Η αξία της μελέτης της στρατιωτικής ιστορίας


Η γνώση και η συνεχής μελέτη και ερευνά της Ιστορίας ανέκαθεν απετέλεσαν βασικό παράγοντα της παιδείας και της μορφώσεως των ανθρώπων, ιδιαίτε­ρα δε εκείνων που ασχολούνται με τη δημόσια ζωή. Ο μελετητής της Ιστορίας πείθεται ότι, στην ιστορική εξέλιξη ενός λαού επιδρά η δύναμη του παρελθόντος- η κληρονομιά που αφήνουν στην ψυχοσύνθεση των μετα­γενέστερων γενεών οι προγενέστερες.

Επίσης, ο μελετητής της ιστορίας ενημερώνεται με τα ιστορικά φαινόμενα και αποκτά την ικανότητα να συμπεραίνει τι είδους αποτελέσματα είναι ενδεχόμενο να επακολουθήσουν. Γενικότερα, διευρύνει τους ορίζοντες της σκέψεώς του και την καθιστά ελαστι­κότερη, διαμορφώνει το χαρακτήρα του και υποβοηθείται στη συγκρότηση της προσωπικότητάς του.

Επομένως, η μεθοδική μελέτη της Ιστορίας αποτελεί αστείρευτη πηγή μορφώσεως και αντλήσεως δι­δαγμάτων.

Ο Ευρυπίδης έγραφε:

«Είναι ευτυχής όποιος μελέτησε την Ιστορία, γιατί αυτός ούτε τους πολίτες παρακινεί στην καταστροφή, ούτε ο ίδιος γίνεται άδικος». Και ο διάσημος συγγραφέας θερβάντες: «Η Ιστορία είναι θεματοφύλακας μεγάλων πράξεων, μάρτυρας του παρελθόντος, παράδειγμα και διδάσκαλος του παρόντος και μεγάλος σύμβουλος του μέλλοντος».

Μεγάλες ηγετικές προσωπικότητες, ως ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Αννίβας, ο Φρειδερίκος ο Μέγας, ο Μέγας Ναπολέων, ο Χίντεμπουργκ, ο Φός, ο Αϊζενχάουερ, ο Μοντγκόμερυ, υπήρξαν φανατικοί μελετητές της Ιστορίας.

Ο Μέγας Ναπολέων έγραφε:

«Μελετάτε με προ­σοχή την Ιστορία των μεγάλων ηγητόρων. Είναι ο μόνος τρόπος να υφαρπάξετε τα μυστικά της πολεμικής τέχνης» Και ο Xιντεμπουργκ: «Η Στρατιωτική Ιστορία αποτελεί την καλύτερη διδασκαλία για την αγωγή των στρατευμά­των «

Ειδικώς για τη Στρατιωτική Ιστορία, η μελέτη αυτής είναι ζωτική για κάθε στρατιωτικό καθώς και κάθε ασχολούμενο με την γεωπολιτική.  Από τη μελέτη της Στρατιωτικής Ιστορίας αποκαλύφτηκαν οι ισχύουσες αρχές του πολέμου:

  • Εκλο­γή του Σκοπού και Εμμονή εις αυτόν
  • Επιθετική Ενέργεια
  • Απλότητα
  • Ενότητα Διοικήσεως
  • Συγκέντρωση
  • Οικονομία Δυνάμεων
  • Ελιγμός
  • Αιφνιδιασμός
  • Ασφάλεια.

Επίσης,

  • η Τέχνη διοικήσεως πεδίου μάχης,
  • η επίδραση της Οργανώσεως, Εκπαιδεύσεως και του Ηθικού επί της μαχητικής ικανότητας των στρατευμάτων.

Ενα παράδοξο

Ο John Lynn, ιστορικός από το Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις, περιέγραψε σε ένα πολύκροτο πόνημά του, εκδοθέν το 1997 υπό τον τίτλο «Το μαχητό μέλλον της Ακαδημαϊκής Στρατιωτικής Ιστορίας», το παράδοξο φαινόμενο της υποτίμησης της Στρατιωτικής (και Ναυτικής) Ιστορίας στα ακαδημαϊκά περιβάλλοντα. Φαινόμενο που απαντούσε κανείς ευρέως διαδεδομένο, και εξακολουθεί να συναντάται. Κατά περίεργο τρόπο το θεματικό πεδίο εκείνο που γοήτευσε εξέχουσες μορφές της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, από τον Θουκυδίδη και τον Ξενοφώντα μέχρι τον Ουΐνστων Τσώρτσιλ και τον Παναγιώτη Κονδύλη, αποτελούσε πάντοτε «κάτι σαν παρία» (Lynn) στα δυτικά Πανεπιστήμια.

Η διαπίστωση αυτή ισχύει ιδιαιτέρως για την εποχή από το 1968 και εντεύθεν. Έτσι, ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες όπου εδιδάσκετο σε Πανεπιστήμια και Κολλέγια η Στρατιωτική και Ναυτική Ιστορία, και παρά το γεγονός ότι τέτοιες, τόσο λοιδορηθείσες τα τελευταία σαράντα χρόνια, τουλάχιστον, ως «συμβαντολογικές» αφηγήσεις, όπως π.χ. η Μάχη των Θερμοπυλών, η Ναυμαχία της Ναυπάκτου ή της Γιουτλάνδης ή η Απόβαση στην Νορμανδία, έμοιαζαν να συνεγείρουν το ενδιαφέρον των σπουδαστών (αλλά και των αναγνωστών και, εν τω μεταξύ, των τηλεθεατών) που προδήλως αγκαλιάζουν με πολλήν αγάπη εκδόσεις και τηλεοπτικές εκπομπές Στρατιωτικής / Ναυτικής Ιστορίας – παρ’ όλα αυτά, λοιπόν, οι λιγοστοί επιστήμονες που επέμεναν και επιμένουν να ασχολούνται με ζητήματα Στρατιωτικής / Ναυτικής Ιστορίας αντιμετωπίζονταν, και συχνέστατα συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται, από ορισμένες πλευρές, ως «γραφικοί», όταν φυσικά δεν συναντούν απροκάλυπτη εχθρότητα οφειλόμενη σε ένα μείγμα άγνοιας, αλαζονείας και ιδεοληψίας.
Ακόμα και στην υπερατλαντική Δημοκρατία – η οποία γεννήθηκε μέσα από τον πόλεμο, συγκροτήθηκε ως ομοιογενής πόλος ισχύος μέσω διαδοχικών πολέμων και αναδείχθηκε σε Περιφερειακή, αρχικά, και αργότερα Παγκόσμιο Ηγεμονική Δύναμη χάρις σε αλλεπαλλήλους πολέμους (εις πείσμα του ιδεολογήματος των «φιλειρηνικών Δημοκρατιών») και η οποία και σήμερα, την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, ευρίσκεται εν πολέμω – ακόμη και εκεί

«η Στρατιωτική Ιστορία είναι στην ίδια παράξενη θέση στην οποία ευρέθη για δεκαετίες: εξαιρετικά δημοφιλής μεταξύ του ευρέος αμερικανικού κοινού και σχετικά περιθωριοποιημένη εντός των επαγγελματικών πανεπιστημιακών κύκλων»,

όπως γράφει ο Robert Citino, ιστορικός του Πανεπιστημίου του Ανατολικού Michigan, σε πρόσφατο άρθρο του στην έγκριτη επιθεώρηση «American Historical Review», που χαίρει ιδιαιτέρας υπολήψεως μεταξύ των ιστορικών.
Είναι ενδεικτικό ότι, εκ των (άνω των 150) αμερικανικών πανεπιστημίων και κολλεγίων που προσφέρουν στα προγράμματα σπουδών τους την δυνατότητα διδακτορικών σπουδών στην Ιστορία, μόλις μια δωδεκάδα (κυρίως στις Μεσοδυτικές και Νότιες Πολιτείες) παρέχει προγράμματα διδακτορικών σπουδών στην γνωστική περιοχή της Στρατιωτικής / Ναυτικής Ιστορίας, όπως παρατηρεί ο Justin Ewers σε άρθρο του της 3-4-2008, στο «U.S. Newsand World Report», υπό τον τίτλο «Γιατί δεν διδάσκουν περισσότερα κολλέγια Στρατιωτική Ιστορία;». Αλλά και σε αυτές τις περιπτώσεις οι σπουδές Στρατιωτικής / Ναυτικής Ιστορίας βασίζονται κατ’ ουσίαν στον προσωπικό ζήλο ενός διδάσκοντος, ο οποίος συνήθως δεν διαθέτει το απαιτούμενο επιτελείο συνεργατών, όπως παρατηρεί η Carol Reardon, Καθηγήτρια Στρατιωτικής Ιστορίας στο Penn State University και Πρόεδρος, την τρέχουσα περίοδο, της Εταιρείας Στρατιωτικής Ιστορίας.
Υπό το φως των ανωτέρω τίθεται ευλόγως το ερώτημα: «Γιατί οι στρατιωτικοί ιστορικοί δεν τυγχάνουν περισσοτέρου σεβασμού, ιδίως εν καιρώ πολέμου;» (Ewers). Η απάντηση δεν είναι εύκολη και απαιτεί την συνεκτίμηση πλειάδας αιτίων και παραμέτρων. Μια πρώτη απόπειρα απαντήσεως εστιάζει, δικαίως, στην επικράτηση μιας τάσεως του συρμού, που συχνά – και μάλλον ελλιπώς και καταχρηστικώς – αποκαλείται «Νέα Ιστορία» και η οποία μετά δυσκολίας κρύβει την απέχθειά της τόσο προς το Έθνος-Κράτος και, κατ’ επέκτασιν, προς αυτό που η ίδια χλευάζει ως «εθνοκεντρική αφήγηση», όσο και προς όλα εκείνα τα αξιακά στοιχεία (παλαιότερα χρησιμοποιούσαμε τον – «απαγορευμένο» σήμερα – όρο: αρετές) που παραδοσιακά απορρέουν από την μελέτη της Στρατιωτικής Ιστορίας: φιλοπατρία (ήγουν φυσιολογική έκφραση του εδαφικού ενστίκτου καθώς και του «Wir-Gefuehl», του αισθήματος του ανήκειν σε ένα «Εμείς»),  συναλληλία και συντροφικότητα, ανδρεία, άσκηση στην υπέρβαση του «εγώ» χάριν του «εμείς», αυταπάρνηση κ.ο.κ.

Εν ολίγοις, ένα βαρύ όσο και εντυπωσιακό αξιακό φορτίο, το οποίο, όμως, θεωρείται σήμερα, από την ιδιότυπη νομενκλατούρα των διανοουμένων ενός Ολοκληρωτικού Μετα-Εθνικού Προοδευτισμού (Post-National / Trans-National Progressivism, κατά John Fonte, ή απλώς Progressivismus κατά Κονδύλη) ως παρωχημένο ου μην αλλά και καταδικαστέο. Η εν λόγω τάση – στο πλαίσιο και της επιδιωκόμενης «αποδόμησης» της λεγόμενης «εθνοκεντρικής αφήγησης» – στρέφει το βλέμμα σε πεδία όπως η «Ιστορία των Φύλων», των πάσης φύσεως «Μειονοτήτων» και «Υπο-Ομάδων» ή, πάλι, η ιστορία ευρυτέρων/ υπερεθνικών σχημάτων και κατασκευών. Ουδέν μεμπτόν, βεβαίως, εν προκειμένω! Αλλά γιατί τόση αποστροφή προς την «εθνική αφήγηση»;
Ο Lynn δικαίως μέμφεται την «νέα σοφία» η οποία επιτάσσει ότι ο θάνατος τουλάχιστον εξήντα εκατομμυρίων ανθρώπων, η επαναδιαμόρφωση του κόσμου μέσω του πολέμου από το 1939 έως το 1945, δεν αξίζει «έστω και ένα άρθρο σε σχεδόν τρεις δεκαετίες επειδή προφανώς άλλα, σημαντικότερα, θέματα έπρεπε να συζητηθούν». Συναφώς, είναι ενδιαφέρουσα η άποψη που εξέφρασαν ορισμένοι ιστορικοί στο προαναφερθέν άρθρο της Αμερικανικής Επιθεωρήσεως, σύμφωνα με την οποία ανάλογη (της Στρατιωτικής Ιστορίας) υπήρξε τις τελευταίες δεκαετίες και η τύχη άλλων θεωρουμένων ως «παραδοσιακών» περιοχών της Ιστορίας όπως η Διπλωματική Ιστορία, η Πολιτική Ιστορία κ.λ.π.
Η διαπίστωση αυτή είναι σημαντική, διότι βοηθά να κατανοήσουμε τις βαθύτερες αιτίες του φαινομένου, οι οποίες ήκιστα σχετίζονται, όπως θα ανέμενε ίσως κανείς, με μια πιθανή «διαμάχη» μεταξύ π.χ. της Στρατιωτικής ή της Ναυτικής και της Διπλωματικής ή της Πολιτικής Ιστορίας. Στην πραγματικότητα, οι εκπρόσωποι της αυτοαποκαλούμενης «Νέας Ιστορίας» αντιμετωπίζουν το πολυσύνθετο, πολυ-αιτιακό, πολυσχιδές και, συνάμα, τραγικό (καθ’ ότι σισύφειο) της Ιστορίας π.χ. της Διπλωματίας με την ίδια αδυναμία ερμηνείας που αντιμετωπίζουν και την Στρατιωτική Ιστορία.
Το άρθρο του Lynn του έτους 1997 σήμανε συναγερμό για τους θεράποντες της Στρατιωτικής και Ναυτικής Ιστορίας, οι οποίοι αποφάσισαν να μην επιτρέψουν την περαιτέρω συρρίκνωση και, εν τέλει, εξάλειψη της επιστήμης τους αμαχητί. Προς τον σκοπό αυτό, μείζονος τακτικής σημασίας έμελλε να αποβεί η συνειδητοποίηση εκ μέρους τους ότι εφ’ εξής, προκειμένου να κερδίσουν τον δέοντα σεβασμό του ακαδημαϊκού χώρου, έπρεπε «να παίξουν το παιγνίδι» με τους όρους του τελευταίου: Η Διδακτική της Στρατιωτικής και Ναυτικής Ιστορίας όφειλε του λοιπού να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία και τις τεχνικές που είχε αναπτύξει η άλλη πλευρά, εστιάζοντας π.χ. στην σημασία που έχει ο Στρατός Ξηράς ή το Πολεμικό Ναυτικό για την εξέλιξη και αυτοσυνειδησία των Χερσαίων / Ηπειρωτικών ή των Θαλασσίων / Ναυτικών Δυνάμεων, αντιστοίχως, στην κοινωνική καταγωγή των Αξιωματικών ή/και των Οπλιτών, στον ρόλο του Στρατού/Ναυτικού ως δομής εξουσίας αλλά και ιδεολογικού/θεσμικού εποικοδομήματος, στην σημασία της ιδιαίτερης στρατιωτικής «κοινωνίας» ως φορέα μιας δικής της «αφήγησης», δικής της «γλώσσας», δικών της «προσηλώσεων» κ.ο.κ.
Κατεβλήθησαν, συνεπώς, σύντονες προσπάθειες για να αποτραπεί ο – περίπου αυτόματος – συνειρμός «Στρατιωτική / Ναυτική Ιστορία ίσον Μάχες / Ναυμαχίες και Στρατηγοί/Ναύαρχοι» και να δοθεί η δέουσα έμφαση στην ανθρωπολογική / πολιτισμική / κοινωνική και πολιτικοδιπλωματική φύση του Πολέμου. Σημειωτέον ότι αυτό ουδόλως σημαίνει, φυσικά, ότι εξέλιπεν η ενασχόληση με «μάχες / ναυμαχίες και στρατηγούς / ναυάρχους»! Πολλώ μάλλον, σημαίνει την ανακύψασα ανάγκη, η Στρατιωτική / Ναυτική Ιστορία να φωτίσει αγνοηθείσες ή υποτιμηθείσες πτυχές, όπως η κοινωνική ή/και εθνοτική σύνθεση του στρατεύματος (Αξιωματικών και Οπλιτών), οι ιδεολογικές «προσηλώσεις», η σχέση Στρατού/Ναυτικού με το πολιτικό σύστημα και την πολιτική κουλτούρα αλλά και με την τεχνολογική και εν γένει κοινωνική εξέλιξη μιας χώρας κ.λ.π.
Από της απόψεως αυτής είναι εύγλωττα για την νέα αντίληψη περί Στρατιωτικής Ιστορίας στην σύγχρονη Δύση, μεταξύ άλλων, τα έργα των Kenneth Chase, «Πυροβόλα όπλα: Μία παγκόσμια Ιστορία έως το 1700» («Firearms: A Global History to 1700»), και της Emily Rosenberg, «Μία ημερομηνία που θα επιζήσει: Το Περλ-Χάρμπορ στην αμερικανική μνήμη» («A Date Which Will Live: Pearl Harbor in American Memory»). Το πρώτο εξετάζει το ζήτημα των λόγων που έκαμαν τους Ευρωπαίους – μόνους αυτούς εξ όλων των λαών – να τελειοποιήσουν την τεχνολογία του πυροβόλου όπλου, μολονότι δεν το είχαν εφεύρει αρχικά αυτοί αλλά οι Κινέζοι. Το δεύτερο ερευνά τον τρόπο με τον οποίο σώζεται στην συλλογική/εθνική μνήμη η ιαπωνική επίθεση κατά του Περλ-Χάρμπορ, αλλά και το πώς χρησιμοποιήθηκε μετά την περιλάληλη «11η Σεπτεμβρίου», για να παρασχεθεί οιονεί ιδεολογική/ηθική «νομιμοποίηση» στις ενέργειες των πολιτικών ιθυνόντων της Ουάσιγκτων.
Μετά ταύτα, οι τελευταίες εξελίξεις στο πεδίο της Στρατιωτικής / Ναυτικής Ιστορίας είναι μάλλον ενθαρρυντικές. Φαίνεται ότι ορισμένοι εντός των ακαδημαϊκών κύκλων αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το βάσιμον της ρήσεως του Τρότσκυ (ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, εκτός από «διεθνιστής», υπήρξε και ιδρυτής ενός στρατού, και δη λίαν νικηφόρου!): «Μπορεί εσύ να μην ενδιαφέρεσαι για τον πόλεμο, αλλά ο πόλεμος ενδιαφέρεται για σένα»! Όπως, άλλωστε, παρατηρεί και ο ιστορικός Robert Schneider,

«ο πόλεμος είναι ένα φαινόμενο τόσον ευρείας κλίμακος που δεν μπορούμε να απομονώσουμε τους εαυτούς μας από αυτό… Είναι κάτι που επηρεάζει ολόκληρη την κοινωνία. Νομίζω ότι αγνοήσαμε κάποια παραδοσιακά ζητήματα επί μακρόν».

Advertisements

2 thoughts on “Η αξία της μελέτης της στρατιωτικής ιστορίας

  1. Λαμβάνοντας υπόψιν τα γεγονότα σχετικά με τη μάχη της Πίνδου, τα οποία τυχαίνει να γνωρίζω και εγώ, θεωρώ ότι τα αποτυπώνετε εύστοχα και με ακρίβεια. Θα ήθελα να μάθω έναν τρόπο επικοινωνίας μαζί σας, για περαιτέρω ανταλλαγή απόψεων.

    • Τα σχόλια του ιστολογίου είναι ανοικτά. Μπορείτε να προσθέτετε τις πληροφορίες σας ανάλογα. Σας ευχαριστώ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s