέχεια

Κούτρας Αθανάσιος, ταξίαρχος

Γεννήθηκε στα Πεντεόρια Παρνασσίδος το 1907. Το 1926 εισήλθε στη ΣΣΕ και μετά 4ετή φοίτηση ονομάστηκε ανθυπολοχαγος Πυροβολικού το 1930.

Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940 -41, πολέμησε ως λοχαγός, ως διοικητής πυροβολαρχίας πεδινού πυροβολικού. Συγκεκριμένα, έλαβε μέρος στην υπεράσπιση του θρυλικού υψώματος 731 στην περιοχή της Κλεισούρας (Αλβανίας), το οποίο υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος της συντριβής της Ιταλικής Στρατιάς του Καβαλλέρο κατά την Εαρινή Επίθεση της 9ης Μαρτίου 1941 την οποία παρακολούθησε αυτοπροσώπως ο Μπενίτο Μουσολίνι. Στις 11 Μαρτίου, τέθηκε επικεφαλής, δυνάμεως πυροβολητών και τμήματος πεζικού και συνέλαβε 175 Ιταλούς, μεταξύ των οποίων έναν λοχαγό και δύο κατωτέρους αξιωματικούς.

Το Μάιο του 1941, μετά την κατάρρευση του Μετώπου, βρισκόμενος στην Αθήνα με την οικογένειά του κατόπιν σχετικής διαταγής, τοποθετήθηκε στo Υπουργείο Εμπορίου και ως Πρόεδρος αρμόδιας Επιτροπής ήταν υπεύθυνος για την έκδοση Δελτίων Τροφίμων σε δύο συνοικισμούς (Υμηττό και Θησείο). Παρά του ότι είχε, κατά κάποιο τρόπο, εξασφαλισμένο τον επιούσιο της οικογένειάς του, τον βασάνιζαν οι σκέψεις, ότι ως Έλληνας Αξιωματικός έπρεπε να δράσει κι είχε δύο επιλογές: Η μία, να επιδιώξει να διαφύγει στη Μ. Ανατολή και να συνεχίσει εκεί τον αγώνα, και η άλλη, να μεταβεί στην ιδιαιτέρα του πατρίδα τα Πέντε Όρια παρνασσίδος, απ’ όπου θα μπορούσε αργότερα να πολεμήσει τους κατακτητές. Προτίμησε τη δεύτερη λύση την οποία και πραγματοποίησε οικογενειακώς. Συνέχεια

Κρυπτογράφηση μηνυμάτων στον εμφύλιο

Η επικοινωνία των ανώτερων στελεχών του ΚΚΕ και του ΔΣΕ κατά τη διάρκεια του δεύτερου αντάρτικου και ιδιαίτερα όταν τα στελέχη αυτά βρίσκονταν σε διαφορετικές χώρες (για παράδειγμα η επικοινωνία μεταξύ των κλιμακίων του ΠΓ στην Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία) γινόταν κατά βάση μέσω ασυρμάτων, με ραδιογραφήματα. Στις συνθήκες της ημιπαρανομίας, αρχικά, και της παρανομίας αργότερα, απαραίτητη προϋπόθεση για την ασφάλεια των επικοινωνιών ήταν η κρυπτογράφηση των ραδιογραφημάτων.

Στο βιβλίο του ιστορικού Φ.Ηλιού, «Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος-Η εμπλοκή του ΚΚΕ» , εκτός από πλήθος τέτοιων ραδιογραφημάτων (αποκρυπτογραφημένων και μη), βρίσκουμε και ένα ευρετήριο «Συνθηματικών ονομάτων και εκφράσεων» που χρησιμοποιούνταν στην κρυπτογράφηση, το οποίο αναδημοσιεύουμε παρακάτω: Συνέχεια

Swastika over the Balkans

The conquest of Greece and Yugoslavia by hitlerite Germany and its fascist allies in April 1941 (operations Marita and 25) had diametrically changed the political, military and strategic situation on the Balkan peninsula. Germany and Italy started the conquests and subordinating of other countries yet before the outbreak of the 2nd World War. In effect of nearly bloodless Italian aggression Albania lost its independence already on 7 April 1939 and was incorporated (12 April) into Italian empire. The king Ahmet bej Zogu ( Zog I) got deposed by the collaborationist Constituent Assembly and made for exile to Turkey. The Assembly addressed the king of Italy Victor Emmanuel III «with a request to accept the Albanian crown». The collaborationist government with a former prime minister Shefqet bej Vërlaci had been brought into being. But actually in Albania ruled the Italian governor Gen. Francesco Jacomoni di San Sarino. About a month after the Italian invasion on Albania, on 6 May 1939, 200 Albanian tribal chieftains signed the «pact of friendship» with Italy. On 13 July a not too big in numbers Albanian army had been merged with Italian forces. There had been created the Albanian Fascist Party (Partia Fashiste Shqiptare), which together with invaders used to terrorize the population protesting against new order. Intensified the exploitation of Albania’s natural resources (among others chromium and copper ores, brown coal, and oil), as well as the works concerning preparation of that tiny country to form a bridgehead for further conquests in the Balkans (development of communication network, roads, airfields etc.) Συνέχεια

Ευάγγελος Μαγγανάς

Βαγγέλης Μαγγανάς

Ο Βαγγέλης Μαγγανάς καταγόταν απο το χωριό Κρεμμύδια, Πυλίας και ήταν γεωργοκτηνοτρόφος καί καραγωγέας. To καλοκαίρι τυ 1943 διέφυγε στην Καλαμάτα  γιά νά βρεῖ καταφύγιο έπειτα ἀπό ξυλοδαρμό του σέ μπλόκο τοῦ ΕΑΜ στόν Ριζόμυλο και την προσπαθεια των κομμουνιστών παρακρατικών να κατασχέσουν τα προϊόντα πού μετέφερε μέ τό κάρο του, ἐπειδή δέν εἶχε ἄδεια ἀπό τό ΕΑΜ τοῦ χωριοῦ του γιά τό ταξίδι του. Αναφέρεται ότι ανάμεσα στούς πολιτοφύλακες τοῦ φυλακίου ήταν καί ὁ συγχωριανός του Γιώργης Νικολόπουλος. Συνέχεια

Μια Ελληνίδα μανά μιλά

τις γυναίκες τις εγκύους με τη λόγχη τις τρυπούσαν
και τα έμβρυα από μέσα με λύσσα τα τραβούσαν.

Άλλος βρέθηκε πιο κάτω με τα νύχια του βγαλμένα,
και ο τρίτος μες το ρέμα με τα χέρια του κομμένα.

Άλλος βόγγιζε  πιο πέρα και  βοήθεια εκκαλούσε
κι ο κομμουνιστής από πάνω με κλοτσιές τον εχτυπούσε.

όλα ήταν πεταμένα στα ρυάκια με μανία.

Και παπάδες κρεμασμένοι  απ τα πόδια άνω κάτω

Μοναστρια και μονές εκαιγαν λεηλατούσαν
αν δεν έβρισκα να κλέψουν σκότωναν τους πυρπολούσαν.

Η κοπέλα την τιμή της θα έπρεπε να την πουλήσει
για να σώσει τη ζωή και να μην την αποκεφαλίσει.

Η μανούλα που κρατούσε το παιδί της αγκαλιά
έπρεπε για να χει γούστο να δεχθεί μια μαχαιριά.

Απ τα βλέμματα του γιου της μία μάνα βιασμένη,
την οργη της παει να κρυψει μεσ’ το έδαφος πεσμένη.

Σχισμένοι,  ματωμένοι,  δίχως δόντια,  δίχως μάτια
τα σκυλιά μέσα στο ρεμα τους έτρωγαν τα κομμάτια.

αταφοι έμειναν όλοι, πεταμένοι σαν ψοφίμια
και τα σπλάχνα τους τραβούσαν και οι γάτες και τα αγρίμια.

Τώρα έρχονται όλοι τούτοι, με τα λόγια και με τόνους
ότι είναι πατριώτες και δεν έπραξαν τους φόνους.

Ότι όμως και να κάνουν για να δικαιολογηθούν
ασυγχώρητη θα είναι πρέπει να τιμωρηθούν

οι νεκροί από τον τάφο την εκδικηση συζητούν
γιατι ναναι στη Βουλή μας και να μας εκπροσωπούν.

Μαυροφορεμένες μανες βρίσκονται σ’όλη τη χώρα
αφού έχασαν δικούς τους στου κομμουνισμού την μπόρα.

Η προετοιμασία για τον Γ’ Γύρο, Γιάννης Ιωαννίδης (γγ. ΚΚΕ)

Γιάννης Ιωαννίδης (τ. γγ. του ΚΚΕ), ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ εκδ ΘΕΜΕΛΙΟ

Στις σελίδες 255-256 του βιβλίου του «Αναμνήσεις» (Θεμέλιο, 1979) ο Γιάννης Ιωαννίδης (τ. γγ. του ΚΚΕ) μας ενημερώνει πως το ΚΚΕ κάνοντας παραπλανητικό ελιγμό, αποφάσισε το Μάιο του 1944 να στείλει στο Λίβανο υπουργούς του, από τις υπό έλεγχο του ΕΛΑΣ περιοχές στην Ελλάδα, για να πάρουν μέρος στην συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των Ελληνικών πολιτικών δυνάμεων κατά και μετά την επικείμενη απελευθέρωση γιατί «μ’ αυτόν τον τρόπο θα εμποδίζαμε, θα βάζαμε φραγμό στους Εγγλέζους, θα τους πείθαμε ότι εμείς δεν πάμε να καταλάβουμε δια της βίας την εξουσία, για να μη μας φέρουν από πιο μπροστά στρατεύματά τους στην Ελλάδα και έτσι να τους πιάσουμε εμείς στον ύπνο και όχι αυτοί εμάς. Αυτή ήταν και η δική μου απόφαση, κυρίως η δική μου απόφαση.»

Συνέχεια

Παιδομάζωμα: Μαρτυρίες

Πέτρος Ανταίος (Σταύρος Γιαννακόπουλος) σε εκπομπή της ΝΕΤ

Ο Πέτρος Ανταίος, που κατόρθωσε να φθάσει από τη Θεσσαλονίκη στη Ρούμελη και να λάβει μέρος στο αντάρτικο, ως μέλος του ΚΚΕ που ήταν, με πόνο ψυχής αφηγείται στο «Ρεπορτάζ Χωρίς σύνορα»» της ΝΕΤ στις 17/2/2000):

-Ένα από τα δραματικότερα περιστατικά που έζησα στον εμφύλιο που ήταν Ελληνοελληνικός πόλεμος, άρα τραγωδία, ήταν αυτή η α­φάνταστη πορεία 1.300 παιδιών από δεκατέσσερα, δεκαεννέα, είκοσι χρονών, από τη Βραχιά της Ευρυτανίας να βγουν στο Γράμμο (υπεύθυνος για την επιχείρηση ήταν ο Γιώργος Γούσιας, ένας από τους έμπιστους του Ζαχαριάδη).
Πραγματικά Ο Γούσιας έκανε δυο τρεις εκτελέσεις ανθρώπων, παιδιά δηλαδή, δεκαπέντε χρονών που επιχείρη­σαν να φύγουν. Το φυσιολογικό που είχαν ακολουθήσει και οι άλλες φάλαγ­γες ήταν να πάμε από την Πίνδο, την ορεινή. Δύσκολη θάτανε. Φλεβάρη γίνεται, Φλεβάρη του ’48, αλλά ήταν κάπως και στρατιωτικά και ανθρώπινα σωστό. Ο Γούσιας ήθελε να πάμε από κάτω (…) Συνέχεια

Τι αποκαλύπτει το αρχείο Βλαντά

Ν. ΜΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ*, Το ΒΗΜΑ, 29/04/2007 , Σελ.: B59

Ο εμφύλιος πόλεμος αποτέλεσε μια τραγική στιγμή για την ελληνική κοινωνία. Οι άνθρωποι που είτε πήραν μέρος σε αυτόν ως ένοπλοι είτε υπέστησαν ως άμαχοι τις συνέπειές του έζησαν μια βαθιά τραυματική εμπειρία. Η πλήρης υποταγή της ατομικότητας στους καταναγκασμούς του περιβάλλοντος και οι επώδυνες προσαρμογές του σώματος στη βία του πολέμου αποτελούν τον κοινό παρονομαστή του βιώματος των απλών ανθρώπων. Η τάση για μυθοποίηση, είτε από τη μια είτε από την άλλη πλευρά και η διάθεση εξύψωσης του «ηρωικού» παρελθόντος, του έθνους ή του κόμματος ή και των δύο ταυτοχρόνως – τώρα που ο εθνο-λαϊκισμός και ο εθνο-κομμουνισμός αναζητούν στο παρελθόν και στα μαθητικά εγχειρίδια Ιστορίας τους λόγους της ύπαρξής τους – αφήνει στη σκιά όλα εκείνα που πραγματικά κυριαρχούν, όταν οι μηχανισμοί άσκησης συλλογικής βίας επιβάλλουν τις δικές τους αναγκαιότητες. Φόβος, πόνος, θλίψη, νεύρωση, απελπισία αποτελούν μερικά από αυτά τα συναισθήματα που η μετατροπή της Ιστορίας σε χολιγουντιανή ταινία τύπου «300» αδυνατεί ακόμη και να αντιληφθεί ότι υπάρχουν. Συνέχεια

Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος – Από την τραγωδία στο «έπος»

Το ΒΗΜΑ, 15/04/2007 , Σελ.: B52 ,Σ. Ν. ΚΑΛΥΒΑΣ – Ν. ΜΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ

* Η μυθοπλασία και η εργαλειοποίηση του παρελθόντος για την εξυπηρέτηση πολιτικών στόχων του παρόντος προσκρούει βέβαια στην επιστημονική έρευνα που, στην περίπτωση του ΔΣΕ, αποκαλύπτει πολύ ενδιαφέροντα παράδοξα
Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) υπήρξε ένα από τα πολλά θέματα-ταμπού της ιστοριογραφίας της δεκαετίας του ’40, τόσο για την Αριστερά όσο και για τους αντιπάλους της. Κάποιες από τις πτυχές του μυθοποιήθηκαν, ενώ άλλες αποσιωπήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν. Εδώ και μερικά χρόνια προβάλλεται μια αγιογραφική εικόνα του ΔΣΕ στο επίπεδο της δημόσιας μνήμης, κυρίως με τις εορταστικές εκδηλώσεις του ΚΚΕ στον Γράμμο, όπου εκφράζεται «δέος και περηφάνια για τα τρία χρόνια 1946-1949». Από την προσπάθεια αυτή δεν απουσιάζει και η γραφίδα κάποιων ιστορικών. Δυστυχώς, η μετατροπή της τραγωδίας σε έπος αποτελεί εύκολη υπόθεση για όσους συγχέουν την ιστορική έρευνα με τα «φαντάσματα των εφηβικών τους χρόνων». [1]

Από τη μία, ο ΔΣΕ περιγράφεται ως ένας στρατός ηρώων ο οποίος «γνώριζε να γλεντά μια επανάσταση που υποσχόταν, στους ίδιους και στις μικρές κοινωνίες απ’ όπου προέρχονταν, έναν κόσμο πολύ καλύτερο από αυτόν που είχαν ως τότε γνωρίσει», ενώ οι μαχητές του υποτίθεται ότι ήταν «δεμένοι στη ζωή και στον θάνατο με μια υπόθεση ονειρική». Από την άλλη, η περιγραφή του εμφυλίου πολέμου ως μιας τραγωδίας όπου δύο ελληνικοί στρατοί «μακελεύτηκαν μεταξύ τους» στιγματίζεται, και μάλιστα σε γλώσσα παραστρατιωτική, ως «παράδοση των όπλων της σημερινής Αριστεράς, κατάθεση των επιχειρημάτων της στα πόδια του εχθρού και ακύρωσή της». Ετσι, η ηρωοποίηση του ΔΣΕ μετατρέπεται σε πράξη «προάσπισης της ιστορίας της Αριστεράς, υπόμνησης των αγώνων της και υπενθύμισης ότι η ιστορία δεν τελείωσε». [2] Συνέχεια

H επιλογή της βίαιης ρήξης , Στ. N. Καλυβάς, ΒΗΜΑ 5-12-2004

H εμφύλια σύγκρουση του Δεκεμβρίου του 1944 συγκαταλέγεται ανάμεσα στις στιγμές της ελληνικής ιστορίας που έχουν μελετηθεί όσο λίγες άλλες. Ωστόσο, μια βασική πτυχή της παραμένει ασαφής: ποιος ακριβώς ήταν ο κύριος στόχος του KKE; H επαναστατική ρήξη ή η ενσωμάτωση σε μια κοινοβουλευτική ομαλότητα; Στο ερώτημα αυτό έχουν δοθεί τουλάχιστον πέντε διαφορετικές απαντήσεις.

Πέντε εκδοχές

Οι δύο πρώτες προέρχονται από τις παραταξιακές ιστοριογραφίες και μεταθέτουν όλες τις ευθύνες στους αντιπάλους τους. Για τους μεν, το KKE είχε μόνιμο και μοναδικό του στόχο τη βίαιη κατάκτηση της εξουσίας, ενώ για τους δε, τη σύγκρουση επεδίωξαν αποκλειστικά οι Αγγλοι. Και οι δύο αυτές ερμηνείες έχουν απαξιωθεί καθώς δεν τεκμηριώνονται από τις πηγές, αν και η δεύτερη καλλιεργείται ακόμη στη δημόσια σφαίρα.

Οι υπόλοιπες τρεις ερμηνείες προέρχονται από την επιστημονική ιστοριογραφία. Σύμφωνα με τον Γιάννη Ιατρίδη, η κλασική μονογραφία του οποίου δημοσιεύθηκε στην Αμερική το 1972, η σύγκρουση υπήρξε αποτέλεσμα κλιμακώσεων που οφείλονταν στην έντονη αμοιβαία καχυποψία των δύο πλευρών. Ετσι, αποφάσεις που δεν στόχευαν στην ένοπλη σύρραξη παρήγαγαν μια κλιμακούμενη συγκρουσιακή λογική. Στη γλώσσα της πολιτικής επιστήμης, τα Δεκεμβριανά αποτελούν κλασική περίπτωση του διλήμματος ασφαλείας, όπου η αυξανόμενη ανασφάλεια σε σχέση με τις πραγματικές επιδιώξεις του αντιπάλου παράγει τη σύγκρουση. H υπόθεση αυτή είναι ιδιαίτερα ελκυστική καθώς οδηγεί στο συμπέρασμα πως τα Δεκεμβριανά αποτέλεσαν μια τραγωδία δίχως πραγματικούς ενόχους η οποία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. H ισχύς της αντλείται από την εξαιρετική ανάλυση της δυναμικής των ηγεσιών, αλλά τελικά παρακάμπτει το κρίσιμο ζήτημα των κεντρικών επιδιώξεων του KKE. Συνέχεια

Aριστερή βία: μύθοι και πραγματικότητα

Στάθης Καλύβας*, ΤΑ ΝΕΑ , 08-05-2004

NEA ΠΟPIΣMATA ΓIA TΟN EMΦYΛIΟ Ή ANAΠAΛAIΩΣH TΩN ΠAΛAIΩN MYΘΩN;
H MEΓAΛH ΣYZHTHΣH ΠΟY ΠPΟKAΛEΣE TΟ APΘPΟ TΟY ΣTAΘH KAΛYBA ΠEPI «KΟKKINHΣ TPΟMΟKPATIAΣ», ΣYNEXIZETAI. META TIΣ ΠAPEMBAΣEIΣ TΩN KAΛYBA-MAPANTZIΔH-MAZAΟYEP THΣ 20/3 THN AΠANTHΣH TΟY Γ. MAPΓAPITH ΣTIΣ 9/4, KAI TO APΘPO TOY B. KPEMMYΔA ΣTIΣ 4/5, Ο ΣT. KAΛYBAΣ EΠANEPXETAI ΣTHN APIΣTEPH BIA, KATHΓΟPΩNTAΣ TΟYΣ EΠIKPITEΣ TΟY ΟTI ΔIKAIΟΛΟΓΟYN ΓEΓΟNΟTA ΠΟY ΟYTE TΟ KKE TΟY 1945, ΔEN HΘEΛE NA ΔIKAIΟΛΟΓHΣEI

H αναφορά στο EAM και στον ΕΛΑΣ προκαλεί αυτόματους συνειρμούς στον Άρη Βελουχιώτη και τους γενειοφόρους καπεταναίους που απαθανάτισε ο Σπύρος Μελετζής. Λιγότερο γνωστό είναι πως την οργανωτική ραχοκοκαλιά του EAM αποτελούσαν συχνά απρόσωποι γραφειοκράτες, σαν τον Θόδωρο Ζέγγο (ψευδώνυμο Στάθης ή Τριαντάφυλλος) και τον Δημήτρη Ανδρεαδάκη.
Ταχυδρομικός από τη Μαγνησία με θητεία στην Ακροναυπλία ο πρώτος, χρημάτισε γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής Αργολιδοκορινθίας του KKE το 1943-1944. Από την Περαχώρα Λουτρακίου ο δεύτερος, υπήρξε δεξί χέρι του Ζέγγου με περιοχή δικαιοδοσίας την Αργολίδα. Και οι δύο πρωταγωνίστησαν στο δράμα που παίχθηκε στη Βορειοανατολική Πελοπόννησο στη διάρκεια της Κατοχής. Συνέχεια

ΣΥΝΕΔΡΙΟ “Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ: ΑΠΟ ΤΗ ΒΑΡΚΙΖΑ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΟ”

Επιμέλεια δημοσιογραφικών περιλήψεων: Θανάσης Τσακίρης
(Υποψήφιος διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης Πανεπιστημίου Αθηνών)
τηλ. 9967543, 3284932, 0977-668136
Ε-mail: tsakthan@compulink.gr και tsakthan@hotmail.com

Τετάρτη, 20 Οκτωβρίου 1999

ΕΝΑΡΞΗ: “Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ”
Πρόεδρος: Ηλίας Νικολακόπουλος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ο JOHN O. IATRIDES, καθηγητής του Southern Connecticut State University, στην εισήγησή του με τίτλο “Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος στο διεθνές του πλαίσιο: μια επανεκτίμηση”, τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι “οι εμφύλιοι πόλεμοι αποτελούν βίαιες ενδο-κρατικές συγκρούσεις που, πολύ συχνά, προσδιορίζονται από εξωτερικούς παράγοντες”. Οι βαθύτερες αιτίες του συγκεκριμένου εμφύλιου πολέμου ήταν τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές και εντοπίζονται στις πρώτες δεκαετίες του λήγοντα αιώνα. Όμως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αποτέλεσε τον καταλύτη μιας και απαξίωσε, διέλυσε και διασκόρπισε τους παραδοσιακούς μηχανισμούς διακυβέρνησης και τις πολιτικές ελίτ. Έτσι προσφέρθηκε μια μοναδική στα χρονικά ευκαιρία στο ΚΚΕ να επιδιώξει, από θέση σχετικής ισχύος, την υλοποίηση των επαναστατικών στόχων του, μέσω πίεσης και ένοπλης βίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της απελευθέρωσης. Η βασική θέση του εισηγητή είναι ότι “ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος πρέπει να μελετηθεί ως μια σειρά τριών διακριτών αλλά στενά αλληλοσυνδεόμενων φάσεων παρατεταμένης βίας όπου οι κομμουνιστές και αντίπαλοί τους πάλεψαν για την απόκτηση του κυριαρχικού ελέγχου του κράτους”. Σ’ αυτή τη μάχη για την εξουσία, “οι εξωτερικοί παράγοντες έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο”. Οι Βρετανοί στις δύο πρώτες φάσεις στέρησαν τη νίκη από τους κομμουνιστές ενώ στην τρίτη φάση Βρετανοί και Αμερικανοί θεώρησαν αυτό τον πόλεμο ως ένα από τα κύρια πεδία του Ψυχρού Πολέμου και σε όλες τις φάσεις οι Σοβιετικοί, φοβούμενοι την αναμέτρηση με τις Δυτικές δυνάμεις, έπαιξαν μόνο έμμεσο ρόλο στη σύγκρουση. Η Σ.Ε. και οι “πελάτες” της, όπως ονομάζει τις χώρες της Α. Ευρώπης ο εισηγητής, “ενθάρρυναν την ηγεσία του ΚΚΕ που έλπιζε σε αποφασιστική ξένη διπλωματική και στρατιωτική βοήθεια που ποτέ δεν υλοποιήθηκε”. Η ήττα των Ελλήνων κομμουνιστών “είχε βαθιά επίδραση στον αναπτυξιακό και εξωτερικό προσανατολισμό της χώρας”. Συνέχεια

Ο Τρίτος Γύρος (1946-1949) – Συνοπτική επισκόπηση

Έτος 1946

Οργάνωση-Δύναμη Ένοπλων Κομμουνιστών:
Το Φεβρουάριο του 1946, ο Ζαχαριάδης επέβαλε στην Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ τη μοιραία απόφαση »να προχωρήσει στην οργάνωση της νέας ένοπλης λαϊκής πάλης ενάντια στο μοναρχοφασιστικό κατεστημένο», με τη δικαιολογία ότι η δεξιά προέβαινε σε διώξεις κομμουνιστών.
Ένα μήνα αργότερα, μετά την απόφαση για επανάληψη του ένοπλου αγώνα, ο Ζαχαριάδης έφυγε για την Πράγα.
Περνώντας από τη Θεσσαλονίκη έδωσε εντολή στον πρώην καπετάνιο του ΕΛΑΣ Μάρκο Βαφειάδη να αρχίσει αμέσως την πολεμική εξόρμηση
Από το Μάρτιο άρχισε στις παραμεθόριες κυρίως περιοχές, η οργάνωση και ανάπτυξη ισχυρότερων ένοπλων κομμουνιστικών μονάδων, των λεγόμενων »Συγκροτημάτων».
Η δύναμη κάθε συγκροτήματος ανερχόταν σε 60-80 ενόπλους, οργανωμένους σε 2-3 διμοιρίες, με δύο ομάδες κατά διμοιρία. Δύο ως τρία »Συγκροτήματα» συνιστούσαν έν »Υπαρχηγείο» ή Τάγμα δυνάμεως 200-250 ενόπλων, με προϊστάμενα κλιμάκια τα »Περιφερειακά Αρχηγεία» και τα »Αρχηγεία Περιοχών».
Η αρχική δύναμη των 800 ενόπλων το Μάρτιο, συνεχώς αυξανόταν και μέχρι το Δεκέμβριο έφτασε τους 9.000 περίπου ενόπλους. Συνέχεια

Ο Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος- Σύντομη ιστορική επισκόπηση

Ο  Διχασμός

 Γενικά

Η ιστορία της Νεότερης Ελλάδας έχει να παρουσιάσει πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα, τα οποία αποδεικνύουν ότι όταν οι Έλληνες ήταν ενωμένοι μεγαλούργησαν. Αντίθετα, σε περιόδους έντονων πολιτικών ανωμαλιών και στρατιωτικών κινημάτων, οι συνέπειες ήταν οδυνηρές, όχι μόνο για την πρόοδο και την ευημερία του ελληνικού λαού, αλλά κυρίως για την υπόστασή του και την ακεραιότητα της πατρίδας.

Τα διχαστικά φαινόμενα μεταξύ των Ελλήνων, υποθάλπονταν από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Οι εσωτερικοί παράγοντες είχαν σχέση περισσότερο με το πολιτειακό θέμα, παρά με προσωπικές φιλοδοξίες για την κατάκτηση και νομή της εξουσίας. Οι εξωτερικοί παράγοντες που επικεντρώνονταν στις Μεγάλες Δυνάμεις, ασκούσαν ασφυκτική επίδραση στην Ελλάδα, λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και πέντε θαλασσών. Αποτέλεσμα των παραπάνω, ήταν να δοκιμάζεται κάθε φορά ο αναμφισβήτητος πατριωτισμός των Ελλήνων, περισσότερο από την αδυναμία των ηγετών τους να προβλέψουν την έκβαση μιας διεθνούς κρίσης, παρά από την ικανότητα τους να επιλέξουν το δρόμο εκείνο που το πραγματικό συμφέρον της Πατρίδας κάθε φορά επιτάσσει. Συνέχεια

Εκδοση Αρχείων Εμφυλίου Πολέμου, ομιλία Ιωάννη Κολιόπουλου*

Οι οξύτατες πολιτικές διαμάχες και ένοπλες συγκρούσεις της δεκαετίας του 1940, οι οποίες καθιερώθηκε να ονομάζονται «Εμφύλιος Πόλεμος», υπήρξαν τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια αντικείμενο ερευνών, οι οποίες όμως ακολούθησαν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, τις επιταγές μιας «πολιτικής ορθροφροσύνης» που καλλιεργήθηκε μετά την πτώση της Δικτατορίας της 21ης Απριλίου. Στις ιστοριογραφικές επιδόσεις των «νικητών» αυτού του εμφυλίου πολέμου προστέθηκαν και αυτές των «ηττημένων», τους οποίους ακολούθησαν και όσοι από τη διεθνή κοινότητα των επιστημόνων δείχνουν εξόχως ευαίσθητοι στην πολιτική ορθοφροσύνη του συρμού. Οι πολιτικές λοιπόν διαμάχες και συγκρούσεις της εποχής, οι οποίες κόστισαν στη χώρα τόσα θύματα και συσσώρευσαν τόσα δεινά, υπέστησαν και αυτές μια ιδεολογική επεξεργασία για να προσαρμοστούν και αυτές στις επιταγές της νέας πολιτικής ορθοφροσύνης η οποία, μεταξύ άλλων, θέλει τους τότε θύτες, θύματα. Συνέχεια