Εκθεση περί της δράσεως των Ευελπίδων 1940-1945


ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΥΕΛΠΙΔΩΝ
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1940-45

Α. ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ – ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (28 Οκτωβρίου 1940 – 31 Μαΐου 1941)
1. Παραμονές του Πολέμου
Λίγες μέρες πριν από τον ύπουλο τορπιλλισμό του Καταδρομικού «Έλλη» από ιταλικό υποβρύχιο, στο λιμάνι της Τήνου (15 Αυγ. 1940) κι’ ενώ τα σύννεφα του πολέμου συσσωρεύονταν απειλητικά στον ουρανό της Ελλάδος, 289 απόφοιτοι Ευέλπιδες ορκίστηκαν (10 Αυγ. 1940) ως Ανθυπολοχαγοί ενώπιον του τότε βασιλιά Γεώργιου Β΄. Ήταν η τάξη του 1940. Δυόμηση δε μήνες αργότερα (παραμονές του πολέμου) φοιτούσαν στη ΣΣΕ τρεις (3) Τάξεις, σύμφωνα με τον ισχύοντα τότε Οργανισμό της:
– Η νεοπροαχθείσα ΙΙΙη Τάξη (από το φθινόπωρο του 1938).
– Η νεοπροαχθείσα ΙΙη Τάξη (322 μαθητές) από 29 Οκτωβρίου 1939.
– Η μόλις εισαχθείσα Ιη Τάξη (326 μαθητές) από 2 Οκτωβρίου 1940.
Υπόψη ότι σε κτίριο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας λειτουργούσε ταυτόχρονα και η «Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων και Υπηρεσιών» (ΣΣΑΣΥ) με 109 συνολικά μαθητές των ειδικοτήτων: Υγειονομικού, Διαχειρίσεως, Στρατολογίας και Αυτοκινήτων. Επίσης δε στις εγκαταστάσεις της Σχολής στρατωνίστηκε από τον Νοέμβριο του ‘40 ο Ουλαμός Εφέδρων Αξιωματικών.
Διοικητής τέλος της Σχολής ήταν ο Υποστράτηγος Ναπολέων Μπατάς.

2. Ελληνοϊταλικός και Ελληνογερμανικός Πόλεμος
Κατά την πολεμική εκείνη περίοδο έλαβαν χώρα στη Σχολή και για τους μαθητές της τα εξής σημαντικά γεγονότα κατά χρονολογική σειρά :
28 Οκτωβρίου 1940: Αμέσως μετά την κήρυξην του πολέμου εναντίον της Ελλάδας, χορηγήθηκε Φύλλο Πορείας (ΦΠ), σύμφωνα με το τότε Σχέδιο Επιστρατεύσεως του ΓΕΣ:
– Σε 274 Ευέλπιδες της ΙΙΙης Τάξεως για Επιτελεία και Μονάδες του Στρατού Εκστρατείας, στις οποίες είχαν πρωτοτοποθετηθεί. Την επόμενη μέρα (29-10-40) ονομάστηκαν Ανθυπολοχαγοί και αποτέλεσαν την Τάξη 1940 Β.
– Σε 75 μαθητές της ΣΣΑΣΥ (πλην του Υγειονομικού) και
– Σε 42 Αξιωματικούς του Προοσωπικού της ΣΣΕ και της ΣΣΑΣΥ. Επίσης διακόπηκε η εκπαίδευση των Ευελπίδων της ΙΙης Τάξης.
29 Οκτωβρίου 1940: Οι εξ ιδιωτών προερχόμενοι Ευέλπιδες της Ιης Τάξης έλαβαν αόριστη άδεια για τα σπίτια τους, ενώ 41 εξ Υπαξιωματικών συμμαθητές τους παρέμειναν στη Σχολή.
8 Νοεμβρίου 1940: Παραδόθηκε η Διοίκηση της Σχολής στον παρουσιασθέντα από 28 Οκτ. 1940 Συνταγματάρχη (ΠΒ) Δ. Στυμφαλιάδη και ο Υποστράτηγος Ν. Μπατάς έλαβε ΦΠ για το μέτωπο.
10 Νοεμβρίου 1940: Όλοι σχεδόν οι Ευέλπιδες της ΙΙης Τάξης έλαβαν ΦΠ για τα Έμπεδα Πεζικού, πλην 72 εξ Υπαξιωματικών προερχομένων, οι οποίοι έλαβαν ΦΠ για τα αντίστοιχα Έμπεδα του Όπλου τους. Επίσης από τους Ευέλπιδες της ιδίας Τάξης 12 έλαβαν ΦΠ, στις 12 Νοεμβρίου, για την Αίγυπτο, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως εκπαιδευτές στη «Φάλαγγα Ελλήνων Αιγύπτου».
Οι διατεθέντες στα Έμπεδα παραπάνω Ευέλπιδες ασχολήθηκαν με βοηθητικές υπηρεσίες, με τη συνοδεία λόχων στο Αλβανικό μέτωπο και με την εκπαίδευση αγύμναστων και εθελοντών.
27 Νοεμβρίου 1940: Υστέρα από την ευνοϊκή για τα Ελληνικά όπλα, έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων στο μέτωπο μετά από σχετική διαταγή του Υπουργείου Στρατιωτικών, όλοι οι σε αόριστη άδεια Ευέλπιδες της Ιης Τάξης επέστρεψαν στη Σχολή και συνέχισαν κανονικά, μαζί με τους εξ Υπαξιωματικών συμμαθητές τους, τη διακοπείσα φοίτησή τους μέχρι τις 23 Απριλίου 1941. Σχεδόν ταυτόχρονα με την επάνοδο των πρωτοετών Ευέλπιδων, 16 Ευέλπιδες της ΙΙης Τάξης διατέθηκαν στη Σχολή ως Βοηθοί Διμοιριτών για την εκπαίδευση των συναδέλφων τους της Ιης Τάξης.
4 Ιανουαρίου 1941: Σε εκτέλεση του Αναγκαστικού Νόμου 2740/29-12-40 το Υπουργείο Στρατιωτικών εξέδωσε Εγκύκλιο Δγη (5/41 ΕΔΥΣ) με την οποία οι Ευέλπιδες της ΙΙης Τάξης εξομοιώθηκαν από πλευράς αποδοχών, με Ανθυπασπιστές.
7 Φεβρουαρίου 1941: Το ΓΕΣ εξέδωσε την υπ’ αριθ. 38/41 ΕΔΥΣ με την οποία προκηρυσσόταν, για το μήνα Ιούλιο, ο ετήσιος εσιτήριος διαγωνισμός για τη ΣΣΕ. Ο διαγωνισμός αυτός δεν πραγματοποιήθηκε τελικά, ένεκα της εν τω μεταξύ δυσμενούς εξέλιξης των πολεμικών επιχειρήσεων από την 6η Απριλίου 1941 και μετά (Έναρξη Ελληνογερμανικού Πολέμου).
12 Μαρτίου 1941: Σύμφωνα με τον Αναγκ. Νόμο 2817/1-3-41 εκδόθηκε το από 12-3-41 Β.Δ. με το οποίο όλοι οι Ευέλπιδες της ΙΙης Τάξης (322) κατατάχθηκαν προσωρινά στο Στράτευμα και στο Πεζικό με το βαθμό του Ανθυπασπιστή (σσ. ο ΑΝ καθόριζε σαφώς ότι αυτή η προσωρινή κατάταξη ίσχυε μέχρις ότου νεότερος νόμος θα όριζε την επάνοδό τους στη Σχολή ή την μελλοντική τους θέση στο Στράτευμα). Αμέσως μετά, άρχισε η διάθεσή τους σε νεοσυγκροτούμενες Μονάδες και στο Μέτωπο. Έτσι αρκετοί από αυτούς έλαβαν μέρος στις συνεχιζόμενες πολεμικές επιχειρήσεις όπου και είχαν ελαφρές απώλειες (2 νεκρούς και μερικούς τραυματίες). Τότε παρασημοφορήθηκαν και οι πρώτοι Ανθυπασπιστές (Ευέλπιδες) μεταξύ των οποίων και ο τέως ΥΕΘΑ και ΥΔΤ Στρατηγός ε.α. κ. Α. Δροσογιάννης.
Με την κατάρρευση του Μετώπου, που άρχισε από τις 16 Απριλίου 1941, το πλείστον των τέως Ευελπίδων ΙΙης Τάξης βρισκόταν στα Έμπεδα κι έτσι ένας αριθμός απ’ αυτούς κατόρθωσε να διαφύγει στη Κρήτη.
23 Απριλίου 1941: Οι εκπαιδευόμενοι στη Σχολή Ευέλπιδες της Ιης Τάξης αφού προηγουμένως δεν είχε γίνει δεκτή πρόταση τους για συμμετοχή τους στις επιχειρήσεις στην τοποθεσία των Θερμοπυλών, δεν υπάκουσαν σε διαταγή της τότε Ανωτέρας Στρ. Διοικήσεως Αθηνών «περί διαθεσεώς των διά την τήρησιν της τάξεως εις την πρωτεύουσαν» αλλά αποφάσισαν να πάρουν τη Σημαία της Σχολής και να αναχωρήσουν αμέσως για την Κρήτη. Την ίδια νύχτα (23/24) όλοι σχεδόν οι πρωτοετείς Ευέλπιδες με τον οπλισμό τους και ελάχιστα πυρομαχικά και με επικεφαλής τον Υπολοχαγό Μηχ. Νικ. Λυγιδάκη, τους διμοιρίτες τους, 10 περίπου τέως Ευέλπιδες ΙΙης Τάξης και μερικούς ακόμη Αξιωματικούς, ανεχώρησαν με επιταγμένα αυτοκίνητα για τη νότια Πελοπόννησο (Γύθειο) και στη συνέχεια με πλωτά μέσα (καϊκια) για την Κρήτη, προκειμένου να συνεχίσουν τον αγώνα κατά των Γερμανών. Ήταν πράγματι μια υπέροχη και γενναία πράξη κι’ ένα φωτεινό παράδειγμα προς μίμηση.
Μετά την κατάρευση του Μετώπου οι υπηρετούντες σε Μονάδες Ευέλπιδες ΙΙης Τάξης επέστρεψαν στα σπίτια τους όπου και παρέμειναν μέχρι τον Οκτώβριο του 1941.

3. Μάχη της Κρήτης
Την νύχτα της 30 Απριλίου/ 1η Μαΐου 1941 και ύστερα από μύριες όσες ταλαιπωρίες διά μέσου της Πελοποννήσου και του Αιγαίου Πελάγους, οι Πρωτοετείς Ευέλπιδες πλην 26 απ’ αυτούς που υπάκουσαν στη διαταγή της ΑΣΔΑ ή ήταν άρρωστοι ή αρρώστησαν κατά την διάρκεια της κοπιαστικής και συνάμα επικίνδυνης πολυήμερης διαδρομής και οι οποίοι παρέμειναν στις πόλεις Αθήνα, Τρίπολη, Σπάρτη και στα Κύθηρα, έφθασαν – 300 τον αριθμό – με καΐκια στο Κολυμπάρι της ΒΔ Κρήτης και στρατωνίστηκαν στην παρακείμενη Ιερά Μονή «Παναγιά η Οδηγήτρια» της Γωνιάς. Τότε η Σχολή υπήχθη απευθείας στο Υπουργείο Στρατιωτικών (Χανιά) της εις Κρήτην Ελληνικής Κυβέρνησης του Εμμανουήλ Τσουδερού. Στο Μοναστήρι οι 300 Ευέλπιδες αφού συγκροτήθηκαν αμέσως σε δύο Λόχους, άρχισαν εντατικά την εκπαίδευσή τους σε αντικείμενα Πεζικού και τη συνέχισαν μέχρι της 20 Μαΐου 1941. Στο μεταξύ ύστερα από Δγη του Υπουργείου Στρατιωτικών (10-5-41), διενεργήθηκαν εξετάσεις και οι Ευέλπιδες επρόκειτο, τις επόμενες μέρες, να ονομαστούν Ανθυπασπιστές και να παρουσιασθούν σε Μονάδες της Κρήτης, όπου είχαν τοποθετηθεί αριθμητικά.
Διοικητής της Σχολής είχε αναλάβει ο Ανχης (ΠΖ) Λουκάς Κίτσος.
Το πρωί της 20ης Μαΐου (ημέρα της ορκομωσίας), γερμανικές μονάδες αλεξιπτωτιστών ρίχτηκαν αιφνιδιαστικά στις περιοχές των Αεροδρομίων Μάλεμε, Χανίων, Ρεθύμνης και Ηρακλείου, όπου άρχισε ευθύς αμέσως ένας λυσσώδης αλλά άνισος αγώνας με τις υπερασπιζόμενες το νησί Ελληνικές και Συμμαχικές δυνάμεις και τον υπερήφανο Κρητικό λαό. Οι δύο Λόχοι των Ευελπίδων, ευρισκόμενοι στον καταυλισμό τους, διατάχθηκαν από το Υπουργείο Στρατιωτικών να εγκατασταθούν αμυντικά στα ΝΔ του Μοναστηρίου υψώματα της Χερσονήσου Ροδοπού. Έτσι αρκετά νωρίς οι νεαροί αλλά αποφασισμένοι Ευέλπιδες έλαβαν το «βάπτισμα του πυρός» αφού το ίδιο πρωί δέχτηκαν προσβολή από ένα λόχο Γερμανών αλεξιπτωτιστών, ο οποίος άρχισε να δημιουργεί έναν επικίνδυνο κλοιό γύρω τους. Όμως, ύστερα από πολύωρο αγώνα, κατά τον οποίο οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές υπέστησαν πολλές απώλειες η Σχολή κατόρθωσε με ελαφρές απώλειες (2 νεκρούς Ευέλπιδες και 4 τραυματίες), να διασπάσει τον εχθρικό κλοιό και μαχόμενη να κινηθεί κατά τη διάρκεια της νύχτας προς τα Χανιά, αφού μέχρι τότε είχε καταληφθεί από τους Γερμανούς το αεροδρόμιο Μάλεμε.
Οι Ευέλπιδες, αποφασισμένοι να βοηθήσουν στην άμυνα της περιοχής των Χανίων, τράβηξαν προς τα δυτικά, διασχίζοντας βουνά και χαράδρες. Ώσπου να φτάσουν όμως στα Χανιά, τα είχαν καταλάβει οι Γερμανοί. Δεν έμενε πλέον άλλη διέξοδος παρά η διαφυγή τους προς τις νότιες ακτές του νησιού με την ελπίδα να εξασφαλίσουν κάποιο πλωτό μέσο για την Μέση Ανατολή. Έτσι ύστερα από μια περιπετειώδη και εξαντλητική πορεία πάνω στις απόκρημνες και δύσβατες πλαγιές και διαβάσεις των Λευκών Ορέων η οποία διάρκεσε επί οκτώ μέρες, οι Ευέλπιδες κατέληξαν στο Οροπέδιο του Ασκύφου που βρίσκεται βόρεια των Σφακίων.
Στο Ασκύφου, ο Διοικητής της Σχολής συγκέντρωσε τους ταλαιπωρημένους αλλά υπερήφανους «νεοσσούς» όπως τους αποκαλεί εύστοχα ο Στρατηγός Θ. Τσακαλώτος στο βιβλίο του και αφού τους ενημέρωσε ότι δεν υπήρχαν διαθέσιμα πλωτά μέσα γι’ αυτούς τους ανακοίνωσε ότι, σύμφωνα με οδηγίες της Κυβερνήσεως, από τη στιγμή εκείνη η Σχολή διαλύεται. Ήταν το πρωί της 29 Μαΐου 1941. Τότε οι Ευέλπιδες άρχισαν χωρισμένοι σε μικρές ομάδες να απομακρύνονται. Μπορεί η Σχολή τους να διαλυόταν, γι’ αυτούς όμως ο αγώνας κατά του κατακτητή συνεχιζόταν.
Εκτός από την συμμετοχή της Σχολής στην περιώνυμη Μάχη της Κρήτης έλαβαν μέρος σε αυτή και μερικοί Ανθυπασπιστές (τέως Ευέλπιδες ΙΙ) που είχαν φτάσει εκεί, όπως αναφέραμε, ως εθελοντές ή με τα Κέντρα Εκπαιδεύσεως (Έμπεδα) από την Πελοπόννησο.
Εννέα (9) συνολικά Ευέλπιδες (Ιη και ΙΙη Τάξεις) σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν και μερικοί τραυματίστηκαν, ενώ αρκετά πολεμικά μετάλλια απονεμήθηκαν σε νεαρούς Ευέλπιδες για διακεκριμένες πράξεις στα πεδία των μαχών της μεγαλονήσου.
Η συμμετοχή των Ευελπίδων στη μάχη της Κρήτης προκάλεσε το θαυμασμό στο εξωτερικό και σχολιάστηκε ευμενώς από τα τότε μέσα ενημέρωσης (Εφημερίδες, Ραδιόφωνο), πολλών φίλων και αντιπάλων χωρών.
Σε αναγνώριση τέλος της μεγαλειώδους αυτής προσφοράς των Ευελπίδων στον άνισο αλλά ένδοξο αγώνα της Κρήτης, η Σημαία της Σχολής τιμήθηκε (μετά την απελευθέρωση) με τον Ταξιάρχη του Αριστείου Ανδρείας και τον Πολεμικό Σταυρό Β΄ Τάξεως, ηθικές αμοιβές που της απονέμονταν για πρώτη φορά στην υπερεκατονταετή ιστορία της Σχολής.

Β΄ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ (1 ΙΟΥΝΙΟΥ – 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944)
4. Τριπλή Κατοχή της Ελλάδας – Εθνική Αντίσταση
Μετά τη διάλυση (29-5-41), οι Ευέλπιδες της Ιης Τάξης διασκορπίστηκαν κατά ομάδες και περιπλανήθηκανγια αρκετές μέρες στην Κρήτη. Μόνο 12 μαθητές με επικεφαλής τον Ανθυπολοχαγό Κων/νο Πρασσά κατόρθωσαν τελικά να διαφύγουν στην Αίγυπτο με Αγγλικό αντιτορπιλλικό από τις νότιες ακτές του νησιού. Ικανός όμως αριθμός (115) από τους υπόλοιπους συνελήφθησαν από τους Γερμανούς και κλείστηκαν στα Στρατόπεδα Αιχμαλώτων Αγίων Αποστόλων και Σούδας Χανίων. Από τα Στρατόπεδα αυτά μερικοί κατόρθωσαν να δραπετεύσουν, ενώ οι υπόλοιποι αφέθηκαν σταδιακά ελεύθεροι από τον Ιούλιο μέχρι και τον Οκτώβριο του 1941 και μεταφέρθηκαν με πλοία στον Πειραιά. Από τους μη συλληφθέντες μερικοί περέμειναν στην Κρήτη για να ενταχθούν στην Αντίσταση, ενώ οι υπόλοιποι διέφυγαν κρυφά και έφθασαν στην κατεχόμενη Ελλάδα κατά διαφορετικά χρονικά διαστήματα.
Η πρώτη κατοχική κυβέρνηση του Στρατηγού Γ. Τσολάκογλου (σσ. ΥΕΘΑ ο Αντγος Γ. Μπάκας) με το ΝΔ 437/30-8-41 κάλεσε τους Ευέλπιδες και τους Δοκίμους (Β. Ναυτικού) της Ιης Τάξης να τεθούν στη διάθεση του ΥΕΘΑ και να αναλάβουν υπηρεσία, παράλληλα τους εξομοίωσε – μόνο ως προς τη δικαιοδοσία τους και τις αποδοχές τους – με Εφ. Ανθυπασπιστές διανύοντες θητεία (ΣΣΕ) και Εφ. Αρχικελευστές εκ στρατευσίμων (ΣΝΔ) και τους επέβαλε να φέρουν πολιτική περιβολή. Θεώρησε δε όλους αυτούς ως επιτυχόντες για το σχολ. έτος 1940-1941. Ταυτόχρονα, με το ΝΔ. 438/30-8-41, παρείχε τη δυνατότητα εγγραφής (χωρίς εξετάσεις) των Ανθυπασπιστών (τέως Ευελπίδων ΙΙης Τάξης), Ευελπίδων Ιης Τάξης και Δοκίμων στο πρώτο έτος οποιουδήποτε Ανωτάτου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (ΑΕΙ) της Χώρας ή στο δεύτερο έτος των προσηρτημένων στο Πολυτεχνείο Σχολών. Τη φοίτηση όλων αυτών θα παρακολουθούσε το «Τμήμα Εκπαιδεύσεως Αξιωματικών» του ΥΕΘΑ.
Τον Οκτώβριο του 1941 και σε εκτέλεση των παραπάνω ΝΔ, το ΥΕΘΑ με σχετική διαταγή υποχρέωσε ( ) όλους τους Ευέλπιδες (Ιης και ΙΙης Τάξης) να φοιτήσουν σε οποιοδήποτε ΑΕΙ Αθηνών ή Θεσσαλονίκης της εκλογής τους. Έτσι το πλείστον από αυτούς γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στο ΕΜΠ, την ΑΣΟΕΕ και την Ανωτάτη Γεωπονική Θεσσαλονίκης. Κατά το χειμώνα όμως του 1941/1942, το μεγαλύτερο μέρος των Ευελπίδων – φοιτητών, ένεκα κυρίως της δεινής επισιτιστικής κατάστασης που επικρατούσε τότε, αναγκάστηκε να αναχωρήσει για τις επαρχίες. Έτσι σε όλη τη διάρκεια της κατοχής ελάχιστοι Ευέλπιδες κατόρθωσαν να παρακολουθήσουν ανελλειπώς τα μαθήματά τους και να προαχθούν σε ανώτερες Τάξεις των ΑΕΙ.
Η αγάπη ομώς για τη σκλαβωμένη πατρίδα και η νεανική φλόγα για δράση οδήγησαν από τις πρώτες κιόλας μέρες της κατοχής, το πλείστων των Ευελπίδων – κυρίως αυτούς που διέμεναν στην Αθήνα και τον Πειραιά – στην αναζήτηση τρόπων και χώρων για δυναμικήν αντίσταση κατά των ξένων κατακτητών. Κατ’ αυτό λοιπόν τον τρόπο άρχισε προοδευτικά και συνεχίστηκε μέχρι και την απελευθέρωση της χώρας η ένταξή τους σε διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις των πόλεων και της υπαίθρου ή η συνεχής και ακατάπαυστη προσπάθεια διαφυγής τους στη Μέση Ανατολή. Ας δούμε, πολύ περιληπικά την αντιστασιακή τους δράση κατά κατηγορία Εθνικής Αντίστασης:
– Οργανώσεις Εσωτερικού: Πολλοί Ευέλπιδες από τους διαμένοντες κυρίως στην Αττική και Θεσσαλονίκη εντάχθηκαν στις μυστικές οργανώσεις «Χ», «ΡΑΝ», «ΕΕ» κ.λ.π., πλην όμως αργότερα ίδρυσαν και την Οργάνωση «Τάγμα Ευελπίδων» στην οποία συμμετείχαν σχεδόν όλοι.
– Αντάρτικες Οργανώσεις: Ευέλπιδες καταγόμενοι κυρίως από επαρχίες προσέφυγαν και εντάχθηκαν στις Οργανώσεις ΕΟΕΑ – ΕΔΕΣ, ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, ΕΚΚΑ-5/42 Σύνταγμα (Σχου Ψαρρού), ΕΟΑ – ΠΑΟ, Βρετάκου, Γιαννακόπουλου κ.λ.π. όπου αγωνίστηκαν ως επικεφαλής ανταρτικών ομάδων.
– Οργανώσεις Πληροφοριών και Δολιοφθορών: Ένας μικρός αριθμός Ευελπίδων υπηρέτησε στις μυστικές Αγγλικές Υπηρεσίες (Ιντέλιτζενς Σέρβις, SOE κ.λ.π.) με αποστολές κατασκοπείας και δολιοφθορών σε βάρη των Ιταλών και Γερμανών κατακτητών.
286 συνολικά Ευέλπιδες (145 της Ιης Τάξης και 123 της ΙΙης)( ) συμμετείχαν ενεργά στην Εθνική Αντίσταση, ενώ 154 (66 της Ιης και 88 της ΙΙης) κατόρθωσαν να διαφύγουν στη Μέση Ανατολή. Επίσης ελάχιστος αλλά ανεξακρίβωτος αριθμός υπηρέτησε στα Τάγματα Ασφαλείας της Κατοχικής περιόδου.
Επιβάλλεται να επισημάνω εδώ ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός εκείνης της περιόδου, το οποίο σημάδεψε ανεξίτηλα την Εθνική Αντίσταση και υπήρξε η πρωταρχική αιτία να χυθεί το νεανικό αίμα πολλών Ευέλπιδων. Ήταν η εξοντωτική εμφύλια διαμάχη, σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής, μεταξύ των διαφόρων Αντιστασιακών Οργανώσεων (πόλεων και υπαίθρου), οι οποίες την εποχή εκείνη είχαν σαφώς διαφορετικούς ιδεολογικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς και φανερές ή κρυφές μεταπελευθερωτικές επιδιώξεις. Δυστυχώς για την Πατρίδα και για την ΣΣΕ η τραγωδία αυτή στοίχισε τη ζωή σε 18 Ευέλπιδες (Ιης και ΙΙης Τάξης) και επηρέασε αποφασιστικά τη μετέπειτα σταδιοδρομία άλλων 57, γιατί στην αιματηρή αυτή διαμάχη συμμετείχαν αναγκαστικά και οι μαθητές της Σχολής που ήταν ενταγμένοι στις αντιμαχόμενες Αντιστασιακές Οργανώσεις. Βαρύ πράγματι το τίμημα.
Σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής το κτηριακό συγκρότημα της Σχολής (Πεδίο Άρεως) χρησιμοποιήθηκε από τους κατακτητές για στρατωνισμό των μονάδων τους, οι οποίες για την ασφάλεια τους, οργάνωσαν αμυντικά τον περίβολό της, κατασκευάζοντας ανάλογα έργα εκστρατείας (πολυβολεία, συρματοπλέγματα κ.λ.π.). Δεν προξένησαν όμως καμιά φθορά στα κτήρια και τον εξοπλισμό (μουσείο, βιβλιοθήκη κ.λ.π.) της Σχολής.

5. Μέση Ανατολή
Οι πρώτοι Ευέλπιδες που βρέθηκαν στη Μέση Ανατολή, ήταν, όπως αναφέρθηκε στην αρχή, οι 12 δευτεροετείς (Ανθ/στές) που στάλθηκαν εκεί με την έναρξη του πολέμου, ως εκπαιδευτές της «Φάλαγγος Ελλήνων Αιγύπτου» και οι 12 πρωτοετείς που κατόρθωσαν να μεταφερθούν εκεί αμέσως μετά τη Μάχη της Κρήτης.
Σε όλη τη διάρκεια της κατοχής παρά πολλοί Ευέλπιδες και των δύο Τάξεων προσπάθησαν κατ’ επανάληψη και με διάφορους τρόπους να διαφύγουν από τη σκλαβωμένη Ελλάδα στην ελεύθερη τότε Αίγυπτο, προκειμένου να ενταχθούν στον καινούργιο Ελληνικό Στρατό (ΒΕΣΜΑ)( ). Η διαφυγή όμως και μάλιστα διά μέσου του Αιγαίου Πελάγους – Τουρκίας – Παλαιστίνης (κύριο δρομολόγιο) δεν ήταν καθόλου απλή επιχείρηση αλλά αντίθετα περιέκλειε πολλούς θανάσιμους κινδύνους. Εντούτοις πολλοί το πέτυχαν και όπως είπαμε, 154 συνολικά – περιλαμβανομένων και των 31 αρχικών – έφθασαν κατά περιόδους στη Μ. Ανατολή.
Επειδή η ανάγκη λειτουργίας της Σχολής ήταν επιτακτική, αφενός μεν για την τακτοποίηση (κυρίως νομική) και την εξέλιξη των μέχρι τότε Ευελπίδων (Ιης και ΙΙης Τάξης) που κατατάσονταν στις νεοσυγκροτούμενες μονάδες του Στρατού και αφετέρου για τη δημιουργία νέων στελεχών, ο Υπουργός Στρατιωτικών (Στ. Δημητρακάκης) της πρώτης Κυβέρνησης της Μέσης Ανατολής (Εμμ. Τσουδερού) υπέβαλε από πολύ νωρίς σχετική εισήγηση με αποτέλεσμα να εκδοθεί, στις αρχές Αυγούστου 1941, ο υπ’ αριθμ. 3059/29-7-41, Αναγκαστικός Νόμος με τον οποίο του παρεχόταν το δικαίωμα ίδρυσης Στρατιωτικών Σχολών. Συγκεκριμένα ο Νόμος εκείνος καθόριζε ότι (Αρθ. 1ον): «Η Σχολη Ευελπίδων εξακολουθεί λειτουργούσα εν τη Αλλοδαπή περιλαμβάνουσα τρεις Τάξεις» και στη συνέχεια περιλάμβανε όλες τις απαραίτητες λεπτομέρειες για τη σταδιακή φοίτηση και τις προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις των αποσπασμένων σε μονάδες του ΒΕΣΜΑ Ευελπίδων, όπως επίσης και για τη διενέργεια διαγωνισμού εισαγωγής νέων μαθητών. Οι μετέπειτα όμως παρουσιασθείσες ή δημιουργηθείσες πολιτικές και στρατιωτικές καταστάσεις και ανωμαλίες στις Ελληνικές ΄Ενοπλες Δυνάμεις της Μ. Ανατολής δεν επέτρεψαν τη λειτουργία της Σχολής, εφαρμόσθηκε όμως ο παραπάνω Νόμος μόνο ως προς την εξέλιξη – όχι όμως και τη φοίτηση – των Ευέλπιδων Ιης και ΙΙης Τάξης, οι οποίοι απ΄αρχής μέχρι τέλους συνέχιζαν να καταφεύγουν στη Μ. Ανατολή.
Λόγω λοιπόν των ειδικών συνθηκών του ΒΕΣΜΑ αλλά και της συρροής Ευέλπιδων εκεί, ο Υπουργός Στρατιωτικών (Παν. Κενελλόπουλος) εξέδωσε το Σεπτέμβριο του 1942, σε εφαρμογή του 3059 ΑΝ την υπ΄αριθμ. 128/42 Εγκύκλιο Δγή με την οποία καθόριζε όλες τις απαραίτητες λεπτομέρειες (τυπικός χρόνος παραμονής των μαθητών σε κάθε τάξη, χρόνος και τόποι εξετάσεων, μόνιμος επιτροπή εξετάσεων, μαθήματα και συντελεστές, αρχαιότητα μαθητών) των ανά τετράμηνο παραγωγικών ή απολυτηρίων εξετάσεων. ΄Ετσι λοιπόν οι εκάστοτε επιτυχόντες εκ των πρωτοετών Ευελπίδων ονομάζονταν με Δγή του ίδιου του Υπουργού, Ανθυπαστιστές και οι εκ των δευτεροετών (τότε Ανθυπασπιστών) Ανθυπολοχαγοί Πεζικού. Επίσης προέβλεπε την κατάσταση των μαθητών που αποτύγχαναν επί δύο συνεχείς φορές στις παραπάνω εξετάσεις. Το όλο εκείνο έργο (προπαρασκευή και διεξαγωγή των εξετάσεων, έκδοση των σχετικών αποφάσεων και διαταγμάτων κλπ.) είχε ανατεθεί στο «Γενικό Κέντρο Εκπαιδεύσεως και Σχολών» (Γ.Κ.Ε.Σ), το οποίο λειτουργούσε στην Καφριόνα της Παλαιστίνης, συνεχίστηκε δε μέχρι και το καλοκαίρι του 1944. Υπόψη ότι οι παραπάνω εξετάσεις διεξάγονταν συνήθως στις έδρες του ΓΚΕΣ της Ελληνικής Ταξιαρχίας και του Ιερού Λόχου.
Οι εξ Ευελπίδων προερχόμενοι Ανθυπολοχαγοί και Ανθυπασπιστές έλαβον μέρος σε όλους τους αγώνες των Σχηματισμών και Μονάδων του ΒΕΣΜΑ κατά τις πολεμικές επιχειρήσεις των Συμμάχων στη Βόρεια Αφρική, την Ιταλία και τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους (1942-44). Συγκεκριμένα συμμετείχαν στις επιχειρήσεις:
Της Ιης Ελληνικής Ταξιαρχίας. Τοποθεσία Ελ-Αλαμέιν και μετέπειτα μάχες (9 Σεπ – 3 Νοε 1942).
Του Ιερού Λόχου. Τυνησία (25 Φεβ – 17 Απρ 1943), Νήσοι Λέρος και Σάμος (31 Οκτ -19 Νοε 1943) και Νησιά Αιγαίου Πελάγους (7 Φεβ – 12 Οκτ 1944).
Της ΙΙΙης Ελληνικής Ορεινής Ταξιαρχίας (ΙΙΙ ΕΟΤ). Κεντρική Ιταλία (5 Σεπ – 18 Οκτ 1944).
Οι συνολικές απώλειές τους κατά τις παραπάνω επιχειρήσεις ήταν 3 συνολικά νεκροί και αγνοούμενοι και μερικοί τραυματίες.
Υπόψη τέλος ότι 5 πρωτοετείς Ευέλπιδες μετατάχθηκαν οριστικά στην τότε Ελληνική Βασιλική Αεροπορία (της Μ.Ανατολής) όπου και αγωνίσθηκαν ως πιλότοι πολεμικών αεροπλάνων.

Γ.’ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
6. Επαναλειτουργία της Σχολής
Ένα από τα κύρια μελήματα της Στρατιωτικής Διοικήσεως Αττικής( ) (ΣΔΑ) αμέσως μετά την απελευθέρωση της περιοχής της πρωτεύουσας (12 Οκτ. 1944) ήταν η συνέχιση της λειτουργίας της Σχολής. Έτσι μόλις εγκαταστάθηκε στην Αθήνα εξέδωσε στις 14 Οκτ 1944 την υπ’ αριθμ. ΕΠ 1230 Διαταγή «Περί επαναλειτουργίας της ΣΣΕ» με σκοπό την επανάληψη της διακοπείσης, κατά το 1940-41, φοίτησης των Ευελπίδων Ιης και ΙΙης Τάξης, οι οποίοι την εποχή εκείνη ήταν ή Ανθυπολοχαγοί ή Ανθυπασπιστές ή τέλος πρωτοετείς μαθητές εξομοιωμένοι με έφεδρους Ανθστές.
Στις 19 Οκτωβρίου ξανάνοιξαν, ύστερα από τρία και μισό χρόνια οι πύλες της Σχολής για να δεχτούν και τους παλαιούς μαθητές της που άρχισαν να παρουσιάζονται περιοδικώς σ’ αυτή. Λόγω όμως του ότι τότε ένας ικανός αριθμός απ΄αυτούς, είτε υπηρετούσαν σε Μονάδες της Μ. Ανατολής (ΙΙΙη ΕΟΤ και Ιερό Λόχο) και σε τμήματα ανταρτών της Εθνικής Αντίστασης, είτε βρίσκονταν διεσπαρμένοι στην επαρχία όπου επικρατούσε πλήρης αταξία, στάθηκε αδύνατο να παρουσιαστούν στη Σχολή όλοι οι πρώην μαθητές της. ΄Ετσι από τους κατά το 1941 326 Ευέλπιδες Ιης Τάξης παρουσιάσθηκαν οι 139 και από τους 332 της ΙΙης Τάξης παρουσιάσθηκαν οι 117. Στο μεταξύ και οι δύο Τάξεις είχαν υποστεί σοβαρές απώλειες κατά την περίοδο 1941-44.
Με Διοικητή λοιπόν τον Συνταγματάρχη ΠΖ Δημ. Καρακατσάνη και τους 256 Ευέλπιδες, συγκροτημένους σε Τάγμα των δύο Λόχων άρχισε να λειτουργεί κανονικά η Σχολή παρά τις σοβαρές ελλείψεις που παρουσίαζε. Παράλληλα παρουσιάστηκαν για συνέχιση της φοίτησής τους και 20 πρώην μαθητές του τμήματος Υγειονομικού της ΣΣΑΣΥ (μετέπειτα Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής, όπως επίσης και 78 μόνιμοι Υπαξιωματικοί για στρατωνισμό και εκπαίδευση, οι οποίοι και συγκρότησαν τον 3ο Λόχο του Τάγματος Ευελπίδων.

7. Κομμουνιστικό Κίνημα (Δεκεμβριανά) 3 Δεκ 1944-12 Φεβ 1945
Οταν την 3η Δεκεμβρίου 1944 εκδηλώθηκε στην Αθήνα και τον Πειραιά από μέρους του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ το αιματηρό εκείνο κίνημα οι Ευέλπιδες συνέχιζαν την εκπαίδευσή τους στη Σχολή. Μετά μερικές μέρες και συγκεκριμένα στις 7 του ιδίου μήνα, άρχισαν οι πρώτες επιθετικές προσπάθειες τμημάτων ενός Συντάγματος του ΕΛΑΣ εναντίον της Σχολής κι οι οποίες συνεχίστηκαν πιο βίαιες μέχρι το απόγευμα της 11ης . Από την άλλη μεριά οι αμυνόμενοι Ευέλπιδες πρόβαλαν σθεναρή αντίσταση, σε όλο δε αυτό το χρονικό διάστημα είχαν δύο νεκρούς, 1 Υπλγό – διμοιρίτη και 1 πρωτοετή Εύελπι, και 17 τραυματίες.
Το απόγευμα της 11ης Δεκεμβρίου, ύστερα από διαταγή του ΄Αγγλου Στρατηγού Σκόμπυ (Ανωτάτου Διοικητή των εν Ελλάδα Βρετανικών Στρατευμάτων) όλο το προσωπικό της Σχολής με τους Ευέλπιδες και ένα Λόχο Υπαξιωματικών και με την προστασία δύο Αγγλικών αρμάτων μάχης απαγγιστρώθηκε και μεταστάθμευσε μέσα στο Κτήριο της Βουλής των Ελλήνων (Παλαιά Ανάκτορα). Αμέσως οι Ευέλπιδες διατέθηκαν για την επάνδρωση φυλακίων, περιπόλων κλπ. ΄Οταν άδειασαν τα κτήρια της Σχολής, τα τμήματα του ΕΛΑΣ που τα κατέλαβαν προξένησαν σοβαρές και ανεπανόρθωτες ζημιές, μεταξύ των οποίων και στο πολύτιμο αρχείο της.
Από τις 13 Δεκεμβρίου άρχισε η σταδιακή διάθεση των Ευελπίδων και των δύο Τάξεων σε ανεξάρτητες διμοιρίες και για την πλαισίωση των νεοσυγκροτούμενων τότε Ταγμάτων Εθνοφυλακής, ενώ στις 20 Δεκεμβρίου εκδόθηκε διαταγή του ΓΕΣ και του αρμοδίου Άγγλου επιτελούς, (ΕΠ 31497/20-12-44), με την οποία η Σχολή θα λειτουργούσε πλέον υπό περιορισμένη σύνθεση.
Σε εκτέλεση του υπ΄αριθ. 69/1944 Νόμου της Εθνικής Κυβέρνησης και με ΒΔ της 27ης Δεκεμβρίου 1944, 166 Ανθυπασπιστές μαθητές της ΙΙης Τάξης προήχθησαν σε Ανθυπολοχαγούς ΠΖ και 146 μαθητές της Ιης τάξης ονομάσθηκαν Ανθυπασπιστές ΠΖ. Μετά από αυτή τη μεταβολή, η Σχολή ασχολήθηκε με τη διοικητική τακτοποίηση των υπηρετούντων σ΄αυτή και τη σταδιακή διάθεσή τους, με διαταγές του ΓΕΣ, σε Τάγματα Εθνοφυλακής κι αργότερα σε Μονάδες και Κέντρα Εκπαιδεύσεως.
Επίσης στις επιχειρήσεις για την καταστολή του κινήματος έλαβαν μέρος και οι τότε υπηρετούντες στην ΙΙΙη ΕΟΤ Ευέλπιδες (ως Αξιωματικοί) όπου είχαν και δύο νεκρούς. Στο μεταξύ ο Ιερός Λόχος συνέχιζε τις πολεμικές επιχειρήσεις του στα νησιά του Αιγαίου Πελάγους, στον οποίον, ως γνωστόν, υπηρετούσε ένας αριθμός Ανθυπολοχαγών και Ανθυπασπιστών και των δύο Τάξεων της Σχολής (οι επιχειρήσεις εκείνες τελείωσαν στις 9 Μαΐου 1945 και ο Ιερός Λόχος διαλύθηκε οριστικά στις 7 Αυγούστου του ίδιου χρόνου).

8. Οριστική Λειτουργία της Σχολής
Στα μέσα Φεβρουαρίου του 1945, η ΣΣΕ ξανάρχισε να λειτουργεί κανονικά στις εγκαταστάσεις της (Πεδίο του ΄Αρεως) και να προετοιμάζεται για την εισαγωγή και φοίτηση της πρώτης μεταπολεμικής Τάξης των Ευελπίδων.
Υπόψη ότι από το Φεβρουάριο του 1946 και μετά, με Εγκύκλιες Διαταγές του ΓΕΣ, ρυθμίστηκαν οριστικά: ο χρόνος προαγωγής, η αρχαιότητα και η κατανομή στα Οπλα και Σώματα όλων των Αξιωματικών και των δύο Τάξεων.

Δ΄ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ
Οι απώλειες των Ευέλπιδων και των δύο Τάξεων (1942 και 1943) κατά την περίοδο 1941-45 υπήρξαν βαρύτατες, αφού 60 συνολικά (55 νεκροί, 3 ανάπηροι και 2 σε πολεμική διαθεσιμότητα) θυσίασαν τη ζωή τους για τον κοινό πόθο των Ελλήνων και Ελληνίδων: την απευθέρωση της πατρίδας από το ζυγό των τριών αδίστακτων κατακτητών, ποσοστό δηλαδή 10% περίπου της συνολικής δύναμης τους. Σε αυτές τις απώλειες ασφαλώς δεν υπολογίζονται οι τραυματίες και οι νεκροί από διάφορες άλλες αιτίες (ασθένειες, ατυχήματα κ.λ.π.). Συγκεκριμένα οι παραπάνω απώλειες κατά κατηγορία έχουν ως εξής:

– Ελληνογερμανικός Πόλεμος 2
– Μάχη της Κρήτης 9
– Προσπάθεια διαφυγής στη Μ. Ανατολή 3
– Εμφύλια διαμάχη ανάμεσα στις Αντιστασιακές Οργανώσεις 18
– Πολεμικές επιχειρήσεις τμημάτων Εθν. Αντίστασης κατά των κατακτητών 7
– Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Ταγμάτων Ασφαλείας (κατοχής) 1
– Πολεμικές επιχειρήσεις στη Βορ. Αφρική και νησιά του Αιγαίου Πελάγους 3
– Κατασκοπεία σε βάρος των Γερμανών 2
– Δεκεμβριανό κίνημα 4
– Κακουχίες πολέμου 1
– Όμηροι Ιταλών 1
– Στρατόπεδα Συγκεντρώσεως Ομήρων (Γερμανία) 3
– Επιχειρήσεις εναντίον των Γερμανών μετά την απελευθέρωση (Κρήτη) 1
Σύνολο νεκρών και αγνοουμένων 55

Οι παραπάνω νεκροί και οι αγνοούμενοι κατά τάξη ήταν: ΙΙης Τάξης (1942) 28 και Ιης Τάξης (1943) 27.
Τέλος με τον απολογισμό αυτό κλείνει το Σύντομο Ιστορικό Σημείωμα για τη δράση των Ευελπίδων κατά την περίοδο 1940-45, η οποία δράση αποτέλεσε, αποτελεί και θα αποτελεί ένα ανεπανάληπτο Ηθικό και Εθνικό δίδαγμα για τις νεώτερες γενιές των μαθητών και μαθητριών της ΣΣΕ.

Χρήστος Σ. Φωτόπουλος
Αντιστράτηγος ε.α.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. ΣΣΕ Ιστορία της ΣΣΕ 1828 – 1962 (1963)
2. ΣΣΕ Αναμνηστική έκδοση για τα 150 χρόνια 1828 – 1978 (1978)
3. ΣΣΕ Εγκόλπιο Ευέλπιδος (1988)
4. ΣΣΕ Λεύκωμα ΣΣΕ 1828 – 1991 (1991)
5. ΣΣΕ Ιστορική επέτειος συμμετοχής των Ευελπίδων στη Μάχη της Κρήτης
6. ΣΣΕ Πρόχειρο σχέδιο Έκθεσης: Περί της δράσεως των μαθητών των Τάξεων 1942 και 1943 από της εισόδου των εις την Σχολήν μέχρι τον Μάϊο 1945.
7. ΣΣΕ Ημερήσιες Διαταγές: (Αυγ. 1940 – Απρ. 1941) και Οκτ. 1944 – Ιαν. 1945 (ελλειπείς)
8. ΣΣΕ Μητρώα Ευελπίδων Τάξεων 1942 και 1943.
9. ΣΣΕ Υπουργείο Στρατιωτικών: Εγκύκλιες Διαταγές του ΥΣ Μέσης Ανατολής ετών 1942 – 43 – 44 Τόμους Α΄(1947)
10 Νόμοι, Διατάγματα και ΕΔΥΣ που αφορούν τη ΣΣΕ και τους μαθητές της περιόδου 1940 – 46
11. ΓΕΣ/1ο ΕΓ Γενικά Μητρώα των Αξκών των Τάξεων 1942 και 1943
12. ΓΕΣ/ΔΙΣ Η Μάχη της Κρήτης (1967)

13. Αντγου ε.α. Θρ. Τσακαλώτου Η Μάχη των Ολίγων (1971)
14. Αντγου ε.α. Ιωαν. Μανέτα Ο Ιέρος Λόχος 1942 – 45 (1977)
15. Αντγου ε.α Ευθ. Καραγιάννη Ομιλία στη ΣΣΕ για τη δράση των Ευελπίδων στη Μάχη της Κρήτης (1992)
16. Σχου ΜΧ ε.α. Επαμ. Στασινόπουλου Ιστορία της Σχολής Ευελπίδων (1954)
17. Αντγου ε.α Χρ. Φωτόπουλου Σημειώσεις από την έρευνα για τους πεσόντες και αγνοουμένους Ευέλπιδες της περιόδου 1941 – 1945.

Advertisements