Μάχη Θερμοπυλών (Αύγουστος 480 π.X)


Τα προ της Μάχης Γεγονότα

Μετά την αποτυχία των Περσών στη μάχη του Μαραθώνα, το 490 π.Χ, ο Δαρείος αποφάσισε να εκστρατεύσει ο ίδιος κατά της Ελλάδας, με τη μεγαλύτερη δυνατή δύναμη του απέραντου κράτους του. Πέθανε ό­μως το τρίτο έτος των εκτεταμένων πολεμικών προπαρασκευών του, αφή­νοντας διάδοχό του το γιό του Ξέρξη, ο οποίος συνέχισε με την ίδια αποφασιστικότητα, βέβαιος για την πραγματοποίηση του σκοπού της τρίτης κατά σειράν εκστρατείας.

Ο Στόλος των Περσών περιλάμβανε 2.000 πολεμικά πλοία (κατ’ άλλους 600-800) και πολυάριθμα άλλα φορτηγά, ενώ ο Στρατός του αποτελούνταν από 1.700.000 άνδρες (κατ’ άλλους 700-800.000 ή και ολιγότερους). Πάντως γεγονός είναι, ότι ο Στρατός και ο Στόλος του Ξέρξη αποτέλεσαν τη μεγα­λύτερη μέχρι την εποχή εκείνη Στρατιά, υπό έναν Αρχηγό και για ένα σκοπό-την υποταγή της μητροπολιτικής Ελλάδας και ιδιαίτερα των Αθηνών και της Σπάρτης.

Με την κατασκευή δύο μεγάλων γεφυρών επί του Ελλησπόντου, ο Ξέρξης μετά του Στρατού του διαπεραιώθηκε το 480 π.Χ, από την Ασία στη Θράκη, όπου είχε φτάσει και ο Στόλος του. Εκεί, ύστερα από γενική επιθεώρηση, ο Ξέρξης προσκάλεσε τον εξόριστο βασιλιά της Σπάρτης Δημάρατο, που είχε καταφύγει στις Σάρδεις της Περσίας, και τον ρώτησε κατά πόσο θα τολμήσουν οι Έλληνες να του αντισταθούν.

Η απάντηση του Δημάρατου ήταν ότι «Πάντοτε πιστή φίλη των Ελλή­νων είναι η πενία, εις αυτήν δε προστίθεται και η αρετή, η οποία αποκτάται δια της φρονήσεως και των σταθερών νόμων. Ταύτην την αρχήν μεταχειριζομένη η Ελλάς, υπερασπίζεται εαυτήν κατά της πενίας και της Τυραννί­ας …». Σχετικά με τους Σπαρτιάτες απάντησε ότι «… δεν θα δεχθούν τας προτάσεις σου δια την υποδούλωση της Ελλάδος και θα εξέλθουν εναντίον σου δια να σε πολεμήσουν, είτε χίλιοι εκστρατεύσουν είτε ολιγότεροι είτε περισσότεροι τούτων». Και καθώς ήταν επόμενο, ο Ξέρξης χαρακτήρισε το Δημάρατο παράφρονα.

Από τη Θράκη, ο Ξέρξης συνέχισε την πορεία του προς τη Μακεδονία και διαμέσου αυτής προς τη Θεσσαλία, καταλήγοντας στη Μαλίδα (κοιλάδα Σπερχειού ποταμού). Παντού από όπου περνούσαν τα ασιατικά στρατεύμα­τα, οι πληθυσμοί στρατολογούνταν, τα πλοία επιτάσσονταν και η Περσική Στρατιά συνεχώς ενισχυόταν. Επίσης, η συστηματική λεηλασία των περιο­χών ήταν αναγκαστικά πραγματική μάστιγα.

 Η Αφύπνιση και η Κινητοποίηση των Ελλήνων

Μπροστά στο μεγάλο εθνικό κίνδυνο, η φυλετική υπερηφάνεια των Ελλήνων και η εθνική ψυχή αφυπνίστηκαν και οι μεγάλες μάζες άρχι­σαν να αντιλαμβάνονται ότι η ελληνική πατρίδα δεν ήταν απλώς η καλύβα και ο αγρός, ο οικογενειακός βωμός και η ατομική εστία, το κρατίδιο και η κοινοτική περιοχή, αλλά ολόκληρη η ελληνική χώρα, ολόκληρος ο Ελληνι­σμός. Η αφύπνιση της ελληνικής συνειδήσεως ήταν το πρώτο και το ω­ραιότερο ευεργετικό αποτέλεσμα της ασιατικής απειλής.

Οι Αρχηγοί των Ελλήνων, αφού κατανόησαν τον επερχόμενο κίνδυνο, συνήλθαν σε σύνοδο στον Ισθμό της Κορίνθου και αποφάσισαν, ύστερα από μακρές συζητήσεις, «να καταληφθεί με Στρατό το Στενό των Θερμοπυλών, για να απαγορευθεί η πορεία του Ξέρξη προς την υπόλοιπη Ελλάδα, και ο Στόλος να πλεύσει στο Αρτεμίσιο, για να αντιταχθεί κατά του Περσι­κού Στόλου». Τώρα πλέον και η Σπάρτη κατενόησε ότι η σύρραξη δεν ήταν ξένη υπόθεση, αλλά και η Αθήνα αποκτούσε συνείδηση ότι σ’ αυτήν και τη Σπάρτη βασιζόταν η τύχη της Ελλάδας και του Ελληνισμού. Και αυτός ακό­μη ο Θεμιστοκλής των Αθηνών αναγνώρισε ότι η φυσική Ακρόπολη του Ελ­ληνισμού ήταν στην προκείμενη περίπτωση η Σπάρτη.

Το στενό των Θερμοπυλών, που βρίσκεται νότια του Σπερχειού, σχη­ματίζεται μεταξύ των ακτών του Μαλιακού κόλπου και του απόκρημνου Καλλιδρόμου Όρους. Την εποχή εκείνη το στενό ήταν πραγματική στενή λωρίδα, από την οποία η διέλευση αμαξών και στρατευμάτων είχε μεγάλες δυσχέρειες. Το μήκος της στενωπού πρέπει να ήταν περί τα 4 χιλιόμετρα. Στους πρόποδες του Καλλιδρόμου, οι Θερμές πηγές Θειούχων υδάτων, που υπάρχουν και σήμερα κατακάλυπταν το πετρώδες έδαφος. Εκεί ακριβώς η μορφή του εδάφους σχημάτιζε πραγματικές στενές πύλες, από τις οποίες ήταν δυνατή η δίοδος από τη χώρα των Μαλιέων στη χώρα των Λοκρών. Άλωστε, την όλη μορφή του εδάφους έχει μερικώς μεταβάλει και ο Σπερχειός με τις συνεχής προσχώσεις του, που απομάκρυναν τη θάλασσα από το χώρο των Θερμοπυλών.

Οι Θέσεις και η Κατάσταση των Αντιπάλων

Ο Ξέρξης είχε στρατοπεδεύσει στην περιοχή Τραχίνα της Μαλίδος, προς την πλευρά του Ασωπού ποταμού, μία περίπου ώρα πορείας από το στενό των Θερμοπυλών, όπου είχαν εγκατασταθεί οι ελληνικές δυνά­μεις. Οι δυνάμεις αυτές περιλάμβαναν 300 Σπαρτιάτες, 1000 Τεγεάτες και Μαντινείς, περίπου 1200 Αρκάδες, 400 Κορίνθιους, 200 Φλιάσιους, 80 από τις Μυκήνες, 700 Θεσπιείς, 400 Θηβαίους, την πανστρατιά των Λοκρών και 1000 Φωκείς. Αρχιστράτηγος όλων ορίστηκε ο Σπαρτιάτης Λεωνίδας. Τις Τάξεις των Ελλήνων θα ενίσχυαν, μετά την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων που συνέπεσαν με την κρίσιμη εκείνη περίοδο και πολλοί άλλοι μαχη­τές.

Οι ελληνικές δυνάμεις γυμνάζονταν με εντυπωσιακές ασκήσεις, ως να επρόκειτο περί τελετής. Έβγαιναν από τα οχυρώματά τους, περιφέρονταν άφοβα και έδιναν την εντύπωση ότι περιφρονούσαν τους εχθρούς τους. Α­κόμα, χτενίζονταν και καλλωπίζονταν, ως να επρόκειτο περί μεταβάσεως σε εορτή. Ο Ξέρξης εξάλλου, παριστάνοντας το φιλέλληνα, έστειλε κήρυκες και ζήτησε να του παραδώσουν τα όπλα. Ο Λεωνίδας άκουσε κατάπλη­κτος την αξίωση και τους απάντησε το πολύκροτο εκείνο «Μολών Λαβέ».

Οι Πρώτες Συγκρούσεις και η Κυρίως Μάχη

 Ο Ξέρξης άφησε να παρέλθουν 4ημέρες, ελπίζοντας ότι οι Έλλη­νες θα φύγουν.

ΦΑΣΗ 1: Βλέποντας όμως ότι αυτοί εξακολουθούσαν να παραμένουν στις θέσεις τους, έστειλε την πέμπτη ημέρα τμήμα του Στρα­τού του, με εντολή να τους συλλάβουν και να τους φέρουν ενώπιον του. Η συμπλοκή διάρκεσε ολόκληρη την ημέρα, και οι Πέρσες υποχώρησαν με σημαντικές απώλειες. Την επόμενη, νέο περσικό τμήμα, υπό τον Υδάρνη, του σώματος των αθανάτων, μαχόμενο σε στενότατο χώρο, μη δυνάμενο να αναπτύξει τις δυνάμεις του, είχε χειρότερη τύχη. Την τρίτη ημέρα, οι Πέρσες επανέλαβαν την ενέργειά τους, χωρίς αποτέλεσμα, υπέστησαν μάλιστα και σοβαρές απώλειες από τη διαδοχική εμπλοκή των ελληνικών τμη­μάτων.

Τότε παρουσιάστηκε στην Ξέρξη ο Μαλιεύς Εφιάλτης, ο οποίος πρό δωσε την ατραπό που οδηγεί από τις δύσβατες χαράδρες του Ασωπού πο­ταμού προς τα υψώματα της Ανοπαίας και τις Θερμοπύλες, παρακάμπτον­τας έτσι την κυρίως στενωπό.

Ο Ξέρξης, αφού πείσθηκε για την αξία της ατραπού, συγκρότησε αμέ­σως επίλεκτο απόσπασμα υπό τον Υδάρνη και μόλις άρχισε η νύχτα, υπό την καθοδήγηση του Εφιάλτη, η επιχείρηση τέθηκε σε εφαρμογή. Περίπου τα ξημερώματα, το απόσπασμα έφτασε σε κατάλληλη θέση επί των υψωμάτων του Καλλιδρόμου όρους όπου στην περιοχή της ατραπού 1000 Φωκείς, αιφνιδιαστηκαν και βαλλόμενοι αποσύρθηκαν προς άλλες κορυφές. Οι Πέρσες δεν καταδίωξαν τους Φωκείς, αλλά έχοντας υπόψη την αποστολή τους, άρχισαν να κατεβαίνουν προς τα νώτα των Θερμοπυλών

Ο Λεωνίδας ενημερώθηκε για τα συμβάντα και, ύστερα από συμβούλιο, διέταξε την αποχώρηση των λοιπών Ελλήνων για τις πατρίδες τους, ώστε να μην καταστραφούν μάταια. Παρέμειναν όμως οι 300 Σπαρτιάτες, οι οποίοι έκριναν, ότι δεν ήταν πρέπον να αφήσουν τη θέση, την οποία απαρχής ήρθαν να φυλάξουν. Πλησίον τους παρέμειναν και οι Θεσπιείς με τους Θηβαίους, οι πρώτοι με προθυμία και οι δεύτεροι παρά τη θέλησή τους.

Μερικές ώρες μετά την Ανατολή του Ηλίου, άρχισε η αποφασιστική μάχη.

ΦΑΣΗ 2: Ο Στρατός του Ξέρξη εμπλέκεται με τον όγκο του στην κύρια Επίθεση, ενώ το απόσπασμα υπό τον Υδάρνη ολοκληρώνει περίπου το μεσημέρι την κάθοδό του προς τα νώτα των Θερμοπυλών. Εξάλλου, οι μετά του Λεωνίδα 300 Σπαρτιάτες και Θεσπιείς, γνωρίζοντας την όλη κα­τάσταση, έχουν πλέον προχωρήσει προς τα εμπρός, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, στο ευρύτερο μέρος του αυχένα (περί τη σημερινή θέση των Λουτρών), με σκοπό να προξενήσουν μεγαλύτερες απώλειες στους Πέρ­σες.

Στη θέση αυτήν, οι Πέρσες ρίχνονται στη μάχη κατά μεγάλους σωρούς, εκβιαζόμενοι από τους αξιωματικούς τους με μαστίγια να προχωρήσουν προς τα εμπρός. Πολλοί απ’ αυτούς έπεφταν στη θάλασσα και πνίγονταν ενώ άλλοι, οι περισσότεροι, καταπατούνταν από αυτούς και ακολουθούσαν, χωρίς κανείς να ενδιαφέρεται για τον αριθμό των φονευομένων.

Οι Έλληνες, εξάλλου, αγωνιζόμενοι σκληρά και αψηφώντας τη ζωή τους, φόνευαν τους βαρβάρους κυρίως με τα ξίφη τους, γιατί των περισσοτέρων τα δόρατα είχαν σπάσει από τη μεγάλη χρήση. Κατά τη στενή αυτή συμπλοκή έπεσε νεκρός ο Λεωνίδας και πλησίον του πολλοί ονομαστοί Σπαρτιάτες. Επίσης, κατά την ίδια συμπλοκή, έπεσαν και πολλοί ονομαστοί Πέρσες, μεταξύ τους και οι δύο αδελφοί του Ξέρξη.

Από τη στιγμή εκείνη άρχισε νέος πεισματώδης αγώνας. Παρουσιάζε­ται μεγάλη πύκνωση των αντιπάλων γύρω από το χώρο των νεκρών και οι Σπαρτιάτες κατορθώνουν να παραλάβουν το νεκρό, γενναίο Αρχηγό τους Λεωνίδα, αφού έτρεψαν επανειλημμένα σε φυγή τους Πέρσες (κοντά στη σημερινή θεση των Λουτρών), 4 φορές.

Η σκληρή πάλη διάρκεσε μέχρι την απειλητική ανάπτυξη στα νώτα των Σπαρτιατών του Περσικού Αποσπάσματος, που οδηγούσε ο Εφιάλτης.

ΦΑΣΗ 3: Από τη στιγμή εκείνη ο αγώνας και η όλη μάχη άλλαξε μορφή. Υποχωρώντας αναγκαστικά οι Έλληνες, προς το στενότερο μέρος της στενω­πού, κλείστηκαν όλοι τους στο τείχος, εκτός από τους Θηβαίους, και κατέ­λαβαν θέσεις μάχης περιμετρικά δεσπόζοντα λόφου.

Εκεί ο αγώνας των Ελλήνων έλαβε μορφή περιμετρικής άμυνας. Υπερασπίζοντας τη θέση τους, χρησιμοποιούσαν τις μάχαιρες τους, τα χέρια τους, ακόμα και τα δόντια τους. Τελικά, ενεργώντας οι Πέρσες από κάθε κατεύθυνση και κρημνίζοντας το οχύρωμα, πέτυχαν να καταχώσουν όλους τους αντιπάλους τους με βέλη.

Στη θέση αυτήν, οι Έλληνες ανέγειραν μνημείο με το επίγραμμα: «Μυριάσιν ποτέ τήδε τριακοσίαις εμάχοντο εκ Πελοποννήσου χιλιάδες τέτορες». Αυτό το επίγραμμα αναφέρεται σε όλους του πεσόντες εκεί Πελοποννησίους. Όμως, ειδικά για τους Σπαρτιάτες γράφηκε και το εξής: «Ω ξειν αγγέλειν Λακεδεμονίοις, ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι».

Διαπιστώσεις και Συμπεράσματα

Η άμυνα στις Θερμοπύλες και ειδικότερα ο ηρωισμός και η θυσία των ελληνικών τμημάτων, με πρωταγωνιστές τους 300 του Λεωνίδα, αφύπνισαν την ελληνική συνείδηση, επισήμαναν την ασιατική απειλή και κατέ­δειξαν την ανάγκη της εθνικής ενότητας.

Ο ασύγκριτος ηρωισμός των Ελλήνων, κατά την Ιστορική εκείνη μάχη, είχε πολλά και άμεσα αποτελέσματα, τόσο στο ηθικό των βαρβάρων, όσο και στην Ελλάδα ολόκληρη. Μετά τις Θερμοπύλες, οι μηδίζοντες σιώπησαν. Ακόμα και αυτοί οι Δελφοί, οι οποίοι κατηγορήθηκαν ως μηδίζοντες, ζήτη­σαν να αναθεωρήσουν την μέχρι τότε πολιτική τους. Ο ελληνικός κόσμος κατανόησε ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο σ’ εκείνους που αποφασίζουν να μη λυγίσουν ενώπιον οποιοσδήποτε δυνάμεως, οσοδήποτε τρομερή και αν είναι.

Από στρατιωτική πλευρά, όσοι έπεσαν στις Θερμοπύλες τον Αύγουστο του 480 π.Χ, αποτελούν μέχρι τις ημέρες μας για ολόκληρη την πολιτισμέ­νη ανθρωπότητα και ιδιαίτερα για τις Ένοπλες Δυνάμεις των Κρατών, το ω­ραιότερο ιστορικό παράδειγμα εθελοθυσίας, υπακοής στους νόμους της πατρίδας, πειθαρχίας στο πεδίο της μάχης, στρατιωτικής αγωγής και εθνι­κής αρετής.

Τέλος, οι Πέρσες πέτυχαν τη διάνοιξη του στενού των Θερμοπυλών, χάρη στην ενέργεια που υποδείχτηκε από τον Εφιάλτη, δια της ατραπού του Καλλιδρόμου όρους κατά του πλευρού και των νώτων των Σπαρτιατών, καθώς και χάρη στην ασύγκριτη αριθμητική υπεροχή τους αλλά και τις τεράστιες απώλειές τους [1].


[1] ΠΗΓΕΣ:

  • Ηροδότου Ιστορία-Πάπυρος
  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους-Τόμοι Γ, και Γ2-Εκδοτική Αθηνών.
  • Έκθεσις της Πολεμικής Ιστορίας των Ελλήνων-Τόμος 1-ΔΙΣ/ΓΕΣ.
  • Η Μάχη των Θερμοπυλών-Αντγου ε.α. X. Μαντά.
  • Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν ΗΛΙΟΥ-Τόμος Α1-Ελλάς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s