Ζαχάρω Ηλείας, οι τρεις επιθέσεις του ΔΣΕ, Αντιστράτηγος ε.α Ζήρος Ασημάκης,Μαρ 1961


ΖΑΧΑΡΩ
Και οι τρεις αποτυχούσαι επιθέσεις των Κομμουνιστοσυμμοριτών εναντίον της ανωτέρω Κωμοπόλεως.

Τα επίσημα Στοιχεία διά την Σύνταξιν της παρούσης Εκθέσεως
Ελήφθησαν
1/ Εκ της Πολεμικής Εκθέσεως.
2/ Εκ της Εκθέσεως του 616 Τάγματος Πεζικού της 72ας Ταξιαρχίας.
3/ Εκ της Εκθέσεως και Αναφορών της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως.
4/ Εκ των Εκθέσεων και Αναφορών του Αποσπάσματος Ζάρα Γεωργίου.
5/ Εκ της Καταθέσεως του Αρχισυμμορίτου Κονταλώνη Επιτελάρχου της Κομμονιστικής Συμμορίας Πελοπονήσου μετά την παράδωσίν του.

Συνετάγη
Παρά
του αντιστρατήγου ε.α.
Ζήρου Ασημάκη
Τ.Υ.
—————————————-
Μάρτιος
1961

ΖΑΧΑΡΩ

Η Ζαχάρω είναι Κωμόπολις τριών/3/ χιλιάδων κατοίκων. Κείται εις την Νοτιοδυτικήν Πελοπόννησον εις την επαρχίαν Ολυμπίας και εις το μέσον του Κυπαρισσιακού Κόλπου επί της Γραμμής Πύργου – Κυπαρισσίας και εις απόστασιν /30/ περίπου χιλιόμετρα εκ των ανωτέρων πόλεων.-
Είναι εκτισμένη επί αντερίσματος κατερχομένου εκ της ανατολικής πλευράς του όρους Λαπίθα, απέχουσα εκ της θαλάσσης 1500 μέτρα περίπου και εκ των Λουτρών Καϊάφα 5/πέντε/ χιλιόμετρα.
Έχει προς δυσμάς την Λίμνην του Καϊάφα και το δάσος από πεύκα /της Στροφυλιάς/ όπερ εκτείνεται επί μήκους 20 χιλιομέτρων μεταξύ της Λίμνης Καϊάφα και θαλάσσης αρχόμενον εκ Ζαχάρως και δημιουργών αμμώδη και έρημον παραλίαν.
Η θέσις της Ζαχάρως είναι κόμβος συγκοινωνιών μεταξύ Κυπαρισσίας και Πύργου και προς το εσωτερικόν της επαρχίας Ολυμπίας. Αποβιβαζόμενος τις εις την παραλίαν της Ζαχάρως δύναται διά πορείας μιας ημέρας να φθάση εις την μέσην κοιλάδα του Αλφειού εις την Γορτυνίαν.
Από τας αρχάς του 1947 οι Κομμουνιστοσυμμορίται Πελοποννήσου κατώρθωσαν να γίνουν κύριοι όλων των Κωμοπόλεων της επαρχίας Ολυμπίας, ήτοι της Ανδριτσαίνης -Ζάχα -Ζούρτσης και Κρεσταίνων, η μόνη Κωμόπολις που έμεινεν ελευθέρα ήτο η Ζαχάρω, της οποίας η τοποθεσία ήτο επίκαιρος καθόσον καταλαμβανομένης της Ζαχάρως θα διεκόπτετο πρώτα η Συγκοινωνία Πατρών – Καλαμών και το σπουδαιότερον θα ηδύναντο εις την έρημον και αμμώδη παραλίαν αυτής να προσεγγίσουν πλοιάρια εξ Αλβανίας προερχόμενα με πυρομαχικά, προς ενίσχυσιν των Κομμονιστοσυμμοριτών και άτινα αποβιβαζόμενα εις την έρημον παραλίαν Ζαχάρως – Καϊάφα θα ηδύναντο να προωθηθούν διά μίαν νύκτα και να φθάσουν εις την Γορτυνίαν όπου ήτο το Κέντρον και Αρχηγείον των Κομμονιστοσυμμοριτών.
Από των αρχών λοιπόν του Φθινοπώρου του 1947 η Ζαχάρω γίνεται Στόχος των Κομμονιστοσυμμοριτών.

1η ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΖΑΧΑΡΩΣ

Την 5.45΄ πρωϊνήν της 21ης Οκτωβρίου του 1947 τμήμα του ΙΙΙ’. Κομμουνιστικού Συγκροτήματος της Πελοποννήσου εκ 44 ανδρών υπό την αρχηγίαν των Σταυροπούλου και Γκότση / του δευτέρου καταγομένου εκ Ζαχάρως  επετέθη κατά της Κωμοπόλεως την οποίαν υπερίσπιζον 11 οπλίται της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως και 14 ιδιώται της Ομάδος ΜΑΥ Ζαχάρως υπό την Διοίκησιν του Ανθυπομοιράρχου Βασιλείου Καπετανάκη το όλον της δυνάμεως 25 άνδρες, ήτις είχε διατεθή εις τρία φυλάκια 1/ εν εις τον Άγιον Σπυρίδωνα, 2/ εν εις το Τηλεγραφικόν Γραφείον και 3/ εις την Κεντρικήν αγοράν.

Οι επιτιθέμενοι συμμορίται προσέκρουσαν εις τα άνω φυλάκια εισελθόντες εντός της Κωμοπόλεως έρριπτον αθρόους πυροβολισμούς και εφώναζον «παραδοθήτε παιδιά και δεν θα πάθετε τίποτε. Ο Διοικητής της Υποδιοικήσεως Ανθυπομοίραρχος Καπετανάκης ευρεθείς εις την Κεντρικήν αγοράν εβλήθη υπό των συμμοριτών οίτινες είχον καταλάβη θέσεις προ του Κεντρικού φυλακίου διότι οι άνδρες του δεξιού φυλακίου του Τηλεγραφικού Γραφείου είχον συμπτυχθή προώρως εντός της Κωμοπόλεως και ηναγκάσθη μετά του συνοδεύοντος αυτόν ιδιώτου Κωνσταντίνου Ζήρου της Ομάδος ΜΑΥ Ζαχάρως να σπεύση και θραύση την θύραν του Ξενοδοχείου ύπνου Αδαμοπούλου και επί του οποίου ανήλθον και εκ των παραθύρων ημύνοντο κατά των συμμοριτών. Οι συμμορίται καταλαβόντες θέσεις πέριξ του Ξενοδοχείου έβαλον κατ’ αυτού και εφώναζον «Παραδώσου Μοίραρχε Καπετανάκη και δεν θα πάθης τίποτε». Επειδή όμως εβάλλοντο εκ των παραθύρων του Ξενοδοχείου μετέβησαν εις το απέναντι του Ξενοδοχείου Παντοπωλείον Μπαμπή, ηνάγκασαν τούτον και τους παρέδωκεν ένα τενεκέ πετρέλαιον διά του οποίου και με την υποστήριξιν των πυρών κατώρθωσαν να πλησιάσουν την θύραν του Ξενοδοχείου και χύσαντες το πετρέλαιον έθεσαν πύρ, το οποίον πύρ τη βοηθεία του ιδιοκτήτου του Ξενοδοχείου και της οικογενείας του και των άλλων πελατών κατορθώθη να εντοπισθή. Ο αγών σφοδρότερος εις το Φυλάκιον του Αγίου Σπυρίδωνος και εις το κάτω μέρος της Κεντρικής αγοράς όπου είχεν εισβάλη ομάς των συμμοριτών υπό τον Αρχισυμμορίτην Σταυρόπολον.
Εν τω μεταξύ αφυπνισθέντες οι κάτοικοι εξήλθον των οικιών των και έλαβον μέρος εις τας συμπλοκάς κατά των συμμοριτών. Μεταξύ τούτων ο υπάλληλος της Αγροτικής Τραπέζης Ξενοφών Σπηλιόπουλος με το δίκανόν του έλαβεν μέρος εις την συμπλοκήν κατά του Αρχισυμμορίτου Σταυροπούλου όστις είχεν καταλάβη θέσεις με την Ομάδα του εις την Κεντρικήν αγοράν κάτωθι της οικίας των κληρονόμων Αντωνίου Ζήρου και όστις Σταυρόπουλος διά πιστολίου εις τας χείρας και δι’ ύβρεων ηπείλει τους συμμορίτας να προχωρήσωσιν εις την Κεντρικήν αγοράν. Ο Αγών ενετοπίσθη εις την Κεντρικήν αγοράν και εις το Φυλάκιον του Αγίου Σπυρίδωνος όπου οι συμμορίται έβαλλον με οπλοπολυβόλα και όλμους κατά των υπερασπιστών. Λόγω της λυσσώδους αντιστάσεως των υπερασπιστών της Κωμοπόλεως και των απωλειών των και λόγω εμφανίσεως αμαξοστοιχείας ερχομένης εκ Κυπαρισσίας με ενισχύσεις υπό τον Μοίραρχον Σταυριανόπουλον, οι συμμορίται διέκοψαν την μάχην την 7ην πρωϊνήν, και απεχώρησαν εγκαταλείψαντες επί τόπου δύο νεκρούς. Ο εις ονόματι Δρακόπουλος Κωνσταντίνος του Γεωργίου Κλάσεως 1940 εκ Λεπρέου της Ολυμπίας, λιποτάκτης Στρατιώτης του 651 Τάγματος και ο δεύτερος μη αναγνωρισθείς αγνώστου προελεύσεως.
Παρέλαβον μεθ’ εαυτών 4 τραυματίας εκ των οποίων ο εις σοβαρώς. Μεταξύ των τραυματιών συγκατελέγετο και ο Αρχισυμμορίτης Σταυρόπουλος Κων/νος.
Εκ των υπερασπιστών της Κωμοπόλεως νεκροί ήσαν ο Χωροφύλαξ Χριστοδουλάκης Ιωάννης του Γεωργίου εκ δε των ΜΑΥ Ζαχάρως ο ιδιώτης Κωνσταντόπουλος Αθανάσιος του Βασιλείου η Καρυτινός, όστις έπεσεν ηρωϊκώς μαχόμενος εις την Ανατολικήν πλευράν του Φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος, ην θέσιν εκράτησεν μέχρι τέλους και ο ιδιώτης Ιωάννης Γιώργου, όστις κατά την Μάχην έτρεχεν εις την Κεντρικήν αγοράν της Ζαχάρως υπό τα πυρά των συμμοριτών και εφώναζε «Έξω Βούλγαροι απ’ εδώ» και εφονεύθη με τας φωνάς αυτάς.
Επίσης εκ των ΜΑΥ Ζαχάρως διεκρίθησαν επί ευψυχία και ηρωϊσμόν 1/Σταυρόπουλος Κωνσταντίνος του Ιωάννου, 2/Κουσκουλής Αριστείδης του Θεοδώρου, 3/Πανταζόπουλος Παναγιώτης του Αθανασίου, 4/Γουργούλης Κωνσταντίνος του Γεωργίου, 5/Τάγαρης Σωτήριος του Δημητρίου, κάτοικος Γιαννιτσοχωρίου/οπλοπολυβολητής/.

Ομοίως διεκρίθη προσφέρας πολυτίμους υπηρεσίας εις τους μαχομένους διά τας θέσεις των συμμοριτών ο άοπλος ιδιώτης ΜΑΥ Κωνσταντίνος Ευθυμιόπουλος, κάτοικος Ζαχάρως.
Μετά την αποκρουσθείσαν πρώτην επίθεσιν κατά της Ζαχάρως ο Ανώτερος Στρατιωτικός Διοικητής Πελοποννήσου Στρατηγός Στανωτάς εξέδωκε την κάτωθι διαταγήν ευαρεσκείας προς τους κατοίκους της Ζαχάρως.

Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκησις Χωροφυλακής Πελοποννήσου.

Ευαρέσκεια προς τους κατοίκους του Χωρίου Ζαχάρως – Ολυμπίας.

Γενναίοι κάτοικοι Ζαχάρως.
Σας εκφράζω την πλήρη μου ευαρέσκεια διότι την 21ην Οκτωβρίου υπερασπιζόμενοι με απαράμιλλον ηρωϊσμόν το Χωρίον σας από την εγκληματικήν μανία του συφερτού των Σλαυοκομμουνιστοσυμμοριτών εδώσατε ένα λαμπρό παράδειγμα εις το Λαόν της Πελοποννήσου της επιβαλλομένης αυτοθυσίας διά την Σωτηρίαν της πατρίδος, της τιμής και των παραδόσεων από τους Ξενοδούλους καταστροφείς.
Η πράξις σας προσέφερεν ανυπολόγιστον ηθικήν ενίσχυσιν εις τον διεξαγόμενον αγώνα, ανεπτέρωσεν και ισχυροποίησεν το ηθικόν των άλλων κατοίκων της υπαίθρου και απέδειξεν ότι μόνη η Θαρραλέα και σταθερά αντίστασις των κατοίκων και το επιθετικόν πνεύμα ηνωμένοι με την ηρωϊκήν δράσιν του Στρατού και της Χωροφυλακής θα κατασυντρίψη την επιδρομήν των αιμοδιψών σφαγέων.
Εις τας οικογενείας των φονευθέντων συγχωριανών σας ηρώων Κωνσταντοπούλου Αθανασίου και Γεωργοπούλου Ιωάννου εκφράζω την βαθείαν θλίψιν.
Διά το ηρωϊκόν χωρίον σας επρότεινα να απονεμηθή ο Πολεμικός Σταυρός διά να μένη ως μνήμη της Γεναίας σας αντιστάσεως.

Στρατηγός
Στανωτάς Γεώργιος
—————————————-
Πρότασις
ΑΣΔΧ Πελοποννήσου
Την 21ην Οκτωβρίου ε.ε. οι κάτοικοι του Χωρίου Ζαχάρω/ Ολυμπίας/ δεχθέντες επίθεσιν μεγάλης αναρχοκομμουνιστικής συμμορίας αντέστησαν ηρωϊκώτατα και τελικώς έτρεψαν εις φυγήν τον εχθρόν σχόντες εις αυτόν ικανάς απωλείας.
Διά την ηρωϊκήν ταύτην πράξιν των κατοίκων ήτις αποτελεί φωτεινόν παράδειγμα ηθικής αντιστάσεως κατά της ωμής βίας και του εγκλήματος των αναρχικών.
Προτείνω
Όπως απονεμηθή εις το Χωρίον Ζαχάρω Ολυμπίας ο Πολεμικός Σταυρός Γ.΄ Τάξεως.
Στρατηγός
ΣΤΑΝΩΤΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΠΑΥΛΟΣ
ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
—————————————-
Διάταγμα
Έχοντας υπ’ όψει:
1.΄ Τον Νόμον 2646/40 περί Ηθικών αμοιβών διά διακεκριμμένας πράξεις.
2.΄ Τα υπ’ αριθμόν 65/48 και 76/48 πρακτικά αποφάσεων του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου και
3.΄ Προτάσει του ημετέρου επί των Στρατιωτικών Υπουργού Απεφασίσαμεν και Διατάσσομεν:

Απονέμομεν
Ι.΄ Πολεμικόν Σταυρόν Γ.΄ Τάξεως εις το Χωρίον Ζαχάρως Ολυμπίας διά την ηρωϊκήν δράσιν των κατοίκων του κατά την εναντίον αυτού επίθεσιν των συμμοριτών την 21ην Οκτωβρίου 1947.
Εν Αθήναις τη 4 Μαΐου 1948
ΠΑΥΛΟΣ Β.΄
Επί των Στρατιωτικών Υπουργός
Γ.Κ. Στράτος
ΒΣΤ 902 τη 10 Ιουνίου 1961
Διά την ακρίβειαν
Η Γενική Γραμματεία Γ΄ΣΣ.
Τ.Σ. Φασώνης Άγγελος
Λοχαγός
—————————————-

ΔΕΥΤΕΡΑ ΕΠΙΘΕΣΙΣ Κ.Τ. ΤΗΣ ΖΑΧΑΡΩΣ

Την επίθεσιν ταύτην ενήργησαν εν όλω τρία μεγάλα συμμοριακά συγκροτήματα/τάγματα/ ήτοι υπό τους Αρχισυμμορίτας Κανελλόπουλον – Σαρήγιαννην – Καλαρίτην και Πέρδικον του Αρχηγείου Μαινάλου.
Επί πλέον μετέσχεν της επιθέσεως εις Λόχος του συγκροτήματος Γοϊγέτου δυνάμεως 80 ανδρών υπό την ονομασίαν «Ταΰγετοι» ήτοι το σύνολον των επιτεθέντων συμμοριτών εκυμαίνετο μεταξύ των 950-1050 ανδρών ο οπλισμός των επιτεθέντων απετελείτο. Εκ 3-4 βαρέων Πολυβόλων και 8 ατομικών όλμων πλείστων οπλοπολυβόλων διαφόρων τύπων και λοιπών αυτομάτων και ατομικών όπλων, διέθετον δε άφθονα πυρομαχικά των οποίων ουδεμίαν φειδώ έκαμνον.
Μεταξύ των επιτεθέντων περιελαμβάνοντο και 50 συμμορίτισσαι με 80 ζώα φόρτου κυρίως ημιόνους επί των οποίων κατά την άφιξιν των είχον φορτώση είδη Πυρομαχικών και Νάρκας.
Είχον καταρτίση εκ των προτέρων Συνεργεία τραυματιοφορέων εκ συμμοριτισσών και είχον ορίση ως πρώτον Σταθμόν επιθέσεως την γέφυραν «Μπουκαρίνου» 2 χιλιόμετρα βορειοανατολικώς της Ζαχάρως.
Την επίθεσιν διηύθυνε αυτοπροσώπως ο Αρχισυμμορίτης Κανελ-λόπουλος, πρώην αξιωματικός του Στρατού, παρίστατο δε και ο Πολιτικός Καθοδηγητής Νικόλαος Γκότσης.
Τα συμμοριακά Συγκροτήματα υπό τον Βρεττάκον και Σαρήγιαννην έφθασαν μετά πάσης προφυλάξεως εις την θέσιν «Στραβόραχη» άνωθεν της Κωστομέρας εις απόστασιν 3 ωρών εκ Ζαχάρως την 22αν Ιουνίου 1948. Ένθα εκρύβησαν επιμελώς και παρέμειναν ακίνητοι καθ’ όλην την ημέραν της 23ης Ιουνίου περιορίσαντες τους διαφόρους πολίτας.
Περί την 7ην εσπερινήν της ιδίας ημέρας και ύστερα από προηγηθείσαν πολύωρον ιδιαιτέραν σύσκεψιν των προαναφερθέντων Αρχισυμμοριτών και λοιπών βαθμούχων συγκεντρώθησαν άπαντες οι συμμορίται εις ους ωμίλησεν ο Αρχισυμμορίτης Κανελλόπουλος ανακοινώσας εις αυτούς «ότι βαδίζομεν διά μίαν και την σπουδαιοτέραν πασών αποστολήν υπέχουσαν κρίσιμον σημασίαν διά την επικράτησιν μας εν Πελοποννήσω ήτοι βαδίζομεν κατά της Ζαχάρως. Εκ της αυριανής μάχης θα κριθή η τύχη μας εν Πελοποννήσω δι’ ο και επιβάλλεται διά την πιστήν εκτέλεσιν της Κυβερνήσεως του Αρχηγού Μάρκου όστις διέταξεν την αντί πάσης θυσίας εξόντωσιν του αποσπάσματος Ανθυπομοιράρχου Ζάρα Γεωργίου να γίνωμεν κύριοι της Κωμοπόλεως Ζαχάρως διά της καταστροφής αυτής γενόμεθα κύριοι ολοκλήρου της υπαίθρου Πελοποννήσου.
Την 9ην εσπερινήν της 23ης Ιουνίου εξεκίνησεν κείθεν και αποφεύγοντες τας οδούς κατηυθύνθημεν εις Ζαχάρω. Εκ της ως άνω τοποθεσίας εχωρίσθη εις Λόχος ενισχυμένος εκ των συμμοριτών της Δημοκρατικής Νεολαίας υπό τον Συμμορίτην Λοχαγόν Κουτρουλάκην συνολικής δυνάμεως 100 συμμοριτών και κατηυθύνθη εις θέσιν «Μπούξι» δύο ώρας μακράν της Ζαχάρως επί Σιδηροδρομικής Γραμμής Ζαχάρως – Κυπαρισσίας με την εντολήν να καταστρέψη τας Τηλεγραφικάς Συγκοινωνίας και την Σιδηροδρομικήν Γέφυραν και να φράξη την Σιδηροδρομικήν Γραμμήν εκ της κατευθύνσεως Κυπαρισσίας διά τυχόν αποσταλησομένας ενισχύσεις προς Ζαχάρως.
Το υπό τον Αρχισυμμορίτην Πέρδικον συγκρότημα εξεκίνησεν την εσπέραν της 23ης Ιουνίου εκ της περιφερείας «Μάζι» Κρεσταίνων ένθα είχε φθάση εκ της Γορτυνίας την 22αν Ιουνίου και διά του Χωρίου «Βρύνα» και ορεινής περιοχής άνωθεν των Λουτρών Καϊάφα κατηυθύνθη και τούτο προς Ζαχάρω.
Το Συγκρότημα τούτο αφήκεν εις τα βόρεια υψώματα των Λουτρών Καϊάφα μίαν ομάδα εξ 60 συμμοριτών με την εντολήν να καταστρέψη τας Τηλεγραφικάς συγκοινωνίας και την Σιδηροδρομικήν Γραμμήν παρά την θέσιν «Κλειδί» του Καϊάφα, και να φράξη τας από της κατευθύνσεως Πύργου τυχόν αποσταλησομένας ενισχύσεις. Ούτω άπαντα τα Συγκροτήματα έπρεπε την 2αν πρωϊνήν της 24ης Ιουνίου να ευρίσκονται έναντι της Ζαχάρω.
Η προς υπεράσπισην της Κωμοπόλεως Ζαχάρως δύναμις απετελείτο 1/ εκ του αποσπάσματος Ανθυπομοιράρχου Ζάρα Γεωργίου εξ 100 ανδρών περίπου και είχεν κατανεμηθή εις τρία εξωτερικά φυλάκια και δύο εσωτερικά ήτοι εξωτερικά 1/ «Αγίου Ηλία» παρά την ομώνυμον εκκλησίαν 2/ ύψωμα «Κωτσαρέλου» επί της ανατολικής Λοφοσειράς της Κωμοπόλεως και 3/ επί του υψώματος «Μαυροβούνι» άνωθεν Νεκροταφείου επί της βορείας πλευράς της Κωμοπόλεως και άπαντα απέχοντα περί το εν χιλιόμετρον εκ της Κωμοπόλεως και 2/ εσωτερικά φυλάκια εν επί του οικήματος του Δημοτικού Σχολείου εις την Νοτίον πλευράν της Κωμοπόλεως και εν εις το Καφενείον «Μουσαμά» εντός της Κωμοπόλεως όπερ εχρησίμευεν και ως Σταθμός Διοικήσεως του Αποσπασματάρχου Ζάρα.
2/Εκ των Χωροφυλάκων της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως και των ΜΑΥ Ζαχάρως περίπου δυνάμεως 45 ανδρών ήτις υπό την Διοίκησιν του Ανθυπασπιστού Μεταλλοπούλου Μιλτιάδου του Γεωργίου είχεν κατανεμηθή εις δύο φυλάκια. Εν του Αγίου Σπυρίδωνος και εν εις την «Κορδόρουραν» συνοικίαν εις την βορείαν πλευράν της Κωμοπόλεως εκτέλεσις της επιθέσεως.
Την 3ην πρωϊνήν της 24ης Ιουνίου διά κρούσεως του όγκου των συμμοριτών επί των φυλακίων «Αγίου Ηλία» και «Κωτσαρέλου» εντός δε ενός τετάρτου της ώρας η επίθεσις είχε γενικευθή επεκταθείσα εις άπαντα τα εξωτερικά και εσωτερικά Φυλάκια. Το εξωτερικόν Φυλάκιον παρά την θέσιν «Μαυροβούνι» υπερκερασθέν υπό όγκου συμμοριτών μετά σκληράν μάχην καθ’ όλην έσχεν δύο νεκρούς και προυξένησεν πολλάς απωλείας εις τους επιτιθεμένους εξουδετερώθη περί την 6ην πρωϊνήν και 7 εκ των ανδρών υπό τον ενωματάρχην Αντωνόπουλον Χαράλαμπον κατώρθωσαν να διαρρεύουν και να συμπτυχθώσιν μέσω των θέσεων των συμμοριτών εις την θέσιν του Φυλακίου «Κορδόρουγας», οι δε υπόλοιποι απεσύρθησαν εις πλησίον δάσος μετά του επικεφαλής υπενωματάρχου Γεωργοπούλου.
Εις τα εξωτερικά φυλάκια «Αγίου Ηλία» και «Κωτσαρέλου» διεξήχθη σκληρός αγών και πείσμων εν μικράς αποστάσεως από μάχην εξεληχθείσαν εις πάλιν σώμα προς σώμα.
Το Φυλάκιον «Κωτσαρέλου» εξουδετερώθη φονευθέντος του επικεφαλής υπενωματάρχου Βλαχοδημήτρη. Ταυτοχρόνως σχεδόν ύστερον από σκληράν μάχην εκ του σύνεγγυς εις τας θέσεις του Φυλακίου «Αγίου Ηλία» ο επικεφαλής υπενωματάρχης Μπισμπίκος εφονεύθη, διάφοροι άνδρες του διέρρευσαν προς τα Φυλάκια της Κωμοπόλεως οι δε εναπομένοντες 8 τοιούτοι οχυρωθέντες πέριξ του οικήματος του Ναού Αγίου Ηλία περιωρίσθησαν εις Αμυντικόν αγώνα.
Από της ώρας ταύτης ολόκληρον το βάρος έπεσεν επί των εσωτερικών Φυλακίων δηλαδή των του Καφενείου «Μουσαμά» ένθα ο Σταθμός Διοικήσεως του Ανθυπομοιράρχου Ζάρα και του Δημοτικού Σχολείου ως και των ετέρων δύο Φυλακίων του Αγίου Σπυρίδωνος και της Κορδορούγας, τα οποία υπερίσπιζον οι ΜΑΥ Ζαχάρως και οι Χωροφύλακες της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Zαχάρως επί των οποίων η πίεσις ενετάθη.
Οι Κομμουνιστοσυμμορίται εισελθόντες διά διαφόρων κενών εντός της Κωμοπόλεως και ανελθόντες επί ωρισμένων οικιών ας παρεβίαζον πλησίον των Φυλακίων ετοποθέτουν οπλοπολυβόλα διά των οποίων έβαλλον καταιγιστικώς κατά των θέσεων των υπερασπιστών και δι’ αλλεπαλλήλων κατά κύματα εξωρμήσεων επί ώρας ολοκλήρους προσεπάθουν να εξουδετερώσουν τα εσωτερικά φυλάκια χρησιμοποιούντες παντός είδους όπλα και ατομικούς όλμους. Καθ’ όλην την διάρκειαν του αγώνος ο Διοικητής του αποσπάσματος Ανθυπομοίραρχος Ζάρας Γεώργιος έτρεχεν από του Φυλακίου «Μουσαμά» εις το Φυλάκιον του Δημοτικού Σχολείου και διά των φωνών του προς το Φυλάκιον του Αγίου Ηλία ενεψύχωνεν τους υπερασπιστάς και ενεθάρρυνεν αυτούς εις τον Αγώνα.
Εις μίαν στιγμήν οι συμμορίται έστρεψαν τον όγκον των κατά του Φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος με επικεφαλής τον Συμμορίτην Κανελλόπουλον Κωνσταντίνον αλλά η σθεναρά αντίστασις των ΜΑΥ Ζαχάρως και των Χωροφυλάκων της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως εματαίωσαν τον Σκοπόν των και απεκρούσθησαν.
Η επιμονή προς το Φυλάκιον τούτο εσκόπει την εξόντωσιν του Ανθυπομοιράρχου Ζάρα Γεωργίου, διότι υπελόγιζον ότι θα ήτο εις το Φυλάκιον αυτό ενώ κανονικώς το Φυλάκιον αυτό και της Κορδόρουγας, το Διοικούσεν ο Ανθυπασπιστής Μεταλλόπουλος.
Από της 5ης μέχρι της 7ης ώρας ήρχισεν βροχή και ομίχλη ήτις διευκόλυνεν τους εις την Δυτικήν πλευράν της Κωμοπόλεως συμμορίτας να πλησιάσουν τας ακραίας οικίας προς την κατεύθυνσιν του Φυλακίου «Μουσαμά» ένθα ευρίσκετο ο Ζάρας και ήρχισαν με κραυγάς και με χωνιά να φωνάζουν «παραδοθήτε παιδιά, ο Ζάρας πιάστηκε είναι στα χέρια μας» και ταυτοχρόνως 7 βλήματα καπνογόνα εδημιούργησαν ολόκληρον παραπέτασμα καπνού.
Προ της τοιαύτης καταστάσεως ο Ζάρας διέταξεν εξώρμησιν της ομάδος Διοικήσεως εκ του τομέως τούτου και μετά λυσσώδη αγώνα τριών τετάρτων οι συμμορίται κατεδιώχθησαν προς την απομωνομένην οικίαν του Τζεβελέκου προς την Δυτικήν πλευράν εις το άκουσμα δε των φωνών των εξωρμησάντων ανδρών απεσυνετέθησαν και έκαστος εζήτει διέξοδον να σωθή και κρυφθή όπισθεν των δένδρων. Εις μίαν των εξωρμήσεων τούτων εφονεύθη ο ενωματάρχης Γκότσης Ιωάννης πεσών ηρωϊκώς.
Καθ’ όλην την διάρκειαν του αγώνος οι λοιποί πολίται της Ζαχάρως και πολλές γυναίκες και οι μαθηταί του Γυμνασίου Ζαχάρως ενίσχυον τους αμυνομένους κομίζοντες πυρομαχικά, ύδωρ και τρόφιμα και ενισχύοντες το Ηθικόν των αμυνομένων.
Τα 2 εσωτερικά φυλάκια του αποσπάσματος Ζάρα / Φυλάκιον Καφενείου και Φυλάκιον Δημοτικού Σχολείου ως και τα δύο έτερα φυλάκια του Αγίου Σπυρίδωνος και Κορδόρυγας, εις τα οποία ημύνοντο οι Χωροφύλακες της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως και οι ΜΑΥ Ζαχάρως υπό την Διοίκησιν του Ανθυπασπιστού Μεταλλοπούλου, εκράτησαν με πείσμα τας θέσεις των μεθ’ όλην την υπερέντασιν της επιθέσεως και τας αλλεπαλλήλους εξωρμήσεις των συμμοριτών μέχρι της 12.30′. μεσημβρινής ώρας οπότε οι συμμορίται διαπιστώσαντες το μάταιον του αγώνος των όστις τους εκόστισεν μεγάλας απωλείας ήρχισαν να χαλαρώνουν την επίθεσιν και να αποσύρονται τμηματικώς.
Την 7ην πρωϊνήν ώραν εν αεροπλάνον υπερέπτη του πεδίου της μάχης όπερ ενήργησεν κατόπτευσιν και απεχώρησεν. Την 8.15′ αφίκοντο δύο αεροπλάνα τα οποία υπερέπτησαν άνωθεν της Κωμοπόλεως και των πέριξ ακολούθως απεχώρησαν χωρίς να βάλλουν.
Την 10ην ώραν αφίκοντο τρία Μαχητικά Αεροπλάνα άτινα έβαλον πολυβολισμών εις τα πέριξ υψώματα της Κωμοπόλεως τα κατεχόμενα υπό των συμμοριτών προξενούντα εις αυτούς πολλάς απωλείας και ενισχύοντα το ηθικόν των αμυνομένων.
Την 13ην και 30 ήρχισαν οι συμμορίται να υποχωρούν εκ τριων κατευθύνσεων.
1/ Το Συγκρότημα Πέρδικα διά των υψωμάτων των Λουτρών Καϊάφα προς Βρύναν Χωρίου Κρεσταίνων, αφού κατέστρεψαν τας Τηλεφωνικάς γραμμάς και την Σιδηροδρομικήν γραμμήν παρά την θέσιν Κλειδί.
2/ Το Συγκρότημα Σαρήγιαννη μετά μέρους του συγκροτήματος Βρεττάκου απεχώρησεν διά των χωρίων Αρήνης και Σκλήβα προς Τρύπες.
3/ Το υπόλοιπον του συγκροτήματος Βρεττάκου μετά του Λόχου Ταϋγέτου υπό τους Αρχισυμμορίτας Κανελλόπουλον και Καθοδηγητήν Γκότσην απεχώρησεν διά των χωρίων Ξηροχωρίου και Μακίστου προς Τρύπες.
Την 31ην και 30 αφίκοντο έτερα 3 μαχητικά αεροπλάνα άτινα επέτυχον να επισημάνωσιν τους υποχωρούντες Κομμουνιστοσυμμορίτας έξωθι του χωρίου Ξηροχωρίου εναντίον των οποίων έβαλον διά ριπών προξενήσαντα εις αυτούς πανικόν.
Τα ανωτέρω δύο συγκροτήματα ανεχώρησαν εκ Τρυπών την 11ην νυκτερινήν ώραν της ιδίας ημέρας μεταφέροντα επί ζώων υπέρ πεντήκοντα τραυματίας και συνηνώθησαν με το Συγκρότημα Πέρδικα όπερ μετέφερεν και αυτό περί τους 25 τραυματίας ήτοι το όλον 75 τραυματίαι.
Έσωθεν και εις τα πέριξ της Κωμοπόλεως ανευρέθησαν 24 πτώματα συμμοριτών επίσης οι υποχωρούντες συμμορίται ενεταφίασαν μεταξύ των χωρίων Αρήνης και Τρυπών 12 εισέτι συμμορίτας αποβιώσαντας καθ’ οδόν λόγω των τραυμάτων, ήτοι εν όλω νεκροί 36.
Εκ των υπερασπιστών της κωμοπόλεως εφονεύθησαν οι κάτωθι:
1/ Μόνιμος ενωματάρχης Γκότσης Ιωάννης του Νικολάου.
2/ Μόνιμος υπενωματάρχης Μπισμπίκος Ευάγγελος του Νικολάου.
3/ Μόνιμος υπενωματάρχης Βλαχοδήμος Δημήτριος του Γρηγορίου.
4/ Μόνιμος χωροφύλαξ Καντιδενός Γεώργιος του Ιωάννου.
5/ » » Κρητικάκης Νικόλαος του Εμμανουήλ.
6/ » » Πασσάς Θεοφάνης του Μιχαήλ.
7/ » » Πολυχρονόπουλος Ιωάννης του Εμμανουήλ
8/ » » Πελεκάνος Ιωάννης του Εμμανουήλ.
9/ » » Μπούρλος Άγγελος του Δημητρίου.
10/ Άνευ θητείας Χωροφύλαξ Δημόπουλος Κων/νος του Λάμπρου.
11/ » » » Σκαρτσολιάς Μιλτιάδης του Γεωργίου.
12/» » » Μιχαλάκης Κυριάκος του Αντωνίου.
Άπαντες οι ανωτέρω του αποσπάσματος Ζάρα.
Οι οπλίται της Διμοιρίας ΜΑΥ Ζαχάρως και ιδιώται, κάτοικοι Ζαχάρως.
12/ Ευθυμιόπουλος Κωνσταντίνος του Σαράντη, όστις ετύγχανεν και Διμοιρίτης, κάτοικος Ζαχάρως.
13/ Μπούτσικας Χρήστος του Νικολάου, κάτοικος Ζαχάρως.
14/ Σάσσαλος Σωτήριος του Γρηγορίου, » «.
15/ Αφροδίτη Θυγ. Γ. Γκότση, » «.
16/ Νικόλαος Γεωργούλιας του Αναστασίου » «.
17/ Ιωάννης Αθανασίου Δαΐκος, » «.
Ιδιαιτέρως πρέπει να εξαρθή ο πραγματικός ηρωϊσμός και η αυτοθυσία του φονευθέντος Διμοιρίτου των ΜΑΥ Ζαχάρως Ευθυμιοπούλου Κωνσταντίνου του Σαράντη, όστις αφού κατά την αρχήν της μάχης περιήλθεν τας θέσεις των ανδρών και των δύο φυλακίων του και ενεθάρρυνεν τούτους ακολούθως διά χωρίου με ενθαρρυντικά συνθήματα. Περί ώραν 9ην πρωϊνήν διαπιστώσας ότι εν οπλοπολυβόλον των Συμμοριτών είχε εγκατασταθή επί της γωνίας μιας οδού εις απόστασιν 150 μέτρων περίπου από των θέσεων του Φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος ας θέσεις μεγάλως απησχόλει και ηπείλει χωρίς να δύναται να εξουδετερωθή, παραλαβών τους οπλίτας ΜΑΥ Αντωνόπουλον Γεώργιον και Λαμπρόπουλον Κωνσταντίνον εξήλθεν των θέσεων των φυλακίων ίνα διά κυκλικής κινήσεως πλησιάση την θέσιν του εν λόγω οπλοπολυβόλου και ρίψη κατ’ αυτού χειροβομβίδα. Αλλά ολίγων πριν φθάση εις την θέσιν όπου θα εξεσφενδόνιζεν την χειροβομβίδα εγένετο αντιληπτός παρ’ ετέρου συμμορίτου ενεδρεύοντος εντός ισογείου οικίας και βληθείς εξ εγγυτάτης αποστάσεως αιφνηδίως εφονεύθη.
Ούτος ετύγχανε καλής οικονομικής καταστάσεως και εδαπάνει και εξ ιδίων υπέρ της διατροφής της Διμοιρίας των ΜΑΥ.
Τόσον είχε πιστεύση εις τον διεξαγόμενον αγώνα και τόσον ήτο προαποφασισμένος να ριψοκινδυνεύση ώστε προ ολίγων μόλις ημερών επί τη προόψει της επικειμένης επιθέσεως είχεν συντάξει και είχεν αφήσει προς φύλαξιν την διαθήκην του διαθέσας την περιουσίαν του μετά θάνατον.
Δέον να εξαρθή η στάσις των 1/ Μαντζίνη Σωτηρίου, παντοπώλειου, όστις από του παραθύρου της οικίας του έρριψεν επί της οδού κατά των συμμοριτών 3 εν όλω χειροβομβίδας και ακολούθως εγκαταλείψας την σύζυγον και θυλάζον τέκνον των διά εξήλυε του ισογείου κατορθώσας να κρυφθή επί παρακειμένου υπογείου. 2/ Μισιχρόνης Παναγιώτης, κουρεύς, όστις άμα τη ενάρξει της επιθέσεως εξελθών της οικίας του και με κίνδυνον να βληθή και εκ της μιας και της ετέρας παρατάξεως κατώρθωσεν να φθάση μέχρι των θέσεων του φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος, και μετά αγωνιώδεις προσπαθείας του όπως μέσα εις το σκότος αναγνωρισθή υπό των ανδρών του εζήτησεν και ου εχορηγήθη όπλον και έλαβεν μέρος εις την μάχην διακριθείς ωσαύτως. Δέον να εξαρθή η στάσις των 1/ Αθανασίας χήρας Ιωάν. Χριστοδουλοπούλου, μαγειρίσσης του Σ.Χ. Ζαχάρως, 2/ Αγγελικής Ευγ. Γρηγ. Γιαννακοπούλου, 3/ Δόμνας Ευγ. Διον. Γιαννακοπούλου, 4/ Μαρίας Θυγ. Ηρακλέους Παπαφωτίου και 5/ Ευγενίας Θυγ. Ηρακλέους Παπαφωτίου, αίτινες αψηφούσαι κάθε κίνδυνον εξήλθον άμα τη ενάρξει της μάχης εκ των οικιών των και έφθασαν μέχρι των θέσεων των φυλακίων πλησίον των μαχομένων ανδρών προς τους οποίους μετέφερον πυρομαχικά και ύδωρ και παρέσχον ποικίλλας εξυπηρετήσεις καθ’ όλην την διάρκειαν της μάχης.
Επίσης δέον να εξαρθή ο ηρωϊσμός των ανδρών της διμοιρίας ΜΑΥ Ζαχάρως 1/ Αντωνόπουλος Γεώργιος, 2/Λαμπρόπουλος Κω/νος, 3/ Παναγούλιας Νικόλαος, 4/ Κυριακόπουλος Κων/νος του Φυλακίου Αγ. Σπυρίδωνος, 5/ Σταυρόπουλος Κων/νος, 6/ Κρανίτης Αντώνιος, 7/ Γρηγορόπουλος Ιωάννης, 8/ Δημητρόπουλος Γεώργιος και 9/ Πούρνος Ιωάννης του Φυλακίου Κορδόρουγας άπαντες επιδείξαντες αρίστην μαχητικήν ικανότητα και συντελέσαντες εις την επιτυχή έκβασιν του αγώνος.
Ετραυματίσθησαν επίσης εκ των υπερασπιστών της Κωμοπόλεως.
1/ Ανθυπασπιστής Χωρ/κής Μεταλλόπουλος Μιλτιάδης του Γεωργίου.
2/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Πολίτης Δημήτριος του Νικολάου.
3/ » » Κολόκας Άγγελος του Σπυρίδωνος.
άπαντες της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως.
4/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Παπαδάκης Νικόλαος του Εμμανουήλ
5/ » » Βασιλάκης Εμμανουήλ του Γεωργίου
6/ » » Κωνστανταδάκης Ιωάννης του Αντωνίου
7/ » » Κωστόπουλος Ιωάννης του Κωνσταντίνου.
8/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Πετρόπουλος Αγησίλαος του Αναστασίου
9/ » » Καλατζάκης Νικόλαος του Αριστείδου.
10/ Άνευ Θητείας Χωροφύλαξ Σπυριδάκης Γεώργιος του Ιωάννου.
άπαντες οι ανωτέρω του αποσπάσματος Ανθυπομοιράρχου Ζάρα Γεωργίου.
Τραυματίαι εξ αδεσπότων σφαιρών.
1/ Αθανάσιος Δημήτρουλας, παντοπώλης, κάτοικος Ζαχάρως.
2/ Παναγιώτης Παναγόπουλος, Σιδηρουργός, κάτοικος Ζαχάρως.
Επροτάθησαν ίνα προαχθώσιν επ’ ανδραγαθία οι τραυματισθέντες κατά την μάχην Αξιωματικοί και οπλίται ήτοι 1/ Ανθυπασπιστής Μεταλλόπουλος Μιλτιάδης, 2/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Παπαδάκης Νικόλαος του Εμμ. 3/ Μόν. Χωρ/λαξ Κωστόπουλος Ιωάννης του Κων/νου, 4/ Μον. Χωρ/λαξ Κωνστανταδάκης Ιωάννης του Αντωνίου 5/ άνευ θητείας Χωρ/λαξ Σπυριδάκης Γεώργιος του Ιωάννου 6/ Χωρ/λαξ Πολίτης Δημήτριος.
Β΄ Προάχθησαν επ’ ανθραγαθία 1/ Ενωματάρχης Παυλίκος Απόστολος του Ιωάννου, 2/ Υπαν/ρχης Αδάμ Δημήτριος του Αθαν. 3/ Υπεν/ρχης Πισιμής Θεόδωρος του Βασιλ. 4/ Υπεν/ρχης Σολδάτος Κων/νος του Σπυρ. 5/ Υπεν/ρχης Μπισμπίκος Ευάγγελ. του Νικολ. 6/ Υπεν/ρχης Γεωργόπουλος Δημήτριος του Σωτηρίου. 7/ Μόν. Χωρ/λαξ Ζαμπατάκης Δημήτριος του Στεφάνου, 8/ Μον. Χωρ/λαξ Κολλαράς Γεώργιος του Θεοδώρου, 9/ Μον. Χωρ/λαξ Κατσιβέλης Παύλος του Σταύρου, 10/ Μον. Χωρ/λαξ Καλτιφεδάκης Γεώργιος του Εμμ. 11/ Μον. Χωρ/λαξ Ματθιόπουλος Κων/νος του Μάρκου, 12/ Νασιρίδης Βασίλειος του Παναγιώτου, 13/ Α.Θ. Χωρ/λαξ Δημητρούλης Χρήστος του Νικολάου, 14/ Μον. Χωρ/λαξ Κατερινάκης Ιωάννης του Ανδρέου, 15/ Μον. Χωρ/λαξ Γραμμένος Ανδρέας του Δημητρίου, 16/ Μον. Χωρ/λαξ Αντωνόπουλος Χαράλαμπος του Χρυσάνθου, 17/ Μον. Χωρ/λαξ Κουτσοχέρας Ιωάννης του Γεωργ. 18/ Μον. Χωρ/λαξ Χρας Ανδρέου του Διαμαντή, 19/ Άνευ θητείας Χωρ/λαξ Κολλάτος Γεώργιος του Ιωάννου, 20/ Μον. Χωρ/λαξ Τσοπονάκης Πέτρος του Χαραλ. 21/ Άνευ Θητ. Χωρ/λαξ Ασημακόπουλος Αρέτος του Κων/νου, 22/ Μον. Χωρ/λαξ Μπογδάνης Φώτιος του Νικολάου, 23/ Μον. Χωρ/λαξ Καραθεοδωρής Ιωάννης του Ευστρατίου, 24, Μον. Χωρ/λαξ Τζαβάρας Αριστείδης του Θεοδ. 25/ Μον. Γόγαλης Απόστολος του Μιχ. 26/ Μον. Χωρ/λαξ Κεχαγιόπουλος Πέτρος του Παναγ. 27/ Άνευ Θητ. Χωρ/λαξ Σκούφης Γεώργιος του Σπυρίδωνος, 28/ Μον. Χωρ/λαξ Ηλίας Ευάγγελος του Στεφάνου, 29/ Μον. Χωρ/λαξ Πέτσας Γεώργιος, 30/ Τσίγκαλης Δημήτριος του Νικ. 31/ Μον. Χωρ/λαξ Χύτας Γεώργιος του Στεφάνου, 32/ Μον. Χωρ/λαξ Τζώρτζογλου Δημήτριος του Μαρ. 33/ Μον. Χωρ/λαξ Τσαμπούκος Κυριάκος του Δημητρίου, 34/ Μον. Χωρ/λαξ Σεργίνης Αστέριος του Δημητρίου, 35/ Άνευ Θητ. Χωρ/λαξ Νικολετόπουλος Γεώργιος του Λυκούργου, 36/ Μον. Χωρ/λαξ Παπαβασιλείου Χαράλαμπος του Μαρίνου, 37/ Μον. Χωρ/λαξ Φίλιππος του Λαζάρου, 38/ Μον. Χωρ/λαξ Βλάχος Φώτιος του Αναστασίου, 39/ Μον. Χωρ/λαξ Κυριακόπουλος Ιωάννης του Βασιλ. 40/ Μον. Χωρ/λαξ Μήτσικας Άγγελος του Δημητρίου 41/ Ψαράς Αχιλλεύς του Χαριλάου, 42/ Μπουζάκης Ηλίας του Κων/νου Μον. Χωρ. 43/ Μον. Χωρ/λαξ Ψύρας Χρήστος του Κων/νου, 44/ Άνευ Θητ. Χωρ/λαξ Καραχάλιος Κων/νος του Σπυρίδωνος 45/ Μον. Χωρ/λαξ Χατζήγιαννης Ιωάννης του Σταύρου, 46/ Καλατζάκης Μιχαήλ του Αθανασίου, Μον. Χωρ/λαξ. 47/ Μον. Χωρ/λαξ Τσελής Χρήστος του Σεραφείμ, 48/ Μον. Χωρ/λαξ Σουρουνάκης Νικόλαος του Εμμ. 49/ Χίτος Κων/νος του Βασιλ. Μον. Χωρ/λαξ, 50/ Μον. Χωρ/λαξ Ποντικίνας Βασίλειος του Ιωάν. 51/ Χωρ/λαξ Μον. Σταματόπουλος Φώτιος του Κων/νου, και 52/ Μον. Χωρ/λαξ Τσουμπέκης Λύσανδρος του Αθαν. Διότι Διμοιρίται, ομαδάρχαι σκοπευταί πολυβόλων, όλμων κ.λ.π. ασυρματισταί όντες εμάχοντο επί δωδεκάωρον ακάλυπτοι και όρθιοι, ανεχαίτιζον μιαν μετά την άλλην τας επιθέσεις των συμμοριτών, εκθέσαντες ούτω την ζωήν των εις άμεσον και πρωτοφανή κίνδυνον.
Γ΄ Ν’ απονεμηθώσι Μετάλλια Ανδρείας εις τους 1/ Υπεν/ρχην Σπυρόπουλον Δημήτριον 2/ Μον. Χωρ/λαξ Ντίγκαν Απόστολον, 3/ Μον. Χωρ/λαξ Μερεντίκην Ιωάννην του Β. 4/ Μον. Χωρ/λαξ Γούσιαν Σωκράτην του Αλεξάνδρου, 5/ Μον. Χωρ/λαξ Τσόκαν Βασίλειον του Δημ. 6/ Μον. Χωρ/λαξ Σταμικόπουλον Γεώργιον του Χαραλ. 7/ Μον. Χωρ/λαξ Πετροδήμος Δημήτριος του Κων/νου.
Δ΄ Ν’ απονεμηθώσι αι νόμιμοι μεταθανάτιοι προαγωγαί εις τους τετιμημένους νεκρούς ήρωας 1/ ενωματάρχην Γκότσην Ιωάννην, 2/ Υπεν/ρχην Μπισμπίκον Ευάγγελον του Νικολ. 3/ Υπεν/ρχης Βλαχοδημήτρης Δημήτριος του Γρηγορίου, 4/ Καντιδενόν Γεώργιον του Ιωαν. 5/ Μον. Χωρ/λαξ Κρητικάκην Νικόλαον του Εμμ. 6/ Μον. Χωρ/λαξ Πολυχρονάκην Ιωάννην του Εμμ. 8/ Μον. Χωρ/λαξ Πελεκάνον Ιωάννην του Εμμ. 9/ Μον. Χωρ/λαξ Σκαρτσόλιον Μιλτιάδην του Γεωργίου. 10/ Μον. Χωρ/λαξ Μπούρλας Άγγελος του Δημητρίου, 11/ Ευθυμιόπουλον Κων/νον του Σαράντη, Αρχηγόν των Μονάδων Αυτασφαλείας υπαίθρου Ζαχάρως και ν’ αποσταλή εις τας οικογενείας των εύφημος μνεία.
Ν’ απονεμηθώσι μετάλια ανδρείας εις τους 1/ Υπ/ρχην Σπυρόπουλον Δημήτριον 2/ Μ.Χ. Ντίγκαν Απόστολον 3/ Μ.Χ. Μερεντίτην Ιωάννην του Βαΐου 4/ Μ.Χ. Γούσιαν Σωκράτην του Αλεξάνδρου 5/ Μ.Χ. Τσόκον Βασίλειον του Δημητρίου 6/ Μ.Χ. Σταμικόπουλον Γεώργιον του Χαρ. 7/ Μ.Χ. Πετρόπουλον Αγησίλαον του Αναστασίου 8/ Μ.Χ. Ντίναν Λεωνίδαν του Δημητρίου 9/ ΜΠΧ Παπασπύρου Σπυρίδωνα του Κων/νου 10/ Μ.Χ. Βασιλάκην Εμμανουήλ του Γεωργίου, 11/ Μ.Χ. Χανιωτάκην Γεώργιον του Θεμιστοκλέους 12/ Μ.Χ. Μακρυγιάννην Νικόλαον του Ιωάννου, 13/ Μ.Χ. Καλοϊτζάκην Μιχαήλ του Αθανασίου 14/ Στασινόν Δημήτριον του Λάμπρου 15/ Μ.Χ. Νικολόπουλον Νικόλαον του Δημητρίου 16/ Α.Θ.Χ. Σταυρόπουλον Χρυσόστομον του Γεωργίου, 17/ Μ.Χ. Σκαράκης Μιχαήλ του Αθανασίου, 18/ Παρασκευόπουλον Σπυρίδωνα του Κων/νου, 19/ Ρεστάνην Κων/νον του Ιωσήφ 20/ Κυριαζίδην Χριστόφορον του Ιωάννου 21/ Μάβαν Νικόλαον, 22/ Λαμπρόπουλον Κων/νον του Δημητρίου, 23/ Κουρήν Κων/νον του Παναγιώτου 24/ Νικολόπουλον Ιωάννην του Γεωργίου, 25/ Βδουκάκην Αντώνιον του Ανδρέα, 26/ Μάρκου Παναγιώτην του Γεωργίου, 27/ Τσίκαν Νικόλαον του Φιλίππου, 28/ Θεοφιλόπουλον Γεώργιον του βασιλείου, 29/ Φωτόπουλον Γεώργιον του Ιωάννου, 30/ Παπαγεωργίου Θεόδωρον του Θεοδώρου 31/ Κιάμον Χρίστον του Σπυρίδωνος, 32/ Λουρήν Ανδρέαν του Περικλέους 33/ Κουνδουράκην Στυλιανόν του Εμμανουήλ 34/ Οικονομέαν Ηλίαν του Νικολάου 35/ Παυλήν Δημήτριον του Θεοδώρου 36/ Τριαντόπουλον Βασίλειον του Γεωργίου, 37/ Χρονόπουλον Θεοχάρην του Χαραλάμπους, 38/ Σωτηρόπουλον Αθανάσιον του Σωτηρίου. Και τους λοιπούς άνδρας της Υπ/σεως χωροφυλακής Ζαχάρως και ΜΑΥ, επιδειξάντων απάντων αρίστην μαχητικήν ικανότητα και συντελεσόντων εις την επιτυχή έκβασιν του αγώνος.
ΣΤ΄ Ν’ απονεμηθώσι αι νόμιμαι ηθικαί αμοιβαί εις τους κάτωθι κατοίκους της Ζαχάρως, διότι άλλοι διαρκούσης της μάχης συμμετέσχον ενεργώς εν όπλοις και άλλοι εν συμπράξει μετά των μαχομένων και άλλοι ευθύς μετά την μάχην επεδείξαντες ηρωϊσμόν και αυταπάρνησιν, συντελέσαντες και ούτοι εις την επιτυχή έκβασιν του αγώνος, ήτοι: 1/ Δόμνα Ευγ. Διον. Γιαννακοπούλου, 2/ Φωτούλα Ευγ. Διον. Γιαννακοπούλου, 3/ Βάσω Χείλιου, 4/ Ελπινίκη Θυγ. Διον. Σασσόπουλου, 5/ Βεατρίκη Ευγ. Διον. Σασσόλου, 6/ Φώτιον Δημήτρουλαν, 7/ Αριστομένην Ηρ. Κριτσέλην, μαθητρίας και μαθητάς του Γυμνασίου, 8/ Γεώργιον Διον. Τζαμαλούκαν Ιατρόν, 9/ Ιωάννην Θάνον, 10/ Σπύρον Ανδρέου Σάσσαλον 11/ Λεωνίδαν Θεοδ. Παναγόπουλον, 12/ Ιωάννην Αλεξανδρόπουλον Συμ/φον, 13/ Αθανασία Χ. Ιωάννου Χριστοδουλοπούλου, 14/ Αγγελική Ευγ. Γρηγορίου Γιαννοπούλου, 15/ Ευαγγελία Θυγ. Ηρ. Κριτσέλη, 16/ Γεώργιον Τζέμον, 17/ Ευγενίαν Παπαφωτίου, 18/ Αναστάσιον Μοτράγκον, 19/ Γεώργιον Κων/νου Ζιάταν και 20/ Διονύσιον Κων/νου Ζιάταν.
Ούτω έληξεν η Δευτέρα επίθεσις των Συμμοριτών κατά της ΖΑΧΑΡΩΣ με πλήρη συντρηβήν των και με μεγάλας απωλείας των Συμμοριτών.

3η ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΖΑΧΑΡΩΣ

Κατόπιν των 2 προηγουμένων αποτυχουσών επιθέσεων κατά της Ζαχάρως ήτοι της 21ης Οκτωβρίου του 1947 και της 24ης Ιουνίου του 1948 οι Κομμονιστοσυμμορίται μένεα πνέοντες διά την αποτυχίαν απεφάσισαν να επιτεθώσιν και τρίτην φοράν διά πολύ μεγάλων δυνάμεων.
Σκοπός της επιθέσεως ταύτης ήτο η καταστροφή της Ζαχάρως η λαφυραγώγησις και ο έλεγχος επί της ακτής του Κυπαρισσιακού Κόλπου και η αποκοπή των συγκοινωνιών μεταξύ Αθηνών – Πατρών – Μεσσηνίας.
Ούτω δυνάμεις των Κομμονιστοσυμμοριτών υπό την Διοίκησιν των Γκιουζέλη, Κανελλοπούλου, Κονταλώνη και Σαρήγιαννη.
Αποφασίζεται και πραγματοποιείται η συγκέντρωσις των Κομμονιστικών τμημάτων εις το Χωρίον Ράχες – Καρδαμίτση, δυτικώς Τροπαίων διά να μη γνωσθώσιν οι προθέσεις των και μελετάται ο τρόπος ενεργείας και η διάθεσις των Κομμονιστοσυμμοριτών.
Αποστέλλεται κλιμάκιον της Διοικήσεως των συμμοριτών προς Ζαχάρω διά λεπτομερειακόν καταρτισμόν του Σχεδίου ενεργείας, ίνα τα τμήματα των Κ-συμμοριτών κινούμενα εκ του ας άνω χώρου συγκεντρώσεως, κατά το δυνατόν να ενεργήσουν αμέσως διά την επίτευξιν αιφνιδιασμού και εις την φρουράν Ζαχάρως, αλλά και εις την Ανωτάτην Στρατιωτικήν Διοίκησιν Πελοποννήσου προς αποφυγήν ματαιώσεως της επιθέσεως η εγκαίρου αφίξεως ενισχύσεων προς τους αμυνομένους.
Εις την περιοχήν της Αρχαίας Ολυμπίας ευρίσκετο το 616 Τάγμα της 72ας Ταξιαρχίας υπό τον Ταγματάρχην Χρυσούλην, όπερ ήτο γνωστόν εις τους Κ-συμμορίτας. Συμφώνως προς το Σχέδιον δύναμις εκ 4 Λόχων /350/ συμμορίται περίπου εκ του Αρχηγείου Ταϋγέτου υπό τον Κονταλώνην Γεώργιον Αντισυνταγματάρχην Επιτελάρχην της ΙΙΙ.’ Κομμουνιστικής Μεραρχίας Πελοποννήσου θα επιτίθετο εκ δυσμών και Νοτιοδυσμών κατά των εν τη Κωμοπόλει τριών αντιστάσεων του Δημοτικού Σχολείου, του Καφενείου Μουσαμά, και του Αγίου Σπυρίδωνος, 2/ Ο Λόχος Ασφαλείας και ο 8ος Λόχος εκ Μαινάλου /150/ συμμοριτών θα επιτίθετο, εκ της αντιθέτου πλευράς εναντίον της αντιστάσεως του Αγίου Σπυρίδωνος, έτερον Τάγμα Κομμουνιστοσυμμοριτών του Μαινάλου 250 περίπου συμμοριτών υπό τον Βρεττάκον, θα επιτίθετο συγχρόνως εναντίον της αντιστάσεως Στρογ-γυλοράχης υψώματος Δυτικώς της Ζαχάρως. Έτερον Τάγμα Κομμονι-στοσυμμοριτών δυνάμεων Αχαϊοήλιδος δυνάμεως 250 ανδρών υπό τον Ζαχαριάν θα κατελάμβανεν θέσεις εις Αλφειόν, Βορείως των Κρεσταίνων, προς αντιμετώπισιν του Τάγματος Χρυσούλη, ευρισκόμενον εις Αρχαίαν Ολυμπίαν και ο 1ος Λόχος του ιδίου Αρχηγείου, διετέθη προς αντιπερισπασμόν εις περιοχήν πλατάνου.
Διά την αντιμετώπισιν ενισχύσεων εκ Κυπαρισσίας και Μεσσηνίας γενικώς ετάχθη ο 1ος Λόχος δυνάμεως 80 συμμοριτών υπό τον Κουτρουλάκην.
Ελαφραί επίσης δυνάμεις ετάχθησαν προς αντιμετώπισιν ενισχύσεων εκ Πύργου Σιδηροδρομικώς. Εις χείρας της Κομμονιστικής Μεραρχίας παρέμεινεν 1/ ένας Λόχος προς εφεδρείαν.
Ούτω η ΙΙΙ.’ Κομμονιστική Μεραρχία διέθεσεν διά την επιχείρησιν ταύτην /15/ Λόχους Σύνολον δυνάμεως 1100 /χιλίων εκατό/ περίπου Κομμονιστοσυμμορίται με Γενικόν επιτελάρχην τον Κωνσταντίνον Κανελλόπουλον, και Γενικόν Πολιτικόν Επίτροπον τον Νικόλαο Γκότσην.
Ο οπλισμός των κομμουνιστών απετελείτο εκ δύο /2/ βαρέων όλμων εκάστη δε συμμοριακή ομάς αποτελουμένη εκ 5-7 συμμοριτών διέθετον ανά εν οπλοπολυβόλον ένα /1/ αντιαρματικόν εκτοξευτήν / αντιαρματικήν Γροθιάν/ και εν αυτόματον ΣΤΕΝ και οι υπόλοιποι ατομικά όπλα κυρίως Αγγλίας. Το Αρχηγείον των συμμοριτών διέθετεν ένα ασύρματον επίσης 50 ζώα ιππεύσεως και φόρτου, επί των τελευταίων τούτων είχον όπλα. Επίσης είχον επιτάξη και 200 ζώα φόρτου.
Τα στελέχη των Κομμονιστών κατετοπίσθησαν διά τον τρόπον ενεργείας και ιδίως ετονίσθη εις αυτούς η ανάγκη της αμέσου αγκιστρώσεως εις τας οικίας και η αποφυγή καθηλώσεως τούτων επί του εκτεταμένου ακαλύπτου και θεριζομένου υπό των πυρών εδάφους ως επίσης και η διά διατρήσεως των οικιών προώθησις τούτων μέχρι των αντιστάσεων προς αποφυγήν των βαλλομένων οδών και λοιπών σημείων.
Η δύναμις των υπερασπιστών της Ζαχάρως, απετελείτο εξ 100 περίπου ανδρών του αποσπάσματος Ζάρα /19/ ανδρών της Υποδιοκήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως και 37 ανδρών της Διμοιρίας των ΜΑΥ Ζαχάρως. Το απόσπασμα Ζάρα Διοικούσεν ο έφεδρος Υπολοχαγός Κανελλόπουλος Περικλής του Ζάρα απουσιάζοντος εις την Τρίπολιν με άδειαν. Ήτοι η δύναμις που υπεράσπιζεν την Ζαχάρω ανήρχετο εις 156 άνδρας περίπου, ο οπλισμός της δυνάμεως ταύτης απετελείτο εξ ενός όλμου των 81 χιλιοστών δύο /2/ ατομικών τοιούτων ενός πίατ του αποσπάσματος Ζάρα /3/ μυδραλλίων /17/ οπλοπολυβόλων και 17 αυτομάτων όπλων και των υπολοίπων ατομικών όπλων και /700/ χειροβομβίδων /Μίλς/. Κατόπιν συνεννοήσεως του Διοικούντος το απόσπασμα Ζάρα Υπολοχαγού Κανελλοπούλου Περικλέους με τον Διοικήτην της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως Ανθυπομοιράρχου Καπετανάκη κατενεμήθη η ανωτέρω δύναμις εις /5/ φυλάκια ήτοι «Δημοτικού Σχολείου» εις την Νοτίαν πλευράν της Κωμοπόλεως 2/ Καφενείον Μουσαμά εις το Κέντρον της Κωμοπόλεως, 3/ Στρογγυλόραχη ύψωμα προς δυσμάς της Κωμοπόλεως εις απόστασιν 500 μέτρων περίπου, άπαντα τα φυλάκια ταύτα κατείχοντο υπό των ανδρών αποσπάσματος Ζάρα με Διοικητήν τον έφεδρον Υπολοχαγόν Κανελλόπουλον Περικλήν, όστις είχε τον Σταθμόν Διοικήσεως του εις το Φυλάκιον του Καφενείου Μουσαμά, και 4ον εις τα Φυλάκια 1/ Του Αγίου Σπυρίδωνος και 2/ της Κορδόρουγας προς την βορείαν πλευράν της Κωμοπόλεως. Αμφότερα τα ανωτέρω δύο φυλάκια κατείχοντο αναμίξ υπό των Χωροφυλάκων της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως και των ΜΑΥ Ζαχάρως υπό την Διοίκησιν του Ανθυπομοιράρχου Καπετανάκη Β. Επί των θέσεων απάντων των Φυλακίων τούτων είχον κατασκευασθή λιθόκτιστα πολυβολεία και θέσεις σκοπευτών. Τα προαναφερθέντα Συμμοριακά Συγκροτήματα εκκινήσαντα εκ των επαρχιών Γορτυνίας και Ηλείας, συνεκεντρώθησαν την νύκτα της 10-11ης Οκτωβρίου 1948 έφθασαν εις την δασώση έκτασιν της Κωστομέρας /3/ ώρας έξωθεν της Ζαχάρως και παρέμειναν εκεί κρυπτόμενοι επιμελώς καθ’ όλην την ημέραν της 12ης Οκτωβρίου. Κατά την διαδρομήν των συνελάμβανον άπαντα αδιακρίτως τα πρόσωπα άτινα τους αντιλαμβάνοντο καθ’ οδόν και ούτω είχον συγκεντρώση εις Κωστομέραν άνω των 70 χωρικών.
Εκ Κωστομέρας εξεκίνησαν μετά συγκέντρωσιν και ομιλίαν προς τους συμμορίτας του Αρχηγού των Συγκροτημάτων Στεφάνου, τας πρώτας εσπερινάς ώρας της 12ης Οκτωβρίου μετά βραδυνήν και προφυλακτικήν πορρείαν επλησίασαν την Κωμόπολιν εξ όλων των κατευθύνσεων περί την πρωϊνήν της 13ης Οκτωβρίου, καταλαμβάνοντες θέσεις χωρίς να πλησιάσουν τα φυλάκια. Οι συμμορίται οίτινες είχον καταλάβη θέσεις πέριξ της κωμοπόλεως περί την 4ην πρωϊνήν ώραν της 13ης Οκτωβρίου ήρχισαν μετά πάσης προφυλάξεως να πλησιάζωσιν τας θέσεις των φυλακίων διά να επιτύχωσιν αιφνιδιασμόν, εγένοντο όμως παντού εντιληπτοί εις ικανήν απόστασιν από των φυλακίων και την 4.20΄ ώραν εξεδηλώθησαν τα πυρά των, εναντίον όλων των φυλακίων συγχρόνως.
Οι επιτιθέμενοι συμμορίται από της ενάρξεως της επιθέσεως μέχρι της 6ης πρωϊνής ησχολήθησαν κυρίως με την κατάληψιν θέσεων επί των οικιών και των οδών, εις την κατασκευήν προχείρων πολυβολείων, αρκούμενοι εις παρενοχλητικά πυρά εναντίον των θέσεων. Κατέλαβον ούτω κατά το χρονικόν τούτο διάστημα άπαντα τα οικήματα πλησίων των φυλακίων πλείστα των οποίων διέτρησαν διά σιδηρών λοστών εκ της οπισθίας πλευράς διά να φθάσωσιν εις την ετέραν πλευράν έναντι των θέσεων των υπερασπιστών επί της οποίας ήνοιγον έσωθεν μικράς οπάς και ετοποθέτουν απαρατήρητοι οπλοπολυβόλα. Βαρείς όλμους ετοποθέτησαν επί του υψώματος «Αγίου Ηλία» ανατολικώς της Ζαχάρως και επί του υψώματος «Μαυροβούνι» βορείως της Ζαχάρως περί τα 1500 περίπου μέτρα, τα δε πολυβόλα Βίκερς και θέσεως ετοποθέτησαν επί των ιδίων ανωτέρω θέσεων και μεταξύ του Σδηροδρομικού Σταθμού και της Κωμοπόλεως.
Η έντασις της Μάχης έφθασεν εις το κατακόρυφον από της 7ης πρωϊνής, ότε οι επιτιθέμενοι ήρχισαν να ρίπτουν καπνογόνα βλήματα όλμων έμπροσθεν των θέσεων των φυλακίων και να βάλλωσι καταιγιστικώς κατ’ αυτών διά βαρέων όπλων και ατομικών τοιούτων. Από της 9ης ώρας ήρχισαν να θέτωσιν πυρ προ των εις το οίκημα των ΤΤΤ, Γραφείου πλησίον του φυλακίου Μουσαμά και διαδοχικώς εις τα οικήματα της Αγροτικής Τραπέζης του Φαρμακείου Αθανασίου Παπαδόπουλου και των 6 υπολοίπων ιδιωτικών οικιών τας οποίας επυρπόλυσαν εις το Κέντρον της Κωμοπόλεως και εις την βορείαν πλευράν προ του φυλακίου Κορδόρουγας, ενώ συγχρόνως συνέχιζον με την ιδίαν έντασιν και δι’ όλων των παντοίων όπλων επίθεσιν κατά των φυλακίων. Ταυτοχρόνως εις τα φυλάκια Αγίου Σπυρίδωνος και Κορδορούγας έκαμνον χρήσιν αντιαρματικών εκτοξευτών δύο των οποίων εξεράγησαν εις τον μανδρότοιχον του Αγίου Σπυρίδωνος, εις δε έπεσεν εντός πολυβολείου του Αγίου Σπυρίδωνος χωρίς να εκραγή. Ούτω παρ’ όλας τας λυσσώδεις επιθέσεις των συμμοριτών άπαντα τα φυλάκια του Δημοτικού Σχολείου, Καφενείου Μουσαμά, Στρογγυλόραχης, Αγίου Σπυρίδωνος και Κορδόρουγας, ημύνοντο με αφάνταστον ηρωϊσμόν κατά των λυσσαλέων επιθέσεων των συμμοριτών. Ο πληθυσμός της Κωμοπόλεως άνδρες, γυναίκες και Μαθηταί Γυμνασίου εβοήθουν τους υπερασπιστάς μεταφέροντες πολεμοφόδια, τρόφιμα και ύδωρ εις τα Μαχόμενα φυλάκια αψηφούντες το πύρ των επιτιθεμένων. Το 616 Τάγμα της 72ας Ταξιαρχίας ευρισκόμενον εις περιοχήν της Αρχαίας Ολυμπίας διέβη τον Αλφειόν κατά τας εσπερινάς ώρας της 12ης Οκτωβρίου και κατώρθωσεν διά συντόμου πορείας και απαρατήρητον εκ μέρους των συμμοριτών να φθάση εις τους πρόποδας του όρους Λαπίθα εις την Βορείαν πλευράν και κάτωθεν του υψοδείκτου 773 και του Χωρίου Σμέρνας κατόπιν Διαταγής της Ανωτέρας Στρατιωτικής Διοικήσεως Πελοποννήσου ληφθείσης την 6ην ώραν της 13ης Οκτωβρίου και εκινήθη προς Ζαχάρω με αποστολήν την ενίσχυσιν της φρουράς ταύτης ήτις εμάχετο απεγνωσμένως από της 4ης πρωϊνής ώρας κατά των συμμοριτών. Την 8.30′ ώραν το Τάγμα αφίχθη εις Χωρίον Σμέρναν και εκινήθη επιγόντως προς Ζαχάρω. Ανέτρεψεν τα εις τα πέριξ υψώματα του Χωρίου Σμέρνας εγκατεστημένα τμήματα συμμοριτών εβάδισεν διά τριων Λόχων εν πρώτω κλιμακίω κατά της Β. Ανατολικής και Ανατολικών υψωμάτων της Ζαχάρως, ανέτρεψαν τας επί των υψωμάτων τούτων αντιστάσεις αίτινες κατείχοντο υπό των συμμοριτών και αίτινες έβαλον κατά της Ζαχάρως διά σφοδρών πυρών ως και κατά των Λόχων του Τάγματος έφθασαν την 11ην πρωϊνήν προ της Ζαχάρως. Διά δημιουργηθείσης βάσεως πυρός εξ όλμων κ’ οπλοπολυβόλων ανετράπησαν αι αντιστάσεις δι’ επιθέσεως των τριών Λόχων και υποστηρίξεως εκ των πυρών της Βάσεως. Άπαντα τα φυλάκια της Ζαχάρως ανθίσταντο ηρωϊκώς εις όλας τας επιθέσεις των συμμοριτών και ανεπτερώθη το ηθικόν των αμυνομένων μόλις αντελήφθησαν την επέμβασιν του Τάγματος διά των πυρών εκ των Βορείων υψωμάτων της Ζαχάρως.
Την 9.10′ ώραν ενεφανίσθη εν αεροπλάνον το οποίον υπερέπτη του πεδίου της Μάχης δι’ αναγνώρισιν και κατόπιν απεσύρθη. Την 11.45′ ώραν ενεφανίσθησαν δύο μαχητικά αεροπλάνα άτινα έβαλλον διά πολυβόλων και ρουκετών κατά των θέσεων των συμμοριτών.
Την 11ην ώραν εγένετο Γενική και συντονισμένη εξόρμησις των συμμοριτών καθ’ όλων των Φυλακίων αλλά απεκρούσθη.
Την 11.45′ ανετράπησαν οι συμμορίται και ήρχισαν φεύγοντες πανικόβλητοι προς απάσας τας διευθύνσεις. Οι Λόχοι του Τάγματος απέκοψαν την υποχώρησιν και τας οδούς διαφυγής προς Ξηροχώριον και Σμέρναν και Παληόβρυσιν.
Την 12.30, εν τμήμα των συμμοριτών όπερ είχε προωθηθή εις το Νεκροταφείον της Κωμοπόλεως αντελήφθη την προσέγγυσιν του Τάγματος από Βορρά και ειδοποίησεν τους Διοικούντας ότε διετάχθη η εντός 10 λεπτών της ώρας έναρξις κατευσπευσμένης γενικής αποχωρήσεως διά της ανατολικής πλευράς της Ζαχάρως, και των υψωμάτων Αγίου Ηλία και Κωτσαρέλου προς χωρίον Σχίνους.
Οι συμμορίται έφευγον πανικόβλητοι και προς πάσας τας κατευθύνσεις αίτινες ήσαν ελεύθεραι, πλην όμως οι Λόχοι του Τάγματος δεν ηδυνήθησαν να εγκλωβίσουν άπαντας τους επιτιθέντας συμμορίτας διότι εγκαίρως είχον αποσύρει πολλάς δυνάμεις. Οι Λόχοι του Τάγματος εκινήθησαν ανατολικώτερον προς κατάληψιν των υψωμάτων προς το Χωρίον Σχίνοι, ένθα κατεμετρήθησαν 30 πτώματα συμμοριτών εάν προστεθούν εις τούτους /20 νεκροί, οίτινες ευρέθησαν επί των θέσεων που έβαλλον οι όλμοι και 14 οίτινες ανευρέθησαν την επομένην κατά την κίνησιν του Τάγματος, ήτοι το όλον 64, νεκροί.
Την επομένην το Τάγμα επροχώρησεν προς Κωστομέραν /3/ ώρας ανατολικώς της Ζαχάρως και καθ’ οδόν εφαίνοντο μεγάλαι κηλίδες αίματος. Εις Κωστομέραν το Τάγμα επληροφορήθη ότι την προηγουμένην διήλθεν ο Κανελλόπουλος Κωνσταντίνος και Γκότσης μετά 200 περίπου συμμοριτών εκ των οποίων /50/ βαρέως τραυματίαι φερόμενοι επί κτηνών αργότερον δε περί την 10ην ώραν της 14ης του μηνός διήλθεν Φάλαγξ κτηνών επιταχθέντων εκ των πέριξ χωρίων από της προηγουμένης ημέρας μετά 100 και πλέον τραυματιών. Εντός και πέριξ της Κωμοπόλεως ανευρέθησαν και ενεταφιάσθησαν /34/ πτώματα συμμοριτών, ούτω οι νεκροί των συμμοριτών εξοντωθέντων υπό της Φρουράς της Ζαχάρως και του 616 Τάγματος Πεζικού ανήλθον εν συνόλω εις τους 180 οι δε τραυματίαι υπερέβησαν τους 100. Μεταξύ των φονευθέντων συμμοριτών ήτο και ο Αρχισυμμορίτης Κούτρης Παναγιώτης εκ Καλλιρόης Μεσσηνίας πολιτικός επίτροπος του Α΄ Συμμοριακού Τάγματος Ταϋγέτου και εκ Λαγκαδίων Γορτυνίας Ταγματάρχης Επιμελητείας του 3ου Συμμοριακού Συγκροτήματος.
Αι εκ Πύργου αφιχθείσαι θαλασσίως δυνάμεις προς ενίσχυσιν της Φρουράς Ζαχάρως υπό την προστασίαν του περιπολικού του στόλου το οποίον έρριψεν περίπου δύο βολάς κατά τμημάτων του Τάγματος εκ παρεξηγήσεως απεβιβάσθησαν εις την παραλίαν μεταξύ Ζαχάρως και Κακοβάτου καθ’ ον χρόνον υπεχώρουν με πανικόν οι συμμορίται δεν επρόλαβον όμως να έλθουν εις επαφήν μετ’ αυτών ειμή εξ αποστάσεως, έβαλλον μόνον δι’ όλμων.
Απώλειαι ημετέρων δυνάμεων
1/ Του 616 Τάγματος της 72 Ταξιαρχίας εις νεκρός Στρατιώτης και 2 ελαφρώς τραυματίαι και εις ημιονηγός ιδιώτης ελαφρώς τραυματίας.
2/ Της Φρουράς Ζαχάρως Νεκροί
α/ Μόνιμος Υπεν/ρχης Μπουρογιαννόπουλος Αριστείδης του Αλεξάνδρου.
β/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Καρανικόλας Αθανάσιος του Αγαπητού.
γ/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Τσάφος Νικόλαος του Θεμιστοκλέους.
δ/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Γιολδάσης Δημήτριος του Κων/νου.
ε/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Χαλδαίος Κων/νος του Θεοδώρου.
Άπαντες οι ανωτέρω του Αποσπάσματος Ζάρα.
Τραυματίαι της Μάχης 13ης Οκτωβρίου εκ της Φρουράς Ζαχάρως
Α.΄ 1/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Ασημακόπουλος Πέτρος του Ευθυμίου
2/ » » Βεργάδος Θεόδωρος του Αθανασίου.
3/ » » Λυκογιάννης Νικόλαος του Γεωργίου.
4/ » » Παπασπύρου Σπυρίδων του Κων/νου.
5/ » » Σπυράκης Μιχαήλ του Αθανασίου.
6/ » » Κιάμος Χρίστος του Σπυρίδωνος.
7/ » » Μπολδάκης Φώτιος του Νικολάου.
8/ » » Τσουμπέδακης Λύσανδρος του Αθανασίου.
9/ » » Κουτσοκέρας Ιωάννης του Γεωργίου.
10/ » » Κατσιβέλης Παύλος του Σταύρου.
11/ » » Μπαταλιάς Γεώργιος του Βασιλείου.
12/ » » Λουκάς Νικόλαος του Παναγιώτου.
13/ » » Σταματόπουλος Γεώργιος του Χαρίτου.
14/ » » Σαβοριανάκης Ευάγγελος του Αντωνίου.
15/ » » Μάρκου Παναγιώτης του Γεωργίου.
16/ Άνευ Θητείας Χωρ/λαξ Κολλάτος Γεώργιος του Ιωάν.
17/ » » » Σκούφης Γεώργιος του Σπυρίδωνος.
18/ » » » Καραχάλιος Κων/νος του Σπυρίδωνος.

Άπαντες οι ανωτέρω του Αποσπάσματος Ζάρα.
Β.΄ Της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως.
1/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Παναγόπουλος Αντώνιος του Παναγιώτου.
2/ Μόνιμος Χωροφύλαξ Κονταλής Διονύσιος του Παναγιώτου.

Γ.΄ Της Διμοιρίας ΜΑΥ Ζαχάρως.
1/ Καλογερόπουλος Παναγιώτης του Δημητρίου.
Ωσαύτως ετραυματίσθησαν οι ιδιώται.
1/ Αγγελική Θυγάτηρ Γρηγορίου Γιαννακοπούλου, καθ’ ον χρόνον μετέφερεν εις τας θέσεις του Φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος ύδωρ εις τους μαχομένους.
2/ Τασσόπουλος Κων/νος του Δημητρίου.
3/ Τασσοπούλου Γιαννούλα συζ. Του Δημητρίου.
4/ Δήμητρα συζ. Γεωργ. Γεωργακοπούλου, κατά την νύκτα ταύτην 12-13 Οκτωβρίου διενυκτέρευον εις τας θέσεις του Φυλακίου Αγίου Σπυρίδωνος, η Γεωργία συζ. του οπλίτου ΜΑΥ Κορκολή Γεωργίου ήτις έλαβεν μέρος εις την μάχην επιδείξασα απαράμιλλον θάρρος περιερχομένη συνεχώς τα διάφορα Πολυβολεία, μεταφέρουσα πυρομαχικά και αντικα-θαστώσα πολλάκις προσωρινώς τους κατακόπους άνδρας.
Κατά την ώραν της επιθέσεως έσπευσαν εκ των πλησίον οικιών των εις τας θέσεις των Φυλακίων.
1/ Αγγελική Θυγ. Γεωργίου Γιαννακοπούλου.
2/ Δόμνα Θυγ. Διον. Γιαννακοπούλου.
3/ Βάσω Θυγ. Παναγ. Χείλιου.
4/ Φωτούλα Θυγατ. Διον. Γιαννακοπούλου.
5/ Αθανασία Χήρα Ιωαν. Χριστοδουλοπούλου.
6/ Πηνελόπη Θυγ. Γρηγορίου Τσιρώνη.
7/ Θεώνη Θυγ. Αθανασίου Φουρλή, ως και 15ετής παις Ιωάννης Χριστοδουλόπουλος, οίτινες περιέτρεχον καθ’ όλην την διάρκειαν της Μάχης εις τας θέσεις των πολυβολείων παρά τα καταιγιστικά πυρά, εγέμιζον γεμιστήρας μετέφερον πυρομαχικά και ύδωρ και καφέ εις τους Μαχομένους άνδρας.
Ομοίως πολλοί μαθηταί και μαθήτριαι του Γυμνασίου εβοήθησαν παντοιοτρόπως τους αμυνομένους εις την εκπλήρωσιν των καθηκόντων των κατά την μάχην. Οι συμμορίται κατά την διάρκειαν της μάχης επυρπόλησαν προφανώς προς μετάδοσιν πανικού εις τους αμυνομένους άνδρας της Φρουράς.
1/ Το Οίκημα των ΤΤΤ Γραφείου ιδιοκτησίας Ιωαν. Δρακόπουλου.
2/ Το οίκημα της Αγροτικής Τραπέζης ιδιοκτησίας Σπύρου Σασσάλου μετά της άνωθεν κειμένης κατοικίας του.
3/ Το οίκημα του Φαρμακείου Αθανασίου Παπαδοπούλου.
4/ Την οικίαν Κωνσταντίνου Κακαβούλη.
5/ Την οικίαν Νικολάου Κοκκώνη.
6/ Την οικίαν του Αναστασίου Γκότση.
7/ Την οικίαν του Σωκράτους Κοκκώνη.
8/ Την οικίαν Σπυρίδωνος Σαμβράμη.
9/ Την οικίαν των αδελφών Ιωάννου και Δημητρίου Νικολοπούλου.
10/ Το παντοπωλείον και την άνωθεν οικίαν του Ιωάννου Σασσάλου.
11/ Την οικίαν Νικολάου Αλεξόπουλου./
Εκ των ριφθεισών ρουκετών υπό των Αεροπλάνων, και των όλμων και των πυροβολισμών, κατεστράφη ο Ιερός Ναός του Νεκροταφείου της Παναγίας της Ζαχάρως και η οικία του Δημητρίου Κωνσταντοπούλου και υπέστησαν σοβαράς ζημίας και άλλαι οικίαι της Κωμοπόλεως.
Ούτω έληξεν και η Τρίτη επίθεσις κατά της Ζαχάρως με συντριβήν των συμμοριτών και με μεγάλας απωλείας εις άνδρας και υλικόν παντοίων όπλων και πυρομαχικών και ενός βαρέως πολυβόλου. Ούτε ετόλμησαν πλέον άλλην επίθεσιν οι συμμορίται μέχρις εκκαθαρίσεως της Πελοποννήσου.
Η αποτυχία δε αύτη οφείλεται:
1/ Εις την αποφασιστικήν αντίστασιν και αυτοθυσίαν των αμυνομένων, εις την καλήν αμυντικήν διάταξιν, την κατανομήν των δυνάμεων, την οργάνωσιν του εδάφους και του Σχεδίου πυρός.
2/ Εις την έγκαιρον άφιξιν ενισχύσεων ως του 616 Τάγματος Χρυσούλη και εις την αιφνιδιαστικήν επίθεσιν τούτων εκ των Νώτων κατά των Συμμοριτών.
Η επίθεσις κατά της Ζαχάρως ήτο γνωστή εις την Ανωτέραν Στρατιωτικήν Διοίκησιν Πελοποννήσου προ 48 ώρου δι’ ο και εκινήθη εγκαίρως το 616 Τάγμα /Χρυσούλη/ προς Ζαχάρω την προηγουμένην της επιθέσεως.
Συγχαρητήρια Τηλεγραφήματα των Αρχών
Από την Διοίκησιν Χωροφυλακής Τριφυλίας.
1/ Προς την Υποδιοίκησιν Χωροφυλακής Ζαχάρως.
Δι’ ηρωϊκόν Χθεσινόν αγώνα σας εκφράζω την ευαρέσκειάν μου εις τον Διοικητήν Υποδιοικήσεως, Υπαξιωματικούς και οπλίτας, και Αποσπάσματος Ζάρα και εις άνδρας ΜΑΥ Ζαχάρως και υπερηφανεύομαι ηγούμενος τοιούτων αξιωματικών και οπλιτών Με σας η Ελλάς ποτέ δεν πεθαίνει.
Παρούσα αναγνωσθήτω εις συγκέντρωσιν.
Προσωρινός Διοικητής
Σταυριανόπουλος Νικόλαος

—————————————-

Εκ Τριπόλεως 15.10.48
Δήμαρχον Ζαχάρως, Υποδιοίκησιν Χωροφυλακής Ζαχάρως, Αρχηγόν ΜΑΥ Ζαχάρως, Μεταβατικόν Απόσπασμα Ζάρα.
Και διά τρίτην φοράν εντός ολίγον επιτυχής απόκρουσις επιτεθέντων κατά Ζαχάρως υπεραρίθμων συμμοριτών και βεβαιωθείσας σοβαράς απωλείας τούτων τιμώσιν υπερβαλλόντως ηρωϊκούς υπερασπιστάς πόλεως και μετριάζουσιν κοινήν λύπην δι’ απωλειών 5 γενναίων μαχητών προμαχούντων υπέρ εξασφαλίσεως ελευθερίας Πατρίδος ημών και διατηρήσεως Ιερών και οσίων έθνους ολοκλήρου STOP. Υμείς και υφ’ υμάς πάντες μετασχόντες μάχης, κατετροπώσατε παναθλίους Μητραλίας ελάμπρυνον νεωτέραν Ιστορίαν Ελλάδος και εγράψατε νέας σελίδας Δόξης και εξέχοντος Μεγαλείου STOP.
Πατρίς υπερήφανος διά τοιούτους ήρωας ενατενίζει ευγνωμόνως και μετά πλήρους εμπιστοσύνης προς αυτούς και αποθέτει τοιούτων γεναίων υπερασπιστών προστασίαν τιμής αυτής STOP.
Συγχαίρομεν θερμότατα άπαντας μετάσχοντας Μάχης δι’ επιδειχθέν πνεύμα ευψυχίας, αυταπαρνήσεως και αυτοθυσίας και παρακαλούμεν όπως εκφράσητε αυτοίς την ζωηράν ευαρέσκειαν ημών και διαβεβαίωσιν συντόμου παροχής ανηκουσών ηθικών αμοιβών.

Προσωρινός Ανώτερος
Διοικητής Χωροφυλακής Πελοποννήσου
ΜΠΟΓΡΗΣ
—————————————-

Εκ Τριπόλεως:
Υποδιοίκησιν Χωροφυλακής Ζαχάρως
Απόσπασμα Ζάρα Ζαχάρω
Παρ’ ημίν Βρεττανός Αστυνομικός Σύμβουλος, συγχαίρει θερμώς Διοικητάς υμών και πάντας κατά τελευταίαν μάχην δι’ ηρωϊκώτατην άφθαστον αντίστασιν.
Εκφράζει βαθείαν λύπην του διά πεσόντας υπερασπιστάς Κωμοπόλεως.

Προσ. Ανώτερος Διοικητής Πελοποννήσου
ΜΠΟΓΡΗΣ

—————————————-

Εκ Κυπαρισσίας
Υποδιοίκησιν Χωροφυλακής Ζαχάρως και
Απόσπασμα Ζάρα.
«Αρχηγείον Χωροφυλακής διά 84/303/10 α Διαταγής του εκφράζει θερμά συγχαρητήρια και άκραν ευαρέσκειαν αυτού εις Διοικητήν Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Ζαχάρως Υπομοίραρχον Καπετανάκην και τους υπ’ αυτόν άνδρας του αποσπάσματος Ζάρα δι’ ηρωϊκήν απόκρουσιν των επιτεθέντων συμμοριτών κατά Ζαχάρως την 13/10/1948 και τα επιτευχθέντα Λαμπρά αποτελέσματα.

Διοικητής Διοικήσεως Χωροφυλακής Τριφυλίας
Χερουβιδμίης
Σύνδεσμος Φίλων του Στρατού
Πειραιεύς 22 Νοεμβρίου 1948
Προς τους Μαθητάς του Γυμνασίου Ζαχάρως Ολυμπίας
/Διά του κ. Γυμνασιάρχου/.
Αγαπητά και ηρωϊκά μας Ελληνόπουλα
Με υπερηφάνειαν και συγκίνησιν επληροφορήθημεν τον ηρωϊσμόν και την αυτοθυσίαν την οποίαν επιδείξατε βοηθήσαντες τον ηρωϊκόν μας Στρατόν κατά την ύπουλον και άνανδρον επιδρομήν κατά της ιδιαιτέρας πατρίδος σας, των Ξενοδούλων και προδοτών εχθρών της ενδόξου και ηρωϊκής μας Χώρας.
Πρέπει να γνωρίζετε ότι η πράξις σας, σας έκαμε γνωστούς όχι μόνον εις όλην την Ελλάδα μας, αλλά και έξω των συνόρων μας εις όλον τον Κόσμον.
Κοντά στα κατορθώματα των παλιοτέρων και νεωτέρων προγόνων μας και των σημερινών αδελφών μας που αγωνίζονται διά την δόξαν και την τιμήν του Έθνους μας και διά τον Πολιτισμόν της ανθρωπότητος το ιδικόν σας θα αναγραφή εις την Ελληνικήν Ιστορίαν με την ίσην αξίαν και τα ίσα δικαιώματα.
Εδικαιώσατε διά μιαν ακόμη φοράν το τίμιον και δοξασμένον όνομα της Ελληνικής Νεότητος. Ανεδείχθητε γνήσια τέκνα της αιωνίας Ελλάδος και με εμπιστοσύνην θα ανατεθή σε σας το Μέλλον.
Συνεχίσατε πάντοτε την ζωήν σας με το ίδιον πνεύμα και με τον ίδιον παλμόν να υπερασπίζεται την Ελλάδας μας.
Η ευτυχία της θα είναι και ευτυχία δική σας και των οικογενειών σας. Με το μέτωπον ψηλά με μάτια σπινθηροβόλα και με βήμα σταθερόν δείξατε τον δρόμον σε κάθε Ελληνόπουλο.
Σας ευχαριστούμεν διά την χαράν και την υπερηφάνειαν που μας χαρίσατε με την ηρωϊκήν σας προσπάθειαν.
Ο Θεός μαζί σας
Ο Γενικός Γραμματεύς
Γ. Μαζαράκης
Ο Αντιπρόεδρος
Μιχ. Γκιώνης
Κοινοποίησις
Πρόεδρον Κοινότητος Ζαχάρως
—————————————-
Στρατιωτικάς Αρχάς.
Εξ Αθηνών αριθ. 18072 λέξ. 63 ημέρα 15 ώρα 11.20′
Προς Υ.Χ. Ζαχάρως
Θρυλικοί ήρωες ηγωνίσθητε πάλιν με τον συνήθη άφθαστον ηρωϊσμόν συνετρίψατε τας αιμοδιψείς ορδάς των εχθρών της φυλής εσώσατε έκτην φοράν την ιδιαιτέραν μας Πατρίδα και προσενέγκατε υψίστην υπηρεσίαν προς την αθάνατον Ελλάδα. Ευγνωμονούμεν υμάς και τους συμπολίτας υμών και στεφανούμεν τους τάφους των πεσόντων ηρώων.

Εντολή των εν Αθήναις – Πειραιεί Ζαχαραίων
Χρήστος Αντωνόπουλος
—————————————-

Εξ Αθηνών λέξ. 50 ημέρα 19/10/1948
Αριθμ. 34/354/89α. Συνεχίζοντες ταυτάριθμον /89 ομοίαν μας εκφράζομεν άκραν ευαρέσκειαν μας εις Υπομ/ρχον Καπετανάκην και άνδρας Υποδιοικήσεως Χωρ/κής Ζαχάρως ως και εφ. Υπολοχαγόν Κανελλόπουλον δι’ έξοχον δράσιν των και επιτευχθέντα αποτελέσματα κατά την μάχην της Ζαχάρως STOP. Επεκτείνατε ενεργείας σας προς ηθικήν επιβράβευσιν των διακριθέντων εξ αυτών.
ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΡΕΝΤΗΣ
Ούτω και εις τας τρεις επιθέσεις το σύνολον των τραυματιών ανέρχεται εις τεσσαράκοντα και εις /41/.
Νεκροί: είκοσι επτά /27/.
Αιωνίαν των η Μνήμη