Ανταλλαγή αιχμαλώτων μεταξύ Βρετανών και ΕΛΑΣ, Γραφείο Στρατηγικών Υποθέσεων, Μαρ. 1945


ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
Washington D.C
Μάρτιος 1945

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΡΧΗΓΩΝ ΕΠΙΤΕΛΕΙΩΝ ΤΩΝ ΚΛΑΔΩΝ ΕΝ. ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΤΩΝ ΗΠΑ
ΘΕΜΑ:      Δραστηριότητες του ΓΣΥ σε Σχέση με την Ανταλλαγή  Αιχμαλώτων μεταξύ ΕΛΑΣ και Βρετανών.
ΣΧΕΤΙΚΑ: α.    Πληροφοριακό Υπόμνημα, με το ίδιο θέμα όπως    παραπάνω, με ημερομηνία 25 Ιανουαρίου 1945.
β.    Πληροφοριακό Υπόμνημα, με το ίδιο θέμα όπως  παραπάνω, με ημερομηνία 1 Φεβρουαρίου 1945.

  1. Στη διάρκεια του πρόσφατου εμφύλιου πόλεμου στην Ελλάδα περίπου 1.000 Βρετανοί αιχμάλωτοι εντοπίσθηκαν σε περιοχή του ΕΛΑΣ από προσωπικό του ΓΣΥ που, με τη συγκατάθεση των αρμόδιων Βρετανικών και Αμερικανικών αρχών, τους βοήθησε αρχικά να εξασφαλίσουν εξαιρετικά αναγκαία τροφή και ρουχισμό, και στη συνέχεια να επιστρέψουν σε Βρετανική περιοχή σε μια ανταλλαγή αιχμαλώτων. Λόγω του ότι ο ΕΛΑΣ δεν ήταν σε θέση να τους προσφέρει κατάλληλη φροντίδα, πολλοί από αυτούς τους αιχμαλώτους ήταν σε κακή φυσική κατάσταση και χρειάζονταν άμεση αποκομιδή. Παρά τις δυσκολίες ταξιδιού – διαπραγματεύσεων, η όλη επιχείρηση ολοκληρώθηκε σε δέκα ημέρες.
  2. Ένα σημαντικό μέρος αυτού του έργου εκτελέσθηκε από προσωπικό του ΓΣΥ που αρχικά ρίφθηκε στην (………). με αλεξίπτωτα πολύ πριν από τη Γερμανική αποχώρηση για να λειτουργήση ένα νοσοκομείο και να μοιράση ιατρικά εφόδια στην περιοχή του ΕΛΑΣ. Οι πρώτες πληροφορίες σχετικά με τους Βρετανούς αιχμαλώτους ελήφθησαν από τον σταθμό του ΓΣΥ στη Λαμία όπου, με τη συγκατάθεση του ΕΛΑΣ, ένας Λοχίας είχε διαθέσει στους αιχμαλώτους τα λιγοστά εφόδια τροφής και ρουχισμού και είχε ακόμη παραδώσει όλα τα δικά του ρούχα εκτός από αυτά που φορούσε. Στην Αθήνα οι πληροφορίες αυτές μεταδόθηκαν μέσω του Συμμαχικού Στρατιωτικού Συνδέσμου στους Βρετανούς που παρέδωσαν στο ΓΣΥ ένα φορτίο ρουχισμού και ιατρικών εφοδίων με αίτηση να διανεμηθούν στη Λαμία και εξουσιοδότηση για τη ρύθμιση, αν ήταν δυνατό, για ανταλλαγή αιχμαλώτων.
  3. Φεύγοντας από την Αθήνα στις 14 Ιανουαρίου, οι Αξκοί του ΓΣΥ έφθασαν εκείνη την ημέρα με αυτοκίνητο 30 χιλιόμετρα μακριά από τη Λαμία, περνώντας κάποια φορά μέσα από διασταύρωση πυρών των Ανταρτών και των Βρετανών. Επειδή ο δρόμος είχε ανατιναχθεί, αναγκάσθηκαν να συνεχίσουν με τα πόδια την επόμενη μέρα. Στη Λαμία έμαθαν πως οι αιχμάλωτοι είχαν αποσυρθεί προς τα βόρεια. Στις 16 Ιανουαρίου βρήκαν 26 Βρετανούς αιχμαλώτους σ΄ένα νοσοκομείο στη Λάρισα και ζήτησαν με τον ασύρματο από την Αθήνα να σταλούν πρόσθετα εφόδια με αεροπλάνο. Τα εφόδια ερίφθησαν στο αεροδρόμιο της Λάρισας το πρωί της 18ης Ιανουαρίου και αμέσως μετά έγινε διανομή στους αιχμαλώτους.
  4. Την ίδια μέρα οι αξιωματικοί του ΓΣΥ συνάντησαν την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ στα Τρίκαλα. Εκεί έπεισαν την Κεντρική Επιτροπή να τους πληροφορήσει για τη θέση του στρατοπέδου όπου κρατιόταν το κύριο σώμα των αιχμαλώτων και να επιτρέψει να εγκατασταθούν σε εκείνο το στρατόπεδο προσωπικό και επικοινωνίες του ΓΣΥ για να κανονίσουν κι άλλες παραδόσεις εφοδίων από τον αέρα. Ο ΕΛΑΣ συμφώνησε γι΄αυτές τις επιχειρήσεις με τον όρο ότι τα αεροπλάνα της RAF δεν θα ήσαν οπλισμένα και δεν θα έριχναν προπαγανδιστικό υλικό. Σαν αποτέλεσμα αυτών των συμφωνιών 15 ρίψεις εφοδίων έγιναν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων στις επόμενες λίγες μέρες.
  5. ΄Όταν αναφέρθηκε μια ανταλλαγή αιχμαλώτων η Κεντρική Επιτροπή ήταν στην αρχή διστακτική αλλά τελικά συμφώνησε να διαπραγματευθεί αν οι αξιωματικοί του ΓΣΥ ενεργούσαν σαν μεσολαβητές. Μαζί με δύο αντιπροσώπους του ΕΛΑΣ η ομάδα του ΓΣΥ επέστρεψε στην Αθήνα τη νύχτα της 19ης Ιανουαρίου. Μία δύσκολη κατάσταση δημιουργήθηκε όταν οι Βρετανοί επέμειναν στη φρούρηση των αντιπροσώπων του ΕΛΑΣ, αντί να τους επιτρέψουν να παραμείνουν στη φύλαξη του ΓΣΥ όπως είχε δοθεί υπόσχεση. Παρ΄όλα αυτά, στις 20 Ιανουαρίου επιτεύχθηκε η συμφωνία για να γίνει μια ανταλλαγή αιχμαλώτων στο Βόλο. Με την αίτηση των Βρετανών και με την έγκριση του Αμερικανού Πρεσβευτή και του Αμερικανικού Τμήματος Συμμαχικού Στρατιωτικού Συνδέσμου, το ΓΣΥ συμφώνησε να κανονίσει για τη διακομιδή αφού εξασφάλιζε πλήρη γραπτή εξουσιοδότηση από τον Βρετανό αρχιστράτηγο. Παρόμοια εξουσιοδότηση λήφθηκε στις 22 Ιανουαρίου από τον Βρετανό διοικητή στο Βόλο, που έδωσε την υπόσχεσή του, για μεταβίβαση στον ΕΛΑΣ, ότι η Βρετανική πλευρά της ανταλλαγής θα επιταχυνόταν. Ελήφθηκε επίσης η έγκριση του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού.
  6. Στις 23 Ιανουαρίου η ομάδα του ΓΣΥ από τρεις αξιωματικούς εισήλθε στην περιοχή του ΕΛΑΣ με μια Βρετανική φάλαγγα πενήντα φορτηγών και εννιά ασθενοφόρων. Δύο από τους αξιωματικούς του ΓΣΥ προχώρησαν στα Τρίκαλα και έκαναν τελικούς διακανονισμούς με την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ. Αφού οδήγησαν τη φάλαγγα σε απόσταση δέκα χιλιομέτρων από το κύριο στρατόπεδο, διάνυσαν την υπόλοιπη απόσταση με αυτοκίνητο («Jeep»), μέσα από πεδιάδες και δίπλα σε ποτάμι. Οι αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν αμέσως ύστερα στη φάλαγγα. Εξασφαλίσθηκαν κάρρα για τη μεταφορά των αρρώστων και των τραυματιών, ενώ τα «jeep» χρησιμοποιήθηκαν για να διευκολύνουν τη μετακίνηση. Στο μεταξύ το τρίτο μέλος της ομάδας του ΓΣΥ είχε ρυθμίσει για την αεροπορική μεταφορά των αιχμαλώτων που βρίσκονταν στο νοσοκομείο της Λάρισας, αλλά αφού είχαν γίνει προετοιμασίες για τη χρήση του αεροδρομίου το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. ΄Ετσι εκείνη οι αιχμάλωτοι μεταφέρθηκαν με ασθενοφόρα, μαζί με μια δωδεκάδα Γερμανούς τους οποίους ο ΕΛΑΣ ήταν πρόθυμος να παραδώση στους Βρετανούς. Η φάλαγγα έφθασε στο Βόλο στις 0800 της 24ης Ιανουαρίου, δύο μέρες νωρίτερα απ΄ότι περίμεναν οι Βρετανοί. Συγχρόνως οι αιχμάλωτοι του ΕΛΑΣ είχαν αρχίσει να φθάνουν από Βρετανική περιοχή.

William J.Donovan

Διευθυντής

Advertisements