Πρωτόκολλον τιμής και θυσίας διά την απελευθέρωσιν της Κρήτης μας, 15 Ιουν 1941

ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ ΚΑΡΑΚΟΥΛΑΚΗΣ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
ΟΔΟΣ ΘΗΣΕΩΣ 1 ΤΗΛΕΦΩΝΟΝ
ΕΝΑΝΤΙ ΘΕΑΤΡΟΥ ΠΕΡΡΟΚΕ 52.340

Πρωτόκολλον τιμής και θυσίας διά την απελευθέρωσιν της Κρήτης μας.

“ Η παγετώδης ομίχλη, ήτις από της 21ης παρελθόντος Μαΐου εκάλυψεν την νύμφην του Λιβυκού, ήρχισε να εξαπλούται πυκνοτέρα και ζοφερωτέρα μετά την πλήρη επικράτησιν των αιμοσταγών επιδρομέων και την εδραίωσιν της διατυμπανισθείσης υπό της προπαγάνδας του Γκαίμπελς νέας τάξεως πραγμάτων, εν τη πολυπαθεστάτη και θρυλική πλέον κατάστασιν νήσον μας, ήτις μετεβλήθη εις γην βασιλευομένην υπό σκότους και εις κήπον αληθούς κλαυθμώνος.
Υπο σκληρόν πέλμα των εθνικοσοσιαλιστικών και Φασιστικών ορδών, δεν εσβέσθη το ζωπυρόν της ελευθερίας, αλλά ανορθούται πάλι η Κρητική ψυχή. Διά του παρόντος δε πρωτοκόλλου συγκροτείται ο πυρήν της απελευθερωτικής επιτροπής, επί τη ελπίδι ότι εντός ολίγου θα ολοκληρωθή η οργάνωσίς μας και η κεντρική αυτή μηχανή, διά της προσλήψεως αντιπροσώπων εξ όλων των Νομών της Μεγαλονήσου, ως και διά του διορισμού επαρχιακών αντιπροσώπων καθ’ όλην την Κρήτην. Συνέχεια

Εκθεση δράσης ΕΟΚ Χανίων

Αριθ. Πρωτ. 1

Εν Χανίοις 8 Φεβρουαρίου 1949
Ο Πρόεδρος της Εθνικής Οργανώσεως
Κρήτης Νομού Χανίων Ε.Ο.Κ.
Νικόλαος Σκουλάς

ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ Ν. ΚΑΡΑΚΟΥΛΑΚΗΣ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
ΟΔΟΣ ΟΔΥΣΣΕΩΣ 1 ΤΗΛΕΦΩΝΟΝ
ΕΝΑΝΤΙ ΘΕΑΤΡΟΥ ΠΕΡΡΟΚΕ 52.340

Προς
Το Υπουργείον Στρατιωτικών
Τμήμα Εθνικής Αντιστάσεως
Αθήνας
«Υποβολή αντιτύπου ιστορικής συνοπτικής εκθέσεως περί ιδρύσεως και εξελίξεως της Οργανώσεως Ε.Ο.Κ. Νομού Χανίων.»
Λαμβάνω την τιμήν να αναφέρω ότι παρά της ενταύθα Διοικήσεως Χανίων, ενεχειρίσθησαν εις εμέ, ως Πρόεδρον της Ε.Ο.Κ. Νομού Χανίων, αντίτυπα του Νόμου 840 (30-10-48) μετά της υπ’ αριθ. 686725 Φ. 38291 της 3.1.49 επεξηγηματικής εγκυκλίου του Υπουργείου Στρατιωτικών με θέμα «Υπηρεσίαι εις συμμαχικούς στρατούς και εις Ε.Ο.Α. ανταρτών».
Κατόπιν της αναγνωρίσεως διά της ως άνω εγκυκλίου Υμών, μεταξύ των άλλων οργανώσεων και της Ε.Ο.Κ. Κρήτης, ως αναμφισβητήτως δρασάσης εθνικώς και επειδή διά του επακολουθήσαντος Α.Ν. υπ’ αριθ. 844 της 22-12-1948 «περί απονομής ηθικών αμοιβών εις τας Εθνικάς ανταρτικάς Ομάδας και Εθνικας οργανώσεις εσωτερικής αντιστάσεως» αρθρ. 6 θέλουσι καθορισθή διά Βασιλικού Διατάγματος ονομαστικώς αι εθνικαί ανταρτικαί ομάδες, οργανώσεις και λοιπαί ομάδαι, κρίνω σκόπιμον, προς διευκόλυνσιν Υμών όπως υποβάλλω αντίτυπον συνοπτικής ιστορικής εκθέσεως μου, αποτελουμένης εξ 90 δακτυλογραφημένων σελίδων, συνταχθείσης κατά το παρελθόν έτος, περί ιδρύσεως και εξελίξεως της οργανώσεως Ε.Ο.Κ. Νομού Χανίων, μετά παραρτήματος περιέχοντος εν αντιγράφω τα σπουδαιότερα σχετικά έγγραφα και επιστολάς. Συνέχεια

Εκθεση δράσης ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΝΤΑΡΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΦΑΚΙΩΝ Μανούσου Καρκάνη

ΕΚΘΕΣΙΣ
Οργανώσεως και δράσεως των υπό τον Αρχηγόν Καρκάνην Μανούσον του Γεωργίου ενόπλων Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων Σφακίων και της υπ’ αυτόν Διλοχίας Ανταρτών Σφακίων.

Κατά τα τέλη Μαΐου του 1941, ότε εγκατέλειψαν την Κρήτην οι Άγγλοι και επήλθεν η Γερμανική Κατοχή, πολλοί άνδρες του Συμμαχικού Στρατού μη προλαβόντες να επιβιβασθούν των πλοίων παρέμειναν περιπλανόμενοι και συλλαμβανόμενοι παρά των Γερμανικών Στρατευμάτων εις την Επαρχίαν Σφακίων και εις άλλας περιφερείας της Νήσου.
Τούτοι είχον περιέλθει εις άθλιαν κατάστασιν και απεγνωσμένοι εκρύπτοντο εις τα όρη νίστεις.
Βλέπων την κατάστασιν αυτήν, απεφάσισα αμέσως να έβρω τρόπον διά την περίθαλψίν τους.
Εκάλεσα τον γέροντα Πατέρα μου Γεώργιον και τους αδελφούς μου 1) Παντελήν, 2) Ιωάννην, 3) Μιχαήλ, 4) Νικόλαον, 5) Σπυρίδωνα και 6) Αρτέμιον και των εξέθεσα το σχέδιόν μου. Ούτοι ησπάσθησαν τούτο και ήρχισεν αμέσως η εργασία της περισυλλογής και περιθάλψεως των Άγγλων κ.λ.π. με κάθε προφύλαξιν ίνα τούτο μη γίνει αντιληπτόν από τα Γερμανικά στρατεύματα τα οποία έδρων εις την περιφέριέαν μας. Κατ’ αυτόν τον τρόπον εκατορθώσαμεν να περιθάλψομε πλήστους τους οποίους και οδηγήσαμεν εις τα Λευκά όρη όπου και το ποιμνιοστάσιόν μας μέχρι να εξευρεθή τρόπος διαφυγής των εις Μέσην Ανατολήν. Συνέχεια

Εκθεση Δράσης Εθνικής Οργάνωσης Κρήτης (Ηρακλείου), ΕΟΚ/ΝΕ/23 Αυγ 1946

Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ
ΤΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ
ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
——————–

Π ρ ό ς
Τον κ. Εμμανουήλ Κελαιδήν
Σμήναρχον
Η κάτωθι υπογεγραμμένη Νομαρχιακή Επιτροπή της Εθνικής Οργανώσεως Ηρακλείου Κρήτης, αποτελουμένη κατά την διάρκεια της εχθρικής κατοχής εκ των Μενελάου Λυγνού, ως Προέδρου Κων/νου Βρετάκη, Εμμανουήλ Πετράκη, Κων. Πολυχρονάκη, Στυλιανού Γιαμαλάκη και Γεωργίου Καστρινάκη, συνελθούσα, κατόπιν σχετικής διαταγής της Ελληνικής Κυβερνήσεως, προκληθείσης κατόπιν της υπό χρονολ. 15 Μαρτίου 1945 αναφοράς του Προέδρου της Επιτροπής ημών εχούσης ούτω: «Σεβαστέ μου κ. Πρόεδρε, Λαμβάνω την τιμήν, εν συνεχεία της χθεσινής προς Υμάς παρακλήσεώς μου, όπως εν καιρώ χορηγηθή ηθική ενδεχομένως υλική αμοιβή εις τους αγωνιστάς του απελευθερωτικού κινήματος Κρήτης, της υμετέρας δηλώσεως, ότι παρ’ ημίν υπάρχει ήδη ανάλογος σκέψις επί του σκοπίμου όπως εν τω μεταξύ καταρτισθούν οι σχετικοί πίνακες, να υποβάλω προς Υμάς την σκέψιν ότι ο αρμοδιώτερος διά την σύνταξιν και υποβολήν αυτών των πινάκων είναι ασφαλώς ο Σμήναρχος κ. Εμμ. Κελαιδής, διότι ο Σμήναρχος κ. Κελαιδής 1). Και λόγω του βαθμού του και λόγω της ακεραιότητος του χαρακτήρος του παρέχει τας μεγαλυτέρας εγγυήσεις αμερολήπτου κρίσεως και δικαίας κατατάξεις των αγωνιστών αναλόγως των υπηρεσιών των. 2) Ηλθεν εις Κρήτην ως αντιπρόσωπος του Συμμαχικού Στρατηγείου και της Ελληνικής Κυβερνήσεως προ έτους και παραμείνας έκτοτε συνεχώς εις Κρήτην εν μέσω των ανταρτών, έχει ιδίαν αντίληψιν ως προς το πλείστον των προσώπων και των Υπηρεσιών των. 3). Εχει άμεσον επαφήν με τας πηγάς (κυρίως τους συμμάχους Αξιωματικούς των Υπηρεσιών Πληροφοριών εν Κρήτη) από τας οποίας θα ζητήση στοιχεία διά την κρίσιν και την επαλήθευσιν των ιδίων του πληροφοριών και εκείνων που θα του παράσχουν οι κατά τόπους παράγοντες. Παρακαλώ όθεν ευσεβάστως όπως διαταχθή ο Σμήναρχος κ. Κελαιδής ίνα προ της οριστικής αναχωρήσεώς του εκ Κρήτης, καταρτίση τους πίνακας τούτους και τους υποβάλη προς Υμάς διά την προσεχή επ’ αυτών ενέργειαν. Μετά βαθυτάτου σεβασμού Μενέλαος Λυγνός Πρόεδρος Εθνικής Οργανώσεως Νομού Ηρακλείου.
Αποφασίζει όπως αναθέση εις τον κ. Μενέλαον Λυγνόν την σύνταξιν και υποβολήν εκθέσεως περί της συνοπτικής δράσεώς της Οργανώσεως κατά το διάστημα τούτο, και υπό την επιφύλαξιν συγγραφής λεπτομερεστέρας του ιστορικού ταύτης.

Εν Ηρακλείω τη 23 Αυγούστου 1946

Ο Τα
Πρόεδρος Μέλη

Υπογραφαί

Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ
ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ
ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ
———————————–

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ
Η απρόβλεπτος διά τους κοινούς θνητούς επίθεσις, προυκάλεσεν εις τον Κρητικόν λαόν μίαν έκλπηξιν. Η Πατρίδα του, στη μέση της Μεσογείου του εφαίνετο απρόσβλητος, προασπιζομένη από την θαλασσοκράτειρα. Ολοι ημείς οι κοινοί θνητοί, οι άγευστοι της νέας πολεμικής τέχνης, ενομίζαμεν πως το πολύ-πολύ, θα εγινόμεθα ένα είδος ελευθέρων Ελλήνων, μετά την κατάρρευσιν της Ηπειρωτικής Ελλάδος.
Τα πρώτα κύματα των εξ αέρος κακοποιών ήρχισαν πίπτοντα . Ο Κρητικός λαός ήτο άοπλος. Είχε παραδόσει και το τελευταίον παληοτούφεκο στην έκκλησι της τότε Κυβερνήσεως, για το Αλβανικό Μέτωπον, και ας ήτο αυτή η Κυβέρνησις αντίθετος προς τα ιδανικά του, και ας διετυμπάνιζε τους μεγάλους εξοπλισμούς που είχε κάμει. Ηρκει ότι ηγήθη του Αντιιταλικού αγώνος.
Η απόπειρα ανασυγκροτήσεως Ταγμάτων τινών, εκ των ενόντων και από τα υπολοίματα του ενδόξου αλλ’ ατυχούς πολέμου δεν έδωκε σπουδαία αποτελέσματα, ελλείψει χρόνου και υλικού. Οι επιδρομείς εξακολουθούν να πίπτουν. Τα ράκη του Στρατού με τας ολίγας Αγγλικάς Δυνάμεις. Οι πολίται ζητούν όπλα, αλλά δεν υπάρχουν. Παρά ταύτα όμως το αεροδρόμιον και τα πέριξ Ηρακλείου σημεία προσγειώσεως εκκαθαρίζοντα και χιλιάδας αλεξιπτωτιστών φονεύονται.
Αλλά το Μάλεμε και εν συνεχεία η Κρήτη πίπτουν.
ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ ΚΑΤΕΠΑΤΗΘΗ ΔΙΑ ΜΙΑΝ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΡΟΥΝ ΤΗΣ ΜΑΚΡΑΙΩΝΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ.
Η Κρητική όμως Ψυχή υπέρ πάσαν άλλην φοράν έμεινε ανυπότακτος.
Φαίνεται πως η υποταγή δεν είναι γραμμένη στα χαρτιά των πεπρωμένων της.
Στα βουνά αποσύρονται όσα παιδιά της δεν μπορούν να αναπνεύσουν στους κάμπους μα και οι κάμποι είναι γεμάτοι απο μιά ολότητα πληθυσμού, που με ενεργητική ή παθητική αντίστασιν, προσπαθεί να αποσείρη το βαρύτερον πέλμα κατακτητού που φάνηκε στον κόσμον.
Από όλον αυτό το πλήθος, και δεν υπάρχει καμμία εξαίρεσι, κανείς, μα κανείς δεν αποθαρρύνεται. Ολοι πιστεύουν πως την πλημμυρίδα της στιγμής, γρήγορα θα ακολουθήση η άμπωτις. Λίγες εβδομάδες ή λίγους μήνες το πολύ και η Αρμάδα θα κυβερνήση πάλι τα κύματα για να μας φέρη πίσω την χαμένη Λευτεριά.
Την βαρειά τυραννία κανείς που την έζησε δεν θα ξεχάση ποτέ, μα και κανείς δεν λιποψύχησε. Κανείς δεν απηλπίσθη, κανείς δεν ενόμισεν οριστικήν την ήτταν και κανείς δεν έπαυσε, με το δικόν του τρόπον βέβαια καθένας, να αντιδρά εις τον κατακτητή.
Η Κρήτη κατεπατήθη, μα η Κρητική Ψυχή δεν υπετάγη.
Υπήρξαν βέβαια και εδώ, σαν και εις όλους τους λαούς αλλά πολύ λιγώτερο εδώ όπου δήποτε αλλού, μερικά αποβράσματα ελάχιστα. Οι ασθενείς χαρακτήρες, που έλεγε ο Χίτλερ πως θα προσετερίζετο. Εδέχθησαν να υπηρετήσουν τον εχθρόν, από κάποιο χαμαιρπές ελατήριον. Γιατί οι χιλιάδες των παλαιών φίλων της Γερμανίας που αγνά επίστευαν σε μίαν ιδεολογίαν σεβαστή κατά τα άλλα, την εγκατέλειψαν ανδρικά, την έπτυσαν κατά πρόσωπον μόλις αντελήφθησαν τι ενέπλειεν τους άλλους, τα όργανα του εχθρού δεν τους ώθει τίποτε το ευγενές, δεν είχον ωρισμένην κομματικήν ή ταξικήν προέλευσιν. Ελάχιστοι, αλλά λίγο-πολύ, από όλας τας προελεύσεις.
Αν πάλιν κανείς αγνός έμενε από παθολογικήν αδυναμίαν φίλος της Γερμανίας, αυτός δεν επρόδιδε. Και μούπαν το παράδειγμα ενός γέρου που ήταν τέτοιος. Κάποτε ένας ακριτομύθησε μπροστά του διά την Οργάνωσιν: αυτός δε αργότερα είπε:
«Είναι παλαβός, Φαντάσου αφού λέει μπροστά μου τέτοια πράγματα». Μου το διηγήθηκαν και τους αφήνω την ευθύνην της ακριβείας.
Ο κάθε Κρητικός, σαν και κάθε άλλος Ελληνας, επίστευε φανατικά στην Ανάσταση και καθένας ελάμβανε μέρος στην ενεργητική ή παθητική αντίστασιν. Και έτσι ο αγών δεν διεκόπη.
Πρώτος ο Μπαντουβάς (Μανώλης) συνεχίζων τον αγώνα κατά των αλεξιπτωτιστών έπιασε τα βουνά και κοντά και ο Πετρακογιώργης με τα παλληκάρια, που πήγαν μαζί των.
Ούτε ώραν ανακωχής, ούτε στιγμήν εκεχειρίας. Ολος ο λαός αντέδρα και ποικιλοτρόπως εβοήθα τους σκορπισμένους Αγγλους εις τον γυρισμόν τους. Η διάχυτη αυτή επιθυμία ήρχισε να διαμορφώνεται σε κάτι.
Στη Βιάννο ήρχισε μια κίνησις με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα των τουφεκισμών των 64, Καστρινάκη, Σκουλά, Ραφτοπούλου, Γεωργιάδη κ.λ.π. Παντού όμως τέτοιες σκέψεις και ενάρξεις ενεργειών εγίνοντο και πυρήνες επαναστατικοί αλλά σύνθετοι μεταξύ των εσχηματίζοντο. Στο Γεράκι εγίνοντο συγκεντρώσεις από τον Μπετεινάκην, Πλεύρην, Γεώργιον Κρητσωτάκην, ιατρόν, Γεώργιον Νιργιανόν, Χαρίλαον Τυλλιανάκην και άλλους, όπου επήγαινε και ο Παντουβάς. Στο Ηράκλειον έγινε Επιτροπή με τον Απόστολον Κατεχάκην, Κ. Καστρινογιάννην, Κουτσούκον κ.λ.π Ωμορφες πρωτοβουλίες που αντιπαρέρχομαι επαφιέμενος εις αρμοδιωτέρους: γιατί θέλω να καταλήξω στην Εθνικήν Οργάνωσιν Κρήτης . Ολα αυτά έπρεπε πιά κάπου να καταλήξουν και να μπούν σε μιάν τάξιν, σε μιά κατεύθυνσιν, σε κάτι το θετικώτερον. Εκ παραλλήλου και εκπρόσωποι της Κομμουνιστικής ιδεολογίας, επωφελούμενοι του ένεκα της καταστάσεως ευνοικού εδάφους, ήρχισαν να κινούνται:
Η ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΚΡΗΤΗΣ
Μια μέρα ο Απόστολος Κατεχάκης κατά τον Αύγουστον του 1942 με ηρώτησε περί του κ. Κων/νου Καστρινογιάννη, τι σχέσεις είχε μετά των Γερμανών. Ολίγας εβδομάδας αργότερον με προσήγγισε ο Καστρινογιάννης και μου ενεπιστεύθη ότι εκ μέρους του κ. Κατεχάκη και μου είπεν ότι υπάρχει Αντιγερμανική τις οργάνωσις, η οποία θέλουσα να συνδεθή μετά της Επαρχίας Βιάννου δι’ Εμπάρου, με παρεκάλει να τη εξεύρω, αν επεθύμουν: το κατάλληλον πρόσωπον. Εγώ λόγω της προηγουμένης συνομιλίας μου μετά του κ. Κατεχάκη, εφάνην ολίγον επιφυλακτικός μα δηλώσας εν τούτοις ότι είμαι πρόθυμος εις πάσαν ενέργειαν αγώνος ανεξαρτησίας, διά δε την προκειμένην περίπτωσιν: επεφυλασσόμην να απαντήσω συντόμως. Οταν εντός ολίγου συνηντήθην μετά του Κατεχάκη, προς ον είχον απόλυτον εμπιστοσύνην, ούτος με εβεβαίωσεν ότι ο κ. Καστρινογιάννης ήτο εξηκριβωμένων αισθημάτων, τω είχε δε αναθέσει την ανωτέρω εντολήν. Οτι σχετικώς είχε καταρτισθή οργάνωσις αποσκοπούσα εις την δημιουργίαν εσωτερικής δυνάμεως, εις δε την Επιτροπήν της συμμετείχεν ο ίδιος, ο Καστρινογιάννης, ο Καθηγητής Κουτσούκος κ.λ.π. Αποκτήσας εμπιστοσύνην, ήλθον εις ευρυτέραν επαφήν μετά του Καστρινογιάννη, εις το γραφείον του οποίου συνηντήθην μετά του Κουτσούκου, όστις επρόκειτο να φύγη δι’ Αθήνας και συνεσκεπτόμεθα σχετικώς. Μετ’ ολίγον μοι ανεκοίνωσεν ο Καστρινογιάννης, ότι ωμίλησε και εις τον έτερον εξ ημών ιατρόν Βρετάκην, με τον σκοπόν τον καταρτισμόν οικονομικής Επιτροπής χάριν του Αγώνος, βοηθούσης την άλλην Επιτροπήν. Μετά τινάς ημέρας με επεσκεύθησαν εις το γραφείον μου ο Κατεχάκης, μετά νέου τινός υπό το όνομα Γεώργου Παπαδάκη, (ψευδώνυμον του Γεωργίου Δουνδουλάκη), ον συνέστησεν ως άξιον πάσης εμπιστοσύνης, σύνδεσμον δε και εκπρόσωπον του Αρχηγού της εν Κρήτη Αγγλικής Υπηρεσίας, η δε συζήτησις : περιεστράφη εις την υπόθεσιν της τελειοποιήσεως της Οργανώσεως. Ηρχισαν γινόμεναι και άλλαι διάφοροι (συζητήσεις διαγρ) συνεννοήσεις και μεμονωμέναι ή ομαδικώτεραι συσκέψεις και με Στρατιωτικούς τινας παράγοντας. Το τοιούτον βεβαίως δεν ήτο ευχερές, λόγω εντόνου παρακολουθήσεως των οργάνων της Γκεσταπώ, αλλά διευκολύνετο οπωσδήποτε κατά τας ημέρας της παρουσιάσεως των αξιωματικών εις το Φρουραρχείον, οπότε ήρχοντο και οι των περιχώρων. Η Γερμανική Διοίκησις δηλαδή είχε διατάξει τους αξιωματικούς μονίμους και εφέδρους να παρουσιάζωνται κάθε Σάββατο εις το Φρουραρχείον προς επίβλεψιν των κινήσεών των.
Ολίγας ημέρας αργότερον ήλθεν ο Απόστολος Κατεχάκης μετά του Αριστείδου Καστρινογιάννη και μου είπαν ότι οπωσδήποτε οφείλει να γίνη οικονομική Επιτροπή με συμμετοχήν του Αρχιμανδρίτου και Τοποτηρητού της Μητροπόλεως κ. Ευγενίου Ψαλλιδάκη, δυναμένου να επηρεάση υπέρ της απόψεως και τας Μονάς, ώστε να αποβούν σημαντικά στηρίγματα του Αγώνος και άσυλα περιθάλψεως των τυχόν διωκομένων. Το αυτό άλλως τε μου είχε προτείνει και ο κ. Καστρινογιάννης. Επίσης με επληροφόρησαν ότι αυτοί οι δύο θα έφευγαν λίαν προσεχώς διά Κάϊρον.
Συμφώνως προς ταύτα ωμίλησε πρώτος εις τον Αρχιμανδρίτην κ. Ψαλλιδάκην ο επίσης Αρχιμανδρίτης και μεμυημένος ήδη προ πολλού εις τον Αγώνα Θεοφύλακτος Σμυρνιωτάκης. Ούτος συνέβαλε ποικιλοτρόπως και εις τον Ανταρτικόν Αγώνα είχε δε μυήσει και δύο καλογήρους της Μονής Επανωσήφη. Εν συνεχεία τω ωμίλησα και εγώ. Ο κ. Ψαλλιδάκης ενόμισεν ότι καλόν θα ήτο να μη γίνη τοιαύτη συστηματική κίνησις : διά λόγους προνοίας, αλλά ενόμισε σκοπιμώτερον την διαφύλαξιν του διά στιγμάς μεγαλυτέρας ανάγκης. Τούτο και απεδείχθη εξαιρετικώς ορθόν και εδικαιώθη απολύτως η άποψις αύτη εκ των υστέρων. Ημέρα αναχωρήσεως των Αποστ. Κατεχάκη και Α. Καστρινογιάννη, ωρίσθη η 8η Δεκεμβρίου 1942, αλλά διά δυσχερείας προσεγγίσεως του πλωτού μέσου, ανεβλήθη δι’ ολίγας ημέρας. Μετά την αποχώρησιν του Κουτσούκου, και αναχώρησιν των δύο ανωτέρω, δεν έμενε πλέον παρά ο κ. Καστρινογιάννης. Τούτο ενώ αφ’ ενός προεκάλεσε την ουσιαστικήν διάλυσιν της Επιτροπής, αφ’ ετέρου εγένετο και πηγή διενέξεων. Ο κ. Καστρινογιάννης δηλαδή ενώ μου έλεγεν υπερβολάς, διετείνετο δε και ότι εσχεδιάζετο η εκ του κρατιτηρίου του Νοσοκομείου αρπαγή του εκεί κρατουμένου Βοσκάκη, ηρωικού θύματος της Γερμανικής θηριωδίας και της προδοσίας ενός πρώην Χωροφύλακος Δανδουλάκη, εκτελεσθέντος αργότερον υπό ανταρτών, αφ’ ετέρου νομίζων εαυτόν περιβεβλημένον με εξουσίαν εξαιρετικήν, κατεφέρετο δρυμέως κατά του Πλεύρη και Παντουβά διά την συνάντησιν των εις Γεράκι μετά κομμουνιστού αντιπροσώπου και δι’ επεισόδιον βιαιότητος λαβόν χώραν μεταξύ του Παντουβά και του Αγγλου Ταγματάρχου Τομ Νταμπαμπίν. Εις συνάντησίν του μετά του Πλεύρη, αντηλλάγησαν φαίνεται ζωηραί φράσεις κατά τινα Παρασκευήν, αλλά ο Πλεύρης εφρόντισε να μη φθάση εις το απροχώρητον. Την επομένην όμως επί τη ευκαιρία του Σαββάτου, εγένετο συνάντησις εις την κλινικήν Βρετάκη. Παριστάμεθα εγώ, ο Βρετάκης, ο Δουνδουλάκης, ο Πλεύρης, ο Γεώργιος Κατσιρντάκης, ο Εμμανουήλ Γιακουμάκης, ο Ευάγγελος Νοικοκυράκης, ο Ευάγγελος Ψαλτάκης, ως εκπρόσωπος του Μπετεινάκη, μετέβην και έφερον τον Καστρινογιάννην, όστις όμως ήρχισεν καταφερόμενος, ο δε Πλεύρης τον διέταξεν επιτακτικώς να αποχωρήση, αντηλλάγησαν ζωηραί στιχομυθίαι και εφύγαμεν σχεδόν εν διαλύσει, αλλά και λέγοντες όλοι ότι το ζήτημα δέον να διορθωθή. Ηρχισε να διαφαίνεται και ποιά τις ανταγωνιστική τάξις των αξιωματικών. Περί ταύτης άλλως τε είχομεν ομιλήσει και προγενεστέρως εις τον Κατεχάκην, τούτου όμως αρνηθέντες ότι ηδύνατο να εξελιχθή εις πραγματικήν διάσπασινΕις ταύτην την συνάντησιν και προ της διαλύσεως, ελέχθη πρώτα ο τίτλος «Εθνική Οργάνωσις Κρήτης». Κατά την έξοδον ηρώτησα τον Δουνδουλάκην αν έπρεπε να λήξη το ζήτημα ή αν ενόμιζεν υπό την ιδιότητά του δηλαδή, ότι ώφειλε να συνεχισθή η προσπάθεια. Επί τη βεβαιώσει τούτου ότι πρέπει να φροντίσωμε, διά την επανάληψιν των ενεργειών, συνεφωνήσαμεν να συναντηθώμεν εις την κλινικήν μου προς συνεννόησιν.
Κατόπιν πολυώρου συνεργασίας, καθ’ ην ο Δουνδουλάκης εδήλωσεν υπευθύνως ότι εκπροσωπεί τον Αγγλον αντιπρόσωπον του Στρατηγείου, πάσα δε απόφασις του θα εγκριθή, εζητήθησαν επί τρίωρον αι διάφοραι πλευραί του ζητήματος, απεφασίσθη η δημιουργία της Εθνικής Οργανώσεως, ης σκοπός θα ήτο η κατά παντοίους τρόπους υποβοήθησις του απελευθερωτικού Αγώνος με καταρτισμόν ομάδων κρούσεως, χρησιμοποιηθησομένων εν καιρώ και κατά τας οδηγίας του Συμμαχικού Στρατηγείου. Η περισυλλογή και χορήγησις εις την υπηρεσίαν πάσης φύσεως πληροφοριών και εν γένει η κατά πάντα τρόπον ενίσχυσις του Συμμαχικού Αγώνος. Καθωρίσθη προσέτι ότι η Οργάνωσις αύτη θα είναι χαρακτήρος καθαρώς Ελληνικού, εγκρινομένη υπό της εν Καίρω Ελληνικής Κυβερνήσεως, μολονότι ουδεμία διάκρισις υπήρχε με την Αγγλικήν Υπηρεσίαν. Αύτη άλλως τε εξεπροσώπει και το Ελληνικόν Στρατηγείον και την Ελληνικήν Κυβέρνησιν. Και ο μεν Δουνδουλάκης ανέλαβεν όπως εντός ενός και ημίσεως μηνός φέρει την έγκρισιν της Ελληνικής Κυβερνήσεως, εγώ δε να συνεννοηθώ με τους διαφόρους παράγοντας διά τα περαιτέρω. Η πρότασις όμως του Δουνδουλάκη όπως από τότε χαρακτηρισθώ ως ανήκων εις την Ιντέλιγεν Σέρβις, δεν έγινε δεκτή υπ’ εμού αλλά τω εδήλωσα ότι επιθυμώ να ανήκω μόνον εις την Εθνικήν Οργάνωσιν. Συναντήσας συντόμως όλους τους ενδιαφερομένους κατέστησα γνωστά τα ανωτέρω, όλοι δε ευρέθησαν σύμφωνοι. Ούτω εφαίνετο ότι ήρχιζε να επέρχεται τάξις τις εις την προσπάθειαν ταύτην.
ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΣΤΑΥΡΑΚΙΩΝ
Μετ’ ολίγας ημέρας ο Ταγματάρχης, Ευάγγελος Χαιρέτης, ήλθεν εις το γραφείον μου και μου εζήτησε τα οικονομικά μέσα της συντηρήσεως δύο συνδέσμων, ενός Κ. Χαιρέτη και ενός Μανουσάκη, διότι έχων ως έλεγεν, εντολήν να οργανώση, είχεν ανάγκην να συνδέεται αφ’ ενός μεν με το Ηράκλειον και αφ’ ετέρου με την Αγγλικήν υπηρεσίαν και Ασύρματον : ευρισκομένην περί το Αμάρι τότε. Εκεί ήτο τότε το ονομαζόμενον «Λημέρι», Του εδόθη η απάντησις ότι ούτε τοιαύται πιστώσεις υπήρχον εις χείρας μου, ούτε αρμοδιότητα είχον να κανονίσω τοιαύτα ζητήματα. Του προσέθεσα όμως ότι ηδυνάμην να τα μεταδώσω περαιτέρω και ό,τι απεφασίζετο. Εις τον Πλεύρην, Μπετεινάκην και άλλους. Αντελήφθην εν τούτοις μίαν εμφανή δυσφορίαν του κ. Χαιρέτη. Από της ατυχούς συσκέψεως εις την κλινικήν Βρετάκη, ήτο έκδηλον ότι το ζήτημα της επετηρίδος θα εγέννα ζητήματα. Με την αλχημίαν των επετηρίδων αυτών και με το ονομασθέν «Διάταγμα Τσουδερού » (επανορθωτικόν της θέσεως των αποτάκτων του 36), αλλά του οποίου δεν είχομεν γνώσιν), ίσως ούτε οι ίδιοι δεν ήξευραν σαφώς την σειράν των. Εγώ επί τη υποθέσει ενόμιζα τον μεν Πλεύρην ως Αντισυνταγματάρχην τους δε υπολοίπους ταγματάρχας εις λοχαγούς. Επανήλθεν και άλλοτε ο κ. Χαιρέτης επί του αυτού θέματος της οικονομικής αρωγής, ήτο δε καταφανές ότι αφ’ ενός δεν επίστευεν εις την αναρμοδιότητά μου, αφ’ ετέρου δε εθίγετο ακούων άλλα ονόματα. Αφήκε μάλιστα και σημείωμα τι άνευ σημασίας διά τον Ε. Παντουβάν το οποίον ανέλαβα ευχαρίστως να διαβιβάσω. Κατά τας 9 Φεβρουαρίου 1943 ο Δουνδουλάκης ειδοποίησεν ότι ο Αγγλος λοχαγός και Διευθυντής της Αγγλικής Υπηρεσίας Μιχέλ Πάτρικ Λή Φέρμορ, φερόμενος υπό το όνομα Μιχάλης, θα ήρχετο εις Σταυράκια την επομένην προς συνάντησιν των διαφόρων παραγόντων και ωφείλαμε να πάμε, θα επήγαινα εγώ, ο Πλεύρης, ο Καστρινογιάννης και ο Δουνδουλάκης χωριστά, ώστε να μη γίνη αντιληπτόν. Ο Καστρινογιάννης διά ποδηλάτου, ο Πλεύρης δι’ αυτοκινήτου και εγώ πεζός μέσω χανίου Δαρδανδή και Αγίου Αντωνίου. Το πρωί όμως της επομένης, ημέρας συναντήσεως, έρχετε εις την κλινικήν μου ο Κ. Χαιρέτης, ο σύνδεσμος του Ε. Χαιρέτη, με ένα σημείωμα και προφορικήν εντολήν ότι οι γκεσταμπίτες εμυρίσθησαν το ζήτημα και η συνάντησις ώφειλε να ματαιωθεί. Εντύπωσιν μου επροξένησεν ότι εισελθών εις μίαν κλινικήν, ένθα ήτο δυνατόν να παρευρίσκονται και άγνωστοι, ήρχιζε να εξιστορή διά ζωηράς φωνής πάντα ταύτα, έως ότου του επεστήθη η προσοχή. Ειδοποιήθησαν οι ενδιαφερόμενοι, αλλά ο μεν Δουνδουλάκης ήτο ήδη εκεί ο Καστρινογιάννης ηδύνατο να καλυφθή ως μεταβαίνων εις το εκεί γειτνιάζον κτήμα του, ο δε Πλεύρης εδήλωσεν ότι οπωσδήποτε θα πάη μετά του Ανθυπολοχαγού Μαυραγάνη, δι’ αυτοκινήτου. Συνεφωνήθη να με πάρουν με ώραν εκκινήσεως τας 2 μ.μ αλλά το παρέλειψαν. Δεν είχον ακόμη βαθείας γνωριμίας μετά του Πλεύρη.Δεν παρεξήγησα, αλλά δεν είχον πλέον περιθώριον χρόνου προς μετάβασιν έως τας 5 μ.μ ώραν συνεντεύξεως. Στην επιστροφήν του ο Πλεύρης μου είπεν ότι ο Αγγλος εφαίνετο στην αρχήν βιαζόμενος να δώση πέρας εις την συνάντησιν μαζί του, δεν είχε δε αφαιρέσει ούτε το καπέλλο του. Οσον όμως, επροχώρει η συζήτησις, καθίστατο πλέον προσεκτικός και αφαιρέσας το καπέλλον του παρηκολούθει μετ’ ενδιαφέροντος.
Ο Δουνδουλάκης εις ον εμνημόνευσα τούτου την επομένην μου είπεν αυτολεξεί «εν τοιαύτη περιπτώσει ο Πλεύρης είναι έξυπνος» και οτι αφορμή ήτο η στάσις του Χαιρέτη, όστις διατεινόμενος όσα και ανωτέρω συνεβούλευσε τούτον να μη πάη εις την συνάντησιν εξ Αγίου Μύρωνος εις Σταυράκια εις δε την επιμονήν του Μιχαήλ είπεν πως θα τον εμποδίση. Και ναι μεν ούτος μετέβη άνευ της συνοδείας του Χαιρέτη, αλλά χωλόμενος και ίσως διερωτόμενος, αν με τοιαύτην τακτικήν ηδύνατο να αποδώση η προσπάθεια. Ετσι εξήγησα και την επιστολήν του Χαιρέτη: Οτι ούτως ειπείν, ήθελε να μονοπωλήση τον Μιχάλην, χωρίς να υπάρχη τω όντι γκεσταπιτικός συνεγερμός. Τον Χαιρέτην έκτοτε είδον μίαν ή δύο φοράς με τας αυτάς πάντοτε ιδέας, εις δε την τελευταίαν, γενομένην μετά τον ως κάτωθι καθορισμόν Επιτροπής που του συνέστησα να του διευκολύνω συνάντησιν μετά του Μπετεινάκη, ευρισκομένου εις Ηράκλειον, ούτε και ηθέλησε να ομιλήση εις τούτον εις την πλατειά Στράταν, ένθα τους είδε βαδίζοντας, εις απόστασιν 50 μέτρων απ’ εμού.
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ
Ο Δουνδουλάκης μου ανεκοίνωσε συγχρόνως ότι την επομένην 13ην Φεβρουαρίου 1943, ο Μιχάλης θα ευρίσκετο εις Ηράκλειον με σκοπόν τον καταρτισμόν μιας Επιτροπής. Θα απετέλουν μέλος ταύτης μετά του Βρετάκη και να εύρω ακόμη ένα κατάλληλον πρόσωπον.
Ο Κ. Πετράκης ως και ο ιατρός κ. Στ. Γιαμαλάκης απετέλεσεν ήδη μέλος της πρώτης Επαναστατικής Επιτροπής, ήτις εσχηματίσθη εις τον νομόν Ηρακλείου και την Κρήτην γενικώτερον κατά τον Νοέμβριον του 1941 με Αρχηγόν τον εν τιμητική αποστρατεία Ταγματάρχην Αλέξανδρον Ραφτόπουλον. Συνελήφθη μετά των άλλων μελών της Επιτροπής κατά την σύλληψιν των ομήρων κατά τον Μάϊον 1942 και εφυλακίσθη μετά τούτων. Μετά τον τουφεκισμόν των τεσσάρων μελών εκ των επτά της Επιτροπής ταύτης. Ραφτοπούλου, Καστρινάκη και Μηνά Γεωργιάδου, ούτος αφέθη μεν ελεύθερος αλλά ήτο ενδεχόμενον και φυσικόν να παρακολουθήται υπό της Γκεσταμπώ. Επρεπε κατά συνέπειαν να ερωτηθή μήπως η παρακολούθησις του εξηκολούθει, οπότε ήτο αδύνατος η συμμετοχή του εις την νέαν Επιτροπήν. Ερωτηθείς υπ’ εμού είπεν ότι η παρακολούθησις του είχε παύσει και κατά συνέπειαν ευχαρίστως απεδέχετο.
Την 13ην Φεβρουαρίου 1943 ωδηγήθημεν και οι τρεις εις την οικίαν της κ. Μαρίας Ανδρουλάκη, χήρας Δικηγόρου εκ Αρχανών, ολίγον περαιτέρω της οδού Εβανς. Η κ. Ανδρουλάκη μολονότι είχε το ατύχημα να ερωτευθή η κόρη της Ηρώ μετά τινος Γερμανού και να φύγη εις Γερμανίαν αύτη και ο υιός της Ιωάννης είχον προσκολληθή εις την υπηρεσίαν του Αγγλικού Στρατηγείου και σημαντικάς προσήνεγκων εκδουλεύσεις. Εκεί ήσαν οι κ. Καστρινιγιάννης, Γ. Μπρουλιδάκης, επίσης ο Ιωάν. Ανεουλάκης και Πάνος Ψαλτάκης, ως σύνδεσμοι. Μετά την αναχώρησίν των εμείναμεν ο Αγγλος λοχαγός, ο Δουνδουλάκης, ο Βρετάκης, ο Πετράκης και εγώ. Απεφασίσθη ο καταρτισμός πενταμελούς Επιτροπής από τα τρία πολιτικά μέλη και από τους στρατιωτικούς Μπετεινάκην και Πλεύρην. Δεν ευρέθη πρακτικώς εφαρμόσιμος η συμμετοχή του εις Δίκτην ευρισκομένου Εμμ. Παντουβά. Εθεωρήθη όμως διά λόγους συγκαλύψεως σκόπιμον να τηρηθή μυστικός ο καταρτισμός της Επιτροπής και να αφεθή πιστευομένη ως κυρίως Επιτροπή, η Επαρχιακή Επιτροπή Πεδιάδος, η εις Γεράκι καταρτισθείσα.
Σ κ ο π ό ς : Η κατά πάντα δυνατόν τρόπον υποβοήθησις του Συμμαχικού Αγώνος. Εσκεμμένη και εις περιωρισμένην κλίμακα μύησις καταλλήλων προσώπων, προς καταρτισμόν πυρήνων ομάδων κρούσεως. Δηλαδή ο εκ παραλλήλου προς τας ολιγαρίθμους ανταρτικάς ομάδας καταρτισμός ετέρας δυνάμεως ευρυτέρας υπό μορφήν πυρήνων και δυναμένης ευχερώς να επεκταθή. Η Οργάνωσίς της θα ήτο ούτως ειπείν επιστημονικωτέρα των ανταρτικών ομάδων υπό την ηγεσίαν αξιωματικών ή άλλων καταλλήλων προσώπων και δυναμένη εν καιρώ, και τη Διαταγή του Στρατηγείου, να δράση καταλλήλως. Επί πλέον θα επεδιώκοντο και οι άλλοι σκοποί εις συναφείς με τοιούτου είδους οργάνωσιν. Την επομένην ειδοποιήθησαν σχετικώς και οι Πλεύρης και Μπετεινάκης, οι οποίοι φυσικά και απεδέχθησαν.
ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ 13 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1943
Εφ’ όσον η ασφάλεια επέτρεπε να εγίνοντο συναντήσεις τμηματικαί εις την κλινικήν του κ. Βρετάκη και εις την ιδικήν μου. Μετ’ ολίγας ημέρας επωφεληθείς μεταβάσεώς μου δεδικαιολογημένης εις τα όμματα της Γκεσταμπώ, έφερα εις Ηράκλειον τον Πλεύρην, ειδοποιηθέντος συγχρόνως εκείθεν και του Μπετεινάκη.
Η ευκαιρία εκρίθη κατάλληλος δεδομένου ότι κατά σύμπτωσιν ευρίσκοντο εις Ηράκλειον και άλλοι στρατιωτικοί. Δηλαδή οι Καζαντζάκης, Κατσιρντάκης και Χαιρέτης, όστις όμως ηρνήθη να συμμετέξη. Ούτω την επομένην το πρωί εις την κλινικήν μου συνηντήθημεν οι Βρετάκης, Πετράκης, Δουνδουλάκης, Πλεύρης, Κατσιρντάκης, Καζαντζάκης και εγώ. Μετά σύντομον εισήγησίν μου, ότι επρόκειτο περί της κατανομής του νομού εις περιοχάς οι συνελθόντες προέβησαν εις ταύτην, αφεθέντος του αναλόγου τμήματος εις τον Χαιρέτην. Ούτος εν τούτοις διεμήνυσεν ότι ήθελεν όλην την δυτικώς της οδού Ηρακλείου – Μεσσαράς περιοχήν. Επίσης ετέθη επί τάπητος το οικονομικόν ζήτημα της οργανώσεως, και κατόπιν προσυμφωνίας ην είχον εγώ μετά του Δουνδουλάκη, εδήλωσεν ούτος ότι ανελάμβανεν την χρησιμοποίησιν ταύτης διά τα ελάχιστα άλλως τε παρουσιασθησόμενα έξοδα συνδέσμων ιδίως.
Δυστυχώς και ενταύθα ενεφυλούρησαν μικροδυσαρέσκειαι διά τα ζητήματα αρχαιότητος, δεδομένου ότι τα μη στρατιωτικά μέλη της Επιτροπής δεν ήσαν εν γνώσει των επετηρίδων, και προς στιγμήν εγνώριζαν τον μεν Πλεύρην Αντισυνταγματάρχην, τον δε Μποτεινάκην Ταγ/ρχην. Επίσης παρετηρήθησαν και άλλαι τινές μικροπαρεξηγήσεις επί του αυτού υποδείγματος. Από αυτής της ημέρας ιδίως η εργασία ήρχισεν εντατικωτέρα και ως κυρίως κέντρον, κατέστη η κλινική μου, ήτις και συνεκαλύπτετο ανετώτερα από τα όμματα της αντικατασκοπείας. Εν συνεχεία αναχωρήσας μέσω Εμπάρου μετέβην εις «Ομαλόν Δίκτης» προς συνάντησιν του Παντουβά διασαφήνισιν ωρισμένων σημείων. Ουδεμία διαφορά υπήρξε πλην επί μιας φράσεως του Παντουβά ότι δεν έπρεπε να έχουν την ευχέρειαν οι Γερμανοί να περιφέρωνται ανενόχλητοι κατά μικράς ομάδας, την οποίαν και αντέκρουσα, ως δυναμένη να προκαλέση αντεκδικήσεις. Ησαν ημέραι του Πάσχα. Η δύναμις της ομάδος από 7 αντάρτας που είχε μαζί και 4 άλλους, ως μου είπαν, ων είς Αγγλος, ευρισκομένους πέραν του Ομαλού. Και η Γκεστάπο όμως ήρχισε κάτι να διεσθάνεται και δη εν τω προσώπω του Γκεσταμπίτη και πρώην υπολοχαγού Μπόγρη, όστις είχε μεταβή εις την περιοχήν Επισκοπής προς έρευνα. Αύτη κατέληξεν εις την σύλληψιν του ανθυπολοχαγού Μαυραγάνη αργότερον δε και του Ευαγγέλου Νοικοκυράκη. Και ούτοι μεν κατόπιν πολλών προσπαθειών διωλίσθησαν από τας χείρας της Γκεστάπο, κατόπιν δίκης αθοωτικής, αλλά και άλωθεν η Γκεστάπο πληροφορούμενη, φαίνεται, παρηκολούθη εντατικώς. Ούτω όταν ενάμισυ περίπου μήνα μετά την σύμπτηξιν της Οργανώσεως και καθ’ ην στιγμήν ο Δουνδουλάκης μετάβαινε προς συνάντησιν του λιμεριού ήλθαν διαταγαί εκ Καΐρου προοριζόμεναι δι’ αυτόν διά να τας μεταδώση περαιτέρω. Αλλά ενώ αφ’ ενός ο ίδιος απουσίαζεν διά δύο ή τρεις ημέρας, αφ΄ετέρου ο Σύνδεσμος περιέπεσε εις όργανα της Ασφαλείας, όργανα όμως συγχρόνως και του Χάρτμαν. Ευτυχώς προλαβών έδωσε τα έγγραφα εις άλλον και αυτός τα έδωσε εις τον Ιωάννην Ανδρουλάκην ο οποίος και μου τα έφερε διά να τα κοινοποιήσω επειγόντως. Επρόκειτο διά τα γνωστά τηλεγραφήματα του Βασιλέως και του Τσουδερού δι’ ων ο μεν πρώτος έστελνε συγχαρητήρια ο δε δεύτερος όριζε ως στρατιωτικόν διοικητήν Ηρακλείου μεν τον Μπετεινάκην ως Λασηθείου δε τον Πλεύρην. Ολοι δε οι εν τη Οργανώσει Αξιωματικοί εθεωρούντο εν ενεργεία.
Ούτω επισημοποιείτο η Οργάνωσις ως καθαρώς Ελληνική και Πατριωτική. Ητο ενάμισυ μήνας από της αρχής της περίπου. Τα τηλεγραφήματα εκοινοποιήθησαν από την Αγγλικήν υπηρεσίαν και έχουν αυτολεξί ούτω.
«Αγαπητοί μου φίλοι,
Ελαβα από τον πρόεδρον της Κυβερνήσεώς σας κ. Τσουδερόν το εξής τηλ/μα σας που σας ενδιαφέρει.
Από τον Ελληνα Πρωθυπουργόν προς τους Μπέτ. (4 άτομα εν όλω ένα διά κάθε Νομόν). Σας αναγνωρίζω επισήμως ως αντιπροσώπους των Νομών σας εις την κεντρικήν Επιτροπήν της οργανώσεως Κρήτης, διά μέσου της οποίας η Ελληνική Κυβέρνησις και το Βρετανικόν στρατηγείον θα μεταδίδη τας διαταγάς των εις τον Κρητικόν Λαόν. Αναγνωρίζω και όλους τους Αξιωματικούς και οπλίτας υπηρετούντας υπό την αιγίδα σας ως μέλη του Βασιλικού Ελληνικού Στρατού διά μισθόν, προαγωγήν κ.λ.π επί της ιδίας βάσεως όπως και τον Στρατόν εις την Μέσην Ανατολήν.
Τα μέλη της Επιτροπής τα οποία βρίσκονται τώρα εις το Κάϊρον θα επιστρέψουν με οδηγίας με την πρώτην ευκαιρίαν.
Σας εύχομαι πάσαν ευτυχίαν και ελπίζω να σας συναντήσω όλους εις την Κρήτη.»
Μ.Ι Τσουδερός
Σας συγχαίρω θερμώς διά την μεγάλην τιμήν και ευθύνην αυτήν. Σας παρακαλώ να γράψετε οι δυό σας ιδιαιτέρως μίαν κατάλληλον απάντησιν καθένας εις τον Πρωθυπουργόν και δύο εις την Α.Μ τον Βασιλέα που θα αντιπροσωπεύουν τας Οργανώσεις των δύο Νομών σας. Τέσσαρα (4) τηλεγραφήματα εν όλω με ολίγα. Θα τα στείλω κάτω αμέσως. Ελαβα και ένα τηλεγράφημα από την Α.Μ τον Βασιλέα των Ελλήνων το οποίον εσωκλείω μέσα στο άλλο γράμμα το οποίον στέλλω διά μέσου σας εις την Εξαμελή Επιτροπήν. Θα ανακοινώσετε τα δύο τηλεγραφήματα εις αυτούς τους οποίους θα διακρίνετε καταλλήλους. Πιστεύω πως θα ενθαρύνουν πολύ αυτούς που θα διαβάζουν. Μου δίνουν εμένα μίαν ζωηράν ικανοποίησιν, διότι αποδεικνύει πως η ολόκληρη υπόθεσίς μας κατέχει μίαν από τας πρώτας θέσεις των σκέψεων των στρατηγείων μας. Δεν προβλέπω όμως όπως γράφω εις το γενικόν μου γράμμα, επιχειρήσεις αμέσως και θα είναι μία πολύ λεπτή δουλιά να βρίσκη και να κρατήση κανείς την ακριβή ισορροπία μεταξύ του υπερβολικού θάρρους και της υπερβολικής απογοητεύσεως, εάν τα πράγματα αναβάλλωνται λιγάκι, μου φαίνεται ότι αυτό θα είναι το πιό δύσκολο των καθηκόντων σας.
Αυτή η μεταβολή δεν αλάζει μετ’ ανάγκην, την τακτοποίησιν την οποίαν βρήκαμεν το περασμένο μήνα με την διαφορά ότι εσείς θα είσαστε οι ανεγνωρισμένοι στέλεχοι (τηρείται η γραφή του πρωτοτύπου) των δύο νομών σας. Θα έχη ανάγκη ο κ. Πλεύρης από μίαν νομικήν Επιτροπήν εις το Λασήθι σας αυτήν που έχομε εις τον Νομόν Ηρακλείου. Σας παρακαλώ πολύ να με ειδοποιήσητε σύντομα με ονόματα και λεπτομέρειες μόλις μπορείτε. Πάντως θα ήταν καλά εάν οι δύο νομοί συνεχίζουν να συνεργάζωνται εις στενόν σύνδεσμον.
Η μεγίστη δυσκολία εν περιπτώσει επιχειρήσεων πιθανόν θα είναι η σύντομη μετάδοσις των διαταγών και δι’ αυτόν τον λόγον ελπίζω πολύ πως η επιφυλακτική μείωσις των επαρχιακών στελεχών και υποστελεχών συνεχίζεται καλά.
Ο αναγνωρισμένος από το Στρατηγείον στέλεχος διά τον Νομόν Ρεθύμνης είναι ο φίλος μας ο Χρήστος. Ελπίζω πως θα λάβετε επαφήν με αυτόν όσον μπορείται γρηγορότερα και να κρατήσετε την στενήν επαφήν με τους τρεις φίλους μας (ο γυμνσ. Και οι δύο ιατροί). Τους στέλνω αυτό το γράμμα το ίδιο πρώτα ή μετά, δώσετε και σεις σας παρακαλώ διότι δεν έχω την ώρα να γράφω μιαν ιδιαίτερη επιστολήν. Θέλω να σας προλάβη αυτό το γράμμα προς της συνεδριάσεως της 18 Απριλίου εις την οποίαν δυστυχώς δεν θα μπορώ να είμαι παρών/ Συγχαρητήρια πάλι και πολλούς φιλικούς χαιρετισμούς από τον φίλον σας Μιχάλην».
Αμέσως επληροφόρησα τον Πετράκην και Βρετάκην, αλλά όταν επρόκειτο να ειδοποιήση τους Πλεύρην και Μπετεινάκην ήλθεν ο ίδιος Σύνδεσμος και μούπε να σταματήσω κατόπιν νέας διαταγής. Και επρόκειτο μεν απλώς ότι ο Γεώργιος Δουνδουλάκης ήθελε ο ίδιος να τα κοινοποιήση, έγινε όμως τούτο αφορμή νέας παρεξηγήσεως του Μπετεινάκη, διεισδόντες νέαν μείωσιν του έναντι του Πλεύρη, ουδεμίαν δε περί του εναντίον διαβεβαίωσις τον έπεισε οθενδήποτε προερχομένη.
Ο επανελθών Δουνδουλάκης ανεκοίνωσε και τα ψευδώνυμα υφ’ α θα εφέρωντο τα μέλη της Επιτροπής ήτοι Αχιλλεύς, Λεωνίδας, Πατρίκιος, Πλάτων και Πελοπίδας κατ’ αλφαβιτικήν σειράν των πραγματικών επιθέτων των.
ΔΙΑΛΥΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
Η Γερμανική Αντικατασκοπεία καθίστατο επί το μάλλον και μάλλον επικίνδυνος και ο Μπόγρης φαίνεται είχεν αρκετά προχωρήσει. Επέτυχα να μάθω ότι ηργάζετο εις το γωνιαίον μαγαζί του τσιμεντοστρώτου στενού των Κρεοπωλείων βορεία γωνία της διασταυρώσεως οδού Αλμπερτ. Επείσθην ότι επέκειτο έρευνα της οικίας Μαρίας Ανδρουλάκη. Ειδοποίησα τον Γεώργιον Δουνδουλάκην όστις εξεδήλωσεν έκλπηξιν διότι εις το ίδιον μαγαζί ηργάζετο και αυτός. Επίσης εκεί έμενε με ένα κοριτσάκι και η κ. Ανδρεαδάκη χήρα Αξιωματικού της οποίας ο υιός ήτο εις την Αγγλικήν Υπηρεσίαν Πληροφοριών. Ενόμιζα ότι δεν υπήρχε πλέον περιθώριον και παρα τας αντιρρήσεις του έπεισα τον Δουνδουλάκην να φύγουν.
Ούτω έφυγεν ο Ιωσήφ Μιγάδης και Κ. Καστρινογιάννης την δε επομένην πρωί έστειλα τον σωφέρ Αστρινόν Ιατράκην και παρέλαβεν από το σπίτι της Μαρίας ένα τσουβάλι με αλληλογραφία και ταχυβόλα και τα έφερεν εις την κλινικήν μου τα δε άλλα είδη πυρομαχικά κ.λ.π μετεφέρθησαν εις Κνωσόν, Εις την αλληλογραφίαν υπήρχον, απρονοήτως, και ονόματα. Λόγω επιβλέψεως ο μεν εισήλθεν από τον Σταθμόν οι δε άλλοι κατά διαστήματα κατευθυνόμενοι εις Ασίτες την 30ην Απριλίου 1943. Μόλις είχεν εξέλθει της πόλεως και εγένετο έρευνα της οικίας διά την οποίαν μου είχαν δώσει πληροφορίας ότι από προηγουμένως παρηκολουθήτο και από πρόσωπα εκκενούντα από την οικίαν Κ. Μαμαλάκη.
Η κ. Ανδρουλάκη ψυχραίμως αντεπεξήλθε αλλά μετά τινας ημέρας ενόμισα καλόν να την απομακρύνω της πόλεως παρακαλέσας τον αείμνηστον Μήτσον Βαλαβάνην να την παραλάβη εις Βελόνι του Αποινιού. Αργότερον και ούτος εξετελέσθη κατά τρόπον θηριοδέστατον υπό των Γερμανών συλληφθείς επ’ αυτοφόρω εν τη εκτελέσει του πατριωτικού του καθήκοντος.
Ούτω διελύθη η υπηρεσία αύτη επ’ ολίγας ημέρας . Και μου προέτεινεν μεν ο Γεώργιος Δουνδουλάκης να αναλάβω την διεύθυνσιν της ως ο μόνος κατατοπισμένος αλλά δεν απεδέχθην. Εν τω μεταξύ όμως μέσω εμού εξετελείτο η υπηρεσία καθ’ ο γνώστης ταύτης και των διαφόρων συνδέσμων μέχρις ότου έλθη ο Μιχ. Ακουμιανάκης την 8.8.43 προς ανάληψιν ταύτης. Ούτος βεβαίως κατ’ αρχάς ήτο ακατατόπιστος αλλά συντόμως τον κατετόπισα ώστε να εξελιχθή εις εξαιρετικής ικανότητος όργανον. Ηργάσθην υπό το ψευδόνυμον Μ. Καλογιάννης.
ΤΑ ΜΕΧΡΙ ΙΟΥΛΙΟΥ 1943
Η προσωπική μου γνώμη ήτο πως δεν ήτο εξαιρετικά επιτυχής η τοιαύτη γεωγραφική κατανομή των αρμοδιοτήτων από πάσης πλευράς. Δεν επρόκειτο περί κανονικής περιόδου. Ο νομός Λασσηθίου καταφανώς παρουσίαζεν ολιγώτερον ενδιαφέρον, η Διοίκησις ενός Νομού εκτάσεως Ηρακλείου υπό την εντατικήν επίβλεψιν της Αντικατασκοπείας ήτο δύσκολος και καθίσταται ολιγώτερον υποχείριος εις την διοίκησιν με τα διατιθέμενα μέσα μεταβιβάσεως. Οι αξιωματικοί δεν ήσαν κατά βάθος εν πλήρη ομονοία. Εκαστος εκ δύο είχε τας ιδιαιτέρας του συμπαθείας. Ο Πλεύρης π.χ. επηρέαζε περισσότερο τους εν Πεδιάδι και Βιάννω. Επρόκειτο δε, ας μη λησμονώμεν, περί συνομωσίας. Ενόμιζα ότι η Πεδιάδα και Βιάννος έπρεπε να υπαχθούν υπό τον Πλεύρην έστω και αν τον νομόν Λασσηθίου. Αυτό βεβαίως ήτο προσωπική μου ανεύθυνος γνώμη. Επίσης υπήρχον και διαφοραί χαρακτήρων μεταξύ των. Ιδίως ως προς τας συνομωτικάς ικανότητας και ενεργείας. Ο Πλεύρης ήτο περισσότερον επιφυλακτικός. Ο Μπετεινάκης εξετίθετο περισσότερον και επικινδύνως. Ωθείτο βεβαίως από άμμετρον πατριωτισμόν αλλά είχεν πέραν του δέοντος εμπιστοσύνην εις τον ανθρώπινον χαρακτήρα. Κάποτε επεδίωξε και την υπογραφήν πρωτοκόλλου υπό των αξιωματικών ου η αποκάλυψις θα ήτο λίαν κινδυνώδης μολονότι επί πλέον ωθείτο από μίαν υπερβολικήν φιλοδοξίαν δεν έπαυε να είναι εντιμώτατος αξιωματικός και μέγας πατριώτης. Πολλοί εφοβούντο την φιλοδοξίαν και ακριτομύθειαν του και εγώ ο ίδιος είχα γίνη σκεπτικός. Ο ηρωικός όμως θάνατός του εξήλειψε πάντα ταύτα. Εν τω μεταξύ εκινήθη προς διάφορα σημεία του Νομού προς Οργάνωσιν των διαφόρων περιφερειών ελθών εις επαφήν με, αξιωματικούς και αντιπροσώπους του Συμμαχικού Στρατηγείου. Απέστειλε και τον κ. Αχιλέαν Αλεξάκην εις Μεσσαράν ως Επόπτην πράγμα όμως που προεκάλεσε ωρισμένας αντιδράσεις. Εις τον Νικ. Δραμιντινόν Ανθυπασπιστήν υπηρετούντα εις Αγιον Μύρωνα ανέθεσα την μύησιν Αξιωματικών και οπλιτών της Χωροφυλακής, όστις και ευδοκίμως ηργάσθη προς τον σκοπόν τούτο ων άλλωστε εκ των πρωτίστων μυηθέντων εις οργανώσεις Αξιωματικών.
Αργότερον τη προτάσει του Μπαντουβά εγένετο ευρεία συνάντησις περί των 70 ατόμων εις Βαθύπετρο. Τα μέλλοντα να συζητηθούν ήσαν δευτέρας τάξεως θέματα η δε εν Ηρακλείω Επιτροπή εθεώρει άσκοπον και παρακεκινδυνευμένην την κίνησιν ταύτην. Συνέστησα εις τον Μπετεινάκην ιδιαιτέρως και κατ’ ευθείαν και μέσω του υπασπιστού του Ευαγγέλου Ψαλτάκη να περιστείλουν εις το ελάχιστον τον αριθμόν. Αλλά και τούτο δεν έγινε. Μετέσχε ο Μπαντουβάς, ο Μπετεινάκης, ο Ζωγραφιστός ο Δραμιντινός ως και πολλοί άλλοι ως και αντιπρόσωποι των κομμουνιστών. Ο Ψαλτάκης αποφυγών να μεταβή αντικατεστάθη υπό του Σιαννιδάκη ον και προσέλαβε ο Μπετεινάκης ως υπασπιστήν και εκπρόσωπον. Συνεζητήθησαν διάφορα θέματα αλλά στο τέλος επήλθεν κάποια αντιλογία μεταξύ Μπετεινάκη και κομμουνιστού. Τούτο έδωκε αφορμήν να θέσουν οι κομμουνισταί εις κυκλοφορίαν φήμας και έντυπα ότι ο Μπετεινάκης θέλει δικτατορίαν και βασιλείαν.
Παρεκάλεσα μετ’ επιμονής τον κ. Πλεύρην ότι αφού κατέστη αναπόφευκτος η συνάντησις να μεταβή ωσαύτως ώστε να κρατηθή η συζήτησις εις ολιγώτερον ολισθηρόν. Δεν μετέβη όμως σκεπτόμενος επίσης την ολίγην σκοπιμότητα και τα ενδεχόμενα δυσάρεστα.
Εν τω μεταξύ επανήλθεν εκ Λιβύης ο Αριστείδης Καστρινογιάννης διαφημίζων ότι ήτο εντεταλμένος με μυστικήν εντολήν ως εκπρόσωπος της Κυβερνήσεως μη δεχόμενος να έλθη εις επαφήν με την επιτροπήν ως μυρίζουσα σοβιέτ κ.λ.π. Ηθελε να λέγει να έλθη εις επαφήν μόνο με στρατιωτικούς. Επειδή δεν ηδυνήθη να προσκοληθή εις τον Πλεύρην επέτυχε τούτο όσον αφορά τον Μπετεινάκην καταστάς είς σύμβουλος λίαν επικύνδυνος. Εν τω μεταξύ ζητηθείσαι πληροφορίαι εκ Καΐρου μας επληροφόρουν ότι όλα αυτά ήσαν τυχοδιωκτισμοί. Δυστυχώς όμως χειρίστης επιδράσεως . Το σύνολον της επιστολής του συνίστατο εις το ότι εκόμιζεν μίαν τυπικήν αποστολήν του κ. Τσουδερού συνώδευε δε και χρηματικόν τι ποσόν παραδωτέον εις την ενταύθα Υπηρεσίαν. Τούτων επωφελούμενος ηθέλησε να παραστή εαυτόν ως ανωτέρω ελέχθη. Σοβαρά όμως γεγονότα επηκολούθησαν εντός ολίγου.

Εκθεση Δράσεως ΕΑΟ ΣΑΤΑΝΑ, 20 Noe 1945

ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΣ
ΣΑΤΑΝΑ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ

ΕΚΘΕΣΙΣ
Περί της δράσεως της ως άνω ομάδος κατά την περίοδον της Γερμανικής κατοχής.

Π Ρ Ο Σ
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟΝ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΟΥ
(Διεύθυνσιν επιχειρήσεων)
ΑΘΗΝΑΣ
Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω τα κατωτέρω εν περιλήψει σχετικώς με την εθνικήν δράσιν της Εθνικής Ανταρτικής ομάδος «Σατανά» κατά την περίοδον της κατοχής παρέχων Υμίν τα στοιχεία πραγματικών γεγονότων τα οποία έχουν σχέσιν με την δημιουργίαν, εξέλιξιν και δράσιν της Εθνικής ανταρτικής ομάδος Σατανά εν Κρήτη κατά τον Εθνικόν αγώνα αντιστάσεως κατά του κατακτητού.
Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο Σ Α΄.
Η Κήρυξις του πολέμου εκ μέρους της Ιταλίας και βραδύτερον υπό της Γερμανίας κατά της πατρίδος μας κατά το έτος 1940 είχεν ως αποτέλεσμα την κινητοποίησιν ολοκλήρου του Εθνους το οποίον ως είς άνθρωπος ηστάνθη την ανάγκην ν’ ανταδράση και να κτυπήση κατά των βαρβάρων επιδρομέων οίτινες επεδείωξαν την υποδούλωσιν και τον εξανδραποδισμόν της Ελληνικής φυλής.
Φορεύς του υπό του Εθνους πνεύματος τούτου υπήρξε τότε και ο αείμνηστος αρχηγός και ιδρυτής της ομάδος μας Αντώνιος Γρηγοράκης ή Σατανάς ούτινος το όνομα φέρει και η ομάς μας όστις λαβών μέρος εις σύσκεψιν παρά τω Αγγλικώ Προξενείω εδέχθη με ολίγους άνδρας και εν συνεργασία μετά του Καπετάν Εμμανουήλ Μπατουβά και Αγγλων Κομάντος ν’ αποβιβασθούν εις Δωδεκάνησα διά την ενέργειαν Σαμποτάζ. Οντως ανεχώρησαν και πριν εισέτι αποβιβασθούν κατόπιν βλάβης του μεταφορικού μέσου επέστρεψαν εις την βάσιν των ματαιωθείσης της πράξεως ταύτης άγνωστον εις ημάς διά ποίον λόγον. Ούτος διαβλέπων τον επικείμενον κίνδυνον του Εθνους μετά την Γερμανικήν εισβολήν τον Απρίλιον 1941 εξ ενστίκτου πατριωτικού και χωρίς να εμφοβήται από ιδιοτελήν σκοπόν συνεκάλεσεν εις τον Χωρίον Κρουσώνα Μαλεβυζίου σύσκεψιν παρευρεθέντος περί των 100 ανδρών και τοις υπέδειξεν τον καταρτισμόν ομάδος ίνα εάν τυχόν ευρεθώμεν εις την ανάγκην ν’ αντιδράσωμεν κατά ενδεχομένου εχθρού εις το πάτριον έδαφος να είμεθα έτοιμοι να εκτελέσωμεν το καθήκον μας. Συνέχεια

Εκθεση εθνικής αντίστασης Ρεθύμνου, αντισυνταγματάρχη Ηλία Σκουλά

ΗΛΙΑΣ ΣΚΟΥΛΑΣ
ΘΕΜΑ: Η Εθνική Αντίστασις Ρεθύμνης                                          Αντ/ρχης Πεζ. ε.α.
ΠΡΟΣ: Επιτροπή του Α.Ν. 1919/51                                                 Κάτοικος Ρεθύμνης
ΓΕΣ/Β4                                                                                                                     Ρέθυμνον τη 16-11-51
Σχετικός ο Α.Ν. 1919/51
Εν τη επιθυμία ημών όπως συντελέσωμεν κατά το δυνατόν εις την διευκόλυνσιν του έργου της Επιτροπής και μη δυνάμενοι να προσέλθωμεν αυτοπροσώπως ίνα εκθέσωμεν υμίν προφορικώς τα της οργανώσεως και δράσεως της Εθνικής Οργανώσεως Ρεθύμνης κατά την περίοδον της κατοχής 1941-1945, υποβάλλω την παρούσαν υπό την κρίσιν υμών με την παράκλησιν όπως ευαρεστηθήτε και λάβητε γνώσιν ταύτης.
Κρίνω επιβεβλημένην την ανάγκην της υποβολής της παρούσης εκ μέρους μου, τοσούτον μάλλον καθ’ όσον κατά την κρίσιν των Εθνικών Οργανώσεων υπό της Επιτροπής του ΓΕΣ του Α.Ν. 971/49, η Εθνική Οργάνωσις Ρεθύμνης ήτις κατά την περίοδον της κατοχής ελειτούργησε και έδρασε κατά τρόπον αξιοθαύμαστον, αποφασιστικόν και πειθαρχημένον και αναμφισβητήτως προσέφερεν ανεκτιμήτους υπηρεσίας εις τον συμμαχικόν αγώνα, καθώς και αρκετάς εκατοντάδας ηρωϊκών θυμάτων και δεκάδες Κωμοπόλεων και χωρίων ολοκαύτωμα υπέρ της ελευθερίας, ηδικήθη καταφόρως αγνοηθεισών τελείως των μεγάλων θυσιών και αγώνων αυτής, υπό της εν λόγω Επιτροπής. Συνέχεια

Εκθεση Απελευθερωτικού Κινήματος Κρήτης, ΑΕΑΚΚ/ΓΑ/20 Αυγ 1945

ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΑΡΧΗΓΟΥ
ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ.

ΕΚΘΕΣΙΣ
Περί του Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος Κρήτης

Π Ρ Ο Σ
Το Γενικόν Επιτελείον Στρατού
(Διεύθυνσιν Επιχειρήσεων)
Αθήνας
Λαμβάνω την τιμήν να ανφέρω τα κατωτέρω εν περιλήψει σχετικώς με το Εθνικόν Απελευθερωτικόν Κίνημα της Κρήτης, κατά την περίοδον της Κατοχής του οποίου έχω την τιμήν άλλοτε μεν να ηγούμαι, άλλοτε δε ως Υπαρχηγός αυτού παρέχοντες Υμίν τα στοιχεία πραγματικών γεγονότων τα οποία έχουν σχέσιν με την δημιουργίαν, εξέλιξιν και δράσιν του Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος εν Κρήτη κατά την περίοδον του πολέμου 1940-1941 και της Κατοχής κατά τον Εθνικόν αγώνα αντιστάσεως κατά του κατακτητού και να παρακαλέσω διά τα κάθ’ υμάς. Συνέχεια

Εκθεση Απελευθερωτικού Κινήματος Κρήτης, ΑΕΑΚΚ/ΓΑ/20 Αυγ 1945

ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ
ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΑΡΧΗΓΟΥ
Αιθ. Πρωτ.

ΕΚΘΕΣΙΣ
Περί του Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος Κρήτης

Π Ρ Ο Σ
Το Γενικόν Επιτελείον Στρατού
(Διευθυνσις Επιχειρήσεων)
Εις Αθήνας
Λαμβάνω την τιμήν να αναφέρω τα κατωτέρω εν περιλήψει σχετικώς με το Εθνικόν Απελευθερωτικόν Κίνημα Κρήτης κατά την περίοδον της Κατοχής του οποίου είχον την τιμήν να ηγούμαι, παρέχοντες Υμίν τα στοιχεία πραγματικών γεγονότων τα οποία έχουν σχέσιν με την δημιουργίαν, εξέλιξιν και δράσιν του Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος εν τη Κρήτη κατά τας περιόδους του πολέμου 1940-1941 και της Κατοχής κατά τον Εθνικόν αγώνα αντιστάσεως κατά του κατακτητού και να παρακαλέσω διά τα καθ’ Υμάς. Συνέχεια

Εκθεση πολεμικής δράσεως ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΛ. ΝΤΙΓΡΙΝΤΗ

ΙΙ Τάγμα
ΙΙΙ Συγκροτήματος Εθνικών Ανταρτικών Σωμάτων αντιστάσεως Κισσάμου

ΕΚΘΕΣΙΣ
Περί της πολεμικής δράσεως του ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΛ. ΝΤΙΓΡΙΝΤΗ
Διοικητού του άνω Τάγματος

Π Ρ Ο Σ
ΤΗΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΙΝ ΚΡΗΤΗΣ
Ε Ν Τ Α Υ Θ Α
Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω τα κατωτέρω, με την παράκλησιν όπως ταύτα ληφθώσιν υπ’ όψιν.
Α΄ Περίοδος Αλεξιπτωτιστών
Διά της υπ’ αριθμόν 498 της 9ης Μαΐου 1941 Δ/γής του Υπουργείου Στρατιωτικών ανακληθείς εις την ενεργόν υπηρεσίαν, μοι ανετέθη η Οργάνωσις πολιτοφυλακής εις Κίσσαμον με προορισμόν την άμυναν κατά τυχόν Γερμανικής εισβολής. Δεν είχε όμως συντελεσθή η Οργάνωσις και η εισβολή έλαβε χώραν την 20ην Μαΐου 1941. Εσπευσμένως συνεκέντρωσα περί εμέ τους έχοντας όπλα εκ της περιφερείας μου και την πρώτην ημέραν της εισβολής συνεπλάκην μετά των Γερμανών εις το χωρίον Συρίλι Κυδωνίας και μετά πείσματος επολέμησεν καθ’ όλην την ημέραν με αποτέλεσμα τον φόνον δύο εκ των συντρόφων μου, των αδελφών Μανουσάκιδων Νικολάου και Ιωάννου εκ Πασαλιανών Κυδωνίας και Γερμανών τινων, των οποίων ο αριθμός δεν εξηκριβώθη, καθ’ όσον αι θέσεις αυτών δεν κατελήφθησαν υπό των ημετέρων. Συνέχεια

Εκθεση Δράσης Φεραρολάκη Κων/νου , ανθυπασπιστή Χωροφυλακής

Εκθεσις
«Πεπραγμένων κατά τα έτη της δουλίας του Διοικητού Α΄Λόχου Ανεξαρτήτου Συντάγματος Εφ. Ανθ/τού Χωροφυλακής Φεραρολάκη Κων/νου του Γεωργίου κλάσεως 1918»
———————–

Διά της υπ΄αριθ. 41/1/1 της 7-5-1941 αποφάσεως Υφυπουργείου Δημοσίας Ασφαλείας Κρήτης ανεκλήθην εις την ενεργόν της Χωροφυλακής Υπηρεσίαν, αναλαβών από της αυτής τα καθήκοντά μου τοποθετηθείς εις το τμήμα Ασφαλείας Χανίων, εις ο παρέμενον μέχρι της 11 Ιουλίου 1941 ότε απελύθην διά της υπ΄αριθ. 836-διαταγής της Γενικής Διοικήσεως Κρήτης.
Η 20η Μαΐου του έτους 1941, ημέρα της πτώσεως των αλεξιπτωτιστών με εύρεν εν επιφυλακή εις το Αστυνομικόν Κατάστημα της Α. Υψηλότητος του Πρίγκηπος Πέτρου εις την φρουράν του οποίου είχον αποσπασθή και παρέμενον αναχωρήσαντος μετά της Α.Μ του Βασιλέως Γεωργίου την προηγουμένην διά Περιβόλια προάστειον των Χανίων. Συνέχεια

Ημερήσια διαταγή στρατιωτικού διοικητή Κρήτης προς αντάρτες, 25 Μαι 1945

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ Δ/ΣΙΣ ΚΡΗΤΗΣ
Η Μ Ε Ρ Η Σ Ι Α
Διαταγή Στρατ. Διοικητού Κρήτης

Π Ρ Ο Σ
Την Ταξιαρχίαν Ανταρτών
Ο πόλεμος έληξε και στην Κρήτη. Τα τελευταία υπολείμματα των απαισίων εχθρών μας, συνεκεντρώθησαν στο Στρατόπεδο αιχμαλώτων. Με την λήξιν του πολέμου και την παράδοσιν του εχθρού, λήγει και ο αγών των Ανταρτών. Ο αγών τον οποίον από 4ετούς αρχίσατε και συνεχώς μέχρι σήμερον συνεχίζετε. Ο αγών κατά του κατακτητού, ο αγών διά την εξασφάλισιν της ελευθερίας και της ησυχίας του Κρητικού Λαού. Συνέχεια

Εκθεση δράσης ομάδας Πετρογιώργη

Εν Ηρακλείω τη 2α Μαρτίου 1945
Ο
Αρχηγός Ανταρτών Γεώργιος Πετρακογιώργης
Πρός
Την Στρατιωτικήν Διοίκησιν Νομού Ηρακλείου
Ενταύθα

Λαμβάνω την τιμήν να αναφέρω εις απάντησιν της υπό χρονολογίαν 17.2.45 διαταγής υμών.
Τα κάτωθι:
Μάχαι δοθείσαι παρά του υπ’ εμέ Σώματος
1η) Εις θέσιν (παπά Πέραμα) της περιφερείας Τεμενέλι, ως αναφέρει η υποβληθείσα έκθεσίς μου, η ανταρτική ομάς διετάχθη παρά του αντιπροσώπου του Συμμαχικού Στρατηγείου να διαλυθή και να συγκεντρωθή εις ορισμένον σημείον μετά 8 ημέρας, και ούτω ευρέθησαν 8 άνδρες μαζί μου των λοιπών διασκορπισμένων εις διάφορα σημεία. Εκυκλώθημεν την νύκτα της 8ης προς την 9ην Ιουλίου 1942, εκ δυνάμεως του εχθρού μετά χωροφυλακής εξ 80 ανδρών εις μίαν χαράδραν. Επέδειξαν άπαντες οι άνδρες μου ηρωισμόν πρωτοφανή, κατορθώσαμεν δε να διαφύγωμεν φονευθέντων των 1) Γεωργίου Α. Μαυράκη εκ Μαγαρικάρι 2) Εμμανουήλ Ι. Κουκληνού εκ Γρηγοριάς 3) Μιχαήλ Σταθουράκη εκ Καμαρών 4) Δημητρίου Περβολαράκη εξ Αλικιανού Χανίων. Διά τους λαβόντας μέρος Μιχαήλ Πετράκη ιατρού, Γεωργίου Χατζάκη, Εμμανουήλ Περάκην προτείνω την παρασημοφορίαν διά μεταλείου Ανδρείας. Συνέχεια

Εκθεση δράσης ανταρτικών ομάδων Ν.Α ΣΕΛΙΝΟΥ B. Πατεράκη

ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ Ν.Α. ΣΕΛΙΝΟΥ

ΑΡΧΗΓΟΥ ΒΑΣΙΛ. ΠΑΤΕΡΑΚΗ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΜΑΔΩΝ
Η δράσις των ομάδων συνοψίζονται ως εξής:
Α.) Περισυλλογή των εναπομεινάντων Άγγλων κ.λ.π. Στρατιωτικών Συμμάχων.
Β.) Άφιξις εκ Μ. Ανατολής Συμμαχικών Αποστολών και ενέργειαι τούτων.

Γ.) Μάχαι και Σαμποτάζ εναντίον των Γερμανών.

A.) Περισυλλογή Άγγλων κ.λ.π. στρατιωτικών Συμμάχων:
Από τας αρχάς της καταλήψεως της Κρήτης υπό των Γερμανών, επεδόθησαν εις την περισυλλογήν των Άγγλων και λοιπών στρατιωτικών Συμμάχων οι οποίοι παρέμειναν εις την περιφέρειαν μας, τους οποίους συνεκεντρώναμεν εις ασφαλείς τοποθεσίας περιθάλποντες τούτους. Οι περισυλλεγέντες ανήλθον εις τον αριθμόν των 42 μέχρι της ημέρας της αφίξεως της Συμμαχικής Αποστολής. Συνέχεια

Εκθεση δράσης Παγκρήτιας Οργάνωσης Πληροφοριών ΚΥΠΑΡΙΣΣΕΣ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ ΣΤΑΥΡΟΥ Ι. ΜΠΙΡΗ
ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ
ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ «ΛΗΜΕΡΙ ΚΥΠΑΡΙΣΣΕ»
–.–

Τον Απρίλιον του 1942, μετά από συνεργασίαν πολλών μηνών, ήτις είχε την αρχήν της εις την μάχην της Κρήτης, εγκαταστήσαμεν εις την δασώδη περιοχήν «ΚΥΠΑΡΙΣΣΕΣ» Ρεθύμνης μετά του Ιωάννου Παξιμάδη, Ανωτέρου Υπαλλήλου, την έδραν της Οργανώσεώς μας, Πληροφοριών και Μυστικού Εθνικού Τύπου, η οποία συντόμως εξειλίχθη εις Παγκρήτιον την γνωστήν ως ΛΙΜΕΡΙ ΚΥΠΑΡΙΣΣΕΣ και αργότερον μετά την άφιξιν του Κελαϊδή ως «Το Λιμέρι του Κελαϊδή». Συνέχεια

Aντιστασιακές οργανώσεις Κρήτης, ΔΕΥΠ

ΔΕΥΠ
ΚΡΗΤΗ
ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ

Ε.Ο.Κ. Εθνική Ογράνωσις Κρήτης, έδρα Ηράκλειο. Διευθύνεται παρά συντηρητικών Εθνικοφρόνων στοιχείων.
ΡΕΘΥΜΝΟΝ: Ηγείται ο Ταγμ/ρχης Τσιφάκης Χρήστος.
ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ: Ηγείται ο Αντ/ρχης Μπιτινάκης όστις εξετελέσθη υπό των Γερμανών.
Ε.Α.Μ. Εθνικόν Απελευθερωτικόν Μέτωπον, έδρα Χανιά . Αρχηγός Στρατηγός Μάντακας.
Πολιτικός καθοδηγητής: Πορφυρογένης (Μ.Α)
ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ: Αρχηγός: ο Δ/ντης της Τραπέζης Αθηνών Θεοδωράκης Π. ιατρός Παπαγεωργίου και ιατρός Παπαμαστοράκης.
ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ: Αρχηγός Παπαδάκης (Ψευδώνυμον), συνεργάζεται με τους κομμουνιστάς δικηγόρους Καφετζάκη και Μαμαλάκη Κωνστ.
Ομάς Εμμ. Μπαντουβάς διαλυθείσα. (Μ.Α)
Ιωάνν. Μπαντουβά: Δύναμις 30-50 ένοπλοι και άνω των 1000 ως εφεδρική δύναμις. Δρα εις τον νομόν Ρεθύμνης και Ηρακλείου. Συνέχεια

Εκθεση δράσης αντιστασιακής οργάνωσης ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΚΡΗΤΗΣ Χανίων

ΕΚΘΕΣΙΣ
ΣΠΑΝΟΥΔΑΚΗ ΜΑΡΚΟΥ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
Εφέδρου Λοχαγού εκ Μονίμων

1) Αρχηγού της Εθνικής Οργανώσεως κατασκοπείας και πληροφοριών εν τω Νομώ Χανίων, και
2) Μέλους της Διοικούσης Επιτροπής της Εθνικής Οργανώσεως Κρήτης (Ε.Ο.Κ.) του Νομού Χανίων, ΚΑΘ’ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗΝ 1941-1944.

ΓΕΝΙΚΑ
Κατά την μάχην της Κρήτης ευρέθην εις Χανιά με αναρρωτικήν άδειαν εκ του Αλβανικού.
Φθάνω με τα τελευταία τμήματα εις Σφακιά αλλά δεν προλαμβάνω να επιβιβασθώ δι’ Αίγυπτον και οδικώς, διά των Ορέων, φθάνω εις την Επαρχίαν Σελλίνου μετά του εφέδρου Ανθ/γού κ. Θεοδώρου Ξενάκη, φιλοξενούμενος εις το χωρίον Κακοδίκη επί τρίμηνον.
Με 2 ραδιόφωνα εγκατεστημένα αρχίζει η πρώτη έννοια της Εθνκής αντιστάσεως της περιοχής, ενώ συγχρόνως ο έφεδρος Ανθ/γός Θ. Ξενάκης οργανώνει ες την κοιλάδα του Κακοδικίου τους άνδρας της περιοχής οίτινες συγκεντρώνουν και εξασφαλίζουν τον οπλισμόν των.
Η διαταγή των Γερμανών περί παρουσιάσεως των αξιωματικών εις το Γερμανικόν Φρουραρχείον με αφήνει αδιάφορον, και τον Ιούλιον 1941 εγκαθίσταμαι ως ιδώτης εις την πόλιν των Χανίων. Συνέχεια

Εκθεση δράσης Ιωάννη Κατσιά

ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Έκθεσις
Αντιστάσεως Κρήτης Ιωάννου Νικηφ. Κατσιά

Κατά τας ημέρας της καταρεύσεως του εν Ελλάδι Μετώπου ευρισκόμην εις την ιδιαιτέραν μου Πατρίδα Κρήτην.
Ότε δε, συνεκεντρώθησαν εις Κρήτην αι στρατιωτικαί και πολιτικαί δυνάμεις της Ελλάδος μετά των συμμαχικών στρατευμάτων εις Κρήτην με σκοπόν αντιστάσεως κατά των εισβολέων Γερμανών, εγώ ήρχισα αμέσως την συγκρότησιν ειδικής μου δυνάμεως ήτις ανήλθε εις 160 άνδρας κατά την έναρξιν της επιχειρήσεως καταλήψεως της Κρήτης υπό των ανωτέρω εισβολέων. Λαβούσης μέρος της εν λόγω δυνάμεώς μου εις τας μάχας της Κρήτης εις περιοχήν Χανίων, φονευθέντων τότε των Εμμανουήλ και Νικολάου Λεντάρη. Υποχωρούντων δε των Άγγλων εκ Χανίων προς Σφακιά και εκείθεν δι’ Αίγυπτον έτυχον πάσης υποστηρίξεώς μου προς κάλυψιν των νώτων των και διευκόλυνσιν τούτων διά την υποχώρησιν. Κατά τον χρόνον δε της επιβιβάσεως των Άγγλων εις τα πολεμικά σκάφη ηναγκάσθην να δώσω σκληρά και μεγάλη μάχη κατά των Γερμανών εις την περιοχήν Φαραγγίου Χώρας Σφακίων με αποτέλεσμα τον φόνον πλέον των 65 Γερμανών και την υποχώρησιν τούτων προς τα ορεινά μέρη των Σφακίων, διευκολυθέντων εκ της επιχειρήσεως ταύτης τα μέγιστα των Αγγλικών στρατευμάτων διά την επιβίβασίν των. Εξετιμήθη δε δεόντως η πολεμική μου αυτή ενέργεια υπό των Άγγλων, διότι απέφυγον την αιχμαλωσίαν υπό τους μετριωτέρους υπολογισμούς πλέον των πέντε χιλιάδων Άγγλων. Ένεκα τούτου παρά των ευρεθέντων εις την περιοχήν αυτήν Άγγλων Αξιωματικών έτυχον επαίνων και ευαρεσκειών, ασχέτως βέβαια πως οι Γερμανοί διά την ενέργειάν μου αυτήν εξετέλέσαν 42 κατοίκους της περιοχής Σφακίων μεταξύ των οποίων και τον αδελφόν μου Γεώργιον Κατσιάν. Από την επιτυχή αυτήν επιχείρησιν αντλήσαμε μετά των ανδρών μου ψυχικήν δύναμιν τοιαυτήν ώστε παρά του ότι ολοκληρώθη η κατάληψις της Κρήτης παρά των Γερμανών, εξαιρέσει βέβαια των ορεινών περιοχών, απεφασίσαμεν μεθ’ ολοκλήρου της δυνάμεώς μου να συνεχίσωμεν αγώνες υπέρ της απελευθερώσεως της Κρήτης.
Ευθύς αμέσως ήρχισα την συστηματικήν οργάνωσιν ενόπλων μονάδων εις τας περιοχάς των Σφακίων και Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνου προς τούτοις κατήρτυσα (α) την ομάδα Ιμβρου – Σφακίων εκ 30 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν του Νικολάου Τσάπα, (β) την ομάδα Ασκύφου – Σφακίων εκ 45 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν του Θρασυβούλου Κλάδου, (γ) την ομάδα Καλλικράτη Σφακίων εκ 35 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν Γ. Μανουσέλη, (δ) την ομάδα Ροδακίνου Αγ. Βασιλείου εκ 40 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν του Ανδρέα Κοτσίφη, (ε) την ομάδα Μουρή Αποκορώνου εκ 40 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν του Γεωργίου Γρίλου, (στ) την ομάδα Σακτουρίων – Ρεθύμνου εκ 20 ανδρών υπό την οπλαρχηγίαν του Μιχαήλ Δασκαλάκη. Άμα τη καταρτίσει των ανωτάρω μονάδων ήρχισα συντονισμένην ενέργειαν τούτων κατευθυνομένην υπ’ εμού, δι’ οδηγιών και διαταγών ας ελάμβανα εκ του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής διά της εγκαταστάσεως του πρώτου ασυρμάτου κατά τον Δεκέμβριο του 1941 εις την περιοχήν Ροδακίνου – Καλλικράτη με ασυρματιστήν τον Άγγλον υπό το ψευδώνυμον Αλέκον. Κατά τα τέλη του ως άνω μηνός Δ/βρίου έδωσα μάχην εις θέσιν Φραγκοκάστελλο – Σφακίων διαπρέψαντος του οπλαρχηγού μου Γ. Μανουσέλη, αι προξενηθείσαι φθοραί εις τους Γερμανούς ήσαν σημαντικαί.
Μεταγενεστέρως κατά Οκτώβριον 1942 έδωσα σκληράν μάχην κατά των Γερμάνων εις την θέσην Παπαδιάς Ρούμα περιφερείας Ασφέντου, φονευθέντων αρκετών Γερμανών. Η μάχη αυτή εδόθη διά διαταγής του Συμμαχικού Στρατηγείου διαβιβασθείσης παρά του ασυρματιστού Άγγλου Αλέκου.
Κατά Οκτώβριον 1943 άλλην μάχην εις θέσιν Τσιλίβδικα περιοχής Καλής – Συκιάς, λαβόντων μέρος εις την επιχείρησιν αυτήν και επτά Άγγλοι μετά των οποίων ευρισκόμην εις στενήν συνεργασίαν, μεταξύ αυτών ήσαν οι Ιωάννης Τομ Αρχηγός της Αγγλικής κατασκοπείας εν Κρήτη, Αλέκος, Ιωσήφ και Παύλος ασυρματισταί κ.λ.π. Κατά την μάχην ταύτην εφονεύθησαν πλέον των 20 Γερμανών.
Εξ αιτίας της επιχειρήσεως αυτής οι Γερμανοί εις αντίποινα ενέπρησαν τα χωρία Καλή – Συκιά και Καλλικράτη και εξετέλεσαν 70 άνδρας κατοίκους τούτων. Εν συνεχεία εξαπέλυσαν διά συγκεντώσεως ισχυρών δυνάμεων ανερχομένων εις τους 5.000 Γερμανούς στρατιώτας προς εκκαθάρισιν των περιοχών ας κατείχον διά των μονάδων μου. Προ της ισχυράς αυτής πιέσεως ηναγκάσθημεν να αποσυρθώμεν προς τα Λευκά Όρη δίδοντες συνεχώς επί 10ήμερον σκληράς και αποφιαστικάς μάχας με βαρείας απωλείας του εχθρού. Εκ των ημετέρων εφονεύθη ο Οπλαρχηγός μου Νικόλαος Τσάπας και Ιωάννης Τσιριντάνης ετραυματίσθη δε σοβαρώς Ιω. Δουρουντούς.
Μετά, δίδων διαφόρους μάχας κατηυθύνθην προς τον Ψηλορείτη κατά διαταγήν του τότε Άγγλου Τομ ηχμαλώτισα ολόκληρον την φρουράν Κρουσώνος εν συνεχεία δε τη διαταγή των Άγγλων μετέβην εις Μέσην Ανατολήν τέλη 1943 συνοδεύων και την ως άνω αιχμαλωτισθείσαν φρουράν. Κατά την προσωρινήν αναχώρησίν μου εκ Κρήτης άφησα ως αναπληρωτάς μου τους Γεώργιον Γρίλον και Ανδρέαν Κοτσίφην.
Εις Μέσην Ανατολήν παρέμειναν επί δίμηνον όπου έλαβον διαφόρους οδηγίας και διατάγας παρά του Συμμαχικού Στρατηγείου. Επιστρέψας μετά εις Κρήτην συνέχισα την δράσιν μου, βάσει των Άγγλων εν συνεργασία μετά των απεσταλμέων του Συμμαχικού Στρατηγείου, οίτινες ήρχοντο εις την περιοχήν μου από τα Νότια παράλια της Κρήτης δι’ ειδικού υποβρυχίου δι’ ου μου απέστελλον έκτοτε οπλισμόν και ιματισμόν των ανδρών μου, ανερχομένων των ανδρών της συνολικής μου δυνάμεως κατά την περίοδον ταύτην εις τους 350, αυξηθεισών αναλόγως των προαναφερθεισών μονάδων κατά περιοχήν.
Τον Μάϊον 1944 ότε εγένετο η απαγωγή του Γερμανού Στρατηγού Κάϊπε έλαβον διαταγήν από τον Άγγλον ανώτερον αξιωματικόν Μιχαήλ Ληφέρμ να μεταβώ εις την επαρχίαν Αμαρίου Ρεθύμνου μετά της δυνάμεώς μου ίνα παραλάβω τον Κράϊπε μετά της αιχμαλωτισάσης αυτόν ομάδος και τη προστασία και ευθύνη μου να προωθήσω μέχρι των Νοτίων Παραλίων της Κρήτης απ’ όπου θα παρελαμβάνετο παρά των Άγγλων διά τορπιλακάτου. Η διαταγή αύτη των Άγγλων εξετελέσθη εις το ακέραιον και με πλήρη επιτυχίαν παρά τους μυρίους κινδύνους όλης της δυνάμεώς μου καθ’ όσον ως τυγχάνει παγκοίνως γνωστόν διά την απελευθέρωσιν του Στρατηγού τούτου εκινητοποιήθη αμέσως ολόκληρος η Γερμανική στρατιωτική δύναμης Κρήτης.
Μετά την επιχείρησιν αυτήν επηκολούθησεν κατά Ιούνιον 1944 η μάχη Ροδακίνου – Αγ. Βασιλείου καθ’ ην αι απώλειαι των Γερμανών εις νεκρούς ήσαν σοβαραί συλληφθέντων και δύο αιχμαλώτων. Εκ των ημετέρων εφονεύθησαν ο οπλαρχηγός Ανδρέας Κοτσίφης εκ Ροδακίνου και ο Γεώργιος Μαμαλάκης .
Κατά τας αρχάς Οκτωβρίου 1944 κατά διαταγήν των Άγγλων και του Γενικού Στρατιωτικού Διοικητού Κρήτης Παπαδάκη Νικολ. περιεσφύξαμεν την πόλιν Ρεθύμνου μετά των λοιπών δυνάμεων Εθνικής Αντιστάσεως, αναγκάσαντες τους Γερμανούς εις την άμεσον εκκένωσιν της πόλεως και της συμπτύξεως των προς τον Νομόν Χανίων όπου κατά πόδας τους κατεδίωκον φθάσας μετά ολοκλήρου της δυνάμεώς μου εις Αποκορώνα Χανίων. Παραμείνας εκεί παρενοχλών νυχθημερόν τον εχθρόν μέχρι της τελικής του καταρρεύσεως. Μετά την λήξιν της αποστολής μου διετάχθην και διέλυσα τας συγκροτηθείσας υπ’ εμού Εθνικάς Απελευθερωτικάς Ομάδας αίτινες ήσαν γνωσταί καθ’ όλην την διάρκειαν της Κατοχής υπό την επωνυμίαν Λευκά Όρη – Ανεξάρτητον Σώμα Σφακίων.
Τ’ ανωτέρω αποτελούν εν συντόμω την όλην μου δράσιν κατά την περίοδον της Κατοχής. Πιστεύω δε, πως είμαι και έγω εις εκ των Ελλήνων εκείνων που εξεπλήρωσαν τας προς την Πατρίδα των υποχρεώσεις με όλας των τας δυνάμεις.

Ρέθυμνον 12 Απριλίου 1947
Αρχηγός Εθνικής Αντιστάσεως
Κρήτης
Ι. ΚΑΤΣΙΑ (Σ)

Εκθεση δράσης ΕΟΑ Πέτρου Παπαδοπετράκη ΠΕΤΡΑΚΑ

ΕΚΘΕΣΙΣ
Αρχηγού Εθνικών Ανταρτικών Σωμάτων Αποκορώνου
Πέτρου Παπαδοπετράκη «ΠΕΤΡΑΚΑ»

Ευρισκόμενος εις το χωρίον μου Ασή Γωνιά, ειδοποιήθην τηλεφωνικώς την 20ην Μαΐου 1941 παρά των Αρχών Ρεθύμνης (ως τυγχάνων παλαιός Οπλαρχηγός), ότι ήρχισαν να πίπτουν Γερμανοί Αλεξιπτωτισταί ανατολικώς της πόλεως Ρεθύμνης και εις τον χώρον Περβόλια Πλατανιά.
Άμα τη λήψει της ανωτέρω πληροφορίας, συνεκέντρωσα τους ευρισκομένους κατ’ εκείνην την ώραν ομοχωρίους μου ενόπλους και εκινήθην διά τον χώρον της πτώσεως των αλεξιπτωτιστών. Διερχόμενος εκ διαφόρων χωρίων μέχρι της εις Ρέθυμον αφιξεώς μου, ήτοι περί τα εξημερώματα της 21ης Μαΐου 1941, είχον συγκεντρώσει τεσσαράκοντα περίπου εν όλω άνδρας.
Αφιχθείς εις Ρέθυμον εζήτησα να παρουσιασθώ εις τον Στρατιωτικόν Διοικητήν Ρεθύμνης ίνα τεθώ υπό τας διαταγάς του, πλην όμως δεν ηδυνήθην να συναντήσω τούτον ούτε άλλον τινα υπεύθυνον πληροφορηθείς ότι αι Στρατιωτικαί Αρχαί είχον αποχωρίσει εκ Ρεθύμνης. Χωρίς να χάσω χρόνον παρέλαβον τους άνδρας μου και τους οδήγησα εις τον χώρον της Μάχης ταχθείς έναντι της οχυρωμένης θέσεως των Γερμανών «Αγ.Γεώργιος», και εις το δεξιόν της ημετέρας παρατάξεως (Σχολείον Χωροφυλακής) ένθα και ενεπλάκην εις τον αγώνα μετά του τμήματός μου. Συνέχεια

Εκθεση δράσης ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Εν Ρεθύμνη την 24 8/βρίου 1951
ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ
ΡΕΘΥΜΝΗΣ
Ο
Χρίστος Αετού Τζιφάκις
Συν/ρχης ε.α.

Πρός
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟΝ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΝ
Αθήνας
ΑΙΤΗΣΙΣ
Περί αναθεωρήσεως της από 23.2.1950 αποφάσεως της επιτροπής του άρθρ. 7 Α.Ν. 971/49
Εις εκτέλεσιν των διατάξεων του υπ’ αριθ, 1919 20.8.951 Α.Ν. Περί αναθεωρήσεως της αποφάσεως της επιτροπής του άρθρου 7 Α.Ν. 971/49 και εν συνεχεία προγενεστέρων μου προς το Υπουργείον Εθνικής Αμύνης, λαμβάνω την τιμήν να υποβάλω συνοπτικήν έκθεσιν αφορώσαν την ίδρυσιν – ανάπτυξιν και δράσιν της Εθνικής Οργανώσεως εν Κρήτη και ειδικώτερον εν τω Νομώ Ρεθύμνης και των ομόρων τούτου επαρχιών, κατά την Κατοχικήν μόνον περίοδον από Μαΐου 1941 με 28 Μαΐου 1945, προς τον σκοπόν όπως γίνη και τύποις η νόμιμος ταύτης αναγνώρισις.
Πρέπει να τονισθή εξ αρχής ότι υπό του υποφαινομένου υπεβλήθησαν εγκαίρως εκθέσεις μου – προτάσεις και λοιπά δικαιολογητικά ως οι Α.Ν. 840, 844 προέβλεπον, επανήλθον δε επί του ιδίου αντικειμένου δις μετά την κοινοποίησιν του από 10.3.950 Β.Δ. προς το Υπουργείον Εθνικής Αμύνης χωρίς μέχρι σήμερον ου μόνον να αναγνωρισθή ο αγών Αντιστάσεως ούτος αλλ’ ούτε και να τύχωμεν ποτέ οιασδήποτε απαντήσεως.
Νομίζω ότι ο περισσότερον παντός άλλου γνωρίζων πως ιδρύθη- ανεπτύχθη και έδρασεν η κατά του κατακτητού αντίστασις εν Κρήτη τυγχάνει ο υποφαινόμενος διότι
α) Ως Επιτελάρχης του ΙΙ Στρατιωτικού Διαμερίσματος Κρήτης διώκησα και διηύθυνα την μάχην κατά των Γερμανών αλεξιπτωτιστών 20-29 Μαΐου 1941 εις την περιοχήν Ρεθύμνης
β) Ότι μη αιχμαλωτισθείς κατά την μάχην και μη επωφεληθείς της κατ’ επανάληψιν δοθείσης υπό του κατακτητού αμνηστείας αλλά προτιμήσας την ζωήν του βουνού, ησχολήθην από των πρώτων ημερών της κατοχής εις την εν γένει οργάνωσιν της κατά του κατακτητού αντιστάσεως επιτυχών ευθύς εξ αρχής ικανοποιητικώτατα αποτελέσματα ώστε η Ελλήνικη Κυβέρνησις Εξωτερικού και το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής να με αναγνωρίσουν αρχηγόν του αγώνος αντιστάσεως ως σαφώς αποδεικνύεται από το υπ’ αριθ. Α D 133/2305/22.7.1946 έγγραφον της ΣΟΕΕ Βρεττανικαί Δυνάμεις εν Ελλάδι προς το ΓΕΣ Δ/σιν Προσωπικού και την προς εμέ συγχαρητήριον επιστολήν του Υπουργού Στρατιωτικών της Ελληνικής Κυβερνήσεως Εξωτερικού αειμνήστου Στέλιου Δημητρακάκη.
γ) Παρέμεινα καθ’ όλον το διάστημα της Κατοχής εις την Κρήτην ως αρχηγός του Αγώνος εγκατεστημένος εις λημέρι από των πρώτων ημερών, χωρίς ουδ’ επί στιγμήν να εγκαταλείψω την Νήσον.
δ) Ότι ετέλουν εν στενωτάτη επαφή με πλήρη συνεργασίαν και κατανόησιν με τους αρχηγούς της Στρατιωτικής Συμμαχικής αποστολής εκπρόσωπον του ΣΣΜΑ Άγγλον ανώτερον αξιωματικόν, όστις από του 1941 διευθύνει τον αγώνα εις Κρήτην και τον εκπρόσωπον της Ελληνικής Κυβερνήσεως σμήναρχον (τότε) κ. Εμμα Κελαϊδή αφιχθέντα εις Κρήτην από Μάρτιον 1944 υπό την ιδιότητά του αυτήν.
Αμφότεροι οι εκπρόσωποι ούτοι είχον ορίσει σταθμούς Διοικήσεως των εις την περιοχήν μου και πλησίον του Σταθμού Διοικήσεώς μου (Λημερίου) μέχρι της αποχωρήσεως των Γερμανών.
Τα κατωτέρω εκτιθέμενα εν στενωτάτη περιλήψει αποτελούν μικράν εικόνα περί της ιδρύσεως αναπτύξεως και δράσεως της Εθνικής Οργανώσεως εν Κρήτη.

Κεφ. Α. ΦΥΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ
Η εμφάνισις και ανάπτυξις του αγώνος Αντιστάσεως κατά του κατακτητού παρουσιάζεται υπό εντελώς ιδιόρυθμον και ιδιότυπον κατάστασιν εκείνου της Ηπειρωτικής Ελλάδος ένεκα των εξής λόγων.
1ον) Εν Κρήτη ως γνωστόν διά την κατάληψιν της νήσου ο εχθρός αντιμετώπισε την πληρεστέραν και αποτελεσματικωτέραν άμυναν και αντίστασιν ην δεν αντιμετώπισεν εις ουδεμίαν άλλην χώραν της Ευρώπης, υποστάς συντριπτικήν καταστροφήν εις ανθρώπινον υλικόν και πολεμικόν τοιούτον. Απώλεσε τα εκλεκτότερα τμήματα των από αέρος μονάδων του εισβολής, εις τρόπον ώστε, ως δέχεται σήμερον η στρατιωτική κριτική η μάχη της Κρήτης 20-29 Μαΐου 1941 να μεταβάλη τον ρουν των πολεμικών γεγονότων και τα σχέδια του εχθρού. Η μάχη αύτη δικαίως εχαρακτηρίσθη ως σύγκρουσις υπερανθρώπων και η ενδοξοτέρα και παραδοξοτέρα μάχη της Ιστορίας.
Εις την μάχην ταύτην έλαβον μέρος, εκτός των ελαχίστων και κακώς οπλισμένων στρατιωτικών τμημάτων ημετέρων και Άγγλων, ο πληθυσμός της νήσου ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, γεγονός όπερ επέσυρε όλας τας εκδηλώσεις της εκδικητικής μανίας και βαρβαρότητος των Γερμανών, με αποτέλεσμα τας ομαδικάς και άνευ διαδικασίας εκτελέσεις την καταστροφήν ολοκλήρων χωρίων εις διάφορα μέρη της νήσου, λεηλεσίας και μετά την κατάληψιν της, τας ομηρίας.
2ον) Το στενόν του Χώρου (Νήσος)
3ον) Το πυκνόν της κατοχικής δυνάμεως εξ ου και ο χαρακτηρισμός υπό των Γερμανών «Φρούριον Κρήτης» όπερ οφείλεται εις το γεγονός ότι εχθρός ετέλει υπό την συνεχή απειλήν των ανταρτικών Σωμάτων Κρήτης.
4ον) Η μετά την λήξιν της μάχης (20-29.5.41) και αναχώρησις της Ελληνικής Κυβερνήσεως και του συμμαχικού Στρατού – εγκατάλειψις εις την νήσον χιλιάδων ανδρών του συμμαχικού στρατού οίτινες άνευ όπλων περιήχοντο την νήσον ζητούντες άσυλον και τους οποίους αποτελούντας μέγιστον κίνδυνον ανέλαβε, ο πεινών και γυμνητεύων πληθυσμός και ηδυνήθη να αποκρύψη και περιθάλψη επι μήνας μέχρις ότου με τρομακτικύς κινδύνους κατέστη δυνατόν να φυγαδεύσει εκτός της νήσου εις Μέσην Ανατολήν.

Κεφ. Β΄ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ
Ευθύς από την επομένην της λήξεως της Μάχης της Κρήτης οι ηγετικοί παράγοντες του Κρητικού Λαού, ανεξαρτήτως πολιτικών παρατάξεων πιστεύοντες εις το αδούλωτον της κρητικής ψυχής και εις την Νίκην εκινήθησαν και επεδόθησαν εις την οργάνωσιν της κατά του κατακτητού αντιστάσεως και ούτω ήρχισαν ευθύς εξ αρχής να συνιστώνται κατά επαρχίας και χαρακτηριστικά διαμερίσματα οι πρώτοι επαναστατικοί πυρήνες.
1) Πρώτον Έργον των πυρήνων αυτών οίτινες κατηρτίσθησαν εις μυστικάς κατά τόπους επιτροπάς υπήρξεν – η κατά σύστημα οργανωμένη περίθαλψις και φυγάδευσις των εγκαταλειφθέντων ανδρών του Συμμαχικού Στρατού. Είναι άξιον θαυμασμού ότι κατωρθώθη εντός των πρώτων δέκα μηνών της κατοχής να φυγαδευθώσιν από μυστικούς όρμους διά πλωτών συμμαχικών μέσων αφικνουμένων μυστικώς εκ Μέσης Ανατολής άπαντες οι εγκαταλειφθέντες άνδρες του Συμμαχικού Στρατού (περίπου 3500) τρεις χιλιάδες πεντακόσιοι χωρίς να δυνηθή ο εχθρός να εμποδίση την φυγάδευσίν των.
2) Παραλλήλως κατά το διάστημα τούτο αι επιτροπαί αύται απετέλουν το ιερόν καθήκον της τονώσεως και διατηρήσεως υψηλά του εθνικού φρονήματος του πληθυσμού, ο οποίος μετά την τρομεράν αιματοχυσίαν και τα επακόλουθα αντίποινα υπέκειτο εις την καθημερινήν λεηλασίαν της παραγωγής του και των αγαθών του, – στέρησιν συχνά της κατοικίας του, φυλακίσεως, ομηρίας, μπλόκ, καταναγκαστικά έργα και καθημερινάς σχεδόν εκτελέσεις πατριωτών.
Η δημιουργία ενόπλων ανταρτικών ομάδων και εγκατάστασις τούτων εις επίκαιρα σημεία με προορισμόν
α) Την διασφάλισιν της κινήσεως των ηγετικών του αγώνος στελεχών ημετέρων και συμμάχων.
β) Την συγκέντρωσιν εις τας ομάδας αυτάς των διωκομένων διά την πατριωτικήν των δράσιν.
γ) Την παρακολούθησιν των κινήσεων των εχθρικών τμημάτων των ενεργούντων επιδρομάς εις την ύπαιθρον.
δ) Την εδραίωσιν της εμπιστοσύνης του πληθυσμού επί της υπάρξεως Ελληνικών Τμημάτων δι’ ενόπλον δράσιν οπότ’ αν δεήση.
ε) Την παρακολούθησιν των εχθρών διά προπαρασκευήν και εκτέλεσιν μελετημένων σαμποτάζ.
4) Η δημιουργία, κατά επαρχίας και χαρακτηριστικά διαμερίσματα της Νήσου, ΑΡΧΗΓΕΙΩΝ με αρχηγούς οίτινες οργάνωσαν τον πληθυσμόν κατά στρατιωτικόν σύστημα – Τάγματα – Λόχους κλπ. εις ά ενετάχθησαν πάντες οι δυνάμενοι να φέρωσι όπλα.
5) Η συγκρότησις πλήρους επιτελείου παρά τω Γενικώ αρχηγώ.
6) Άπασα οργάνωσις του αγώνος τούτου και η δράσις του υπήγετο διωκείτο και διηυθύνετο υπό Γενικού Αχηγού Αντ/χου (τότε) υποφαινομένου όστις αμέσως μετά την μάχην της Κρήτης 20- 29 Μαΐου 1941 την οποίαν διηύθυνεν, διώκησεν εις την περιοχήν Ρεθύμνης ως επιτελάρχης του ΙΙ Στρ. Διαμερίσματος Κρήτης, εγκατασταθείς εις λημέρι ευθύς αμέσως (Άγιος Γεώργιος – Παπαλέξη), όπου και από το γ΄ δεκαήμερον Δεκεμβρίου 1941 εγκαταστάθη και ασύρματος υπό του άγγλου λοχαγού κ. Στόκ Μπρίτζ (ψευδόνυμον Σήφης) και βραδύτερον υπό τον Άγγλον Ταγματάρχην κ. Λή Φέρμορ (ψευδόνυμον Μιχαλάκης).
Το ότι επετεύχθη επαινετώς πλήρης οργάνωσις του αγώνος κατά του κατακτητού διαπιστούται και από το υπ’ αριθ. Α.D/133/3025/22-7-46 έγγραφον της ΣΕΕ Βρεττανικαί Δυνάμεις εν Ελλάδι το Γ.Ε.Σ.

Κεφ.Γ΄ ΤΕΛΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ
Ο αγών αντιστάσεως εν Κρήτη διεμορφώθη τελικώς ως εξής
1. Γενικόν Αρχηγείον και επιτελείον του – εις Λημέρι από του 1941
2. Κεντρική επιτροπή – εν τη Πρωτευούση του Νομού
3. Περιφέρεια και επιτροπαί κατά επαρχίας και χαρακτηριστικά διαμερίσματα. Ήτοι εν τω Νομώ Ρεθύμνης και ταίς ομόραις επαρχίαις.
α΄ Επαρχίας Αγίου Βασιλείου
β΄ » Αμορίου
γ΄ Διαμέρισμα Επαρχίας Άνω Μυλοποτάμου
δ΄ » » Κάτω »
ε΄ » Ανατολ. Επαρχίας Ρεθύμνης
στ΄ » πόλεως και περιοχής όρους Βρύσινα
η΄ » Κεντρικής Επαρχίας Ρεθύμνης
θ΄ » Δυτικής Επαρχίας Ρεθύμνης
ι΄ Διαμέρισμα Ανατ. Επαρχίας Αποκωρόνου Καντούνι
ια΄ » Επαρχίας Σφακίων
4. ΑΡΧΗΓΕΙΑ.
α΄ Περιοχής Άνω Μυλοποτάμου
β΄ » Κάτω »
γ΄ » Αρκαδίου
δ΄ “ πόλεως και περιχώρων όρους Βρύσινα
ε΄ Κεντρικής Επαρχίας Ρεθύμνης
στ΄ Περιοχή Δυτικού Διαμερίσματος Ρεθύμνης
η΄ Περιοχή Ανατολικού Διαμερίσματος Ρεθύμνης
θ΄ Περιοχή Ασή Γωνιάς και Αν. επαρχίας Αποκωρόνου
ι΄ » Ανωγείων
ια΄ » Αγίου Βασιλείου
ιβ΄ » Επαρχίας Αμαρίου και όρ. Κέδρου
ιγ΄ » » Σφακείων
Τα υπό του Γενικού αρχηγού ως ανωτέρω Αρχηγεία, συνεκρότησαν και εξόπλισαν Ε.Α.Ο. εξ ων 15 τοιαύτας εγκατέστησαν εις λημέρι κατά το χρονικόν διάστημα από 1941 μέχρι Αυγούστου 1944. Εταξινόμησαν τον εις χείρας του πληθυσμού ευρισκόμενον παντοειδή οπλισμόν. Από δε τον Σεπτέμβριον 1944 άπαντα τα Αρχηγεία συνεκέντρωσαν όλην την δύναμίν των κατά οργανωμένα στρατιωτικά τμήματα και εκινήθησαν ως το σχέδιον ενεργείας μας προέβλεπεν.
Λεπτομερείς πίνακας και περιληπτικήν έκθεσιν περί της δράσεως των επιτροπών – μελών των – αρχηγείων και Ε.Α.Ο επισυνάπτονται.
Κεφ. Δ΄. ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ
Θα περιωρισθώμεν εις την εν αδραίς γραμμαίς έκθεσιν των σπουδαιοτέρων εκδηλώσεων της οργανώσεως κυρίως εις την περιοχήν του Νομού Ρεθύμνης και των ομόρων τούτου επαρχιών και διαμερισμάτων ακολουθούντες χρονολογικώς την δράσιν κατά έτη.
Λεπτομερέστερον εκθέτωμεν εις την Γενικήν Έκθεσιν μας.
Ι. ΕΤΟΣ 1941
Η 30 Μαΐου 1941, επομένη της λήξεως της μάχης της Κρήτης και της κατισχύσεως της Γερμανικής βίας, ευρίσκει την Νήσον μας και ειδικώτερον τον Νομόν Ρεθύμνης, ερείπια – στάκτες – χαλάσματα και σωρούς ερειπίων από χώματα και πέτρες και κορμιά ακρωτηριασμένα, οικογενείας απορφανισθείσας και γενικόν πένθος.
Η εγκληματικωτέρα όμως συνείδησις του απαισίου κατακτητού απεδείχθη με το αίμα που έχυσε ευθύς αμέσως από τας πρώτας ημέρας της κατοχικής περιόδου με τας ομαδικάς και άνευ ουδεμιάς διαδικασίας εκτελέσεις αθώων πολιτών διά να τρομοκρατήσουν ένα λαόν που επολέμησεν δι’ ό,τι ωραίον υπάρχει δι’ ένα υπέρτατον καθήκον, διά την ακεραιότητα της πατρίδος του διά την ελευθερίαν.
Κατά πόσον όμως ηπατήθη ο απαίσιος κατακτητής εις την επιτυχίαν των επιδιώξεων του, το αποδεικνύουν τα γεγονότα.
Την τύχην των περί τας 3500 εγκαταλειφθέντων εν Κρήτη μετά την επικράτησιν των Γερμανών ανδρών του Συμμαχικού Στρατού αγνοεί το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής. Οι άνδρες ούτοι εγκαταλελειμμένοι και άοπλοι ζητούν άσυλον από τον πεινώντα και γυμνητεύοντα Κρητικόν Λαόν, ο οποίος, μνήμων των παραδόσεών του, αισθάνεται την ανάγκην και αναλαμβάνει την περίθαλψιν – διατροφήν και απόκρυψιν μέχρι της φυγαδεύσεώς του.
Ηγετικοί παράγοντες του Κρητικού Λαού ανεξαρτήτως πολιτικοκοινωνικών φρονημάτων οργανώνουν τον Πληθυσμόν και συνιστώνται κατά κοινότητα επαναστατικοί πυρήνες και κατά επαρχίας και χαρακτηριστικά διαμερίσματα περιφέρειαι και επιτροπαί υπό κεντρικήν (Νομαρχιακήν) τοιαύτην. Η ανάγκη αύτη απήτησεν εργώδη προσπάθειαν της οργανώσεως ήτις διά των κατά τόπους στελεχών της εμερίμνησε όπως οι εγκαταλειφθέντες εν Κρήτη ούτοι άνδρες του συμμαχικού Στρατού συγκεντρούνται εις κατάλληλα μέρη όπου διετρέφοντο και απεκρύπτοντο, κλιμακηδόν δε ωδηγούντο εις διάφόρους προσεγγίσεως συμμαχικών σκαφών δι’ ων μετεφέρθησαν εις Μέσην Ανατολήν.
Μέλη των επιτροπών επί νύκτας διά συνθηματικών σημάτων από την Νότιον παραλίαν της περιοχής μας, επαρχίας Αγ. Βασιλείου, προσπαθούν να επιτύχουν επικοινωνίαν, αλλά αποτυγχάνουν. Ο ιδιώτης Στρατής Μπαρός με ένα Αυστραλόν υπαξιωματικόν επιβαίνουν λέμβου και μετά τέσσαρας ημέρας, εν μέσω μεγάλου κινδύνου φθάνουν εις Μέσην Ανατολήν και παρέχουν τας πρώτας πληροφορίας.
Την 17.7.1941 συναντώνται εις περιοχήν Καρίνες με τον Άγγλον Αντιπλοίαρχον κ. Πούλ αφιχθέντα εις όρμον – λίμνη Πρέβελη. Μετά του Άγγλου τούτου Αντιπλοιάρχου καθορίσαμεν τα της φυγαδεύσεως των εγκαταλειφθέντων ανδρών του συμμαχικού Στρατού και συνεδέσαμεν τούτον μετά διαφόρων στελεχών του αγώνος και τον εφοδιάσαμεν με γενναίους ενόπλους συνοδούς του δι’ ων θα διησφαλίζετο πάσα κίνησίς του, και ο σύνδεσμος, επιβιβάσθησαν δε εις το πλωτόν μέσον (υποβρύχιον) από τον όρμον λίμνη Πρέβελη το πρώτον 80 άνδρες.
Κυριώτεροι όρμοι προσεγγίσεως των πλωτών μέσων ήσαν οι όρμοι – Λίμνη Πρέβελη – Σακτούρια – Ροδακίνου, της περιοχής μας επαρχίας Αγίου Βασιλείου κα Τσούτσουρα.
Η φυγάδευσις συνετελέσθη εντός 10 μηνών χωρίς ποτέ ο εχθρός να δυνηθή να εμποδίση ταύτην, υπήρξε δε μεγαλειώδης η αυτοθυσία των συντελεστών ταύτης.
Αποτέλεσμα της δράσεως ταύτης υπήρξε η καταστροφή εκ μέρους των Γερμανών της Ι.Μ. Πρέβελη και βραδύτερον των χωρίων Σακτούρια, Ροδάκινον και η εγκατάστασις πυκνοτάτου δυκτίου παρακολουθήσεως της Νοτίου Παραλίας δι’ ισχυρών φυλακίων εις πολλά σημεία.
Η φυγάδευσης αύτη εντείνει τα πιεστικά μέτρα κατά του πληθυσμού, εκ μέρους του κατακτητού όστις μη δυνηθείς να προλάβη και εμποδίση ταύτην εξαγριούται περισσότερον.
Ζητεί να του παραδοθούν αι χιλιάδες οπλισμού των κατά την μάχην της Κρήτης φονευθέντων και αιχμαλωτισθέντων Γερμανών, απειλεί σκληρά αντίποινα, πλην ουδέν επιτυγχάνει, του πάσης φύσεως οπλισμού φυλασσομένου μερίμνη της οργανώσεως διά να χρησιμοποιηθή εν καιρώ.
Ενεργεί ερεύνας κατ’ οίκον με αποτέλεσμα λεηλασίαν.
Απλή ανεύρεσις κενού κάλυκος επέσυρεν άμεσον τυφεκισμόν.
Καθιεροί εβδομαδιαίαν παρουσίασιν (κατά Σάββατον) των αξιωματικών της Νήσου. Τυφεκίζει άνευ διαδικασίας, πυρπολεί και λεηλατεί κατοικίας πατριωτών, κατάσχει ή καταστρέφει τρόφιμα.
Ούτω ανακύπτει από τους πρώτους μήνας της Κατοχής ανάγκη δημιουργίας ανταρτών ομάδων, αίτινες εγκαθίστανται εις λημέρι και αι οποίαι καθοδηγούνται και κατευθύνονται υπό του υποφαινομένου εγκατεστημένου και τούτου εις λημέρι.
Καθ’ όλην την διάρκειαν της περιόδου ταύτης ενηργούντο τη οδηγία μας μικραί πράξεις σαμποτάζ, κατασκοπείαι εις βάρος του εχθρού, παρακολούθησις συντελουμένων έργων, οχυρωματικών, διανομή εντύπου προπαγανδιστικού υλικού εις τους καταυλισμούς και χώρους γενικώς σταθμεύσεων των Γερμανών όπερ μας απεστέλλετο εκ Μ. Ανατολής.
Την 6ην Δεκεμβρίου 1941 συναντώμαι εις Βαρδουρέ με τους Άγγλους – Λοχαγούς Σμίθ Χιούζ και Στόκ Μπρίτζ οίτινες μόλις είχον αφιχθή εκ Μέσης Ανατολής. Εμελετήσαμεν τα περί της οργανώσεως του αγώνος Κρήτης παρόντος και του Αντ/ρχου κ. Παπαδάκη Ανδρ. μεθ’ ό ο Λοχαγός Σμίθ Χιούζ παραλαβών σχετικήν έκθεσιν μου ανεχώρησεν εις Μέσην Ανατολήν αφήσας τον Λοχαγόν Στόκ Μπρίτζ όστις από του γ΄. δεκαημέρου Δεκεμβρίου 1941 εγκαθίσταται εις το λημέρι μου, Άγιος Γεώργιος – Παπαλέξη, με ασύρματον.
ΙΙ. ΕΤΟΣ 1942 «Δεύτερον έτος Κατοχής»
Ο εχθρός επιχειρεί με μεγάλας δυνάμεις του, αιφνιδιαστικάς εξορμήσεις εις την ύπαιθρον προς τρομοκράτησιν του πληθυσμού και εξάρθρωσιν της Πατριωτικής Επανασταστικής οργανώσεως. Ούτω :
Την 24 Ιανουαρίου 1942 διά δυνάμεως 1800 ανδρών με όλμους, επιχειρεί εξόρμησιν εις την περιοχήν Ανωγείων. Εκακοποίησαν και ελεηλάτησαν τους κατοίκους. Ζητούντες ονομαστικώς να συλλάβωσιν 20 άτομα εκ των ηγετικών στελεχών της περιοχής, συνέλαβον εξ συγγενείς ευρεθέντες εντός κλοιού τους οποίους και εφυλάκισαν εις Ηράκλειον.
Από τους πρώτους μήνας του 1942 αφικνείται εις Κρήτην ως Αρχηγός της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής εκπρόσωπος του Ε.Ε.Μ.Α. ο Άγγλος Αντ/ρχης κ. Τομ Νταμπάμπουν (εις ον δίδεται το ψευδώνυμον Ιωάννης) εις αντικατάστασιν του Άγγλου Μόντυ.
Αι συχναί αιφνιδιαστικαί και με μεγάλας δυνάμεις εξορμήσεις του εχθρού και τα σκληρά μέτρα άτινα μετέρχεται ούτος κατά του πληθυσμού αναγκάζουν τους Αρχηγούς των Ε.Α.Ο κ.κ. Εμμ. Μπαντουβά και Πετρακογιώργη και άπαντας τους Άγγλους Αξιωματικούς τους εκπροσώπους εν Κρήτη του Σ.Σ.Μ.Α να συγκεντρωθώσιν εις την περιοχήν του Νομού Ρεθύμνης, Επαρχίαν Αμαρίου, ένθα παρέμειναν επί ένα μήνα.
Ο εχθρός αυξάνει την δύναμιν των επιτηρητικών φυλακείων του της Νοτίου Παραλίας, επαρχ. Αγ. Βασιλείου, και εγκαθιστά εις έκαστον τούτων και Έλληνας χωροφύλακας.
Ούτω επί 8μηνον και πλέον η μόνη μας επικοινωνία με την Μέσην Ανατολήν (Σ.Σ.Μ.Α) είναι η διά ραδιοτηλεγραφημάτων τοιαύτη.
Η δημιουργηθείσα κατάστασις γενικώς συμπαρομαρτούσης και της αφορίας καθιστά την θέσιν του αγώνος πολύ δυσχερή.
Εις του Άγγλους αξιωματικούς εκπροσώπους του Σ.Σ.Μ.Α., εδάνεισεν η Ε.Ο.Ρ. τρία εκατομμύρια δραχμάς προερχομένας εξ εισφορών πατριωτών υπέρ του αγώνος.
Η έλλειψις Στρατιωτικού ηγήτορος του αγώνος εις τους Ανατολικούς Νομούς, είναι λίαν καταφανής.
Πρός κάλυψιν του κενού τούτου οι αρχηγοί Ε.Α.Ο. Μπαντουβάς και Πετρακογιώργης μοι αποστέλλουν επιστολήν υπογεγραμμένην παρ’ αμφοτέρων δι’ ης με παρακαλούν και προτείνουν να διορίσω στρατιωτικόν ηγήτορα τον Αντ/ρχην κ. Πλεύρην.
(ίδε επισυνημμένην επιστολήν).
Κατά το έτος τούτο εντείνονται τα καταπιεστικά μέτρα του εχθρού όστις επείγεται να οργανώση αμυντικώς την Νήσον και προς τον σκοπόν αυτόν κατασκευάζει οχυρωματικά έργα επάκτια κ.λ.π. και υποχρεώνει τον πληθυσμόν εις καταναγκαστικήν εργασίαν. Η συστηματική οργάνωσις του πληθυσμού επιτυγχάνει ικανοποιητικόν σαμποτάρισμα των έργων και διατελεί εν πλήρει γνώσει των ελαχίστων λεπτομερειών των εκτελουμένων τοιούτων, ας διαβιβάζει κανονικώς διά ραδιοτηλεγραφημάτων και οσάκις επαρουσιάζετο ευκαιρία δι’ εκθέσεων και τοπογραφικών σκαρηφημάτων εις το Στρατηγείον Μέσης Ανατολής.
Ο εχθρός επιχειρεί με ισχυράς δυνάμεις, αιφνιδιαστικάς εξορμήσεις εις τας επαρχίας προς τρομοκράτησιν του πληθυσμού και εξάρθρωσιν της πατριωτικής επαναστατικής οργανώσεως. Ούτω:
Την 24 Ιανουαρίου 1942 διά δυνάμεώς του εκ 1500 ανδρών με όλμους και ελαφρόν πυροβολικόν επιχειρει τοιαύτην εις την περιοχήν Ανωγείων δημιουργεί κλοιόν, και συγκεντρώνει τους κατοίκους από τους οποίους ονομαστικώς ζητά να τω παραδοθώσιν 20 άτομα εκ των ηγετικών στελεχών και όπλα και αφού δεν το επέτυχεν συλλαμβάνει τέσσαρας συγγενείς του αρχηγού Ε.Α.Ο κ. Μ. Ξυλούρη, ους μεταφέρει εις Ηράκλειον αφού ελεηλάτησεν το χωρίον.
Ομοίως διά δυνάμεως τάγματος ενεργεί τοιαύτην επιδρομήν εις περιοχήν Επαρχίας Ρεθύμνης ην επεκτείνει και εις Πίσω Γιαλιά Επαρχίας Αγίου Βασιλείου, συλλαμβάνει πολίτας τους οποίους φυλακίζει εις Ρέθυμνον ίνα τους απολύσει άνευ διαδικασίας μετά δίμηνον και λεηλατεί τα χωρία αφ’ ων διήλθεν και εγκαθιστά ισχυρά φυλάκια εις τα Νότια παράλια της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου.
Ομοίαν επιδρομήν ενεργεί εις την Επαρχίαν Αμαρίου μέχρι της Γεωργικής Σχολής Ασωμάτων ένθα εγκαθιστά ισχυρόν φυλάκισιν.
Ομοίαν τοιαύτην επιχειρεί εις Ψηλορίτην, δίδει μάχας εκεί με τας Ε.Α.Ο.
Αι συχναί αύται αιφνιδιαστικαί και με μεγάλας δυνάμεις εξορμήσεις του εχθρού και τα σκληρά μέτρα άτινα ούτος μετέρχεται κατά του πληθυσμού, αναγκάζουν τους αρχηγούς Ε.Α.Ο. των Ανατολικών Νομών κ.κ. Εμμ. Μπαντουβάν και Γ. Πετρακογεώργην ως και όλους τους εκπροσώπους του ΣΣΜΑ εν Κρήτη, να συγκεντρωθούν εις τον Νομόν Ρεθύμνης επαρχίας Αμαρίου επί μήνα και πλέον.
Η έλλειψις άμέσου και τοπικού στρατιωτικού ηγήτορος των Ανατολικών Νομών είναι λίαν καταφανής και δημιουργείται ανάγκη τοποθετήσεως τοιούτου. Προς κάλυψιν του κενού τούτου οι αρχηγοί ενόπλων Ε.Α.Ο. κ.κ. Εμμ. Μπαντουβάς και Γ. Πετρακογιώργης μοι αποστέλλουν την από ……………………………………………………………………. επιστολήν των (υπογεγραμμένην παρ’ αμφοτέρων) δι’ ης μοι προτείνουν να διορίσω ως στρατ. ηγήτορα του Νομού Ηρακλείου τον Αντ/ρχην κ. Πλεύρην.
(επισυνάπτεται επιστολή)
Από τους πρώτους μήνας (Φεβρουάριον 1942) αφικνείται εις Κρήτην ο Άγγλος Αντ/ρχης (Λοχαγός τότε) κ. Τομ Νταμπάμπην εις ον δίδεται το ψευδώνυμον Ιωάννης και ορίζεται ως σταθμός Διοικήσεώς του (λημέρι) το Μετόχι Σιάτα του κ. Παραδεισανού της Επαρχίας Αμαρίου. Ο Άγγλος ούτος αξ/κός ήλθεν εις Κρήτην ως αρχηγός της εν Κρήτη Στρατιωτικής Συμμαχικής Αποστολής εκπρόσωπος του Σ.Σ.Μ.Α εις αντικατάστασιν του Άγγλου Λοχαγού (τότε) κ. Μόντυ, παρέμεινε δε ως τοιούτος μέχρι και της απελευθερώσεως. Επίσης αφίχθησαν ως εκπρόσωποι του Σ.Σ.Μ.Α. και οι Άγγλοι Ταγ/ρχαι (Λοχαγοί τότε) κ.κ. Μ. Λή Φέρμορ, Α. Φίελντιν και Α. Ρέντελ.
Κατά την περίοδον ταύτην πλην του λημερίου του το οποίον λειτουργεί ο Σταθμός Διοικήσεως από του 1941 εις Μετόχι Άγιος Γεώργιος – Παπαλέξη, ιδρύονται και τα κάτωθι λημέρια με αρχηγούς οίτινες μετέσχον της μάχης της Κρήτης και από των πρώτων ημερών της Κατοχής εκινούντο ανά την ύπαιθρον ένοπλοι και με ενόπλους άνδρας διά την περισυλλογήν-απόκρυψιν και φυγάδευσιν των εγκαταλειφθέντων ανδρών του Αγγλικού Στρατού ήτοι.
1. Εις την Επαρχίαν Άνω Μυλοποτάμου το Λημέρι Ανωγείων εις Ψηλορίτην υπό τον ιδιώτην Ιωάννην Δραμουντάνην ή Στεφανογιάννη, εις ο εγκαθίσταται και ασύρματος υπό Άγγλον Αξιωματικόν.
2. Εις την Επαρχίαν Αμαρίου το Λημέρι του αρχηγού της Στρατ. Συμμαχικής Αποστολής Άγγλου Αντ/ρχου κ. Τομ Νταμπάμπην – εις το Μετόχι υπό τον Έφεδρον Υπολοχαγόν Πυρ/κού Παραδεισιανόν Κ.
3. Εις την Κεντρικήν Επαρχίαν Ρεθύμνης το λημέρι του Όρους Βρύσινα – περιοχής Αμπελακίου υπό τον ιδιώτην Ευάγγ. Μηναδάκην.
4. Εις την Επαρχίαν Αγίου Βασιλείου – το λημέρι Ροδακίνου υπό τους Αρχηγούς Εφ. Επιλ. Β. Χομπίτης – ιδιώτης Εμμ. Γιαννάν – ιδιώτην Α. Κοτσίφην.
5. Εις την Επαρχίαν Αγίου Βασιλείου το λημέρι Φραττί, υπό τον ιδιώτην Π. Περαντωνάκην ή Πωπιόν.
6. Εις την Επαρχίαν Α. Αποκορώνου και Δ/κως Ρεθύμνης το Λημέρι Ασή Γωνιά υπό του Μακεδονομάχου Πέτρ. Παπαδοπετράκη ή Πετράκην εις ο έχει εγκατασταθή ο Ασύρματος υπό Άγγλον Αξιωματικόν.
7. Εις την Επαρχίαν Ρεθύμνης το λημέρι Γεννί – υπό τον Γιάννην Κατσιάν Αρχηγόν, ως εκπρόσωπον της Επαρχίας Σφακίων.
8. Συγκροτείται ομάς εκ 10 αποφασιστικών και γενναίων ανδρών υπό τον ιδιώτην αρχηγόν Μανούσον Μοράκην εξ Αρχοντικής Ρεθύμνης τη υποδείξει του αρχηγού της εν Κρήτης Στρατ. Συμμαχικής Αποστολής όστις τη αναθέτει και εκτελεί αύτη ειδικάς εντολάς με ακτίνα δράσεως εις ολόκληρον την Κρήτην.
Η ομάς αύτη εγκαθίσταται οριστικώς εις λημέρι περιοχής Αρχοντικής από του θέρους του 1944 και από Σ/βρίου 1944 ο αρχηγός ταύτης εντάσσει εις ταύτην και τα εφεδρικά μέλη της ομάδος του, πλαισιώσας τα οργανικά τμήματα του αρχηγείου του Δυτ. Διαμερίσματος.
Άπαντα τα ανωτέρω λημέρια ευρίσκοντο εις στενήν συνεργασίαν και επαφήν μεταξύ των και με το λημέρι μου από το οποίον εξηρτώντο και κατευθύνοντο.
Το εις την Επαρχίαν Αμαρίου λημέρι του Αρχηγού της εν Κρήτη Στρατιωτικής Συμμαχικής Αποστολής αποτελεί την βάσιν εξορμήσεως τούτου δι’ ολόκληρον την Κρήτην και το Κέντρον από το οποίον ούτος διηύθυνε την εν Κρήτη κατασκοπείαν.
Μεταξύ των λημεριών τούτων και των τοιούτων των ομόρων Νομών ιδίως δε των αρχηγών Γ. Πετρακογιώργη και Εμμ. Μπαντουβά υπήρχε πλήρης συνεργασία και επαφή διά τον συντονισμόν του αγώνος.
Εις τας διαβάσεις Παντάνασσα – Ποταμούς επαρχίας Αμαρίου και Φωτεινού – Κούμους επαρχίας Ρεθύμνης εγκατεστάθησαν ομάδες εν επιφυλακή (ένοπλοι) από του 1942 υπό τους ιδιώτας Σήφην Γερόνυμον – Ενωμ. ε.α. ΠολιτάκηνΔ. και Σήφην Πέρρον.
Από της εποχής αυτής παρουσιάζεται συστηματική διοργάνωσις υπηρεσίας διαφωτίσεως του πληθυσμού και τονώσεως του φρονήματός του. Παρά το γεγονός ότι ο εχθρός έχει κατάσχει τα ραδιόφωνα του πληθυσμού και με ποινήν θανάτου ετιμώρη πάντα ανακαλυπτόμενον κάτοχον ραδιοφώνου, ο οργάνωσις επέτυχε την λειτουργίαν ραδιοφώνων άτινα μυστικώς ελειτούργουν εν τη πόλει και ταις επαρχίαις δι’ ων ελαμβάνοντο καθημεριναί ειδήσεις και συνετάσσετο και εκυκλοφόρει ευρέως διά ριψοκινδύνων μελών της οργανώσεως δελτίον. Πρέπει να εξαρθή ιδιαιτέρως η μεγάλη σημασία του επικινδύνου τούτου έργου το οποίον εις την ζοφεράν νύκτα της σκλαβιάς απετέλει την καθημερινήν τόνωσιν του ηθικού και την ενημέρωσιν του πληθυσμού επί της πορείας του Συμμαχικού αγώνος. Κατά τον αυτόν τρόπον διοχετεύοντο και τα πάσης φύσεως προπαγανδιστικά υλικά.
Ο εχθρός αντιλαμβανόμενος ότι εκ της Νοτίου Παραλίας της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης εξακολουθεί να επιτυγχάνεται η διά πλωτών μέσων (επιφανείας και υποβρυχίων) η επικοινωνία μας με την Μ.Α. και η φυγάδευσις των υπολειμμάτων του Αγγλικού στρατού παρά τα σκληρά μέτρα άτινα μετεχειρίζετο εις βάρους του πληθυσμού (λεηλασία και καταστροφή Ι. Μονής Πρέβελη – φυλακίσεις – εκτελέσεις – καταστροφάς – λεηλασίας) πυκνώνει την επιτήρησιν της νοτίου παραλίας δι’ εγκαταστάσεως ενόπλων φυλακίων των οποίων την δύναμιν αυξάνει και επισπεύδει την οχύρωσιν της περιοχής Αγίας Γαλήνης και των πέριξ, και την κατασκευήν του αεροδρομίου Τυμπακίου χρησιμοποιών δεκάδας εκατοντάδων πολιτών εις καταναγκαστικά έργα με στερήσεις και καταπιέσεις τούτων μέχρι θανάτου ώστε τα έργα ταύτα του Τυμπακίου κυρίως να αποτελέσουν την Δάντειον Κόλασιν του πληθυσμού.
Ούτω επί οκτάμηνον και πλέον διακόπτεται κάθε επικοινωνία μας διά πλωτών μέσων με Μ.Α. και μας απομένει μόνον η διά ραδιοτηλεγραφημάτων μας τοιαύτη. Η δημιουργηθείσα κατάστασις αποβαίνει πολύ δύσκολος.Εις τους Άγγλους αξιωματικούς εκπροσώπους του Ε.Σ.Μ.Α. εδόσαμεν κατά την περίοδον ταύτην πλην ειδών ιματισμού κ.λ.π. και τρία εκατομμύρια δραχμών εξ εισφορών μελών της Ε.Ο.Ρ.
Κατά το έτος τούτο εντείνονται τα καταπιεστικά μέτρα του εχθρού όστις επείγεται να οργανώση αμυντικώς την Νήσον και προς τον σκοπόν αυτόν κατασκευάζει ισχυρά οχυρωματικά έργα εις περιοχάς Χανίων – Σούδας – Ρεθύμνης – Αγίας Γαλήνης – Κόκκινου Πύργου κ.λ.π.
Απεστέλλοντο ειδικά πρόσωπα διά την συλλογήν πληροφοριών, μεταξύ των οποίων και ο Νομομηχανικός Λασηθίου κ. Ευάγγ. Βαλαρής όστις τη εντολή μας εγκαταλείψας την θέσιν του διαμένει εις τους πέριξ χώρους και παρά την Α. περιοχήν της επαρχίας Αγίου Βασιλείου υπό ψευδώνυμον Πάνος Κορωναίος, κυρίως διά την παρακολούθησιν έργων Τυμπακίου και Αγίας Γαλήνης.
Η συστηματική οργάνωσις του πληθυσμού επιτυγχάνει ικανοποιητικό σαμποτάρισμα των εκτελουμένων έργων και διατελεί εν πλήρει γνώσει και των ελαχίστων λεπτομερειών των εκτελουμένων τοιούτων, ας διαβιβάζει εγκαίρως και κανονικώς διά ραδιοτηλεγραφημάτων και οσάκις επαρουσιάζετο ευκαιρία δι’ εκθέσεως και τοπογραφικών σκαρηφημάτων, εις Σ.Σ.Μ.Α.
Τον υποφαινόμενον έχει εφοδιάσει εγκαίρως το Σ.Σ.Μ.Α. διά τοπογραφικών χαρτών της Νήσου ως ωρισμένων διαμερισμάτων βάσει των οποίων εδίδοντο τα σημεία (στίγματα) ραδιοτηλεγραφημάτων και συνετάσσοντο τα διάφορα σκαρηφήματα και αι εκθέσεις.
Επι του πεδίου της διαφωτίσεως του πληθυσμού τα ηγετικά στελέχη του αγώνος αναπτύσσουν με θαυμαστήν αυτοθυσίαν εξαιρετικήν δράσιν ώστε επιτυγχάνεται κατά το έτος τούτο να έχη μυηθή εις τον απελευθερωτικόν αγώνα το πλείστον του πληθυσμού της Νήσου αδιακρίτως πολιτικοκοινωνικών αντιλήψεων, ηλικίας και φύλου. Τούτο διαπιστώνω και από τας συχνάς προφορικάς αναφοράς κατά αυτοπρόσωπον επίσκεψιν των ηγετικών στελεχών εις το λημέρι μου και από αυτοπρόσωπον περιοδείαν μου εις όλας τας επαρχίας, ώστε κατά το γ΄. δεκαήμερον Δεκεμβρίου 1942 να ευρεθώ εις την ευχάριστον θέσιν να παραδώσω εις τον Αρχηγόν της εν Κρήτη Σ.Σ.Α. Άγγλον Αντ/ρχην Τομ σχετικήν έκθεσιν μου, λεπτομερειακήν, διά την ελληνικήν Κυβέρνησιν Εξωτερικού.
ΕΤΟΣ 1943 (Τρίτον έτος Κατοχής)
Ο αγνός ούτος πατριωτικός αγών υπέστη δυστυχώς εμβολήν κατά το έτος τούτο με την εμφάνισιν του Ε.Α.Μ. και εν Κρήτη εμπνεομένου υπό το Κ.Κ.Ε., το οποίον ως γνωστόν έθετεν εις δευτερεύουσαν μοίραν την εκδίωξιν του κατακτητού και πρωτεύουσαν την πολιτικήν του επικράτησιν, έθετε τούτο ως σκοπούς του ζητήματα πολιτικά και πολιτειακά και μοιραίως ωδηγούσεν εις τον διαχωρισμόν του αγώνος.
Οι εν Κρήτη εκπρόσωποι του Σ.Σ.Μ.Α. Άγγλοι αξιωματικοί ως κυρίως υπεύθυνοι της διεξαγωγής του αγώνος, δεν εφαίνοντο διατεθειμένοι να δώσωσι συγκεκριμένας κατευθύνσεις προς αποτροπήν των πολιτικών και πολιτειακών απασχολήσεων των αγωνιστών.
Ούτω ημείς και τα ηγετικά στελέχη του αγώνος απησχολήθημεν σοβαρώς και προς την κατεύθυνσιν της διαφωτίσεως του πληθυσμού επί των υγιών αρχών του αγώνος, εμμένοντες εις την αρχικήν γραμμήν του αγώνος ήτις ήτο η απελευθέρωσις της Πατρίδος.
Τούτου ένεκεν επήλθε χαλάρωσις σχέσεων μεταξύ των αγωνιστών στελεχών του αγώνος και διάφορα εγένοντο τοπικά συνέδρια και συνεννοήσεις ώστε την 14 Μαΐου 1943 να πραγματοποιηθή τη προσκλήσει μου Παγκρήτιον Συνέδριον εις Καρίνες του Νομού Ρεθύμνης εις ο εκλήθη και ο Στρατηγός Ε. Μάντακας.
Εις το συνέδριον τούτο αντιπροσωπεύθησαν όλοι οι Νομοί της Κρήτης δι’ ενός τουλάχιστον εκπροσώπου των εξ εκάστη επαρχίας και διαμερίσματος. Ο Στρατηγός Μάντακας δεν προσήλθεν.
Κατά το Συνέδριον τούτο δεν επετεύχθη συμφωνία και ούτε ελήφθη οριστική απόφασις αναβληθείσης δι’ άλλο συνέδριον.
Επηκολούθησε νέον Παγκρήτιον Συνέδριον εις Κουμπέ Ρεθύμνης υπό την προεδρείαν μου καθ’ ο παρέστησαν εκ μέρους του Ε.Α.Μ./Κ.Κ.Ε. ο Γαλάνης – ψευδώνυμον – υπεύθυνος του Ε.Α.Μ. και Κ.Κ.Ε. Κρήτης εξουσιοδοτημένος εγγράφως κανονικώς από τας οργανώσεις αυτάς.
Αι εργασίαι του Συνεδρίου διήρκεσαν 23, 24, 25 Μαΐου 1943, καθ’ ας διεπιστώθη η πλήρης αντίθεσις αντιλήψεων του Ε.Α.Μ. και Κ.Κ.Ε. και ούτω επήλθεν ο διαχωρισμός του αγώνος εις Ε.Ο.Κ./Ε.Ο.Ρ. – Ε.Α.Μ./Κ.Κ.Ε. συνταχθέντος σχετικού.
Από τότε απεπέμφθησαν των διοικουσών επιτροπών του αγώνος αριστερίζοντα στοιχεία, ευάριθμα ευτυχώς, και ούτω η ηγεσία περιήλθεν εις χείρας αποκλειστικώς εθνικοφρόνων στελεχών υπό την ηγεσίαν μου.
Δι’ εγκυκλίου μας και επιτοπίων επισκέψεών μου εις τας επαρχίας εδόθησαν οδηγίαι και κατευθύνσεις και ούτω απεμονώθησαν οι εαμίται αποτελέσαντες μίαν μικράν μειοψηφίαν ιδίως εις τον νομόν Ρεθύμνης.
Δυστυχώς εις την περιοχήν του Νομού Χανίων, εις ην εκοινοποιήθησαν ως εικός τα αποτελέσματα του συνεδρίου 23-25 Μαΐου 1943 τα ηγετικά στελέχη του Ε.Α.Μ. κατώρθωσαν να επιτύχουν, μετά εντεταμένην και συστηματικήν προσπάθειαν, συγκρότησιν τοπικού συνεδρίου καθ’ ο απεφασίσθη η ανάθεσις της αρχηγείας εις τον Στρατηγόν κ. Ε. Μάντακαν διά τας δυνάμεις του Ε.Α.Μ. Κρήτης ολοκλήρου, και των δυνάμεων των οργανώσεων του Νομού Χανίων ειδικώτερον. Εις το υπογραφέν πρακτικόν του συνεδρίου τούτου εγένετο μνεία επιφυλάξεως ως προς την αρχηγείαν των δυνάμεων της Εθνικής Οργανώσεως της υπολοίπου Κρήτης.
Η απόφασις του τοπικού τούτου συνεδρίου ως ήτο επόμενον δεν εγένετο δεκτή παρ’ ημών εφ’ όσον το Ε.Α.Μ. δεν παρητείτο των γνωστών πλέον επιδιώξεών του και ενέπλεκε τον αγνόν αγώνα αντιστάσεως Κρήτης και με πολιτικά και πολιτειακά ζητήματα.
Ούτω οι εθνικόφροονες αγωνισταί και του Νομού Χανίων, ηναγκάσθησαν να καταγγείλωσι το πρακτιόν τούτο του τοπικού των συνεδρίου, αφ’ ου και ο Στρατηγός κ. Ε. Μάντακας παραλαβών τούτο αναχώρησε διά Ηπειρωτικήν Ελλάδαν και απετέλεσε μέρος της Κυβερνήσεως του βουνού ΠΕΕΑ.
Επήλθεν ούτω εκ του διαχωρισμού των αγωνιστών κάποιος ανταγωνισμός εντός πάντοτε του δυνατού πλαισίου ευγενούς αμίλλης.
Το Ε.Α.Μ. δημιουργεί την Ε.Π.Ο.Ν. εν Κρήτη.
Η Εθνική Οργάνωσος Ρεθύμνης δημιουργεί την Εθνικήν Ένωσιν Νέων «Ε.Ε.Ν.» εις ην ενετάχθησαν νέοι ενδοσχολικοί και εξωσχολικοί τοιούτοι αμφοτέρων των φύλων, η δράσις της οποίας υπήρξεν αξιέπαινος.
Επηκολούθησαν.
Α. Η δημιουργία αρχηγείων κατά επαρχίας και χαρακτηριστικά διαμερίσματα, άτινα οργάνωσαν τον μάχιμον πληθυσμόν κατά στρατιωτικόν σύστημα, εις τα οποία ετοποθετήθησαν ως αρχηγοί κατά προτίμησιν αξιωματικοί εγνωσμένοι γενναιότητος και διοικητικής ικανότητος και ιδιώται μετασχόντες της μάχης της Κρήτης και οι οποίοι με την αναμφισβήτητον γενναιότητά των, το ήθος και την διοικητικήν ικανότητά των είχον επιβληθή εις την κοινήν συνείδησιν. Εις το Αρχηγείον Αν. Επαρχίας Αποκορώνυ λειτουργεί Αγγλικός Ασύρματος υπό Άγγλον λοχαγόν υπό ψευδόνυμον Μανώλης. Επίσης και εις το Αρχηγείον Ανωγείων Ψηλορίτης υπό Άγγλον Αξ/κόν.
Β. Επυκνώθησαν αι εις λημέρι εγκαταστάσεις Ε.Α.Ο. διά της εγκαταστάσεως εις Παλαιόλουτρα, επαρχίας Αγίου Βασιλείου και εις περιοχήν Μελάμπων της ιδίας επαρχίας.
Γ. Εξεκαθαρίσθη το προσωπικόν όπερ υπηρέτει εις τους Άγγλους Αξιωματικούς, ασυρμάτους ώστε άπαν τούτο να εμφορείται από ιδεώδη της Ε.Ο.
Δ. Τα ηγετικά και πνευματικά στελέχη της Ε.Ο.Ρ. ανέπτυξαν πράγματι εξαιρετικήν δραστηριότητα και παρά τους ποικίλους κινδύνους εις ους εξετίθεντο επέτυχον τελικώς το γνωστόν αποτέλεσμα διά την περιοχήν του Νομού Ρεθύμνης μοναδικόν δι’ όλας τας Νομαρχιακάς της Ελλάδος Διοικήσεις.
Ο κατοχικός Στρατός εξηκολούθει με μεγαλυτέραν αγριότητα τα καταπιεστικά μέτρα εις βάρος του πληθυσμού. Συλλήψεις – εκτελέσεις – φυλακίσεις – ομηρίας εις Γερμανίαν – καταναγκαστικά έργα – λεηλασίας και καταστροφάς. Ορίζει απηγορευμένας εδαφικάς ζώνας εις ορεινάς περιοχάς εις ας δεν επιτρέπει κίνησιν και εκτελεί ομαδικάς επιδρομάς εις τας επαρχίας με ισχυράς δυνάμεις. Λαμβάνουν χώραν συγκρούσεις με ανταρτικάς ομάδας με απωλείας εκατέρωθεν.
Αναφέρομεν τα σοβαρότερα εκ τούτων.
1. Επιδρομή εις την ορεινήν επαρχίαν Άνω Μυλοποτάμου με 1500 άνδρας τους οπλισμένους με όλμους και ελαφρόν πυροβολικόν, διαρκέσασαν επί οκταήμερον καθ’ ην εφονεύθησαν εκ των ανδρών μας 4 Ανωγείων – 28 Αβδελά – 3 Λειβαδίων και συνελήφθησαν εξ (6).
2. Επιδρομήν εις επαρχίαν Αμαρίου καθ’ ην εκ των ημετέρων εφονεύθησαν 18.
3. Επιδρομή εις Επαρχίαν Αγίου Βασιλείου καθ’ ην εφονεύθησαν εκ των ημετέρων δύο και εξακριβωμένως εις Γερμανός Αξ/κός.
4. Η μάχη εις περιχήν Τσιλίβδικα Ρεθύμνης καθ’ ην έλαβον μέρος και ομάδες μας εν επιφυλακή και εφεδρικαί πλην των εγκατεστημένων εις τα λημέρια καθ’ ην ο εχθρός είχε σοβαράς απωλείας. Νεκροί και τραυματίαι του μετεφέρθησαν εις Ρέθυμνον. Εν συνεχεία της μάχης ταύτης ο εχθρός εισελθών εις το χωρίον Καλή Συκιά, κατέστρεψε και ελεηλάτησεν οικίας και εφόνευσεν εκ του αμάχυ πληθυσμού 16 άτομα κατακαύσας εις φούρνους γυναίκας, εξ ων μίαν έγκυον ετοιμόγεννον. Το ίδιον επανέλαβε και εις το χωρίον Καλλικράτης.
Ο Αρχηγός Ε.Α.Ο. Νικολ. Μανουσέλης συλληφθείς υπό των Γερμανών εις χωρίον Κούφη κατά νυκτερινήν επιδρομήν κατωρθώνει να δραπετεύση από το εκτελεστικόν απόσπασμα δι’ απονενοημένης και αξιοθαυμάστου ενεργείας του.
Ο Άγγλος Ταγματάρχης Μ. Λη Φέρμορ – ψευδόνυμον Μιχαλάκης – δ/τής ασυρμάτου εις επαρχίας Αποκορώνου, μοι αποστέλει την από ……………………………………………. συγχαρητήριον επιστολήν του δι’ ης μοι κοινοποιεί ραδιοτηλεγραφήματα της Α.Μ. του αειμνήστου Βασιλέως μας Γεωργίου Β΄ του πρωθυπουργού της Ελληνικής Κυβερνήσεως εξωτερικού κ. Εμμαν. Τσουδερού, με εντολήν των να κοινοποιήσω ανά εν δι’ έκαστον Νομόν.
Διά των τηλ/των τούτων η Α.Μ. ο Βασιελύς μας συνέχαιρε διά τον αγώνα μας, ο δε Πρωθυπουργός μας καθιστά γνωστόν ότι αναγνωριζόμεθα και ότι πάντες οι υπό τας διαταγάς μας υπηρετούντες, θεωρούνται ως ανήκοντες εις τον στρατόν της Μέσης Ανατολής διά τε τας προαγωγάς, τας αποδοχάς κλπ. (επισυνάπτεται η επιστολή και τα ραδιοτηλεγραφήματα).
Την 13.6.1943, κατόπιν προσκλήσεώς μου εγένετο σύσκεψις εις το λημέρι μου καθ’ ην παρέστησαν οι Αντ/ρχαι Αντ. Μποτωνάκης και Νικολ. Πλεύρης και οι εκπρόσωποι του Συμμ. Στρατηγείου Μέσης Ανατολής κ. Μ. Λη Φέρμορ (ψευδόνυμον – Μιχαλάκης) και Φιέλτνιν (ψευδ. Αλέκος).
Μετά ανταλλαγήν γνωμών ανετέθη η στρατιωτική ηγεσία του Νομού Ηρακλείου εις τον Αντ/ρχην Α. Μπετεινάκην και του Νομού Λασηθίου εις τον αντ/ρχην κ. Πλεύρην. Οι αντι/ρχαι ούτοι εζήτησαν ωρισμένας διευκολύνσεις διά την ανάπτυξιν δράσεώς των, και συνετάχθη πρακτικόν όπερ παρέλαβον οι εν λόγω Άγγλοι Αξ/κοί.
ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ – ΔΙΑΦΩΤΙΣΙΣ
Μέχρι του Ιουλίου 1943 η διαφώτισις του λαού και η επικοινωνία μετά μελών της οργανώσεως διά την τηρητέαν γραμμήν επί της προπαγάνδας και διαφωτίσεως, εγίνετο διά μυστικών συγκεντρώσεων και διά σημειωμάτων τα οποία διεβιβάζοντο δι’ αγγελιοφόρων συνδέσμων και ανεγιγνώσκοντο υπό των εμπνεόντων εμπιστοσύνην ακόμη και μη μελών της οργανώσεως.
Από τον Ιούλιο όμως 1943 η διαφώτισις και προπαγάνδα ήρχισε να γίνεται και διά της επί τούτο εκδοθείσης εφημερίδος «ΠΑΤΡΙΣ» ήτις εξεδίδετο διά πολυγράφου και εκυκλοφόρει διά των επαρχιακών επιτροπών εις τα μάλη της Οργανώσεως. Εξετυπούτο εις τον Σταθμόν Διοικήσεώς μου (λημέρι) και υπεύθυνος συντάκτης ταύτης ήτο ο Γενικός Γραμματεύς της Κεντρικής Επιτροπής και υπασπιστής μου, δικηγόρος εφ. Ανθ/γός Πεζικού (τότε) κ. Εμμ. Μ. Τσιριμονάκης.
Το πρώτον φύλλον της περιελάμβανε το εθνικόν πρόγραμμα της οργανώσεως και σημειούμεν ότι η επιδίωξις της ενώσεως της Κύπρου μετά της Ελλάδος προεκάλεσε ποιάν τινα δυσαράσκειαν εις τον Αρχηγόν της Στρ. Συμμ. Αποστολής εν Κρήτη κ. Τόμ, ως διεφάνη από το περιεχόμενον της αποσταλείσης ημίν συγχαρητηρίου επιστολής του επί τη ευκαιρία της εκδόσεώς της.
Αντίγραφα της εφημερίοδος ταύτης απεστέλλοντο και εκυκλοφόρουν διά των Κεντρικών επιτροπών εις τους Νομούς Χανίων και Ηρακλείου.
Κατά την περίοδον αυτήν της εντάσεως της εχθρικής τρομοκρατίας, εις τον Νομόν Ηρακλείου εμφανίζεται δυσχερής η θέσις του Εθνικού Αγώνος. Ο αρχηγός της Ε.Α.Ο. κ. Εμμ. Μπαντουβάς μετά τα γεγονότα της Βιάννου, πιεζόμενος καταφεύγει εις τον Νομόν Ρεθύμνης, μετέχει αναγκαστικώς της μάχης Τσιλιβδικά και κατά Οκτώβριον 1943 διαπεραιούται εις Μέσην Ανατολήν οπόθεν επανήλθεν εις Κρήτην μετά την εκκένωσιν υπό του εχθρού των ανατολικών Νομών της Νήσου.
Συλλαμβάνονται και εκτελούνται περί τους 50 εκ των επιλέκτων του Νομού Ηρακλείου και περί τους 8 Αξιωματικοί ανώτεροι, του Νομού Ηρακλείου (μεταξύ των οποίων και οι στρατιωτικοί ηγήτορες Ηρακλείου και Λασηθίου Αντ/ρχαι Α. Μπετωνάκης και Ν. Πλεύρης) οίτινες μεταφερθέντες εις Χανιά εφυλακίσθησαν και μετά απόφασιν του Γερμανικού Στρατοδικείου τυφεκίζονται, του Αντ/ρχου Πλεύρη αφεθέντος ελευθέρου μετά την αθώωσιν του.
Και εις τον Νομόν Ρεθύμνης τα καταπιεστικά μέτρα του εχθρού δεν έχουν βέβαια μικροτέραν έντασιν, πλην χάρις εις το άρτιον της Οργανώσεως της Ε.Ο.Ρ. ο αγών δεν διατρέχει την ιδίαν κρίσιν ην εις τους λοιπούς Νομούς. Όλοι οι εκπρόσωποι του Σ.Σ.Μ.Α. συγκεντρούνται εις τον Νομόν Ρεθύμνης κατά τινα δε σύσκεψιν μας εις χωρίον Άνω Μέρος ο αρχηγός της Σ.Σ.Α. άγγλος Αντ/ρχης κ. Τόμ, μοι εδήλωσεν ότι οι εκπρόσωποι του Σ.Σ.Μ.Α. οσάκις ευρίσκονται εις τον Νομόν Ρεθύμνης έχουν το συναίσθημα ότι ευρίσκονται εις ελευθέραν περιοχήν. Δι’ ον λόγον εγένοντο οι τυφεκισμοί εις Ηράκλειον εγένοντο και τοιούτοι δεκάδες εις Ρέθυμνον και περί τους 100 ιδιώται μετεφέρθησαν ως όμηροι εις Γερμανίαν εκ Ρεθύμνης.
Την 11 Οκτωβρίου 1943 τη προσκλήσει του Αρχηγού της εν Κρήτης Στρατ. Συμ. Αποστολής άγγλου αντ/ρχου κ. Τομ Νταμπαμπήν (ψευδ. Ιωάννης) λαμβάνει χώραν Παγκρήτιον Συνέδριον εις την περιοχήν Αρκαδίου καθ’ ο εξεπροσώπευσα και τον Νομόν Χανίων κατόπιν εξουσιοδοτήσεως διαβιβασθείσης μοι εις το λημέρι μου υπό του Αντ/ρχου κ. Κωνσταντινίδη και του τέως δημάρχου Χανίων Αντων. Ησυχάκη. Κατά τούτο μεταξύ άλλων εξητάσθη και το ζήτημα της στρα. ηγεσίας του Νομού Ηρακλείου και Λασηθίου και προτείνω να δοθή αύτη εις τον Αρχηγόν Ε.Α.Ο. κ. Πετρακογιώργην, ην ούτος δεν εδέχθη του άγγλου αντ/ρχου και αρχηγού της Σ.Σ.Α. επιφυλαχθέντος να μεταβή επί τόπου εις τους Νομούς τούτους και μετά σχετικήν έρευναν του ζητήματος να μοι γνωρίση σχετικώς. Ούτω ο αρχηγός ούτος της εν Κρήτη Σ.Σ.Α. εκπρόσωπος του Σ.Σ.Μ.Α. άγγλος αντ/ρχης κ. Τομ (ψευδόνυμον Ιωάννης) διά της από ……………………………. προς με επιστολής του παρακαλεί να μην επιμένω επί της προτάσεώς μου αυτής (αναθέσεως της αρχηγίας εις τον κ. Πετρακογιώργην) διότι δεν συμφωνούν οι τοπικοί παράγοντες και ότι και αυτός ίδιος έχει επιφυλάξεις.
(ίδε επισυναπτομένην επιστολήν)
Τον Ιούλιο 1943 ομάς σαμποτέρ υπό τον Γιάννην Επταμηνίτην εξ Αμαρίου εκτελούσα διατεταγμένην υπηρεσίαν συνεπλάκη εις Κόφινα μετά Γερμανικής δυνάμεως με αποτέλεσμα τον φόνον του αρχηγού της ομάδος και ενός Γερμανού υπαξιωματικού και τον τραυματισμόν τεσσάρων άλλων.
Κατά την περίοδον αυτήν εγένετο εφοδιασμός μας πολεμικού υλικού διά ρίψεως από αεροπλάνου της ομάδος Ανωγείων Ψηλορίτη.
Τον Οκτώβριον 1943 αφικνείται εις Κρήτην ο άγγλος Ταγματάρχης Μπάρνες εις ον δίδεται το ψειδόνυμον Παύλος, και τοποθετείται υπό του αρχηγού της Συμ. Στρ. Αποστολής αντ/ρχου Τόν, ως σύνδεσμος παρ’ εμοί. Ούτος εγκαθίσταται εις λημέρι Δρυγιάδες ολίγον απέχον από το λημέρι μου, παρ’ ω και τοποθετείται ασύρματος υπό τον Άγγλον Ανθ/στήν Χάρυ Μπρούκ.
Πρός διαφύλαξιν – φρούρησιν και λ.π. εγκαταστήσαμεν εις Δρυγιάδες ομάδα εκ των ανταρτικών δυνάμεών μας υπό τον Γιάννην Μαντάν ιδιώτην με βοηθούς του τους εφ. υπαξ/κούς Εμμ. Καλιτσουνάκην και Αλέκον Μπαρμπούνην. Κατά συνάντησίν μου με τον Άγγλον ταγματάρχην Μ. Λη-Φέρμορ μοι γνωστοποιεί προθέσεις του προς καταβολήν ενεργειών προς τας εν τω Νομώ Λασηθίου Ιταλικάς δυνάμεις και συγκεκριμμένως προς τον Ιταλόν Στρατηγόν Κάρτα διά την αυτομόλησιν των δυμάμεών του. Υπέδειξα ότι θα ηδυνάμην να διαθέσω προς τον σκοπόν αυτόν τον τέως πρόξενον της Ιταλίας εν Ρεθύμνη Εμμ. Τσιριμονάκην δικηγόρον χρησιμοποιηθέντα άλλοτε υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως εις διαβαλκανικά διπλωματικά συνέδρια και όστις ήτο τεταγμένος εις την Εθνικήν Οργάνωσιν Ρεθύμνης ετύγχανε δε και πρόεδρος του εν Ρεθύμνη παραρτήματος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού.
Κατά το έτος τούτο κατά το οποίον ως γνωστόν τα Συμμαχικά Στρατεύματα ανέκτησαν την πρωτοβουλίαν εις όλα τα θέατρα του πολέμου, το Φρούριον Κρήτης το οποίον η Εθνική Ανταρτική δράσις έχει περιζώσει και διαβρώσει πανταχού, εμφανίζει την μέγίστην δραστηριότητα του Εχθρού εν τη Νήσω.
Εκατοντάδες εχθρικών αεροπλάνων απογειούνται εις τα διάφορα αεροδρόμια της Κρήτης.
Αι δυνάμεις της κατοχής πολλαπλασιάζονται με πλήρη σύγχρονα πολεμικά μηχανικά μέσα. Άλλαι εκ τούτων μεταφέρονται εις Αφρικήν και άλλαι με ισχυράς μονάδας ενεργούν εξορμήσεις εις τας επαρχίας (εσωτερικόν) της Νήσου διά να ενσπείρουν την τρομοκρατίαν.
Ο πληθυσμός όμως της Νήσου δεν λυγίζει, η οργάνωσις εδρεούται και ο αγών γιγαντούται.
Χάρις εις το άρτιον δύκτιον της κατασκοπείας και πληροφορειών της οργανώσεως, όλαι αι κινήσεις του εχθρού και αι προπαρασκευαί του επισημαίνονται εγκαίρως και μεγάλαι καταστροφαί προξενούνται εις τούτον, εις τα εν Κρήτη αεροδρόμια – καταυλισμούς – οχυρωματικά έργα – και πλωτά μεταφορικά μέσα.
Ουχί άπαξ η οργάνωσις Ε.Ο.Ρ. απέσπασε τα συγχαρητήρια του Σ.Σ.Μ.Α. διαβιβαζόμενα διά του εν Κρήτη εκπροσώπου της, ως προς το άρτιον του Δυκτίου Κατασκοπείας.
ΕΤΟΣ 1944 (Τέταρτον έτος Κατοχής)
Η ευνοϊκή εξέλιξις των επιχειρήσεων εις όλα τα θέατρα του πολέμου υπέρ των Συμμαχικών όπλων, αναπτερώνει το ηθικόν του Λαού και ευρίσκει την κατά του κατακτητού οργάνωσιν εν πλήρη αναπτύξει και αποφασιστικήν δράσιν.
Η εχθρική εν Κρήτη ηγεσία διά να τονώση το καταπίπτον ηθικόν των στρατευμάτων της αυξάνει την τρομοκρατίαν, πυκνώνει τας επιδρομάς εις τας Επαρχίας και παλλαπλασιάζει τας συλλήψεις, φυλακίσεις εκτελέσεις και ομαδικάς καταστροφάς των χωρίων.
Την 27ην Ιανουαρίου 1944 εγένετο σύσκεψις υπό την προεδρείαν μου εις τον Σταθμόν Δ/σεώς μου (λημέρι), Αγίου Γεωργίου – Παπαλέξη, εις ην έλαβε μέρος η στρατιωτική ηγεσία των επαρχιών και Διαμερισμάτων (όλων των αρχηγείων) κατά την οποίαν εμελετήθη το σχέδιον δράσεως εν περιπτώσει
– Συμμαχικής Αποβάσεως.,
– αιφνιδιαστικής αποχωρήσεως της Κατοχικής Δυνάμεως, και ελήφθησαν αποφάσεις και εδόθησαν οδηγίαι διά τον συντονισμόν του αγώνος.
Την 29ην Ιανουαρίου 1944 ισχυραί εχθρικαί δυνάμεις ενήργησαν νυκτερινήν επιδρομήν κατά του Σταθμού Διοικήσεώς μου, πλην έχοντες ειδοποιηθή διά κατασκόπων μας υπηρετούντων εις την Γερμανικήν Διοίκησιν Ρεθύμνης είχομεν μεταφέρει τούτον εις Ροδάκινον επαρχίας Αγ. Βασιλείου, τοποθεσίας Ασφενταμέ, ένθα και το λημέρι των Ε.Α.Ο. Ροδακίνου. Κατά την εξόρμησίν των ταύτην συνέλαβον τον μάγειρον του λημερίου κ. Πολυδ. Κουτσουδάκην δύο ετέρους αντάρτας μας (μη φέροντες όπλα) ους εκακοποίησαν και εφυλάκισαν.
Την 13ην Φεβρουαρίου 1944 κατά γενομένην επιδρομήν των Γερμανών διά ισχυράς δυνάμεως περίπου 2500 ανδρών, εναντίον της κωμοπόλεως Ανωγείων, εφονεύθη ηρωϊκώς ο Αρχηγός των Ανταρτών Ανωγείων Ιωάννης Δραγουντάμης ή Στεφανογιάννης, συνελήφθησαν 8 ημέτεροι οίτινες μεταφερθέντες εις Ηράκλειον εξετελέσθησαν, η δε κωμόπολις υπέστη τρομεράς απωλείας και καταστροφάς.
Κατά επιδρομήν εις Ι. Μονήν Αρκαδίου συνελήφθησαν άπαντες οι μοναχοί της Μονής εξ ων εφυλακίσθη ο ηρωϊκώς ηγούμενος Διονύσ. Ψαρουδάκης αποφυλακισθείς μετά τετράμηνον τη επεμβάσει του Μητροπολίτου εγκατασταθείς έκτοτε εις λημέρι.
Η εξέλιξις των γεγονότων με ηνάγκασε να μεταφέρω τον Σταθμ. Δ/σεώς μου (λημέρι) από Άγιον Γεώργιον εις Ασφενταμέ Ροδακίνου και εν συνεχεία εις επαρχίαν Αμαρίου επί δίμηνον, όπου, εγένοντο αλλεπάλληλοι με τους υπευθύνους των αρχηγείων – των Ε.Α.Ο. επιτροπών.
Εις την επαρχίαν ταύτην απεσταλμένοι της Ε.Α.Ο. Ανωγείων με συνήντησαν και ερυθμίσθη το ζήτημα της διαδοχής του φονευθέντος αρχηγού των. Εν συνεχεία υπεδέχθην εις Αποδούλου τον τότε αφιχθέντα εκ Μ. Ανατολής σμήναρχον (τότε) κ. Εμμαν. Κελαϊδήν ως εκπρόσωπον της Ελ. Κυβερνήσεως εξωτερικού, μεθ’ ο επηκολούθησεν σύσκεψις τούτου μεθ’ ημών και του αρχηγού της Στρατ. Συμ. Αποστολής Άγγλου Αντ/ρχου κ. Τομ, εκατατοπίσθην μεν από τον κ. Κελαϊδήν περί της εν Μ. Α. καταστάσεως κλπ. και αντηλλάγησαν σκέψεις διά την διεξαγωγήν του αγώνος εν Κρήτη. Εν συνεχεία συνηντήθημεν και με τον αρχηγόν Ε.Α.Ο. Ψηλορείτη κ. Πετρακογιώργη.
Ο κ. Κελαϊδής εγκατέστησεν σταθμόν Διοικήσεως, τον πλησίον του ιδικού μας εις θέσιν Κυπαρισσές.
Υπό την ηγεσίαν του άγγλου Ταγματάρχου Μ. Λη -Φέρμορ με τον Άγγλον Λοχαγόν Μπίλ Μός εμελετήθη και εξετελέσθη την ………………. 1944 η απαγωγή του Δ/του της γερμανικής Μεραρχίας Βρέμης εδρευούσης εις Ν. Ηρακλείου Γερμανού Στρατηγού Φόν Κράϊπε.
Η απαγωγή του εν λόγω Γερμανού Στρατηγού λαβούσα χώραν την 26 Απριλίου 1944 θεωρείται εν των σημαντικωτέρων επεισοδίων του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Εις το καταρτισθέν μικρόν ανταρτικόν απόσπασμα της Απαγωγής Κράϊπε μετέχουν αντάρται από όλους σχεδόν τους Νομούς Κρήτης ως π.χ. εκ του Νομού Ρεθύμνης, επαρχίας Αμαρίου ο αντάρτης μας Γεώργ. Τυράκης, εκ του Νομού Χανίων ο αντάρτης Εμμ. Πατεράκης και άλλοι.
Ο απαχθείς Γερμανός Στρατηγός Κράϊπε την ιδίαν νύκτα της απαγωγής του συνοδευόμενος από τους άγγλους αξιωματικούς απαγωγείς του παρεδόθη εις ανταρτικά τμήματα του Νομού Ρεθύμνης δι’ ων διησφαλίζετο, απόκρυψις και διατροφή απαχθέντος και απαγωγέων μέχρι της φυγαδεύσεως τούτων εις Μέσην Ανατολήν.
Από της πρώτης ώρας της συλλήψεως (απαγωγής) του Γερμανού τούτου Στρατηγού, αι Γερμανικαί Δυνάμεις ετέθησαν επί τα ίχνη των απαγωγέων το πλείστον δε της Γερμανικής κατοχικής δυνάμεως της Νήσου, περιλαμβανομένης και της αεροπορίας ησχολήθη διά την ανακάλυψιν του κρυσφυγέτου και την απελευθέρωσίν του.
Όλαι αι ορειναί περιοχαί του Νομού Ρεθύμνης εκυκλώθησαν και εγένοντο συστηματικαί εξερευνήσεις. Επιδρομαί εις χωρία – λεηλασίαι – συλλήψεις – τυφεκισμοί έλαβον χώραν εις ευρείαν κλίμακα κατά του πληθυσμού ο οποίος όμως δεν εκάμφη και ούτω επετεύχθη η φυγάδευσίς του.
Καθ’ όλη την μεγαλειώδην αυτήν δράσιν Ε.Α. Ομάδων μας και της Ε.Ο.Ρ. έλαβον χώραν ασυνήθεις πράξεις ηρωϊσμού και αυτοθυσίας διά τας οποίας η εθνική οργάνωσις Ρεθύμνης δικαιούται να πιστεύη ότι προσέφερεν υψίστην υπηρεσίαν εις τον συμμαχικόν αγώνα.
Αι συνέπειαι του εγχειρήματος αυτού αίτινες εξεδηλώθησαν βραδύτερον δικαιολογούν την έξαρσιν του γεγονότος.
Παρά ταύτα ουδαμώς εχαλαρώθησαν αι κατά του εχθρού επιθετικαί εκδηλώσεις και ενέργειαι.
Επιτυγχάνεται συχνή αυτομόλησις οπλιτών Γερμανών και Ιταλών μηδέ αξιωματικών εξαιρουμένων, οίτινες φυγαδεύονται εις Μέσην Ανατολήν.
Επηκολούθησεν πρότασις αυτομολήσεως πλήρους δυνάμεως λόχου υπό όρους αμέσου μεταφοράς του εις Μ. Ανατολήν δεν απεδέχθη ο αρχηγός της Συμ. Στρατ. αποστολής.
Υπό ενόπλων μαχητικών δυνάμεών μας δρώντων κατόπιν μόνον προδιαγεγραμμένου σχεδίου εκτελούνται διάφοροι επιθετικαί παρενοχλητικαί ενέργειαι κατά του κατακτητού και σαμποτάζ.
Ούτω έλαβον χώραν εγχειρήματα (σαμποτάζ) υπό των δυνάμεων Ανωγείων.
– Εις Πύργον Μαλεβυζίου – με αποτέλεσμα ενός νεκρού εκ των ημετέρων και τεσσάρων τραυματιών.
– Εις Μουρτζανών – εξόντωσις του Γερμανικού φυλακίου.
– Αποκρούεται αποτελεσματικά επιδρομή του εχθρού εις Ψηλορίτην.
– Σαμποτάζ εις αποθήκας βενζίνης του εχθρού.
– Σαμποτάζ εις Δαμάσταν υπό την ηγεσίαν του αρχηγού Ε.Α.Ο. κ. Νικ. Σταυρακάκη παρευρισκομένου και του Άγγλου λοχαγού Μπίλ Μός, καθ’ ο εφονεύθησαν εκ των ημετέρων είς και ετραυματίσθησαν δύο εκ δε των Γερμανών ηχμαλωτίσθησαν 11 άνδρες καταστραφέντων και Γερμανικών οχημάτων. Οι Γερμανοί παρέλαβον τους νεκρούς και τραυματίας ους μετέφερον εις Ηράκλειον.
Κατά την περίοδον ταύτην εγένετο εφοδιασμός μας εις μικράν κλίμακα εις οπλισμόν – ιματισμόν και υπόδυσιν διά ρίψεων από αεροπλάνου εις την περιοχήν Αρκαδίου και διά πλωτών μέσων από όρμον Σακτούρια άπαξ και από όρμον περιοχής Ροδακίνου.
Εγκαθιστώμεν ακόμη εις καταλλήλους διαβάσεις ετέρας Ε.Α.Ο., ως:
– Εις την επαρχίαν Αμαρίου Δ. υπωρείας Ψηλορείτη παρά Νίθαυρι ομάδα υπό τον Γ. Μπουρδελή.
– Εις Δυτικόν διαμέρισμα επαρχίας Ρεθύμνης και εις θέσιν Μέγας δρύς – ομάδα υπό τον έφεδρον Ίλαρχον κ. Κ. Μαρτζοράκην.
– Εις επαρχίαν Μυλοποτάμου και εις θέσιν Αραβάνες ομάδα υπό τον στρατιωτικόν αρχηγόν επαρχίας Κάτω Μυλοποτάμου έφεδρον Λοχαγόν κ. Νικόλ. Κατσιράκην και των αρχηγόν των Δυνάμεων Ε.Α.Ο. περιοχής Αρκαδίου θρυλικόν ηγούμενον της Ι. Μ. Αρκαδίου Διονύσιον Ψαρουδάκην.
Ούτω αι πιεστικαί εξορμήσεις του εχθρού ανά τας επαρχίας συναντούν ήδη ενόπλους επιθετικάς ενεργείας των εθνικών ανταρτικών ομάδων μας.
Κατά εξόρμησιν του εχθρού εις επαρχίαν Αμαρίου λαμβάνει χώραν συμπλοκή εις την ορεινήν περιοχήν Φουρφουρά καθ’ ην εξετελέσθη ο αντάρτης μας Εμμ. Ντεσπεράκης.
Κατά Μάϊον 1944 κατά γενομένην συμπλοκήν με Γερμανικάς δυνάμεις εις την περιοχήν Μελάμπων επαρχίας Αγ. Βασιλείου εφονεύθη ο αρχηγός της Ε.Α.Ο. Ματ. Βεργαντής και ο αντάρτης Τζιράκης, εκ δε των Γερμανών είς στρατιώτης και ετραυματίσθησαν πέντε έτεροι μεταφερθέντες εις Ρέθυμνον. Κατά συμπλοκήν Γερμανικών Δυνάμεων εις Πίσω Γιαλιά εφονεύθη ο αρχηγός Ε.Α.Ο. Ροδακίνου Ανδρέας Κοτσίφης και αποδεδειγμένως ετραυματίσθησαν τρεις Γερμανοί μεταφερθέντες εις Ρέθυμνον.
Κατά συμπλοκήν με Γερμανικόν απόσπασμα εις την περιοχήν Αρμένων Ρεθύμνης καθ’ ην ευρίσκετο και ο αρχηγός της εν Κρήτη Στρατ. Συμ. Αποστολής Άγγλος Αντ/ρχης κ. Τόμ, εφονεύθη ο αντάρτης μας Αντ. Ζωϊδάκης, ετραυματίσθη δι’ αποδεδειγμένως είς γερμανός μεταφερθείς εις Ρέθυμνον.
Κατά επιδρομήν εις Δυτικόν διαμέρισμα Επαρ. Ρεθύμνης εφονεύθη ο αντάρτης μας Ν. Μακρυγιάννης, εις δε την γέφυραν Καμπανού κατεστράφησαν δύο Γερμανικά αυτοκίνητα και εφονεύθησαν δύο Γερμανοί στρατιώται.
Η Γερμανική εν Κρήτη ηγεσία διά να εξουδετερώση επιθετικάς εκδηλώσεις των μαχητικών τμημάτων μας με σοβαράς απωλείας εις βάρος εμψύχου υλικού και διά να συγκρατήση το ηθικόν του Στρατού της το οποίον εκλονίζετο ως εκ των ανωτέρω και της εξελίξεως της καταστάσεως, ενεργεί σιεράν ομαδικών καταστροφών ολοκλήρων περιοχών και την εκτέλεσιν πολλών εκατοντάδων ανδρών. Ούτω εγένετο.
1. Η ολοκληρωτική καταστροφή – εκ θεμελίων – των χωρίων
– Λοχριάς Αμαρίου
– Ανωγείων, Δαμάστρας – Άνω Μυλοποτάμου
– Γερακάκι, Βρύσες, Δρυγιές, Καρδάκι, Γουργούθοι, Άνω Μέρος, της επαρχίας Αμαρίου.
– Κρύας Βρύσης Κοξαρές, Σακτούρια της επαρχίας Αγ. Βασίλειος.
2. Μερική καταστροφή πλέον του ημίσεως, των χωρίων Ροδακίνου της επαρχίας Αγ. Βασίλείου.
– Καλής Συκιάς, Αλωνών της επαρχίας Ρεθύμνης
– Καλλικράτη της επαρχίας Σφακίων.
3. Μεμονωμένας κατακριμνίσεις οικιών πατριωτών. Εξαφάνισις διά διαρπαγών ή πυρκαϊάς όλου του κινητού πλούτου των χωρίων τούτων ανήκοντας εις την Ε.Ο.Ρ.
Αι πράξεις αυταί του κατακτητού έρχονται να συμπληρώσουν παρομοίας του εκτελεσθείσας υπό τούτου κατά το προηγούμεον χρονικόν διάστημα της κατοχικής περιόδου ιδία εις τους χώρους πέριξ των οποίων εγένετο η μάχη της Κρήτης.
Την 13 Σεπτεμβρίου 1944 Γερμανική ισχυρά φάλαγξ κινουμένη από Ρεθύμνης εις επαρχίαν Αμαρίου, προφανώς προς τρομοκράτησιν των ανωτέρω χωρίων, προσεβλήθη εις θέσιν ποταμού υπό τμημάτων μας της Ε.Ο.Ρ άτινα συνέτρεχον και τμήματα του Ε.Λ.Α.Σ.
Επηκολούθησε πολύωρος μάχη καθ’ όλην την ημέραν καθ’ ην έλαβε μέρος και εχθρικόν πυροβολικόν όπερ εβομβάρδισεν και εκτός του πεδίου της μάχης πέριξ χωρία με αποτέλεσμα τον φόνον πολιτών και κατακρήμνισμα οικίων.
Αποτέλεσμα της μάχης. Ημέτεροι νεκροί 9 εν οις και ο εφ. Ανθ/ιατρός Α. Γενεράλης και 21 τραυματίαι. Εκ του εχθρού περίπου 100 νεκροί και τραυματίαι μεταφερθέντες την νύκτα εις Ρέθυμνον και Χανιά, πολυάριθμον πολεμικόν υλικόν – τυφέκια, ταχύβολα – εγκαταλείψας επί τόπου και τρία φορτηγά αυτοκίνητα ημικατεστραμμένα.
Κατά το πρώτον δεκαήμερον Σ/βρίου 1944 μαχητικά τμήματα του ΕΛΑΣ προσέβαλον συντρεχόμενα και από τοιαύτα της Ε.Ο.Ρ, εις θέσιν Μπαλή, Γερμανικήν φάλαγγα κινουμένην επ’ αυτοκινήτων με αποτέλεσμα τον φόνον του αντάρτου Λίτινα εκ δε των Γερμανών προφανώς αρκετούς νεκρούς αφού η φάλαγξ δεν εξήλθε των αυτοκινήτων αλλά ολοταχώς απεμακρύνθη.
Ο εν Κρήτη αρχηγός της Συμμ. Στρατ. Αποστολής ως μας εκοινοποίησεν διαταγήν του ως εκπροσώπου του Συμμ. Στρ. Αποστολής ως μας κοινοποίησεν διαταγή του ως εκπροσώπου του Συμ. Στρατηγείου Μέσης Ανατολής δι’ ης απηγορεύετο πάσα επιθετική ενέργειά κατά του κατακτητού προς αποσόβησιν αντεκδικήσεων.
Η εκδηλωθείσα κατ΄αύγουστον 1944 πρόθεσις του εχθρού προς σύμπτυξίν του από τας Ανατολικάς επαρχίας της Κρήτης ήρχισε να διαφαίνεται και εις την περιοχήν του Νομού Ρεθύμνης από το πρώτον δεκαήμερον του Σ/βρίου 1944.
Πρός αντιμετώπισιν της ούτω παρουσιαζομένης καταστάσεως τόσον από απόψεως επιβολής τηρήσεως της τάξεως μετά την αποχώρησιν του εχθρού εν πλήρει συνεργασία και κατανοήσει με τους αντιπροσώπους της Ελληνικής Κυβερνήσεως εξωτερικού κ. Εμμ. Κελαϊδή και τον αρχηγόν της εν Κρήτη Στρα. Συμμ. Αποστολής Άγγλον Αντ/ρχην κ. Τομ ελήφθησαν αποφάσεις αίτινες δύνανται να συνοψισθούν ως εξής:
1. Ετέθησαν και αι μάχιμοι δυνάμεις του ΕΛΑΣ υπό τας διαταγάς μου υπογραφέντος σχετικού πρακτικού.
2. Ερυθμίσθη το ζήτημα της Διοικήσεως ανταρτικών ομάδων Ψχηλορείτη τεθεισών των εν λόγω δυνάμεων υπό την διοίκησιν του αρχηγού Πετρακογιώργη με επιτελάρχην του τον ταγματάρχην κ. Κάββον.
(Ίδε σχετικόν πρακτικόν προηγηθέντος συνεδρίου εις Ψηλορείτην διβιβαζόμενου διά της από …………………………… επιστολής προς εμέ του αρχηγού της Στρατ. Συμμ. Αποστολής Άγγλου αντ/ρχου κ. Τομ (ψευδ. Ιωάννης) δι’ ης ούτος με πληροφορεί ότι το πρακτικόν θα ισχύση μόνον αν τύχη της εγκρίσεως μου.
Επίσης ίδε αναφοράν των αρχηγών ανταρτικών ομάδων Ψηλορείτη Πετρακογιώργη και Μ. Ξυλούρη από ……………………………… δι’ ης μου ζητούν την έγκρισιν μετακινήσεως ανταρτικών ομάδων).
3. Εξέδοσα την από, ……………………………………. εγκύκλιόν μου προς τον Λαόν ήτις ετοιχοκολλήθη και εντός της πόλεως.
4. Διέταξα τα διάφορα αρχηγεία των επαρχιών και Διαμερισμάτων και συνεκέντρωσα απάσας τας κατά στρατιωτικά τμήματα οργανωμένας δυνάμεις των και εκινήθησαν και κατέλαβον θέσεις ως το σχέδιον ενεργείας μου προέβλεπεν και βάσει των διαταγών και οδηγιών μου αναλαβόντα έκαστον καθορισμένους τομείς δράσεως.
Περί της δράσεως των αρχηγείων τούτων και του ρόλου ον διεδραμάτισαν προ της συγκεντρώσεως ούτω ολοκλήρου της δυνάμεώς των και έκτοτε γίνεται μνεία εις τας ειδικάς εκθέσεις μου.
Από του πρώτου δεκαημέρου Σετεμβρίου 1944 αφικνείται εις την Κρήτην ως Στρατ. και Πολιτικός Δ/της της Νήσου ο Υποστράτηγος κ. Ν. Παπαδάκης όστις από τας πρώτας ημέρας της αφίξεώς του επισκέπτεται τον Σταθμόν Διοικήσεώς μου (λημέρι) και μαζύ του ενεργούμεν επιθεώρησιν μονάδων τινών του Νομού Ρεθύμνης εγκατεστημένων εις το βουνό.
Ενταύθα δύναται να σημειωθή ότι μέχρι της συμπτύξεως των Γερμανών εις λωρίδα της περιοχής Χανίων, αι δυνάμεις της Ε.Ο.Ρ. εν πλήρη αναπτύξει και με στρατιωτικήν συγκρότησιν, ετήρησαν την επαφήν μετ’ αυτών και κατώρθωσαν να αποτρέψουν πλείστας καταστροφάς τεχνητών έργων κ.λ.π. εγκαταστάσεων και να διασφαλίσουν την περιουσίαν του Δημοσίου και του πληθυσμού κατά αξιοθαύμαστον τρόπον.
Από της συμπτύξεως και μέχρι της εγκαταστάσεως μονίμου Κυβερνητικής εξουσίας αι δυνάμεις μας αύται εν πλήρει πειθαρχία αξία τακτικού στρατού ηδυνήθησαν να διατηρήσωσι την τάξιν καθ’ άπαντα τον Νομόν.
Ως γνωστόν ο εχθρός εγκατέλειψε τους Ανατολικούς Νομούς και το πλείστον του Νομού Χανίων και από 14-10-1944 ευρίσκεται κατέχων στενήν λωρίδα του Νομού Χανίων από Γεωργουπόλεως – ναι – με ακρωτήρι – ναι – Πόλιν Χανίων και πέριξ – ναι.
Μέρος τως μαχητικών δυνάμεων του Νομού Ρεθύμνης συνέχισε την πολεμικήν του δράσιν ταχθέν εν προφυλακαίς έναντι των Γερμανικών θέσεων όπου ετάχθησαν και δυνάμεις του Νομού Χανίων.
Αι εν τη περιοχή του Νομού Ρεθύμνης εναπομείνασαι ένοπλοι δυνάμεις μας κατήρτισαν το 44 Σ.Π. υπό τον Αντ/ρχην Πεζ. Κ. Γεωρ. Βάμβουκαν, υπό στρατιωτικόν Διοικητήν του Νομού Ρεθύμνης τον υποφαινόμενον.
Εις τον Νομόν Ηρακλείου έχει ορισθή στρτιωτικός Δ/τής ο Αντ/ρχης Πεζ. Νάθαινας Ανδρ. και Λασηθίου Συντ/ρχης στρατ. Δ/τής ο Συν/ρχης Πεζ. Μηλιαράς Γεώργ.
Διορίζονται Δ/ται Χωρ/κης κατά Νομόν.
Το γ΄Δεκαήμερον Δ/βρίου 1944 αφικνείται εις Κρήτην και εγκαθίσταται εις Ρέθυμνον ο Πολιτευτής κ. Μαν. Βολουδάκης ως πολιτικός Διοικητής της Νήσου, με βοηθόν του διά τους ανατολικούς Νομούς τον Πολιτευτήν Εμμ. Παπαδογιάννην του Υποστρατήγου κ. Ν. Παπαδάκη παραμένοντος ως Στρ. Δ/τού της Νήσου με επιτελέρχην του τον Σμήναρχον (τότε) κ. Εμμ. Κελαϊδήν.
Μετά του κ. Μ. Βολουδάκη αφικνείται και ο αντ/ρχης πεζ. κ. Παύλος Γύπαρης όστις τοποθετείται Φρούραρχος της πόλεως Ρεθύμνης, επίσης από τότε αφικνείται και ο Αντ/ρχης χωρ/κής κ. Σ. Μπριλάκης ως ανώτερος Δ/τής Χωρ/κής Κρήτης όστις μετά βραχύ διάστημα αντικαθίσταται διά του Συντ/ρχου κ. Α. Χομπίτη.
Το γ΄Δεκαήμερον 1944 αφικνείται εις Κρήτην ο Οργανισμός Μ. Λ (εμ-ελ) δι’ ου επιλύεται κάπως το επισιτιστικόν ζήτημα του πληθυσμού συντρέχοντος και του Δ.Ε.Σταυρού.
Ούτω κατά την λήξιν του έτους 1944 εμφανίζεται εις Κρήτην Ελληνικόν Κράτος έστω και υπό υποτυπώδη μορφήν.
ΕΤΟΣ 1945 (πέμπτον και τελευταίον έτος Κατοχής)
Από Ιανουαρίου με Μαΐου 1945
Πρέπει να σημειωθή ότι εν τη περιφερεία του Νομού Ρεθύμνης ηθέλησεν ο Ε.Λ.Α.Σ. ακολουθών τας οδηγίας του εν τη Ηπειρωτική Ελλάδι ΕΛΑΣ και ΚΚΕ να καταλάβη την εξουσίαν εκμεταλευόμενος την συνεργασίαν μετά της Ε.Ο.Ρ.
Η προσπάθειά του αύτη εκδηλωθείσα ενόπλως την17.1.1945 κατεστάλη αιματηρώς εντός δύο ημερών με αποτέλεσμα την πλήρη και οριστικήν διάλυσιν του Ε.Λ.Α.Σ. εν τω Νομώ Ρεθύμνης.
Έκτοτε ο Νομός Ρεθύμνης απετέλεσε την ασφαλιστικήν δικλείδα δι’ ολόκληρον την Νήσον διότι ως γνωστόν εις τους άλλους Νομούς, τα τμήματα του Ε.Λ.Α.Σ. διετήρησαν τας μονάδας των μέχρι της εκδηλώσεώς του συμμοριακού αγώνος 1946.
Ότι δε κατά το 1947 ο αρχηγός του εν Κρήτη ΕΛΑΣ Ποδιάς επεχείρησε να δημιουργήση και εν Κρήτη συμμοριακόν αγώνα εξοντώθη εν τη περιοχή Ρεθύμνης υπό τμημάτων της Ε.Ο.Ρ. συμπραττούντων μετά Κρατικών οργάνων.
Ενταύθα πρέπει να εξαρθή το μαναδικόν επίτευγμα εξ όλης της χώρας εις την περιοχήν Ρεθύμνης, οφειλόμενον αποκλειστικώς εις την αρτιωτάτην σύνθεσιν της Ε.Ο.Ρ. εις την πειθαρχίαν και συνοχήν των μελών και την ικανότητα της ηγεσίας δυνηθείσης να περιλάβη τα δυναμικώτερα στοιχεία του τόπου εις τους κόλπους της οργανώσεως.
Το Φεβρουάριο 1945 συνεκροτήθη η εθνική Ταξιαρχία ανταρτών υπό τον αντ/ρχην πεζικού κ. Παύλον Γύπαρην ήτις ταχθείσα εν προφυλακαίς έναντι των Γερμανικών θέσεων και εν συνδέσμω με το Δυτ. Διαμέρισμα του Νομού Ρεθύμνης έδωσε μάχας κατά του Γερμανικού Στρατού με εκατέρωθεν απωλείας. Ικανόν αριθμόν των δυνάμεων της Ταξιαρχίας αυτής επλαισίωσαν μαχητικά τμήματα της Ε.Ο.Ρ. Κατά το γ΄ δεκαήμερον Φεβρουαρίου 1945 η ελληνική Κυβέρνησις Ε.Δ.Υ Στρ. εκάλεσεν υπό τα όπλα ωρισμένας ηλικίας εφέδρων οπλιτών συγκροτήσασα ούτω τακτικόν Στρατόν εν Κρήτη παρ’ ω κατετάγησαν αξιωματικοί όσοι εκρίθησαν άξιοι της τιμής αυτής.
Από 18 Φεβρουαρίου 1945 εδιορίσθην Νομάρχης Ρεθύμνης και ακολούθως εδιορίσθησαν Νομάρχαι και εις τους υπολοίπους Νομούς της Κρήτης.
Τα δικαστήρια λειτουργούν πλέον με τους Ελληνικούς Νομούς. Ο ανώτερος Διοικητής Χωρ/κης Συντ/ρχης Χωρ/κής κ. Σ. Μπριλάκης αντικαθίσταται διά του ομοιοβάθμου του κ. Αναστ. Χομπίτη, όστις οργανώνει κατά το δυνατόν την χωρ/κήν εντάξας εις αυτήν προσωρινώς εθελοντάς εκ των δυνάμεων της Εθνικής Οργανώσ.
Επηκολούθησεν η άφιξις εν Κρήτη Άγγλου Ταξιάρχου μετά ικανής δυνάμεως αγγλικού στρατού εις ον και παραδόθη την 28 Μαΐου 1945 ο εν Κρήτη κατοχικός, εχθρικός, Γερμανικός Στρατός……..ούτω.
Από 28 Μαΐου 1945 έπαυσε να μολύνη το Κρητικόν έδαφος, ως Κατακτητής, Γερμανικός στρατός και από της αυτής η Κρήτη μας είναι ελευθέρα.
Τι επετελέσθη υπό της Ε.Ο.Ρ.
Η σκιαγραφηθείσα και εν αδραίς γραμμαίς εκτεθείσα δράσις της Ενθ. Οργανώσεως Ρεθύμνης δεν είναι υπερβολή εάν λεχθή ότι εμφανίζει διά τον αμερόληπτον κριτήν τα ικανοποιητικώτερα αποτελέσματα εξ όλων των περιοχών της χώρας. Εν γενικαίς γραμμαίς πρέπει να εξαρθούν, εν κατακλείδι της παρούσης τινά τούτων.
1) Έγινε δυνατόν το πλείστον του πληθυσμού του Νομού Ρεθύμνης σφυρηλατηθέν εις τον κατά του κατακτητού αγώνα και ενωμένον εν τη κοινή εθνική προσπαθεία να προφυλαχθή από την Εθνοκτόνον διαίρεσιν ην επέφερε παντού ο εαμοκομμουνισμός και να ευρεθή και κατά την περίοδον εκείνην, αλλά και μετά την απελευθέτωσιν κατά την μεγίστην του πλειοψηφίαν, εις την εθνικόφρονα παράταξιν.
2) Υπεχρεώθη ο κατακτητής, καθ’ όλην την υπό των στρατευμάτων του κατοχήν της Νήσου, να διατηρή εν αυτή μεγάλας δυνάμεις εις άνδρας και πολεμικόν υλικόν, τας οποίας να κινή διαρκώς εις πολεμικήν δράσιν και ούτω αι δυνάμεις του αύται δεν εχρησιμοποιούντο εις άλλα θέατρα του πολέμου.
3) Από της συμπτύξεως του εχθρού η διατήρησις της τάξεως εξησφαλίσθη διά των δυνάμεων της Οργανώσεως ήτις ούτω προσέφερε κατά την μεταβατικήν αυτήν περίοδον, υψίστην υπηρεσίαν εις τον τόπον εθελοντικώς και άνευ οϊασδήποτε παροχής.
4) Όταν εις ολόκληρον την χώραν εξεδηλώθη ο συμμοριτοπόλεμος όστις τόσας συμφοράς επεσώρευσεν εις την Πατρίδαν, η μοναδική Ελληνική γωνία ήτις δεν εγνώρισεν αυτόν υπήρξε το Ρέθυμνον.
Ούτω όχι μόνον δεν απησχόλησε στρατόν διά τον κατά των συμμοριτών αγώνα η Κυβέρνησις, εν τη περιοχή Ρεθύμνης αλλ’ αντιθέτως αι χιλιάδες των φρονηματισμένων νέων του Νομού, επήνδρωσαν τα τμήματα του Εθνικού Στρατού παντού της Ελλάδος, όπου επολέμησαν και ενθουσιάσθησαν με πίστη και αυταπάρνησιν διά την επιβολήν της τάξεως και του νόμου.
5) Ο μεγαλειώδης αυτός εθνικός αγών εις την μικράν εις έκτασιν περιοχήν ταύτης, εγεννήθη και ηνδρώθη χωρίς την παραμικράν οικονομικήν ενίσχυσιν οθενδήποτε. Τα πάντα διετίθεντο εκ του υστερήματος του γυμνητεύοντος και πεινασμένου λαού ο οποίος άνω προθύμως έδιδε εις αίμα, έδιδε και εις αγαθά.
6) Δεν πρέπει να παροραθή εξ άλλου το δυσχερές του αγώνος και λόγω του επιμεμονωμένου της νήσου της λοιπής Ελλάδος. Εδαφική απομόνωσις, ηγετική απομόνωσις, οικονομική απομόνωσις. Παρά ταύτα η Κρήτη, ιδιαίτατα όμως το Ρέθυμνον, δύναται να βροντοφωνή με ήρεμον συνείδησιν, ότι εύρε, ηκολούθησε και διήνυσε μέχρι τέρματος τον ορθόν Εθνικόν δρόμον.
Εάν το εθνικό δράμα 1941 – 1945 φωτίζεται από φωτεινούς κρουνούς ωραίων εθνικών προβολέων, οι οποίοι αποτελούν διά την Ελληνικήν φυλήν γνωρίμους οδηγούς συνδέοντας το ένδοξον παρελθόν με την σύγχρονον εποχήν των κοσμογονικών εξελίξεων, η περιοχή του Νομού Ρεθύμνης με τον ασύγκριτον προβολέα του θρυλικού Αρκαδίου, δύναται με υπερηφάνειαν να υψώση την ωραίαν αντίστασιν του Λαού της κατά του εισβολέως και κατακτητού, ως ένα ισάξιον φωτεινόν προβολέα γεμάτον ανδρείαν, αυταπάρνησιν, πίστιν και αυτοθυσίαν προς την αιωνίαν Ελλάδα.
Είναι ελάχιστον το καθήκον του επισήμου κράτους να αναγνωρίση ηθικώς την λαμπράν αυτήν ιστορικήν σελίδα και στέψη τους αφανείς ήρωας και συντελεστάς της με μίαν απλήν εκδήλωσιν στοργής.

Χρίστος Τζιφάκις
Συντ/ρχης ε.α.

Εκθεση δράσης ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Μάχη της Κρήτης κατά του επιδρομέως υπήρξεν παροιμιώδης καταπλήξασα τον εχθρόν όστις επί δεκαήμερον διέθεσε άπαντα τα μέσα του από αέρος και θαλάσσης χωρίς να επιτύχη του αντικειμενικού του σκοπού, φθάσας μέχρι του σημείου να σκευθή να εγκαταλείψη την προσπάθειάν του.
Η έλλειψις όμως στρατιωτικών δυνάμεων εν Κρήτη, η απουσία εις Αλβανίαν του άνθους του Κρητικού λαού, και η έλλειψις πολεμικού υλικού έδωκαν τέλος το δικαίωμα εις τον κατακτητήν να καταλάβη την νήσον, με απολογισμόν των τρομακτικών απωλειών του εις έμψυχον και άψυχον υλικόν, αποκαρδιωτικόν δι’ αυτόν.
Πολλοί εκ των Πατριωτών πολεμιστών κατά του κατακτητού επροτίμησαν να συνεχίσουν τον αγώνα ως ελεύθεροι σκοπευταί, παρά να επανέλθουν εις τας οικογενείας των.
Ούτοι απετέλεσαν τους πυρήνας και τους πρωτοπόρους της αναπτύξεως και οργανώσεως των ανταρτικών ομάδων. Συνέχεια