Ελληνική Επανάσταση 1821


Η Ελλάδα στα τέλη του 18ου αιώνα

Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453) και την κατάληψη της Βαλκανικής  από τους Τούρκους, η οθωμανική πλημμυρίδα σταμάτησε στα τείχη της Βιέννης.
Από την εποχή αυτή άρχισε η κάμψη της τουρκικής αυτοκρατορίας και η επέμβαση  των ευρωπαϊκών δυνάμεων στα εσωτερικά του τουρκικού κράτους, επειδή κατά το  τέλος του αιώνα τα ευρωπαϊκά έθνη είχαν πια διαμορφώσει την πολιτική και τα  συμφέροντά τους στο βαλκανικό και μεσογειακό χώρο.

Με αφετηρία αυτήν την εποχή αρχίζει η οικονομική και πνευματική πρόοδος του  ελληνισμού με την ανάπτυξη της ναυτιλίας, του εμπορίου και της βιοτεχνίας.  Πολύ σύντομα το ελληνικό εμπόριο απέκτησε τέτοια εξάπλωση ώστε, όταν οι  Βρετανοί έδιωξαν οριστικά τους Γάλλους από την Ανατολική Μεσόγειο στους  πολέμους μετά την Γαλλική Επανάσταση, οι Έλληνες κατέλαβαν την πρώτη θέση ως  έμποροι.

Το 1813 διέθεταν τουλάχιστον 615 πλοία (μερικά από τα οποία ήταν  κατασκευασμένα σύμφωνα με τα καλύτερα αμερικανικά πρότυπα) με συνολικό  εκτόπισμα 153.580 τόνους – πλοία που έδιναν δουλειά σε 17.500 ναυτικούς  περίπου.

Η οικονομική βέβαια ανάπτυξη του τόπου οφειλόταν και σε άλλους παράγοντες,  όπως η απομάκρυνση των ιταλικών πόλεων από το μεσογειακό εμπόριο, οι  διομολογήσεις, οι συνθήκες της Αικατερίνης Β’ με την Τουρκία, η Γαλλική  Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι.

Ωστόσο, η πνευματική πρόοδος του Ελληνισμού ήρθε χάρη στο απάνθισμα των ιδεών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, οι οποίες ταίριαξαν απόλυτα στους Έλληνες. Νέα  σχολεία ιδρύθηκαν στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας και στις παροικίες  του εξωτερικού, ενώ η εκκλησία αποτέλεσε πόλο συσπείρωσης των υπόδουλων  Ελλήνων.

Από τα τέλη του 18ου αιώνα η πνευματική προκοπή του ελληνισμού συνδυάστηκε όλο  και περισσότερο με την προετοιμασία για την εθνική απελευθέρωση. Μια σειρά από  φωτισμένους λόγιους συντέλεσε στη βελτίωση του πνευματικού επιπέδου του λαού.  Έτσι, οι σκλαβωμένοι Έλληνες μπόρεσαν να μετουσιώσουν ιδέες και να καθορίσουν  στόχους.

Κορυφαία προσωπικότητα του ελληνικού διαφωτισμού υπήρξε ο Αδαμάντιος Κοραής.  Κοντά του υπήρχαν εξίσου φωτεινές προσωπικότητες, όπως ο επίσκοπος  Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιος, ο Άνθιμος Γαζής, ο Ευγένιος Βούλγαρης και ο μεγάλος  διδάσκαλος του Γένους, ο εθνομάρτυρας Κοσμάς ο Αιτωλός. Ο «Πατροκοσμάς» , ένας  ταπεινός ιεροκήρυκας, περιδιάβαινε τα χωριά της Ηπείρου διδάσκοντας και  τονώνοντας την εθνική συνείδηση του λαού και ιδρύοντας παντού σχολεία. Στο  τέλος βρήκε τραγικό θάνατο, αφού απαγχονίστηκε από τους Τούρκους.

Οι Φαναριώτες

Οι Τούρκοι επειδή το κοράνι δεν τους επέτρεπε να μαθαίνουν ξένες γλώσσες,  άρχισαν από τα μέσα του 17ου αιώνα να χρησιμοποιούν Έλληνες φαναριώτες (από τη  συνοικία Φανάρι της Κωνσταντινούπολης) ως μεγάλους διερμηνείς της Πύλης και  του Στόλου.

Οι Φαναριώτες, εξαιτίας της σχέσης τους με τους ξένους διπλωμάτες, ασκούσαν  μεγάλη επιρροή στο τουρκικό κράτος πολλές φορές προς όφελος των ομοεθνών τους.  Από τους μεγαλύτερους διερμηνείς υπήρξαν ο Παναγιώτης Νικούσιος και ο  Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.

Από τις αρχές του 18ου αιώνα οι Τούρκοι άρχισαν να διορίζουν φαναριώτες ως  ηγεμόνες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, τη Βλαχία και τη Μολδαβία, περιοχές της  Ρουμανίας. Οι Φαναριώτες ηγεμόνες κατόρθωσαν σιγά σιγά να ευρύνουν τα  δικαιώματά τους και να ιδρύσουν σχεδόν ηγεμονικές οικογένειες, παρόλο που η  εξουσία τους εξαρτιόταν τις περισσότερες φορές από τις διαθέσεις των Τούρκων.

Γαιοκτήμονες – Πρόκριτοι

Η ιδιοκτησία της γης για τον υπόδουλο Ελληνισμό παρουσιάζει από τους πρώτους  αιώνες της Τουρκοκρατίας μεγάλη ποικιλία, επειδή εξαρτάται από τα προνόμια που είχαν κατά καιρούς δοθεί σε κάθε περιοχή ή από τη γεωγραφική της θέση.

Στα ορεινά και στα μικρά νησιά οι ιδιοκτησίες ήταν σχεδόν αποκλειστικά  ελληνικό προνόμιο, ενώ στις πεδιάδες υπήρχαν μεγάλα τουρκικά κτήματα.
Σταδιακά απέκτησαν μεγάλα κτήματα και περιουσία τα μοναστήρια και γενικά η  εκκλησία που κληρονομούσε τους άκληρους και στην οποία πολλοί έδιναν την  περιουσία τους, κρατώντας μόνο την επικαρπία για να την απαλλάξουν από την  τουρκική φορολογία.

Έπειτα, οι πλούσιοι Έλληνες και προπαντός οι πρόκριτοι, καθώς εκλέγονταν  σχεδόν κληρονομικά και αποκτώντας μεγάλες περιουσίες, σχημάτισαν μέσα στην  υπόδουλη ελληνική κοινωνία μια αριστοκρατία μεγαλοκτηματιών, που είχε πολιτική  δύναμη και επιρροή στο λαό.

Ανάπτυξη του Ναυτικού – Νοικοκυραίοι

Οι κάτοικοι των ελληνικών ναυτικών νησιών (Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά, Κάρπαθος) ζούσαν αρχικά από την αλιεία. Σταδιακά -ιδίως μετά την εκτόπιση των Βενετών από την Ανατολική Μεσόγειο- ανέπτυξαν τη ναυτιλία.

Με το εμπόριο και τα πλούτη που απέκτησαν οι νησιώτες δημιούργησαν μια τάξη πλούσιων εφοπλιστών (νοικοκυραίων) οι οποίοι δεν ταξίδευαν πια οι ίδιοι, είχαν μεγάλη επιρροή και κυβερνούσαν τα νησιά. Τα καράβια ήταν οπλισμένα με κανόνια και συχνά οι ναύτες αναγκάζονταν να δίνουν μάχες με τους κουρσάρους για να σώσουν το φορτίο.

Επειδή δεν υπήρχαν ασφαλιστικές εταιρίες και τα ταξίδια ήταν επικίνδυνα, οι ιδιοκτήτες φρόντιζαν να έχουν μετοχές σε πολλά καράβια και έδιναν στους καπεταναίους και τους ναύτες όχι μισθό, αλλά μερίδιο στα κέρδη και στη ζημιά. Ο καθένας έβαζε το κεφάλαιό του (σερμαγιά) στο φορτίο και έτσι ενδιαφερόταν γι’ αυτό προσωπικά.

Τα νησιά υπάγονταν διοικητικά στον καπετάν πασά (Τούρκο Ναύαρχο) που περνούσε μια φορά το χρόνο να εισπράξει τους φόρους. Γενικά, τα νησιά ήταν σχεδόν αυτόνομα, καθώς κατοικούνταν από ελάχιστους ή και καθόλου Τούρκους. Η Ύδρα και οι Σπέτσες είχαν μια ολιγαρχική οργάνωση, ενώ τα Ψαρά δημοκρατικότερη. Άλλα μεγάλα ναυτικά νησιά υπήρξαν η Μύκονος, η Κάσος, η Χίος.

Ελπίδες και επαναστάσεις πριν από την μεγάλη εξέγερση του 1821

Ο ελληνικός λαός ποτέ δεν δέχτηκε την τουρκική κατοχή σαν κάτι μόνιμο και τετελεσμένο. Πάντοτε είχε την ελπίδα και καλλιεργούσε τον θρύλο ότι μια μέρα θα απαλλασσόταν από τον τουρκικό ζυγό.
Τα πρώτα χρόνια της σκλαβιάς βέβαια, δεν ήταν δυνατό ο ελληνισμός να  επιχειρήσει οργανωμένη επανάσταση. Οι Τούρκοι έλεγχαν με πολυάριθμο στρατό τα μεγάλα αστικά κέντρα και προέβαιναν σε βίαια κατασταλτικά μέτρα μόλις
αντιλαμβάνονταν κάτι.

Την τελευταία όμως δεκαετία του 18ου αιώνα η ιδέα της ελευθερίας ασκούσε ίσως στους Έλληνες μεγαλύτερη έλξη παρά σε οποιονδήποτε άλλο λαό. Και αυτό γιατί, καθώς οι Έλληνες είχαν την τάση να καθοδηγούνται από τις ενδόμυχες επιθυμίες τους παρά από το πρακτικό πνεύμα, φαντάστηκαν ότι είχε έρθει η ώρα της απελευθέρωσης. Ήταν η εποχή που οι γυναίκες της Μάνης κρεμούσαν στα εικονοστάσια των σπιτιών τους την εικόνα του Ναπολέοντα. Στο πρόσωπο του Γάλλου ηγέτη αναγνώρισαν τον μελλοντικό τους απελευθερωτή.

Μέχρι εκείνη την στιγμή οι Έλληνες είχαν στραμμένες τις ελπίδες για τη σωτηρία τους στη Ρωσία. Την εποχή της Μεγάλης Αικατερίνης (1762-1796) οι πράκτορες της Ρωσίας στην Ελλάδα διέδιδαν πως πλησιάζει η ώρα της απελευθέρωσης με τη βοήθεια της μεγάλης σλαβικής χώρας.

Στα 1769 επαναστάτησε η Πελοπόννησος με κέντρο την Καλαμάτα και αρχηγό τον πρόκριτο Μπενάκη. Οι Ρώσοι έστειλαν στόλο από τη Βαλτική με τον Θεόδωρο και τον Αλέξιο Ορλώφ, αλλά η ρωσική βοήθεια ήταν ασήμαντη και η επανάσταση πνίγηκε στο αίμα(1770).

Μερικά χρόνια αργότερα, ένας Έλληνας αξιωματικός του ρωσικού στρατού, ο Λάμπρος Κατσώνης, κατέβηκε στην Ελλάδα από την Τεργέστη μ’ ένα μικρό στόλο, που είχαν οπλίσει οι Έλληνες των παροικιών και έκανε επιδρομές εναντίον των Τούρκων με ορμητήριο το νησί Τζια (Κέα).Περιμένοντας άδικα τη ρωσική βοήθεια, ναυμάχησε με τον τουρκικό στόλο λίγο έξω από την Άνδρο. Από την καταστροφή σώθηκε μόνο ένα πλοίο με τον ίδιο τον Κατσώνη και μερικά παλικάρια. Ο Κατσώνης αργότερα αναγκάστηκε να διαφύγει στη Ρωσία.

Στα τέλη του 18ου αιώνα οι ελπίδες των σκλαβωμένων Ελλήνων στράφηκαν πλέον προς τη Γαλλία και τον Ναπολέοντα. Προς αυτήν την κατεύθυνση κινήθηκε και ο Ρήγας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s