Εκθεση δράσης EOEA-ΕΔΕΣ Βάλτου, ΣΤΥΛ. ΧΟΥΤΑΣ/23 Αυγ 1956


ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ της 30ης Ιουλίου 1956

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ Θ. ΧΟΥΤΑ

Τ. ΑΡΧΗΓΟΥ ΕΘΝ. ΑΝΤ. ΟΜ. ΒΑΛΤΟΥ

(κατοίκου Αμαρουσίου οδός Μεταξά αρθ.10)

“Περί ιστορίας των Εθνικών Ανταρτικών ομάδων Περιφερείας Βάλτου από Ιουνίου 1942 ότε επισήμως συνεκροτήθησαν μέχρι 12 Φεβρουαρίου 1945 ότε διελήθησαν”.-ΑΠΕΣΤΡΑΤΕΥΘΗΣΑΝ.-

Ι.   Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η

Η Επαρχία Βάλτου, εις την οποίαν ανεπτύχθησαν και έδρασαν κατά την περίοδον της κατοχής αι υπ’ εμέ Εθνικαί ανταρτικαί ομάδες αποτελεί, ως γνωστόν, ιδιαιτέραν στρατηγικήν θέσιν. Καθ΄ότι μέσω της Επαρχίας αυτής και δη της στενωπού του Μακρυνόρους Βάλτου, διέρχεται η μοναδική οδική αρτηρία από Αθηνών – Δυτικής Στερεάς Ελλάδος προς Ήπειρον – Αλβανίαν. Κατά τον πόλεμον 1940 – 41 η οδός αυτή απετέλεσε μίαν εκ των κυριωτέρων οδών εφοδιασμού των εν Αλβανία μαχομένων τότε Ελληνικών δυνάμεων, αλλά και υποχωρήσεως τούτων μετά την κατάρευσίν των τον Απρίλιο του 1941.

Η γεωλογική διαμόρφωσις της περιοχής, περιοχή ορεινή και δασώδης προσεφέρετο αρκούντως εις δράσιν ατάκτων ενόπλων σωμάτων εναντίον των δυνάμεων των κατακτητών και ιδία των Ιταλών κινουμένων επί της εν λόγω οδού. Εκτός του εδάφους και ο ανυπότακτος και φιλελεύθερος χαρακτήρ των ορεισιβίων κατοίκων της περιοχής συνέβαλεν εις την δημιουργίαν κινήσεως αντιστάσεως. Υποχωρούντες άλλωστε οι στρατιώτες του Αλβανικού μετώπου τον Απρίλιο του 1941 εγκατέλειψαν εις τους κατοίκους ποσότητας τινας όπλων και πυρομαχικών.

Υπό τας συνθήκας αυτάς επελήφθην εκεί από του θέρους του 1941 της συγκροτήσεως Εθνικής Οργανώσεως και, βάσει αυτής της συγκροτήσεως εν συνεχεία ενόπλων ανταρτικών ομάδων.

ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΒΑΛΤΟΥ

(1941 – 1945)

Κατά χωρία και συνοικισμούς συνέστησα συν τω χρόνω ολιγομελείς Επιτροπάς Εθνικού Αγώνος. Μέσω των Επιτροπών αυτών και τη βοηθεία του επί κεφαλής του εκεί αποσπάσματος Χωρ/κής Γεωργ. Κοσσυβάκη και άλλων πατριωτών, οι κατά χωρία κατέχοντες όπλα συνεπτύχθησαν εις μυστικάς κατ’ αρχήν ομάδας επί κεφαλής των οποίων έθεσα εντοπίους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού μονίμους ή εφέδρους. Από της 12ης Ιουνίου 1942 ετέθην εμφανώς επί κεφαλής της όλης αυτής κινήσεως, εγκατασταθείς έκτοτε εις το χωρίον Χαλκιόπουλοι του Ορεινού Βάλτου.

Διά μεταγενεστέρας αποφάσεώς μου διήρεσα την όλην περιοχήν εις τέσσαρας στρατιωτικάς διοικήσεις, Α, Β, Γ και Δ, επί κεφαλής των οποίων έθεσα αντιστοίχως τους κάτωθι αξιωματικούς: Γεώργιον Παπαγεωργίου Υπολοχαγόν Πεζικού, Αλέξανδρον Παπαϊωάννου έφ. ανθυπολοχαγόν πεζικού, Κων/νο Καρακώστα έφ. Τχη πεζικού και Δημ. Αρβανίτη Μοίραρχο ε.α. Το απόσπασμα Χωρ/κης υπό τον Ενωμ/χην Κοσσυβάκην και έτερον τοιούτον υπό τον Υπεν/χην Κων/νον Χατζάραν ανέλαβον εν ονόματι της Ε.Ο την τάξιν.

Αι κατά χωρία Επιτροπαί Εθνικού Αγώνος, δυνάμει σχετικών εγκυκλίων διαταγών μου ανέλαβον συν τω χρόνω και δικαστικά καθήκοντα, επιλύουσαι τας μεταξύ των κατοίκων διαφοράς επιβάλουσαι μικράς ποινάς εκτελουμένας όμως κατόπιν της υπ’ εμού κυρώσεώς των, επιμελεία των μεταβατικών αποσπασμάτων.

Εν συνεχεία συνεστήθη περιοδεύον πταισματοδικείον – ειρηνοδικείον. Βραδύτερον συνεστήθησαν παρ’ εκάστη Στρατιωτική Διοικήσει Στρατοδικεία, παρά δε τη έδρα του Αρχηγείου διαρκές τοιούτο, διά τα αδικήματα εσχάτης προδοσίας κ.λ.π. Παραλλήλως ανεπτύχθη πλήρες συνδεσμικόν δίκτυο και τοιούτον πληροφοριών και κατασκοπείας. Από του Απριλίου του 1943, ότε ήρξατο η Συμμαχική προς την Οργάνωσιν ενίσχυσις συνεστήθη παρά τω Αρχηγείω ειδική Υπηρεσία Κοινωνικής Προνοίας.

Αύτη εν ολίγοις υπήρξεν η Εθνική Οργάνωσις Εσωτερικής Αντιστάσεως περιοχής Βάλτου, η οποία και έχει αναγνωρισθεί διά του Βασ. Διατάγματος της 16ης Απριλίου 1953.

Την 23ην Ιουλίου 1942 έφθασεν εις την περιοχήν Βάλτου εξ Αθηνών ο Αρχηγός της Εθνικής Οργανώσεως ΕΔΕΣ, Σχης τότε Ναπ. Ζέρβας, εντεταλμένος διά την συγκρότησιν ανταρτικών ομάδων. Μεταξύ μας επήλθεν την 8ην Σεπτεμβρίου 1942 συμφωνία συνεργασίας εις τον Εθνικόν αγώνα, ήτις και διετηρήθη έκτοτε μέχρι τέλους του αγώνος, ήτοι μέχρι της 12ης Φεβρουαρίου 1945. Η οργάνωσις του κινήματός μας ολοκληρωθείσα εν συνεχεία επεξετάθη τη αμέσω επιβλέψει του Ν.Ζέρβα εις τους ομόρους συνοικισμούς της περιοχής Άρτης, από δε της 15ης Απριλίου 1943 προς Τζουμέρκα – Ήπειρον.

Ο Στρατηγός Ζέρβας εις μίαν εκ των προς εμέ επιστολών του, αναφερόμενος εις τα της Εθνικής Οργανώσεως Βάλτου γράφει τα ακόλουθα:

«Αδελφέ Στέλιο,

Είμαι κάτοχος όλων σου των επιστολών. Είμαι γεμάτος χαρά και υπερηφάνεια για το φίλο μου και το έργο του.

Πραγματικά ξεπέρασες κάθε αισιόδοξη πρόβλεψη και έφθασες σε τόσο λίγο διάστημα σε ολοκλήρωση της μεγάλης προσπαθείας σου. Ο Θεός να σε βοηθάη ως το τέλος.

Σήμερα βρίσκομαι στο Πατιόπουλο. Κάνω περιοδεία στο Βάλτο και σε λίγες μέρες θα βρίσκομαι κοντά σου. Στέλνω πρώτα τον αγαπητό μας Γιώργο (Ι) με το απόσπασμα και σε λίγο έρχομαι και εγώ, οπότε θα συζητήσωμεν όλα τα ζητήματα. Πιστεύω να συμφωνήσωμε σε όλη την γραμμή, διότι βλέπω με ευχαρίστηση ότι ο ένας συμπληρώνει τον άλλο από ημάς.

Με την ευχή μου να σ’ εύρη καλά

Σε φιλώ αδελφικά

Ν.Ζέρβας

8-1-1943»

ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ ΒΑΛΤΟΥ

Μέχρι της ανοίξεως του 1943 η δύναμις των υπ’ εμέ Εθνικών ανταρτικών ομάδων ανήλθε εις 400 περίπου Αξκούς και άνδρας.

Ο οπλισμός των ομάδων αυτών μέχρι τότε απετελείτο από ατομικά όπλα και δύο οπλοπολυβόλα. Διοικούντο αύται υπό των προαναφερθέντων Αξκών και των οπλαρχηγών Ευστ. Ρήγανη, Αθ. Μπρέσιακα, Π.Σκυλοδήμου, Σερ.Κουτσογιάννου, Γρηγ.Μπρέσιακα, Γεωρ.Τολιά και Ιω.Νιάφα, Δ.Σταμούλη.

Από της 13ης Απριλίου 1943 με την εγκατάστασιν παρ’ εμοί Βρεττανικής Στρατιωτικής Αποστολής ήρχισε και ο εφοδιασμός των ομάδων διά συμμαχικού πολεμικού υλικού και ταχεία ανάπτυξίς των εις κανονικούς λόχους, τάγματα και τέλος εις δύο συντάγματα, τα οποία απετέλεσαν εν συνεχεία την υπ’ εμέ Ταξιαρχίαν Βάλτου.

Διοικητής του 1ου Συντάγματος διετέλεσε από του Απριλίου 1943 μέχρι 16 Οκτωβρίου 1943 ο τότε Σχης Μενέλαος Παντελίδης, όστις εξετέλεσε εν ταυτώ και καθήκοντα Επιτελάρχου του Αρχηγείου.

Διοικητής του 2ου Συντάγματος (ηλαττωμένης συνθέσεως) ο Τχης τότε Κων/νος Πολυζώνης φονευθείς εις μάχην κατά των Γερμανών.

Διοικηταί Ταγμάτων διετέλεσαν κατά περιόδους:

α. Λοχαγός Πεζικού Παπαγεωργίου Γεώργιος

β. Τχης Πεζικού Μίχος Νικόλαος

γ. Επίλαρχος Καραθανάσης Γεώργιος θανών εν υπηρεσία

δ. Τχης Πυρ/κού Καραπάνος Αθανάσιος

ε. Τχης Πεζικού Λούβρος Θεόδ.

στ. Λοχαγός Πεζικού Βασιλάκης Κων/νος φονευθείς εις μάχην κατά του ΕΛΑΣ

ζ. Τχης Πεζικού Καρακώστας Κων. λιποτακτήσας βραδύτερον προς τας τάξεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

Διοικηταί Λόχων διετέλεσαν κατά περιόδους οι κάτωθι:

Κωνσταντίνου Κων/νος Υπολ/γός πεζικού φονευθείς εις μάχην κατά Ιταλών

Βαλτζής Πέτρος Λγός Μηχανικού

Παππάς Τριαντάφυλλος Υπολ/γός πεζικού

Λιάσκος Κων/νος Ανθ/γός πεζικού

Καραχάλιος Ανδρέας Υπολ/γός πεζικού

Βορδώνης Γεώργιος Υπομοίραρχος

Γιανουλάκης Χαρ.Ανθ/γός πεζικού

Σιούνας Αθαν.Υπολ/γός Ιππικού

Δεσύπρης Αθ.Ανθ/γός

Χατζάρας Μάρκος έφ.ανθ/γός

Κολοκύθας Ανδρέας εφ.λγός πεζικού

Σκουτερόπουλος Φίλιππος εφ.ανθλγός πεζικού

Καραμανιόλας Δημήτριος Ανθλγός πεζικού

Σκούρας Δημήτριος ανθλγός πεζικού

Καραχάλιος Αθαν.Υπλγός πεζικού

Χρήστου Δημήτριος Λγός πεζικού

Εμμανουήλ Γεώργιος Λγός Μηχανικού

Βερτέλης Κων/νος Υπίλαρχος

Ζωτόπουλος Βασ. Υπλγός πεζικού

Φλώρος Απόστολος φονευθείς εις μάχην κατά του ΕΛΑΣ

Διοικηταί Διμοιριών διετέλεσαν οι κάτωθι:

Κοσσυβάκης Γεώργιος Ενωμ/χης Χωρ/κής

Μηλιώνης Μάρκος         “             “

Καραγγέλης Κων/νος

Παπαϊωάννου Αλέξ.Ανθλγός πεζικού

Αρβανίτης Γεώργιος Ανθλγός Σχολής Εφέδρων ΕΟΕΑ

Αρβανίτης Κων/νος       “         “             “         “

Καρκανιάς Ταξιάρχης Ανθλγός Σχολής Εφέδρων ΕΟΕΑ

Λιαπίκος Θεόδωρος           “         “           “         “

Ρήγανης Δημήτριος           “         “           “         “

Καραπανάκος Γεώργιος     “         “           “         “

Μουστακλής Σπυρίδων       “         “            “         “

Τσαλάκος Ηλίας Ανθστής πεζικού φονευθείς

Φαρμάκης Ιω.Ανθστής Χωρ/κής

Παπακωνσταντίνου Δημήτριος Ανθλγός πεζικού φονευθείς

Νικητόπουλος Ευάγ.Υπλγός πυρ/κού

Βολωνάκης Ιωάν.Ανθλγός πεζικού

Πύρρος Ιωάννης έφ.Ανθλγός

Πλουμίδης Π.Ανθστής

Λουκάς Πέτρος Ανθλγός

Μηλιώνης Γαβριήλ έφ.ανθλγός πεζικού

Κίκης Μιχαήλ έφ.ανθλγός φονευθείς εις μάχην κατά του ΕΛΑΣ και άλλοι.

Με την συγκρότησιν, ως ανωτέρω των ανταρτικών ομάδων οι προαναφερθέντες οπλαρχηγοί καθώς και οι βραδύτερον προσελθόντες τοιούτοι Γεώρ. Γώγολος, Νικ.Σμαράϊδος, Βασ.Φωτάκης ανέλαβον διοικήσεις διμοιριών.

Οπλισμός: Ο οπλισμός των τμημάτων ανήλθε διά της εκ μέρους των Συμμάχων χορηγήσεως τοιούτων και διά των κατά τας διαφόρων μάχας λαφύρων μας πλην των ατομικών όπλων, εις τέσσαρα (4) βαρέα πολυβόλα, δέκα έξ οπλοπολυβόλα, δυο (2) βαρείς όλμους και εν (1) πυροβόλον των 7,5 (λάφυρον)

Βαθμός Εκπαιδεύσεως: Λόγω των κρατουσών συνθηκών ελλιπής.

Ηθικόν: Συνήθως υψηλόν

ΔΡΑΣΙΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΝΤΑΡΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΒΑΛΤΟΥ

Α. Εναντίον των Στρατευμάτων Κατοχής.

Σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς

α).    Από 23 Οκτωβρίου μέχρι 9 Νοεμβρίου 1942 εις περιοχήν Σκουληκαριάς – Γαβρόγλου επί των συνόρων Βάλτου – Άρτης εναντίον δυο Ιταλικών ταγμάτων ενισχυμένων με μοίραν ορειβατικού πυροβολικού.

Η επιχείρησις αυτή διεξήχθη παρά των τοπικών μαχητικών ομάδων των χωρίων Κλειδίου υπό τον οπλαρχηγόν Σπύρον Κολονίκην, Μεγαλόχαρης Άρτης και των χωρίων Περδικακίου και Φλωριάδος Βάλτου. Η όλη επιχείρησις διεξήχθη υπό την άμεσον διοίκησιν του Στρατηγού Ν.Ζέρβα.

β).    Από 17 μέχρι 23 Ιανουαρίου 1943 εναντίον δύο Ιταλικών ταγμάτων ενισχυομένων με μοίρα ορειβατικού πυροβολικού εις θέσεις Κλειδί – Χελώνα υπό των ιδίων ως ανωτέρω ομάδων και υπό την άμεσον Διοίκησιν του Στρατηγού Ζέρβα. Κατ’ αυτήν ο εχθρός υπέστη σοβαράς απωλείας. Εκ των ημετέρων έπεσε εκεί ηρωϊκώς μαχόμενος ο Συνταγματάρχης Αυγερινός και τινες αντάρτες.

γ).    Από 17 μέχρι 22 Φεβρουαρίου 1943 εις θέσιν Χελώνα (σύνορα Βάλτου – Άρτης) εναντίον δυο Ιταλικών ταγμάτων ενισχυμένων διά μοίρας ορειβατικού πυροβολικού. Η επιχείρησις αύτη διεξήχθη υπό δυνάμεως 200 περίπου ανδρών υπό την άμεσον διοίκησίν μου και των τοπικών ομάδων Κλειδίου και Φλωριάδος Βάλτου. Ο εχθρός υπεχώρησεν προς δημοσίαν οδόν Αμφιλοχίας – Άρτης με αρκετάς απωλείας.

δ).    Από 9 – 14 Μαρτίου 1943 εναντίον δυο Ιταλικών ταγμάτων εις θέσεις Πατιόπουλον και Φλωριάδα Βάλτου. Ο εχθρός απεχώρησεν ταχέως προς Άρταν με μικράς απωλείας.

Επιχειρήσεις – Μάχαι:

Ι. Ιουλίου 1943

Η 10η Ιουλίου 1943 είχε ορισθεί υπό των Συμμάχων ως ημέρα ενάρξεως των μεγάλων αποβατικών επιχειρήσεων εις Σικελίαν.

Το Συμμαχικόν Αρχηγείον προκειμένου να παραπλανήση τον εχθρόν καθ’ όσον αφορά τον τόπο της αποβάσεως των συμμαχικών δυνάμεων απεφάσισε να χρησιμοποιήση προς τον σκοπόν αυτόν τας ανταρτικάς εν Ελλάδι δυνάμεις εις επιχειρήσεις ευρείας κλίμακος, τας αποκληθείσας επιχειρήσεις “εκτροπής”.

Συμφώνως προς το σχέδιον αυτό του Συμμαχικού Στρατηγείου τα ανταρτικά σώματα θα έπρεπε, ολίγας ημέρας προ της 10ης Ιουλίου να διενεργήσουν “σαμποτάζ” εις ευρείαν κλίμακα καθ’ όλην την χώραν. Ούτω θα εδημιουργείτο η εντύπωσις εις τον εχθρόν ότι η απόβασις θα εγίνετο εις τας Ελληνικάς ακτάς και θα έστρεφε προς τα εδώ την προσοχήν του, πιθανώς δε και νέας δυνάμεις του εξ άλλων περιοχών να τας κατηύθυνε προς την Ελλάδα.

Από της 10ης Ιουλίου και εκείθεν η αποστολή των ανταρτικών σωμάτων συνίστατο εις το να καθηλώσουν τας εις τον Ελληνικόν χώρον ευρισκομένας έκτοτε δυνάμεις του Άξονος.

Διά την τελευταίαν αυτήν περίπτωσιν αποστολή των υπ’ εμέ Εθνικών ανταρτικών ομάδων ήτο κατ’ εξοχήν ουσιώδεις: Ώφειλον να καθυστερήσουν και ει δυνατόν να καθηλώσουν τας δυνάμεις του Άξονος αίτινες, ως ήτο φυσικόν θα έσπευδον εκ των εν Ελλάδι βάσεων να ενισχύσουν το εν Ιταλία και Σικελία μέτωπον. Διότι μέσω της επαρχίας Βάλτου και δη διά των στενών του Μακρυνόρους Βάλτου θα διήρχοντο αι ενισχυτικαί αύται δυνάμεις προκειμένου να φθάσουν εις Αλβανικούς λιμένας οπόθεν θα επεβιβάζοντο επί σκαφών άτινα θα τας μετέφερον εις το ως άνω μέτωπον Ιταλίας – Σικελίας.

Είναι περιττόν να υπογραμμισθή η στρατιωτική σημασία του ρόλου τον οποίο εκαλούντο να παίξουν την περίοδον εκείνην αι υπ’ εμέ ανταρτικαί μονάδες.

Και εάν ο Ε.Λ.Α.Σ. ο οποίος ήλεγχε όλην την οδόν αυτήν από Αθηνών μέχρις Αγρινίου δεν προέβαινεν εις ουδεμίαν ενέργειαν, ήρκει μια αποτελεσματική δράσις ανταρτών εις το μεταξύ Αγρινίου – Άρτης – Ηπείρου τμήμα της οδού αυτής διά να ακινητήσουν όλαι αι δυνάμεις του Άξονος, αι οποίαι θα ήθελον να διαπεραιωθούν εξ Ελλάδος εις Ιταλίαν μέσω της οδού ταύτης.

Η Επαρχία Βάλτου διά της οποίας διέρχεται η οδική αύτη αρτηρία απετέλει κατά φυσικόν λόγον ιδιάζουσαν εν προκειμένω στρατηγικήν θέσιν και προς αυτήν εστράφη την στιγμήν εκείνην ιδιαιτέρως η προσοχή του Συμμαχικού Στρατηγείου.

Το Ανταρτικόν Αρχηγείον Βάλτου έλαβε την 31ην Ιουνίου 1943 το κάτωθι έγγραφον εκ μέρους της παρ’ αυτώ Συμμαχικής Στρ. Αποστολής:

ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ

30 ΙΟΥΝΙΟΥ 1943

Προς

Τον Αρχηγόν των Εθνικών Ανταρτικών

Ομάδων Βάλτου

κ. Στυλιανόν Χούταν

Ι.      Κατόπιν τηλ/κής διαταγής του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, παρακαλείσθε όπως προβήτε εις άμεσον κινητοποίησιν όλων των υφ’ ημάς ανταρτικών δυνάμεων μονίμων και εφέδρων προκειμένου να αναλάβουν την διεξαγωγήν επιχειρήσεων υψίστης στρατιωτικής σημασίας εναντίον των κατακτητών εις ευρείαν κλίμακα.

ΙΙ.    Τα στρατεύματά σας πρέπει να είναι έτοιμα προς δράσιν από 4ης Ιουλίου 1943.

ΙΙΙ.   Συγκεκριμένως το Ανώτατον Συμμαχικόν Στρατηγείον Μ.Ανατολής ζητεί παρ’ ημών την καταστροφήν των τεχνικών έργων επί της οδού ήτις άγει από Αγρινίου εις Άρταν και την πάσει θυσία παρεμπόδισιν πάσης εχθρικής κινήσεως διά της οδού ταύτης από 4ης Ιουλίου και μέχρις νεωτέρας διαταγής.

ΙΥ.   Ολίγον προ της ενάρξεως των επιχειρήσεων πρέπει να καταστραφούν αι τηλεφωνικαί και τηλεγραφικαί γραμμαί, αι διερχόμεναι διά της ως άνω οδού, κρατηθούν δε διακεκομμέναι μέχρι πέρατος των επιχειρήσεων.

Τας ομάδας των καταστροφών των τμημάτων σας (αίτινες τελευταίως εξεπαιδεύθησαν παρ’ εμού) μετά των αξιωματικών των παρακαλώ όπως θέσητε υπό τας αμέσους διαταγάς μου, ίνα παρασκευάσωμεν τας καταστροφάς ταχέως και καλώς. Αύται θα εξαρτώνται παρ’ εμού μέχρι πέρατος των επιχειρήσεων ως Ανωτέρου Αξιωματικού Καταστροφών.

Παρακαλώ όπως μοι γνωστοποιήσητε την λήψιν της παρούσης.

Σ.Δ.Σ.Α

THEMIE

MAJOR

Παρεμφερείς διαταγαί του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής εδόθησαν και εις τον εν Βουλγαρελίω Τζουμέρκων διαμένοντα τότε Στρατηγόν Ζέρβαν διά τας εν Ηπείρω Εθνικάς Ανταρτικάς Ομάδας.

ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΕΦΥΡΑΣ ΑΧΕΛΩΟΥ

Ανέλαβον προσωπικώς την διεύθυνσίν των από Αγρινίου μέχρι Άρτης επιχειρήσεων έχων ως επιτελάρχην τον Σχη Μενέλαον Παντελίδην. Αι εν Βάλτω ευρισκόμεναι ομάδες Τριχωνίδος, Ξηρομέρου, Ευρυτανίας καθώς και το ΙΙ Τάγμα του Στρατηγού Ζέρβα υπό τον Τχη Κ.Μπούρον ετέθησαν τακτικώς υπό τας διαταγάς μου.

Εις εκτέλεσιν της ως άνω διαταγής του Στρατηγείου Μ.Ανατολής το Αρχηγείο Βάλτου κατήρτησε το σχετικόν σχέδιον ενεργείας και καθώρισεν ως πρώτον αντικειμενικόν σκοπόν την επίθεσιν κατά της ωχυρωμένης Ιταλικής βάσεως της περί την γέφυραν Αχελώου περιοχής, μεταξύ Αγρινίου, Αμφιλοχίας, την κατάληψιν της βάσεως ταύτης και την ανατίναξιν της μεγάλης γεφύρας μήκους 220 περίπου μέτρων.

Η θέσις αύτη λόγω της εξαιρετικής σημασίας της είχεν αρχήθεν ωργανωθή υπό των κατακτητών εις λίαν οχυράν βάσιν. Διπλά συρματοπλέγματα διπλής ποδιάς περιφράσσουν τα εκατέρωθεν της γεφύρας αντερείσματα και μέχρι των οχθών του ποταμού. Επί των δυτικώς της γεφύρας λοφίσκων είχον εγερθή μόνιμα εκ μπετόν πολυβολεία και ολμοβολεία, ως και επί των 4 άκρων της γεφύρας πολυβολεία με διασταυρουμένας κατευθύνσεις πυρών. Τα δυτικώς της γεφύρας οικήματα είχον ωχυρωθεί πλήρως. Γενικώς η όλη οχύρωσις με χαρακώματα και ορύγματα συγκοινωνίας συνδέοντα απάσας τας θέσεις μάχης είχε συντελεσθή κατά τρόπον αριστοτεχνικόν.

Μετά του επιτελάρχου Σχου Μ.Παντελίδη και των διοικητών των τμημάτων κατήλθομεν την 1ην Ιουλίου μέχρι των υπερκειμένων της γεφύρας υψωμάτων. Εκείθεν εγένετο αναγνώρισις του εδάφους, εκτίμησις της τακτικής καταστάσεως και σύλληψις του σχεδίου ενεργείας. Την επομένην άμα τη επιστροφή μας εις την έδραν του Αρχηγείου εξέδωσα διαταγήν συγκεντρώσεως των τμημάτων διά το απόγευμα της 3ης Ιουλίου εις την γέφυραν Χαλκιοπούλων επί του Ινάχου ποταμού.

Άπαντες οι Διοικηταί τμημάτων και οι οπλαρχηγοί με τας υπ’ αυτούς δυνάμεις μονίμους και εφεδρικάς καταφθάνουν εκεί από της μεσημβρίας.

Έκδηλος ήτο ο ενθουσιασμός αξκών και ανδρών, διότι επί τέλους ήλθεν η ώρα να αφήσουν τας οροσειράς και κατερχόμενοι προς τας δημοσίας οδούς και τα παράλια να δείξουν εις τους κατακτητάς ότι και εκεί δεν υπάρχει πλέον θέσις δι’ αυτούς, όπως προ πολλού είχεν παύσει να υπάρχει εις τα ορεινά της περιοχής μέρη.

Τας πρώτας εσπερινάς ώρας αι ανταρτικαί δυνάμεις εις τάξιν πορείας με επί κεφαλής το Αρχηγείον και την πολεμικήν σημαίαν του αναπεπταμένην κινούνται κατά μήκος της κοιλάδος του Ινάχου και την πρωΐαν της 4ης Ιουλίου φθάνουν εις τα υψώματα Καστρακίου ύπερθεν της γεφύρας Αχελώου, όπου και καταυλίζονται εν αποκρύψει. Εκεί εκτός των ειδικών ψαλίδων, ας διέθετε το Αρχηγείον συγκεντρώθησαν εκ των πέριξ συνοικισμών πλείστα κλινοστρώματα διά να ριφθούν επί των αγκαθωτών συρματοπλεγμάτων και δυνηθούν ούτω οι αντάρτες να υπερπηδήσουν αυτά.

Ώρα ενάρξεως της επιθέσεως είχεν ορισθή η 00,30 της 5ης Ιουλίου 1943. Εις τους διοικητάς των τμημάτων είχον καθορισθή λεπτομερώς οι καθέκαστα αντικειμενικοί σκοποί.

Εις το τμήμα Τριχωνίδος δυνάμεως 100 ανδρών υπό τον Γ.Παπαϊωάννου, ενισχυθέν διά του εφεδρικού λόχου Περδικακίου – Βάλτου δυνάμεως 70 ανδρών ανετέθη η αποστολή να ανακόψη κατά το δυνατόν τυχόν προσπάθεια των εν Αγρινίω εχθρικών δυνάμεων να σπεύσουν προς την γέφυραν κατά την διάρκειαν της μάχης. Προς τούτο διετάχθη προσέτι και το υπό τον υπολοχαγόν Φωτόπουλον τμήμα καταστροφών να ανατινάξη την μικράν γέφυραν εις θέσιν Πλατανόρρεμα μεταξύ Αγρινίου και γέφυρας, εις τα πέριξ της οποίας υψώματα είχεν αναπτυχθή το τμήμα Γ.Παπαϊωάννου.

Εις την ομάδα Ξηρομέρου 60 ανδρών υπό τον Τχη Κ.Καραμπέκιον ενισχυθείσαν διά τμήματος του Αρχηγείου Βάλτου υπό τον ανθλγόν Δημ.Καραμαγκιόλαν ανετέθη η αποστολή να ανακόψη την εξ Αμφιλοχίας τυχόν άφιξιν εχθρικών ενισχύσεων. Τμήμα καταστροφών υπό τον λοχαγόν Γ.Μούτσιον διετάχθη να ανατινάξη άλλην μικράν γέφυραν μεταξύ Αμφιλοχίας – Γέφυρας Αχελώου παρά το χωρίον Ματσούκι και να τοποθετήση νάρκας.

Εις το υπό τον τχη Κ.Μπούρον τάγμα του Στρατηγού Ζέρβα ανετέθη η επίθεσις εναντίον της γεφύρας εξ Ανατολών και η εξουδετέρωσις των δύο προς την πλευράν εκείνην εχθρικών επί της γεφύρας πολυβολείων. Επειδή δε η εξουδετέρωσις των δυο αυτών πολυβολείων και η εκείθεν προσέγγισις των βάθρων της γεφύρας προς ανατίναξιν εκρίθη ευχερεστέραν διεπεραιώθη προς την όχθην εκείνην μέσω του πόρου Καστρακίου και το υπό τον Άγγλο-Έλληνα τχη Θέμιν κύριον συνεργείον καταστροφών.

Την αποστολήν της εξουδετερώσεως της κυρίας εχθρικής βάσεως (συρματοπλεγμάτων – μονίμων ολμοβολείων και πολυβολείων ωχυρωμένων οικημάτων επί της δυτικής πλευράς της γέφυρας) ανέλαβον αι κύριαι δυνάμεις του Αρχηγείου Βάλτου υπό την άμεσον διοίκησίν μου και του επιτελάρχου μου Μ.Παντελίδη.

Εις τον διοικητήν του 1ου λόχου του 1ου Συντάγματος ήρωα λγόν Κ.Κωνσταντίνου ανετέθη η ειδική αποστολή, όπως κινούμενος αθορύβως με την υπ’ αυτόν δύναμιν κατά μήκος εντός και κατά τον ρουν του ποταμού φθάση κάτωθεν της γέφυρας. Εκείθεν αφού ανέλθη διά κλίμακος με τους άνδρας του επί της γέφυρας να εξουδετερώση και καταλάβη τα δυο εκ μπετόν μεγάλα πολυβολεία επί της δυτικής πλευράς της γέφυρας ρίπτων αρχικώς εντός των πολυβολείων τας ειδικάς βόμβας με τας οποίας είχεν εφοδιασθή.

Ως βασική προϋπόθεσις διά την επιτυχίαν της επιθέσεως είχε τεθή ο αιφνιδιασμός του εχθρού. Προς τούτο εκτός των γενικών μέτρων άτινα από της προηγουμένης είχον ληφθή ήδη άπαντες οι αξιωματικοί και άνδρες είχον αποβάλει εξ αποστάσεως τα υποδήματά των και ανήρτησαν αυτά εις την ζώνην των.

Την 00.20 ώραν άπαντα τα τμήματα είχον αθορύβως προσεγγίσει τα συρματοπλέγματα και ευρίσκοντο εις απόστασιν ολίγων μέτρων απ’ αυτών. Οι άνδρες ήσαν έτοιμοι μετά πάροδον 10΄να υπερπηδήσουν τα συρματοπλέγματα. Ταυτοχρόνως η υπ’ εμέ ομάς Στρατηγείου είχε φθάσει προ της κεκλεισμένης πύλης του οχυρού επί της δημοσίας οδού Καστρακίου – Γέφυρας, η οποία έπρεπε να ανατραπή.

Την στιγμήν εκείνην και πριν ακόμη δώσω το σύνθημα επιθέσεως ρίπτεται από το οίκημα διοικήσεως του εχθρού ερυθρά φωτοβολίς και εν συνεχεία πυροβολισμός. Αμέσως τα φώτα των εχθρικών προβολέων φωτίζουν όλην την εντός και πέριξ των οχυρώσεων περιοχήν, όλον δε το αμυντικόν σύστημα πυρός της βάσεως τίθεται εν λειτουργία. Πυροβόλα, όλμοι, πολυβόλα και ελαφρά όπλα του εχθρού βάλλουν καταιγιστικώς κατά μήκος και πέραν των συρματοπλεγμάτων. Πολλοί αντάρτες πίπτουν εκεί νεκροί και τραυματίαι.

Η επίθεσις είχε προδοθή. Ως εξηκριβώθη βραδύτερον ο στρατηγός διοικητής της εν Αγρινίω εδρευούσης Ιταλικής Μεραρχίας ΚΑΣΑΛΕ είχεν ενημερωθή από της προτεραίας πλήρως περί της επικείμενης επιθέσεως. Είχεν επιθεωρήση αυτοπροσώπως την βάσιν και είχεν ενισχύσει διά δυνάμεως 200 ανδρών την εκεί μόνιμον φρουράν. Αι εν Αμφιλοχία και Αγρινίω εχθρικαί δυνάμεις ετέθησαν εν επιφυλακή. Έλλην δυστυχώς αξκός, προσχωρήσας βραδύτερον εις το Ε.Α.Μ. είχε μεταδώσει εις τον εχθρόν το όλον σχέδιον ενεργείας των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων.

Ούτω το βασικόν στοιχείον επιτυχίας της επιθέσεως, ο αιφνιδιασμός, είχεν απωλεσθή. Εν τούτοις έδωσα την στιγμήν εκείνην διά του σαλπιγκτού έντονον και συνεχές το πρόσταγμα “Προχωρείτε – Προχωρείτε”. Οι αντάρτες ρίπτουν αμέσως τα κλινοστρώματα επί των συρματοπλεγμάτων και υπερπηδούν αυτά υπό τα καταιγιστικά πυρά του εχθρού. Οι προ της πύλης Ιταλοί πίπτουν και η θύρα θραύεται. Οι αντάρτες με την περίφημον πολεμικήν ιαχήν α έ ρ α βάλλοντες δι’ όπλων και χειροβομβίδων ανατρέπουν καθ’ όλον το μήκος τας εκ πεζών εχθρικάς δυνάμεις ακροβολιστών, οίτινες πανικόβλητοι συμπτύσσονται προς τα παρά την γέφυραν ωχυρωμένα οικήματα και πέριξ των επί των αντερείδων οχυρών. Εκεί συνάπτεται άγριος αγών σώμα προς σώμα και οι Ιταλοί αποδεκατίζονται. Όσοι εξ αυτών εσώθησαν εισβάλλουν εντός των οχυρών μεταδίδοντες και εις τους εκεί αμυνομένους Ιταλούς σύγχυσιν και τον πανικόν. Χειροβομβίδες και κολλητικαί βόμβαι ρίπτονται εντός των οχυρών, τα οποία το εν μετά το άλλο εξουδετερούνται. Το οίκημα της Διοικήσεως αναφλέγεται και εκ των εν αυτώ Ιταλών οι διασωθέντες αιχμαλωτίζονται.

Η υπό τον λγόν Κ.Κωνσταντίνου “ομάς θανάτου” ανέρχεται επί της γεφύρας και ρίπτει ο ίδιος εντός του πρώτου επ’ αυτής πολυβολείου μεγάλην κολλητικήν βόμβαν. Όσοι εκ των εν αυτώ Ιταλών διεσώθησαν, κραυγάζοντες πίπτουν εις χείρας του ήρωος, όστις τους ρίπτει κάτω της γέφυρας. Αλλά και η υπ’ αυτόν ομάς ανταρτών αποδεκατίζεται, από τα συνεχή πυρά του έναντι εχθρικού πολυβολείου. Οι αντάρτες Συγγελάκης, Κολοσώνης, Ι. Κατσώλης και τινές άλλοι πίπτουν νεκροί. Οι χωροφύλακες Γ. Αναγνώστου, Κ. Ψαριάδης, Ν. Ξερικός τραυματίζονται θανασίμως, ο ενομ/χης Θ.Κωλέτσης και μερικοί άλλοι ελαφρότερον. Τέλος ο ηρωικός λοχαγός Κωνσταντίνου, αφού εξουδετέρωσε και το έτερον εκεί πολυβολείον βληθείς από εχθρικήν σφαίραν πίπτει νεκρός επί του καταστρώματος της Γεφύρας. Εν τω μεταξύ τα υπό τους Φωτόπουλον και Μούτσον συνεργεία καταστροφών είχον ανατινάξειτας δύο μικράς Γεφύρας Πλατανορρέματος και Ματσουκίου. Την 03:30 ώραν όλαι αι κύριαι εχθρικαί αντιστάσεις έχουν εξουδετερωθή και όλα τα οχυρωμένα οικήματα, πολυβολεία και ολμοβολεία επί της δυτικής πλευράς και των υπερκειμένων πλησίον λόφων έχουν περιέλθει εις χείρας των ανταρτών. Δεν υπολείπονται παρά μόνον τα δύο πολυβολεία επί του Νοτιοανατολικού άκρου της Γεφύρας, τα οποία όμως είναι ανίκανα να παρεμποδίσουν την εκ της Δυτικής όχθης προσπέλασιν και ανατίναξιν της Γεφύρας εκ Βάθρων.

Η εξουδετέρωσις των δύο αυτών πολυβολείων είχεν ανατεθεί εις το Τάγμα Κ.Μπούρου. Το Αρχηγείον αφού ανέμενε μέχρι της στιγμής εκείνης την εξουδετέρωσίν των ήρχισε δι’ αλλεπαλλήλων φωτοβολίδων να καλή πλησίον του το κύριον συνεργείον καταστροφών το οποίον παρηκολούθη το Τάγμα Μπούρου, ίνα ενεργήση την ανατίναξιν, ήτις ήτο πλέον ευχερής κατόπιν της καταλήψεως υφ’ ημών της βάσεως, αλλ’ εις μάτην. Η υπό τον Ταγ/χην Μπούρον δύναμις είχεν από των πρώτων στιγμών εν αγνοία του αρχηγού του υποχωρήσει μακράν του πεδίου της μάχης και είχε συμπαρασύρει και το συνεργείο καταστροφών. Το Τάγμα αυτό αιφνιδιασθέν από τα πρόωρα πυρά του εχθρού υπέστη σοβαράς απωλείας. Μερικοί των ανδρών του είχον φονευθή και άλλοι τραυματισθή, εν οις και ο διοικητής της πρώτης ομάδος κρούσεως ανθ/γός Λ. Ζαρμακούπης. Λόγω της αποστάσεως και του τρομερού θορύβου της μάχης δεν αντελήφθη το πρόσταγμα “Προχωρείτε” του Αρχηγείου. Μόνον μικρά δύναμις του τάγματος υπό τον υπολοχαγόν Τρ. Παπάν παρέμεινεν εις το πεδίον της μάχης.

Το Αρχηγείον εν τη ματαία προσπαθεία του να ανεύρη το Συνεργείον Καταστροφών παραμένει επί της Γεφύρας και κρατεί τας δυνάμεις του εντός της καταληφθείσης εχθρικής βάσεως μέχρι της 05:00 ώρας. Μέχρι της στιγμής εκείνης είχε συντελεσθή η ανακομιδή των νεκρών ως και η μεταφορά των τραυματιών, αιχμαλώτων και λαφύρων.

Την ώραν αυτήν καταφθάνουν οχήματα εχθρικά με ενισχύσεις εξ Αμφιλοχίας. Το πρώτον εξ’ αυτών ανατινάσσεται υπό νάρκης και η δύναμις αυτού καθηλούται παρά το χωρίον Ματσούκι. Ετέρα Γερμανική δύναμις προερχομένη εξ Αγρινίου φθάνει ταυτοχρόνως προ της ανατιναχθείσης γεφύρας Πλατανορρέματος. Εκεί το πρώτον εκ των εχθρικών οχημάτων προσκρούσαν επί νάρκης μας ανατινάσσεται. Εν τούτοις η δύναμις αύτη προχωρεί, ανατρέπει την μικράν υπό τον Γ. Παπαιωάννου ημετέραν δύναμιν και μετ’ ολίγον την υπό τον υπολοχαγόν Τρ. Παπάν και βάλλει τώρα εκ μικράς αποστάσεως κατά των επί της δυτικής πλευράς της μεγάλης Γεφύρας δυνάμεων του Αρχηγείου.

Κατόπιν τούτου διέταξα σύμπτυξιν των τμημάτων, καθ’ όσον μάλιστα η εξαφάνισις του Συνεργείου Καταστροφών καθίστα όλως περιττήν την περαιτέρω κατοχήν της καταλειφθήσεις βάσεως.

Τα ανταρτικά τμήματα συνεχώς βάλλονται και βαλλόμενα υποχωρούν κανονικώς προς τα υψώματα Καστρακίου. Εκεί ετάφησαν οι νεκροί. Οι τραυματίαι διεκομίσθησαν εις Σταθά – Βάλτου, όπου το Νοσοκομείον του Αρχηγείου. Την μεσημβρίαν συνεκεντρώθησαν εν Καστρακίω άπαντα τα τμήματα και το απόγευμα ανεχώρησαν εκείθεν προς Μπαμπαλιό, όπου και διενυκτέρευσαν. Μόλις την επομένην ανευρέθη και το Τάγμα Κ. Μπούρου εις το χωρίον Μαλατέικο, όπου είχε καταφύγει συμπαρασύραν και το συνεργείον Καταστροφών και τα φορτία εκρηκτικών υλών.

Ούτω η ηρωική αύτη επίθεσις των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων παρά την επιτυχίαν της από τακτικής πλευράς, δεν επέτυχεν τον αντικειμενικόν σκοπόν, την ανατίναξιν δηλ. της μεγάλης επί του Αχελώου Γεφύρας.

Σχετικώς εξεδώθη βραδύτερον το κάτωθι ανακοινωθέν υπ’ αριθ. 27 υπό του στρατηγού Ν. Ζέρβα:

Την νυκταν της 4ης προς 5ην Ιουλίου και ώραν 00:30 εθνικαί ομάδες προσέβαλον την ισχυρων ωχυρωμένην και φρουρουμένην γέφυραν Αχελώου επί δημοσίας οδού Αγρινίου – Αμφιλοχίας. Τα τμήματα επιτεθέντα μετ’ αποφασιστικής ορμής και ταχύτητος κατέλαβον άπαντα τα εκ μπετόν-αρμέ οχυρά της γέφυρας και λοιπά κωλύματα. Ο αγών υπήρξε σκληρός. Η επιτυχία πλήρης. Μετά την επέλευσιν της ημέρας τα τμήματα απεσύρθησαν. Ο εχθρός απώλεσε το σύνολο της δυνάμεώς του εις νεκρούς, τραυματίας και αιχμαλώτους. Η δύναμίς του υπερέβαινε τους 200 άνδρας. Άπαν το πολεμικό υλικόν περιήλθε εις χείρας εθνικών μας ομάδων. Έσχομεν ένα αξιωματικόν νεκρόν, ένα αξιωματικόν θανασίμως τραυματισθέντα και 18 αντάρτας τραυματίας.”

Σ.Δ.Γ.Αρχηγείου τη 9.7.43

Ο Γεν.Αρχηγός

   Ν.Ζέρβας

Εν τω μεταξύ το Συμμαχικόν Αρχηγείον απέστειλε προς τον Στρατηγόν Ζέρβαν την κάτωθι επιστολήν:

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ

Προς

τον Γεν.Αρχηγόν Ε.Ο.Ε.Α

Στρατηγόν Ν.Ζέρβαν

Όπου

Στρατηγέ μου, ο κ.Ταξίαρχος τηλεγραφεί παρακαλών να διαβιβάσετε συγχαρητήριά του εις άπαντας τους συμμετασχόντας των επιχειρήσεων 4-5 τρέχοντος διά καλά αποτελέσματα.

11.7.43 Διατελούμεν μετ’ εκτιμήσεως

Λοχαγός Ross

Εν συνεχεία μας εκοινοποιήθη μέσω της Βρεττανικής Στρ.Αποστολής το κάτωθι σήμα του Αρχιστρατήγου Μ.Ανατολής:

“Θερμά συγχαρητήρια. Πρώτας ολίγας ημέρας καλώς ενεργήσατε εναντίον του Άξονος εις κατεχομένας υπ’ αυτού περιοχάς. Συνεχίσατε. Διαβιβάσατε ευχαριστίας μου άπαντας αντάρτας πιστώς εκτελέσαντες διαταγάς μου.

Χένρυ Μ.Ουϊλσον

ΜΕΓΑΛΑΙ ΜΑΧΑΙ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΥΣ Από 14 έως 21 Ιουλίου 1943

Την πρωΐαν της 6ης Ιουλίου το Αρχηγείο Βάλτου κινείται προς το έτερον, το βορειότερον άκρον της Επαρχίας, προς τα στενά του Μακρυνόρους διά των οποίων διέρχεται η μεγάλη αρτηρία Αγρινίου – Ιωαννίνων.

Το Τάγμα Μπούρου ως και μικρόν τμήμα υπό τον Τχη Δημοσθένην Βαλαήν κατηύθυνα προς τας υπωρείας του όρους Θύαμις (Πεταλάς), οπόθεν διέρχεται η οδός αύτη, ίνα εκείθεν επιδιώξουν ποιάν τινά ανάσχεσιν των εχθρικών δυνάμεων, αι οποίαι ήθελον τυχόν κινηθή εις την περιοχήν εκείνη. Πάντα τα λοιπά τμήματα του Αρχηγείου ανεπτύχθησαν επί των υψωμάτων των δεσποζόντων εξ Ανατολών της διόδου των στενών Μακρυνόρους.

Γνωρίζων ακριβώς το έδαφος και έχων υπ’ όψιν μου τα προαναφερθέντα ιστορικά δεδομένα ήχθην εις την απόφασιν να καταλάβω τα στενά ίνα καθηλώσω κατά το δυνατόν τας δυνάμεις του Άξονος αι οποίαι τυχόν θα έσπευδον προς Αλβανίαν και Ιταλίαν ή τανάπαλιν. Την νύκταν της 6ης προς την 7ην Ιουλίου η κατάληψις των στενών υπό των τμημάτων μου είχε συντελεσθή.

Η εκείθεν διερχομένη μοναδική μεγάλη οδός ακολουθεί εις μήκος 10 χλμ. λίαν οφιοειδή χάραξιν, λόγω των πολυαρίθμων αντερείδων και χαραδρώσεων του Μακρυνόρους, εκσπωμένων εκ των υψωμάτων και κατερχομένων αποτόμως εν πολλοίς προς την θάλασσαν του Αμβρακικού κόλπου. Διά τούτο η κατοχή των υψωμάτων εκείνων ενείχε αποφασιστικήν σημασίαν διά την ελευθέραν ή μη διάβασιν στρατιωτικής φάλαγγος διά της στενωπού.

Αι ημέραι η μια μετά την άλλη παρέρχονται χωρίς να σημειωθή η παραμικρά εχθρική κίνησις. Η σφοδρά εκείνη επίθεσις των ανταρτών κατά της ωχυρωμένης βάσεως της γέφυρας του Αχελώου είχε προφανώς καταπλήξει και αποθαρρύνει την εχθρικήν Διοίκησιν.

Ήτο η πρώτη φορά κατά την διάρκεια της Κατοχής καθ’ ην εξεδηλώθη τόσον έντονος, καλώς ωργανωμένη από απόψεως τακτικής και μέσων επίθεσις ανταρτικών σωμάτων και δη εναντίον κεντρικής ωχυρωμένης βάσεως. Η επίθεσις εκείνη εδημιούργησε σοβαράς ανησυχίας εις την Ιταλικήν Διοίκησιν όσον αφορά την ασφάλειαν και των εντός των πόλεων Αγρινίου, Αμφιλοχίας, Άρτης βάσεων. Διά τούτο τας ημέρας εκείνης η μέριμνά της περιεστράφη εις προπαρασκευάς δι’ απόκρουσιν νέας τυχόν επιθέσεως των ανταρτών εναντίον των.

Αι Επιτροπαί Αγώνος των ως άνω πόλεων αναφέρουν συνεχώς εις το Αρχηγείον ότι αι εν αυταίς εχθρικαί δυνάμεις λαμβάνουν μόνο μέτρα εξαιρετικά ασφαλείας των και ότι ουδεμία προπαρασκευή των προς έξοδον των δυνάμεων αυτών παρατηρείται.

Το Αρχηγείο προωθεί εν συνεχεία περιπόλους μέχρι των προθύρων των πόλεων τούτων. Ολόκληρος τώρα η περιοχή από Άρτης μέχρι Αμφιλοχίας είναι τελείως ελευθέρα. Αυτοκίνητα επιταχθέντα υπό του Αρχηγείου πλήρη ανταρτών περιέρχονται την πυκνοκατωκημένην περιοχήν. Το φρόνημα του Λαού αναπτερούται και δημιουργείται γενικώς η εντύπωσις, ότι το κράτος του κατακτητού έχει τώρα και εκεί καταλυθή, όπως μέχρι τότε και εις τον ορεινόν Βάλτον. Νέοι εξ όλων των πεδινών χωρίων και εξ αυτών ακόμη των πόλεων προσέρχονται αθρόως εις την έδραν του Αρχηγείου διά να προσφέρουν τας υπηρεσίας των.

Την 11ην Ιουλίου το Αρχηγείον ειδοποιείται διά του ασυρμάτου, ότι μεγάλαι Συμμαχικαί δυνάμεις ήρχισαν από της προτεραίας επιχειρήσεις αποβάσεως εις Σικελίαν, επιμόνως δε ζητεί το Στρατηγείον Μέσης Ανατολής να παρεμποδισθή τώρα από τους Έλληνες αντάρτες πάσα μετακίνησις εχθρικών δυνάμεων εξ Ελλάδος προς Ιταλίαν.

Την 21.00 ώραν της 13ης Ιουλίου καταφθάνει εις το Αρχηγείον ποδηλατιστής σύνδεσμος εξ Αμφιλοχίας κομίζων αναφοράν του εκεί προέδρου της Επιτροπής Εθνικού Αγώνος δικηγόρου Σπ.Τσιρογιάννη. Αναφέρει ούτος ότι από μιας ώρας καταφθάνουν συνεχώς εξ Αγρινίου μηχανοκίνητοι εχθρικαί δυνάμεις. Έχει μετρήσει μέχρι της στιγμής εκείνης 150 οχήματα πλήρη στρατού και πολλά τεθωρακισμένα άρματα μάχης και συρόμενα πυροβόλα. Εις σύσκεψίν μου μετά του επιτελάρχου και διοικητού του 1ου Συντάγματος Σχου Μ.Παντελίδη και των διοικητών των μονάδων καθωρίσθη η διάταξις των τμημάτων μας.

Εν συνεχεία καταφθάνουν αλλεπάλληλοι ποδηλατισταί σύνδεσμοι εξ Αμφιλοχίας. Ο Τσιρογιάννης εγκατασταθείς εις σκοτεινόν δωμάτιον της οικίας του κειμένης επί της κεντρικής οδού μετρά και καταγράφει συνεχώς τα διερχόμενα οχήματα, ανά πάσαν δε ώραν συντάσσει προχείρους αναφοράς προς το Αρχηγείον τας οποίας με αναμένοντας λεμβούχους εξαποστέλλει προς το έτερον άκρον της πόλεως οπόθεν σύνδεσμοι ποδηλατισταί τας μεταφέρουν εις το Αρχηγείον.

Μέχρι της 24.00 ώρας συμφώνως προς τας αναφοράς ταύτας έχουν συγκεντρωθεί εν Αμφιλοχία φάλαγγες εξ 680 εν συνόλω παντοειδών αυτοκινήτων με εποχουμένη, κατά τους υπολογισμούς του δύναμιν εξ 6-8 χιλιάδων ανδρών. Τέλος αναφέρει ότι έφθασεν εκεί και ο διοικητής της μεγάλης αυτής μονάδος Ιταλός στρατηγός με το επιτελείο του και κατέλυσε εις την οικίαν Αλεξανδρή.

Επρόκειτο περί της κυριωτέρας εν Ελλάδι στρατιωτικής μονάδος του εχθρού, της μηχανικινήτου Ιταλικής Μεραρχίας BRENERO ήτις είχεν εισέλθει θριαμβευτικώς εις Αθήνας την 24ην Ιουνίου, ετέλει δε υπό την διοίκησιν του στρατηγού Πάολο Μπεράντι. Τώρα διοικητής αυτής ήτο ο στρατηγός MARIO MARCHINOTTI ως διεπιστώθη εκ του περιελθόντος εις χείρας μας αρχείου της Μεραρχίας ταύτης.

Η Μεραρχία BRENERO έσπευδεν εξ Αττικής εις Ιταλίαν προς απόκρουσιν της εις Σικελίαν Συμμαχικής επιθέσεως. Διερχομένη αύτη εξ Ηπείρου εις Αλβανίαν επρόκειτο, ως εκ των υστέρων εγνώσθη, να παραλάβη διά των οχημάτων της εκείθεν και την Γερμανικήν Μεραρχίαν ΕΝΤΕΛΒΑΙΣ, προοριζομένη και αυτήν διά το νέον μέτωπον πολέμου (Σικελίας).

Εν όψει διελεύσεως μιας τόσον μεγάλης εχθρικής δυνάμεως ο Βρεττανός σύνδεσμος αξιωματικός ζητεί όπως ανατιναχθούν εν τάχει αι νοτίως του Μακρυνόρους και εγγύς της πόλεως Αμφιλοχίας γέφυραι Ξηροποτάμου και Κρικέλου προς ανάσχεσίν της. Οι Ιταλοί είχον αποσύρει και εκείθεν τας φρουράς των και η ανατίναξις ήτο ευχερής. Αντετάχθην εις την πρότασιν ταύτην διότι ήτο αδύνατον να αποτρέψω εις βάρος της πόλεως Αμφιλοχίας και των πέριξ πεδινών χωρίων αντίποινα εκ μέρους των Ιταλών.

Η Μεραρχία BRENERO καθ’ όλην την από Αθήνα μέχρις Αγρινίου διαδρομήν της ουδαμού παρηνοχλήθη υπό των ανταρτικών ομάδων του Ε.Λ.Α.Σ. ελέγχοντος την περιοχήν ταύτην. Μόνον προ της Αμφιλοχίας εβλήθη υπό του μικρού τμήματος του Τχη Δ. Βαλαή το οποίον όμως προ του τεραστίου εχθρικού όγκου υπεχώρησεν αμέσως και ήλθε βραδύτερον εις Μακτυνόρος, όπως και το υπό τον Μπούρον τάγμα.

Ο Ιταλός Μέραρχος αντιπαρήλθε με περιφρόνησιν την παρασχεθείσαν αυτώ εν Αμφιλοχία πληροφορίαν ότι το Μακρυνόρος κατέχεται υπό ανταρτών. Μάλιστα δε επέπληξε τον διοικητήν εν Αμφιλοχία Ιταλικών δυνάμεων “που δεν είχε σπεύσει να διώξη απ’ εκεί τους κατσικοκλέφτες εκείνους”.

Κατά διαταγήν του η Μεραρχία την 04.30 ώραν της 14ης Ιουλίου θα εκινείτο προς Άρταν – Ήπειρον και εκείθεν προς Αλβανίαν – Ιταλίαν.

Η δύναμις του Αρχηγείου Βάλτου ανήρχετο την στιγμήν εκείνην εις 450 αξιωματικούς και άνδρας και διέθετε εκτός των ατομικών όπλων 2 βαρέα πολυβόλα, 12 οπλοπολυβόλα, 4 ατομικά αντιαρματικά τυφέκια και 2 εν όλω νάρκας κατά οχημάτων.

Εν όψει της τεραστίας διαφοράς δυνάμεων και μέσων δεν ήτο δυνατόν να αποβλέψωμεν εις εγκλωβισμόν και καταστροφήν της εχθρικής ταύτης δυνάμεως. Απεβλέψαμεν απλώς εις το να εμποδίσωμεν ει δυνατόν την διέλευσιν αυτής διά της στενωπού ή τουλάχιστον να καθυστερήσωμεν όσον το δυνατόν περισσότερον την κίνησιν αυτής. Με τοιούτον αντικειμενικόν σκοπόν καθωρίσθη το αρχικόν σχέδιον ενεργείας μας. Τα κύρια τμήματα έλαβον θέσι εις έκτασιν επί των ανατολικώς της ανηφορικής εισόδου των στενών υψωμάτων, προ της οποίας ετοποθετήθησαν και αι δυο νάρκαι, τας οποίας διαθέτομεν.

Μέχρι της 04.00 ώρας τα πάντα ήσαν έτοιμα διά την υποδοχήν της BRENERO. Την 04.30 ώραν της 14ης Ιουλίου η εχθρική φάλαγξ εξέρχεται της πόλεως Αμφιλοχίας κατευθυνομένη προς Ήπειρον – Ιταλίαν. Της όλης φάλαγγος προηγείται ομάς μοτοσυκλετιστών. Ακολουθούν τεθωρακισμένα, τάνκς, συρόμενα πυροβόλα, αντιαρματικά και αντιαεροπορικά τοιαύτα, φορτηγά αυτοκίνητα πλήρη στρατού και παντός τύπου άλλα οχήματα.

Μετ’ ολίγον η τεράστια αυτή φάλαγξ διασχίζει εγείρουσα πυκνότατα σύννεφα σκόνης την μεταξύ Αμφιλοχίας – Μακρυνόρους πεδιάδα, καλύπτουσα εις έκτασιν 8 και πλέον χλμ την διά της πεδιάδος διερχομένην δημοσίαν οδόν.

Την 05.15 οι επικεφαλής της φάλαγγος μοτοσυκλετισταί προσεγγίζουν προς την είσοδον της στενωπού όπου είχον τοποθετηθή αι δυο νάρκαι. Αλλά αι δυο αύται νάρκαι δεν έπρεπε να “χαραμισθούν” διά μερικούς μοτοσυκλετιστές, διο και διέταξα επειγόντως να βληθούν ούτοι πριν πατήσουν τας νάρκας.

Αλλεπάλληλοι ριπαί οπλοπολυβόλων θερίζουν μετ’ ολίγον την εχθρικήν προπομπήν. Οι περισσότεροι μοτοσυκλετιστές πίπτουν εκεί προ των ναρκών και τινες διασωθέντες υποχωρούν. Αι ριπαί αύται αποτελούν πλέον τα έναυσμα της μάχης. Τα ακολουθούντα τανκς βάλλουν τώρα καταιγιστικώς κατά των θέσεων των ανταρτών και συγχρόνως προχωρούν προς την στενωπόν. Ολίγα όμως λεπτά της ώρας παρήλθον και τεράστια έκρηξις με εκτυφλωτική λάμψιν και εκκωφαντικόν κρότον μεταδίδει τον τρόμον εις τας τάξεις του εχθρού και τον ενθουσιασμόν εις τους αντάρτας. Το προπορευόμενο μέγα τανκ προσκρούσαν επί της νάρκης ανετινάχθη συντρίμματα εις τον αέρα.

Τα πολυβόλα των ανταρτών βάλλουν καταιγιστικώς κατά των πρώτων οχημάτων της φάλαγγος, η οποία τώρα ακινητεί καθ’ όλην την έκτασιν. Το εχθρικόν στρατηγείον εν προφανεί συγχύσει διατάσσει την κάθοδον των ανδρών εκ των οχημάτων και την ανάπτυξίν των προς επίθεσιν. Ούτω ενώ το εχθρικόν πυροβολικόν βάλλει κατά των κορυφών των υψωμάτων το εχθρικόν πεζικόν, διαθέτον εν α΄κλιμακίω το 231 σύνταγμα πεζικού υπό την διοίκησιν του Σχου DE FELICE ARTHURO κινείται προς κατάληψιν των υψωμάτων αυτών. Οι αντάρτες εκ των δασωδών αντερεισμάτων βάλλουν κατά των εχθρικών εκείνων μαζών αίτινες και ατάκτως μετ’ ολίγον συμπτύσσονται με σοβαράς απωλείας.

Η επελθούσα νυξ ευρίσκει τους Έλληνες κυρίους των υψωμάτων και την όλην εχθρικήν φάλαγγα ακινητούσαν.

Κατά την διάρκεια της νυκτός οι αντάρτες έρποντες προσεγγίζουν και βάλουν αιφνιδιαστικώς κατά των οχημάτων εκ διαφόρων κατευθύνσεων. Το εχθρικόν πυροβολικόν βάλλει αδιακόπως και άνευ συγκεκριμένου στόχου. Τούτο προδίδει τον φόβον και την σύγχυσιν του Ιταλικού Στρατηγείου.

Από της χαραυγής της 15ης Ιουλίου η όλη εις πεζούς δύναμις του εχθρού εν πλήρει αναπτύξει και κατόπιν εντόνου προπαρασκευής πυροβολικού κινείται δι’ ευρύτερον υπερκερωτικόν ελιγμόν εκ του δεξιού και διά των υψωμάτων Σφέτσα και Λάλα – Λάκκα. Αλλά το Αρχηγείον έχον πλήρη και σαφή γνώσιν των εδαφικών λεπτομερειών της περιοχής έχει από νυκτός αναπροσαρμόσει καταλλήλως την διάταξιν των τμημάτων του. Εις όλας τας ατραπούς αίτινες εξικνούντο εκ της δημοσίας οδού προς τα δασώδη υψώματα έχει τοποθετήσει ισχυράς ομάδας ανταρτών.

Αι αλλεπάλληλοι μέχρι των εσπερινών ωρών επιθέσεις του εχθρού προς την κατεύθυνσιν ταύτην αποκρούνται με νέας σοβαράς δι’ αυτόν απωλείας. Καθ’ όλην την νύκταν αι αιφνιδιαστικαί επιθέσεις των ανταρτών συνεχίζονται.

Την πρωϊαν της επομένης (16ης Ιουλίου) ενώ αι πεζικαί δυνάμεις της ΜΠΡΕΝΕΡΟ επιτίθεντε εκ νότου, η εν Άρτη γερμανική δύναμις (τμήμα της ΕΝΤΕΛΒΑΙΣ) σπεύδει εκ βορρά προς αντιπερισπασμόν. Αλλά από της πρώτης ημέρας των επιχειρήσεων το Συνεργείο Καταστροφών του Αρχηγείου Βάλτου υπό τον Αγγλο – Ελληνα Τχη Θέμιν έχει ανατινάξει την επί του Ανίνου γέφυραν μεταξύ Μακρυνόρους και Άρτης και ανταρτικόν τμήμα κατέχει τα εντεύθεν της ανατιναχθείσης γέφυρας υψώματα. Ο αγών την ημέραν αυτήν είναι σκληρότερος. Ιταλοί και Γερμανοί επιτίθενται απεγνωσμένως εκατέρωθεν αλλά και οι αντάρται μάχονται με απαράμιλλον θάρρος.

Υπό τον τρομερόν καύσωνα του Ιουλίου οι αντάρται διψασμένοι και νήστεις αποκρούουν τας εχθρικάς επιθέσεις και κρατούν σθεναρώς τας θέσεις των μέχρι νυκτός. Ο Σχης Παντελίδης μάχεται εις την πρωτην γραμμήν επί κεφαλής ομάδος πυροβόλου και οι διοικηταί των τμημάτων ανταμιλλώνται εις πράξεις πραγματικού ηρωϊσμού. Την εσπέραν ο αγών κοπάζει και οι άνδρες εκεί εις τας θέσεις των εν άκρα επιφυλακή διαδοχικώς αναπαύονται κάπως διά να ανακτήσουν δυνάμεις διά την συνέχισην του αγώνος.

Την εσπέραν της 16ης Ιουλίου ο Ιταλός Μέραρχος συγκαλεί εις σύσκεψιν τους επιτελείς του εις την εν τω συνοικισμώ “Ανοιξιάτικο” οικίαν του ιατρού Δ.Σκαλτσή, ένθα το στρατηγείο του. Κατόπιν πολλών συζητήσεων, απεφασίσθη, ως εγνώσθη, η αλλαγή του όλου σχεδίου ενεργείας των. Κατόπιν των μεγάλων απωλειών τας οποίας υπέστησαν κατά την τριήμερον τακτικήν επίθεσιν προς κατάληψιν των ζωτικής σημασίας υψωμάτων πάσα περαιτέρω προσπάθεια προς τον σκοπόν τούτον εγκαταλείπεται. Όλη η πεζική δύναμις έδει να επιβή των οχημάτων και η φάλαγξ μαχομένη κατά των ανταρτών και προχωρούσα ταχέως να διέλθη πάση θυσία το Μακρυνόρος. Φαίνεται ότι αι εξ Ιταλίας επικλήσεις προς βοήθειαν θα ήσαν επιτακτικώτεραι τώρα.

Προς εξουδετέρωσιν του εκ των ναρκών κινδύνου η Ιταλική Διοίκησις προσέφυγε εις δόλιον και απάνθρωπον μέσον. Αμέσως μετά την συσκεψιν συλλαμβάνονται 18 Έλληνες πολίτες εκ των εργαζομένων εις την πεδιάδα. Εξ αυτών άνευ ουδεμιάς διαδικασίας, προς τρομοκράτησιν των υπολοίπων τυφεκίζονται επί τόπου τρείς, οι νεώτεροι. Οι άλλοι δέσμιοι τίθενται από της νυκτός επί κεφαλής της όλης φάλαγγος. Προβαδίζοντες θα εξουδετέρωναν τας τυχόν υπαρχούσας νάρκας διά της ζωής των, ίνα διέλθη ακινδύνως από της απόψεως αυτής η φάλαγξ.

Αλλά και το Αρχηγείο τροποποιεί την ίδια νύκτα το σχέδιον ενεργείας του διά την επομένην. Η φάλαγξ έπρεπε να παγιδευτή και καταστραφή εις όσον το δυνατόν μεγαλύτερον μέρος αυτής.

Προς τούτο κατά την διάρκειαν της νυκτός το υπό τον Τχη Θέμιν Συνεργείον Καταστροφών ανατινάσσει τμήμα της οδού εις τα ενδότερα της στενωπού παρά την θέσιν “Χάνι Τολιά” και δη σημείον όπου λίαν απότομος κατωφέρεια ωδήγει προς την θάλασσαν. Η Διμοιρία, ήτις εκράτει την είσοδον της στενωπού διετάχθη, όπως, ευθύς ως εκδηλωθή την πρωΐαν η εχθρική επίθεσις, συμπτυχθή προς τα ανατολικώς της οδού απομεμακρυσμένα υψώματα κατά τρόπον παρέχοντα εις τον εχθρόν την εντύπωσιν ατάκτου υποχωρήσεως. Ταυτοχρόνως το Αρχηγείον διατάσσει την πλήρη κατά μήκος της υπερκειμένης δασώδους εκτάσεως απόκρυψιν των ανταρτικών τμημάτων μέχρι της τοποθεσίας “Χάνι Τολιά”, ίνα ούτω ανενόχλητος η εχθρική φάλαγξ εισχωρήση μέχρι του δημιουργηθέντος εκεί ρήγματος της οδού. Μόνον μικραί ομάδες κρατούν τας προς αριστερά των υψωμάτων ατραπούς.

Την πρωΐαν της 17ης Ιουλίου κατόπιν εντόνου προπαρασκευής πυροβολικού η εχθρική φάλαγξ κινείται βραδέως προς την δίοδον των στενών. Οι δυστυχείς όμηροι, μεταξύ των οποίων και μια γυνή, σιδηροδέσμιοι και υπό την απειλήν των πολυβόλων του ακολουθούντος οχήματος προηγούνται της φάλαγγος. Τα ακολουθούντα τανκς βάλλουν συνεχώς κατά των προς τα δεξιά της οδού υψωμάτων. Αι οβίδαι του εχθρικού πυροβολικού πίπτουν βροχηδόν και εις ευρείαν επί του Μακρυνόρους έκτασιν. Τα τεθωρακισμένα και ολόκληρος σειρά φορτηγών αυτοκινήτων πλήρη στρατιωτών προχωρούν. Ταυτοχρόνως η Γερμανική δύναμις εξ Άρτης επιτίθεται κατά των υψωμάτων Αννίνου – Λαγκάδος.

Οι επί της νοτίας εισόδου της στενωπού ολίγοι αντάρται μετά μικράν αντίστασιν συμπτύσσονται συμφώνως προς την διαταγήν του Αρχηγείου και ο εχθρός αναθαρρήσας προχωρεί. Τα κύρια τμήματα του Αρχηγείου παραμένουν τώρα εν πλήρει αποκρύψει και αδρανεία. Μόνον τα προς βορράν τμήματά μας μάχονται σκληρώς αποκρούοντα συνεχείς επιθέσεις των γερμανικών δυνάμεων. Μετ’ ολίγον μέγα τμήμα της ΜΠΡΕΝΕΡΟ εκ 250 περίπου οχημάτων έχει εισχωρήσει εντός της στενωπού και ολίγον κατ’ ολίγον η όλη εχθρική φάλγξ εγκαταλείπει την πεδιάδα Αμφιλοχίας και εισέρχεται εις τα στενά του Μακρυνόρους.

Μετ’ ου πολύ οι όμηροι σταματούν και η φάλαγξ ακινητεί.

Έχουν ήδη φθάσει προ του ανοιγέντος υπό του Συνεργείου Καταστροφών ρήγματος εις θέσιν “Χάνι – Τολιά”, συνεπεία του οποίου καθίσταται η διέλευσις αδύνατος. Ταυτοχρόνως εκδηλούται ραγδαία η επίθεσις των ανταρτών. Τα πολυβόλα, οπλοπολυβόλα και αντιαρματικά τυφέκια βάλλουν διά πυκνών πυρών κατά των οχημάτων επίλεκτοι δε χειροβομβισταί με αλαλαγμούς ρίπτουν αθρόως εντός των οχημάτων χειροβομβίδας εκ μικράς αποστάσεως. Ο πανικός εις τας τάξεις του εχθρού είναι αφάνταστος. Έντρομοι οι στρατιώτες πηδούν από τα οχήματα, οι πολυβοληταί εγκαταλείπουν τα πολυβόλα των και οι οδηγοί οχημάτων τας θέσεις των. Όλοι ρίπτονται προς τα αριστερά προς την απόκρημνον ακτήν του Αμβρακικού διά να κρυβούν. Οι όμηροι πλην δυο οι οποίοι εφονεύθησαν κατά την επίθεσίν μας σπεύδουν προς τας θέσεις των ανταρτών κραυγάζοντες και σώζονται.

Ούτω μέγα τμήμα της φάλαγγος είναι εγκλωβισμένον εντός της στενωπού. Εις την ουράν της ακινητούσης πλέον φάλαγγος προστίθενται άλλα οχήματα προερχόμενα εξ Αγρινίου και άλλων πόλεων και κατευθυνόμενα προς Αλβανίαν – Ιταλίαν. Όσοι εκ των ανδρών του εγκλωβισθέντος τμήματος διεσώθησαν φεύγουν κατά μήκος της βραχώδους ακτής προς την προ της στενωπού περιοχήν όπου το μεγαλύτερον τμήμα της φάλαγγος. Τα Γερμανικά τμήματα μάτην αγωνίζονται πεισμόνως να υπερφαλαγγίσουν το δεξιόν των τμημάτων του Αρχηγείου. Άρματα μάχης, τεθωρακισμένα, φορτηγά αυτοκίνητα και τινα συρόμενα πυροβόλα ευρίσκονται εγκαταλελειμένα εις την διάθεσιν των ανταρτών.

Την νύκτα της 17ης προς την 18ην Ιουλίου το Αρχηγείον διατάσσει την διά παντός μέσου καταστροφήν των οχημάτων και την περισυλλογήν και μεταφοράν του πολεμικού υλικού. Εν πυροβόλον των 7,5 λύεται υπό ειδικών αξιωματικών και μεταφέρεται με 200 βλήματα εις τον Σταθμόν Διοικήσεως του Αρχηγείου, ίνα τεθή από της επομένης εις δράσιν. Παντοίον πολεμικόν υλικόν περισυλλέγεται και καταστρέφονται αθρόως περιβρεχόμενα διά βενζίνης και διά κολλητικών βομβών όσα εκ των οχημάτων είναι δυνατόν να καταστραφούν, αφού προηγουμένως λεηλατηθούν υπό των ανταρτών. Πλείστοι εξ αυτών ενδύονται εκεί εις το σκότος τας καινουργείς στολάς των φονευθέντων ιταλών αξιωματικών και στρατιωτών. Ούτω την πρωΐαν της επομένης πολλοί απλοί αντάρται εμφανίζονται με στολάς κατωτέρων και ανωτέρων ακόμη ιταλών αξιωματικών και θερινάς κάσκας, ολιγώτερον δε τυχεροί οπλαρχηγοί με πτωχάς στολάς απλών ιταλών στρατιωτών. Μίαν στολήν ιταλού Συντχου απέστειλα την επομένην εις τον εν Βουλγαρελίω ευρισκόμενον στρατηγόν Ν.Ζέρβαν ως δώρον και ενθύμιον.

Η 18η Ιουλίου παρέρχεται σχεδόν ήρεμος. Ο εχθρός ασχολείται μέχρι της μεσημβρίας με την ανασύνταξιν των δυνάμεών του. Αι από του απογεύματος αρξάμεναι επιθέσεις του είναι σχεδόν άτολμοι και αποκρούονται ευχερώς. Μόνον το πυροβολικόν του βάλλει συνεχώς αλλ’ άνευ αποτελέσματος. Αι Γερμανικαί δυνάμεις επιχειρούν και την ημέραν αυτήν εξορμήσεις τινάς αλλά και πάλιν αποκρούονται. Εις το εχθρικόν πυροβολικόν απαντά τώρα και ανταρτικόν πυροβόλον – λάφυρον επιφέρον σοβαράς ζημίας κυρίως εις οχήματα.

Την νύκταν της 18ης Ιουλίου παρά τας αυστηράς συστάσεις του Αρχηγείου προς τους αντάρτας να αναπαυθούν ουδείς “έκλεισε μάτι”. Σπεύδουν καθ’ ομάδες εις την οδόν, όπου το “πλιάτσικο”προσφέρεται άφθονον εις τους Βαλτινούς εκείνους πένητας. Κιβώτια ολόκληρα με ατομικά είδη εξαρτήσεως, αποσκευαί αξιωματικών, συσσωρευταί αυτοκινήτων, δοχεία βενζίνης και ελαστικά τροχών ακόμη μετακομίζονται διά νυκτός και αποκρύπτονται εις τα μετόπισθεν διά μελλοντικήν εκμετάλλευσιν. Αλλά παρά την ολονύκτιον ταύτην ταλαιπωρίαν των όλοι από των πρωϊνών ωρών της 19ης Ιουλίου ευρίσκονται εις τας θέσεις των με άφθαστον εις ύψος ηθικόν και αποκρούουν όλας τας εχθρικάς επιθέσεις και την ημέραν ταύτην. Άλλωστε από της πρωΐας της 19ης το Αρχηγείον Βάλτου έχει ενισχυθεί και δι’ άλλων δυνάμεων. Όλοι οι ένοπλοι και των πλέον απομεμακρυσμένων χωρίων έχουν σπεύσει εις Μακρυνόρος.

Την μεσημβρίαν της 19ης ελήφθη εις το Αρχηγείον το κάτωθι έγγραφον εκ Χαλκιοπούλων:

Χαλκιόπουλοι 18.7.43

Ώραν 21η

ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΑΛΤΟΥ

Προς

τον Αρχηγόν Ανταρτικών Ομάδων

Βάλτου κ.Χούταν

Αγαπητέ Αρχηγέ,

Ευχαριστήθημεν πάρα πολύ ακούοντες τας εξαισίας επιτυχίας σας κατά του κοινού εχθρού.

Με υπερηφάνεια διαβάζομεν τα γράμματα και ανακοινωθέντα διά τας διαφόρους επιχειρήσεις σας, τας οποίας τόσον καλά διενεργείτε σεις και οι αντάρτες σας.

Ευελπιστούμεν, ότι σεις και οι γενναίοι άνδρες σας θα δεχθούν τα ειλικρινή συγχαρητήριά μας διά τας υπερόχους συνεισφοράς εις το κοινόν μας σκοπόν διά τον οποίον όλοι μαχόμεθα. Ανακοινωθέντα και ελλείψεις σας έχουν σταλή εις το Γεν.Στρατηγείο Μέσης Ανατολής και ξέρομεν ότι θα ληφθούν μετά μεγίστης ικανοποιήσεως.

Ελάβομεν μερικάς ειδήσεις ευχαριστίους και συγχαρητηρίους από τον κ.EDDIE αι οποίαι θα δοθούν εις υμάς κατά την επιστροφήν απ’ εκεί του Θέμι.

SQUIB MAJOR

TARMAC CAPTAIN

(Ο Ταγχης Θέμις είχε σπεύσει από της προηγουμένης προς συνάντησιν του ταξιάρχου Έντυ με έκκλησίν μου όπως σταλή έστω και εν αεροπλάνον να καταστρέψη ολοσχερώς την ακινητούσαν φάλαγγα).

Απήντησα εις αυτούς, ότι το μόνο που ζητώ είναι να μου στείλουν αμέσως πυρομαχικά, διότι τα ιδικά μας τείνουν να εξαντληθούν. Εις απάντησιν επί της εκκλήσεώς μου ταύτης ελήφθη την επομένην το κάτωθι έγγραφον. Σημειωτέον δε ότι μέγα μέρος των προ ολίγων ημερών ριφθέντων υλικών είχον αποσταλή κατά παγίαν τακτικήν των Άγγλων προς τα απέναντι αδρανούντα τότε τμήματα του Ε.Λ.Α.Σ.

ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

ώρα 10.15-20 Ιουλίου

Προς

τον Αρχηγόν Βάλτου

κ.Σ.Χούταν

Αγαπητέ Αρχηγέ,

Έλαβον το γράμμα σας της 19ης τρεχ. Λυπούμαι που δεν ικανοποιήθητε από την διανομήν των υλικών, αλλά διενεμήθησαν συμφώνως προς οδηγίας. Δεν είχαμε ρίψεις τας τελευταίας 5 ημέρας. Αλλ’ επειδή γνωρίζω ότι έχετε σκληράς μάχας θα σας στείλω τόσα πολλά πυρομαχικά, όσα είναι δυνατόν κατά την πρώτην ρίψιν. Στείλαμε σημείωμα στην ομάδα Τριχωνίδος να σας βοηθήση με όλας τας δυνάμεις εις το μέλλον.

Σας εύχομαι μεγαλυτέρας επιτυχίας κατά του εχθρού.

MAJOR SQUIB

Κατόπιν τούτου συνιστώ διά διαταγής μου εις τα τμήματα σχετικήν οικονομίαν πυρομαχικών των βαρέων ιδίως όπλων και χρησιμοποίησιν κατά το δυνατόν μόνο των ατομικών. Το άφθαστον όμως ηθικόν εκ των αλλεπαλλήλων επιτυχιών και εκ αφίξεως των ενισχύσεων αναπληροί τας ελλείψεις. Αξιωματικοί και αντάρται επιτίθενται συνεχώς και εξ εγγυτάτης αποστάσεως βάλλουν κατά των εχθρικών δυνάμεων, αι οποίαι καθ’ όλην την ημέραν (20 Ιουλίου) προσπαθούν να διασώσουν ό,τι είναι δυνατόν από την εγκλωβισμένην φάλαγγα.

Αλλά και την ημέρα ταύτην ο εχθρός υφίσταται μεγάλας απωλείας εις έμψυχον και άψυχον υλικόν. Την δε νύκτα η λεηλασία και η καταστροφή οχημάτων και υλικού εντείνεται. Η λεία προσφέρεται εις τους πένητας εκείνους αγωνιστάς τόσον πλουσία, ώστε η κόπωσις και ο κίνδυνος δεν υπολογίζονται. Μόνον του πολεμικού υλικού επιτυγχάνεται η συγκέντρωσις εις ορισθέντα διά διαταγής μου σημεία. Τα είδη ατομικής εξαρτήσεως, ενδύματα και τρόφιμα της εχθρικής Επιμελητείας διοχετεύονται προς τα μετόπισθεν ολονυκτίς, όπου έχουν εν τω μεταξύ καταφθάσει προς τούτο και γυναίκες ακόμη ανταρτών εκ των πέριξ χωρίων.

Από της νυκτός όμως της 18ης προς 19ην Ιουλίου είχε διαβιβασθή εκ Καΐρου προς το Αρχηγείον της εν Ελλάδι Συμμαχικής Στρ.Αποστολής το κάτωθι σήμα του Γενικού Αρχηγού των Συμμαχικών δυνάμεων Μ.Ανατολής στρατηγού Ουΐλσωνος:

“Στρατηγός Ουΐλσων παρακαλεί όπως άπασαι αι επιχειρήσεις παύσουν αμέσως.

Χάρις εις λαμπράς επιχειρήσεις ανταρτών εν Ελλάδι η προσοχή του Άξονος απεστράφη από μεγάλας νηοπομπάς και συγκεντρώσεις επιχειρήσεων Μεσογείου.

Ενισχύσεις Άξονος ήσαν υποχρεωμέναι και είναι ακόμη να κινηθούν προς τα Βαλκάνια, επιτρεπομένων ούτω των επιχειρήσεων εν Σικελία να προχωρούν συμφώνως προς σχέδια.

Αρχιστράτηγος εκφράζει ειλικρινείς ευχαριστίας προς μαχομένους Έλληνας.

Στρατηγός Ουΐλσων τώρα παρακαλεί όπως όλοι οι αντάρται μείνουν ήσυχοι και επιδοθούν εις περαιτέρω στρατολόγησιν, ανεφοδιασμόν και εξάσκησιν διά μελλοντικά γεγονότα ων ακριβής ημερομηνία δεν είναι ακόμη γνωστή.

Μόνη εξαίρεσις εις τ’ ανωτέρω περιλαμβάνονται εις ειδικάς οδηγίας μας προς ταξίαρχον Έντυ δι’ ωρισμένα έργα απαιτούντα μικράς ανεξαρτήτους επιχειρήσεις.

18 Ιουλίου 1943

Γεν.Σ.Μ.Α.

Ερρίκος Μ.Ουΐλσων

Κατόπιν του σήματος τούτου, το οποίον εκοινοποιήθη εις το Αρχηγείον Βάλτου βραδύτερον και άλλων εκ Καΐρου συναφών εντολών εξεδόθη και ελήφθη εις Μακρυνόρος το απόγευμα της 21ης Ιουλίου το κάτωθι σήμα:

ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

ΤΜΗΜΑ ΒΑΛΤΟΥ

Προς τον

κ.Χούταν

Επειδή ο αντικειμενικός σκοπός των επιχειρήσεων επετεύχθη από της στιγμής της εισβολής εις Σικελίαν, παρακαλώ να παύσετε τας επιχειρήσεις και υποχωρήσετε διά τας βάσεις σας.

Η παρούσα ελήφθη από το Γεν.Στρατηγείον Μ.Ανατολής διά μέσου του κ.Θέμι.

Χαλκιόπουλοι 21 Ιουλίου 1943

ώρα 14.

MAJOR SQUIB

Εν συνεχεία ελήφθη και το κάτωθι έγγραφον από την έδραν του Αρχηγού της Αποστολής:

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ

Α.Μ.Μ.

Προσωπική

20.7.43

Προς

τον Αρχηγόν των Εθνικών Ομάδων

Ανταρτών Βάλτου

κ.Στυλ.Χούταν

  1. Τηλ/μα εκ Μέσης Ανατολής αναφέρει ότι αντικειμενικός σκοπός των επιχειρήσεων άτινας διεξάγετε από 4ης Ιουλίου ε.ε. επέτυχε πλήρως, της αποβάσεως εις Σικελίαν στεφθείσης υπό πλήρους επιτυχίας.
  2. Κατόπιν τούτου Γενικόν Στρατηγείον Μ.Ανατολής διατάσσει να παύσετε πυρ και συμπτυχθήτε αμέσως και κανονικώς εις τας βάσεις σας της περιόδου αυτής των επιχειρήσεων θεωρηθείσης ληξάσης.
  3. Παρακαλώ δεχθήτε τα συγχαρητήρια του Ανωτέρου Αρχηγείου μου διά τας επιτυχίας της όλης δράσεως των γενναίων τμημάτων σας.

THEMIS MAJOR

Το Αρχηγείον κοινοποιεί τας ανωτέρω διαταγάς προς τους διοικητάς των τμημάτων αργά την εσπέραν.

Καθ’ όλην την ημέραν αυτήν (21 Ιουλίου) ο αγών συνεχίζεται έντονος. Η οδός είναι αδιάβατος από συντρίμματα των εχθρικών οχημάτων. Η φάλαγξ είναι αδύνατον και εξ αυτού του λόγου να κινηθή. Αλλ’ ούτε αποπειράται. Μόνον το εχθρικόν πεζικόν διενεργεί απεγνωσμένας αντεπιθέσεις, αλλά το ηθικόν των εχθρικών αυτών μαζών έχει εξουθενωθή.

Οι αντάρτες εξ άλλου μεθυσμένοι από τας λαμπράς επιτυχίας των όχι μόνον αποκρούουν τας εκατέρωθεν επιθέσεις αλλά τας εσπερινάς ώρας της ημέρας αυτής ενώ οι Γερμανοί έχουν καθηλωθή προ των ύπερθεν της καταστραφείσης γεφύρας Αννίνου υψωμάτων εκτοπίζουν τους Ιταλούς και από τας νέας σειράς προ της εισόδου της στενωπού των οχημάτων, τα οποία λεηλατούν και καταστρέφουν.

Την νύκτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου συμφώνως προς την διαταγήν μου αρχίζει βραδέως και αθορύβως η σύμπτυξις των ανταρτικών τμημάτων προς τα υψώματα Λιαποχωρίου – Αγίας Τριάδος. Εκείθεν την πρωΐαν της 22ας Ιουλίου παρακολουθούμεν γελώντες την νέαν εις το κενόν επίθεσιν των Ιταλικών και Γερμανικών δυνάμεων.

Η εχθρική Διοίκησις αγνοούσα την αποχώρησιν των ανταρτικών ομάδων είχεν αρχίσει από των πρώτων πρωϊνών ωρών βάλλουσα καταιγιστικώς κατά των εγκαταλειφθέντων από της νυκτός υψωμάτων του Μακρυνόρους και προωθούσα εν αναπτύξει τας δυνάμεις της προς επίθεσιν. Αδυνατούσα προφανώς και αυτή να πιστεύση εις μιαν τόσον βασικήν και απρόοπτον αλλαγήν της μέχρι τούδε κακής τύχης, μόλις περί την μεσημβρίαν αρχίζει να κινή τας δυνάμεις της επί της οδού της αγούσης προς Άρταν, διαπιστώσασα ότι αυτή αφέθη επί τέλους ελευθέρα.

Αφού δι’ όλης της ημέρας προέβη εις εκκαθάρισιν και επισκευήν της οδού την νύκταν της 23ης Ιουλίου η Ιταλική Μεραρχία επέτυχε επαφήν με τας εν Αννίνου γερμανικάς δυνάμεις και έφθασε συντετριμμένη εις Άρταν. Εκεί αι Ιταλικαί και Γερμανικαί αύται δυνάμεις παρέμειναν ανασυγκροτούμεναι μέχρι της 6ης Αυγούστου οπότε επροχώρησαν προς Ιωάννινα και Αλβανίαν. Η ανάγκη άλλωστε να φθάσουν εις Ιταλίαν εγκαίρως είχεν ήδη παρέλθει. Αι επιχειρήσεις εν Σικελία, διά τας οποίας είχον κληθή να μετάσχουν έληξαν αισίως διά τους Συμμάχους.

Η μεγαλόνησος είχεν εν πολλοίς καταληφθή υπό των Συμμάχων εν απουσία της μεγάλης αυτής μονάδος και άλλων ισχυρών τμημάτων του Άξονος τα οποία άλλαι εθνικαί ανταρτικαί ομάδες υπό τον στρατηγόν Ζέρβα είχον καθηλώσει επί ημέρας εν Ηπείρω.

Το Αρχηγείο Βάλτου επί τη λήξει των επιχειρήσεων τούτων εξέδωκεν την κάτωθι ημερησίαν διαταγήν:

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΓΗ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ

22.7.43

Δυνάμει διαταγής Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής από του μεσονυκτίου της 20.7.43 παύει η πρώτη φάσις των επιχειρήσεων των εθνικών μας ομάδων εναντίον εχθρού, επιτευχθέντων των αντικειμενικών σκοπών των επιχειρήσεων τούτων, αίτινες ήσαν:

1ον. Να δώσουν εις τον εχθρόν την εντύπωσιν ότι θα γίνη Συμμαχική απόβασις εν Ελλάδι.

2ον. Να επιβραδυνθή η μετακίνησις των εχθρικών δυνάμεων.

Η επιτυχία υπήρξε πλήρης.

Ο εχθρός παραπλανηθείς έστρεψε την προσοχήν του προς την Ελλάδα και εδόθη ούτω πως καιρός εις τας Συμμαχικάς δυνάμεις να επιτύχουν απόβασιν εις την Σικελίαν.

Ειδικώτερον αι διενεργηθείσαι παρ’ ημών επιχειρήσεις εις Αχελώον και Μακρυνόρος υπερέβαλον τους καθορισθέντας υπό του Γενικού Στρατηγείου Μ.Ανατολής αντικειμενικούς σκοπούς.

Υπήρξαν επιχειρήσεις υψίστης ιστορικής σημασίας.

Μια δράξ Ελλήνων πατριωτών εμπνεομένων υπό των υψηλοτέρων πατροπαραδότων αρχών της αγάπης προς την Ελευθερίαν και του μίσους προς τους κατακτητάς της πατρίδος των κατώρθωσαν να συντρίψουν ασυγκρίτους υπερτέρας εις αριθμόν και οπλισμόν εχθρικάς δυνάμεις αφήνοντες ούτω πως φωτεινόν παράδειγμα ηρωϊσμού και αυτοθυσίας εις τας επερχομένας γενεάς.

Επί τη επιτυχεί λήξει της νικηφόρου ταύτης περιόδου των επιχειρήσεων

Εκφράζω

Εν ονόματι της αγωνιζομένης Πατρίδος τα εγκάρδια συγχαρητήριά μου προς τον Συντχη Μ.Παντελίδην και τους λοιπούς αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και άνδρας του ανταρτικού Σώματος Βάλτου.

Η Πατρίς, πέπεισμαι, θα τους ευγνωμονεί εσαεί.

Ο Αρχηγός

Σ.Χούτας

Την ιδίαν ημέραν ελήφθη εις το Αρχηγείο το κάτωθι σήμα:

ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

Προς

τον Αρχηγόν Βάλτου

ιατρόν κ.Σ.Χούταν

Όπου

Μετά μεγάλης χαράς και θαυμασμού παρηκολούθησα τας επιχειρήσεις, αίτινες τόσον ηρωϊκώς διεξήχθησαν παρά των υμετέρων ενόπλων τμημάτων κατά το διάστημα “της περιόδου των ΖΩΩΝ” και μέχρι σήμερον.

Δεχθήτε σας παρακαλώ την πλήρη ικανιποίησίν μου καθώς και την έκφρασιν των συγχαρητηρίων μου, τόσον προς υμάς όσον και προς τους αξιωματικούς και στρατιώτας σας.

Γενικόν Αρχηγείον

EDDIE

Ταξίαρχος Αγγλικού Επιτελείου

22.7.1943

(Σημ. Η “περίοδος των ΖΩΩΝ” είναι το συνθηματικόν των επιχειρήσεων εκτροπής και καθηλώσεως του Ιουλίου 1943).

Εν συνεχεία εξεδόθη η κάτωθι ανακοίνωσις του ταξιάρχου ήτις και εκοινοποιήθη ευρέως:

“Παρακαλώ διαβιβάσατε εις όλους τους αντάρτες και βαθμοφόρους του ανταρτικού Στρατού, Στρατηγού Ουΐλσωνος, της Ελευθέρας Ορεινής Ελλάδος, τα πλέον εγκάρδια συγχαρητήριά μου και τας ευχαριστίας μου διά το αποτέλεσμα, το οποίον επετεύχθη κατά τας προσφάτους επιχειρήσεις. Αι επιχειρήσεις αύται ετέθησαν επιμελώς εις εφαρμογήν την κατάλληλον στιγμήν υπό του Στρατηγού Ουΐλσωνος και εξετελέσθησαν επιμελώς υφ’ υμών, εβοήθησαν δε και βοηθούν τα μέγιστα εις την επιτυχίαν των Συμμαχικών Στρατιών εις Σικελίαν. Ο Άξων είχε πιστεύσει επίθεσιν των Συμμάχων εις τα Βαλκάνια. Ενισχύσεις άφθονοι έφθασαν εις τα Βαλκάνια, αι οποίαι άλλως θα ήσαν εις Ιταλίαν.

Η προσοχή των εστράφη προς την Ελλάδα, ούτω δε επετεύχθη η ελευθέρα διάβασις των αναριθμήτων νηοπομπών εις την Μεσόγειον και προς Σικελίαν. Γνωρίζω ότι αι επιχειρήσεις αύται ασφαλώς δεν διεξήχθησαν χωρίς θυσίας διά τον αθώον άμαχον Ελληνικόν πληθυσμόν. Παρακαλώ διαβιβάσατε τους ότι αυτοί προσφέρουν πολλά εις την Συμμαχικήν και ανταρτικήν υπόθεσιν διά την επίτευξιν της τελικής νίκης.

Ο πόλεμος βαδίζει ελεύθερα και ταχέως προς την τελικήν νίκην. Βέβαια η ακριβής ημέρα κατά την οποίαν η Ελλάς θα ελευθερωθή δεν είναι δυνατόν να γνωσθή.

Είμαι υπερήφανος να είμαι αξιωματικός Σύνδεσμος μετά του Στρατηγού Ουΐλσωνος.

Έλληνες, παρ’ όλας τας θυσίας, που υφίστασθε, διατηρήσατε σφικτάς τας καρδίας σας και έτοιμον την σκέψιν.

Το αποτέλεσμα είναι υπέροχον και η ανταμοιβή σας μεγάλη.

Είθε ο Θεός να συνεχίση να μας καθοδηγή και φωτίζει εις τον κοινόν μας αγώνα διά το δίκαιον του πολιτισμού μας και την ζωήν των τέκνων μας.

Ταξίαρχος EDDIE

Το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής εις σχετικήν έκθεσίν του, συν τοις άλλοις και κατ’ επίσημον ερμηνείαν του κειμένου γράφει:

“…….Παρ’ όλον ότι ήτο ένας Έλλην πολίτης ο Δόκτωρ Χούτας, έδρασεν ως αρχηγός αρκετών εκατοντάδων ανδρών μετά του Σχου ΖΕΡΒΑ. Κατά την διάρκειαν επιθέσεων Αποστολής, ούτος διώκησε τας δυνάμεις του προς διεξαγωγήν των πλέον επιτυχών επιχειρήσεων δι’ απαγόρευσιν των κινήσεων των εχθρικών μηχανοκινήτων φαλάγγων επί της οδού Αγρινίου – Άρτης.

Η ηγετική του ικανότης και η προσωπική του ανδρεία υπήρξεν της πλέον εξαιρέτου κλάσεως και μεγάλως οφείλεται εις την ακάματον δραστηριότητά του το ότι αι επιχειρήσεις διά τας οποίας ήτο ούτος υπεύθυνος υπήρξεν τόσον επιτυχείς.

Λόγω των επιχειρήσεων αυτών διά τας οποίας ο Δόκτωρ Χούτας ήτο υπεύθυνος όλαι αι εχθρικαί κινήσεις επί της οδού Αγρινίου – Άρτης απηγορεύθησαν επί (17) δέκα επτά ημέρας: από 4ης μέχρι 21ης Ιουλίου 1943.”

Βάσει σχετικής προτάσεως του Σ.Σ.Μ.Α.μοι απενεμήθη υπό του Βασιλέως της Αγγλίας το Ο.Β.Ε. “THE MOST EXCELLENT ORDER OF THE BRITISH EMPIRE” το εξοχώτερον παράσημον της Βρεττανικής Αυτοκρατορίας.

  1. Μάχη εις Άγιον Γεώργιον Τσακνοχωρίου.

από 2 έως 3 Οκτωβρίου 1943

Την 30ην Σεπτεμβρίου ελήφθη διαταγή του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής όπως καταστραφούν αι τηλεγραφικαί και τηλεφωνικαί γραμμαί μεταξύ Αγρινίου – Άρτης. Κατηρτίσθησαν αμέσως πρόχειρα συνεργεία καταστροφών τινα και από της νυκτός της 30 Σεπτεμβρίου έσπευσαν προς την δημοσίαν οδόν Αμφιλοχίας – Άρτης.

Ταυτοχρόνως με την υπάρχουσαν την στιγμήν εκείνην εις την έδραν του Αρχηγείου δύναμιν – ΙΥ Τάγμα, Λόχον Μηχανημάτων – κατήλθον προς την περιοχήν του Μακρυνόρους όπου και έφθασαν την νύκταν της 1ης Σεπτεμβρίου. Εκεί και παρά την θέσιν Άγιος Γεώργιος διεξήχθη από της επομένης σφοδρά μάχη εναντίον Γερμανικού Τμήματος, το οποίον εγκλωβισθέν εσφυροκοπήθη καθ’ όλην την ημέραν και νύκταν της 2ας και 3ης Οκτωβρίου, ότε καταφθάσασαι νέαι Γερμανικαί δυνάμεις εξ Αμφιλοχίας και Άρτης κατώρθωσαν, κατόπιν σφοδρού αγώνος ν’ απαγκιστρώσουν το προαναφερθέν τμήμα.

Αι απώλειαι του εχθρού ανήλθον εις 25 νεκρούς εν οις και εις αξιωματικός και υπερδιπλασίους τραυματίας. Εκ των ημετέρων εφονεύθησαν ο Ανθλγός Παπακωνσταντίνου Δημήτριος, ο οπλαρχηγός Γ.Τολιάς και Ευστράτιος Ρήγανης και ο αντάρτης Χρ.Πολύζος. Ετραυματίσθησαν επίσης δύο αντάρται. Σχετικώς με την μάχην αυτήν ελήφθη το κάτωθι έγγραφον της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής:

Βρεττανική Στρατιωτική Αποστολή εν Ελλάδι

Προς τον Αρχηγόν Βάλτου Στυλ.Χούταν

Επιθυμώ να συγχαρώ τας Εθνικάς Ομάδας Βάλτου διά την προθυμίαν και την πληρότητα με την οποίαν εξετέλεσαν την τελευταίαν διαταγήν του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής διά ν’ αποκόψουν τας τηλεφωνικάς και τηλεγραφικάς γραμμάς εις Βάλτον, εκ μέρους της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής.

Επιθυμώ επίσης να συγχαρώ όλους εκείνους οι οποίοι με αποφασιστικότητα και επιτυχίαν εκτύπησαν τους Γερμανούς.

Εδείξατε ότι οι Γερμανοί δεν είναι καλλίτεροι εις τα όρη από τους Ιταλούς και με την μαχητικήν ψυχήν σας εταπεινώσατε αρκετά το ηθικόν των Ούννων. Παρακαλώ δεχθήτε τα συλλυπητήριά μου διά την απώλειαν των πολυτίμων εκείνων Ελλήνων οι οποίοι έπεσαν κατά τας επιχειρήσεις.

7.10.1943

W.S.JORDAN

MAJOR

  1. Αμυντική μάχη εναντίον Γερμανών και ΕΛΑΣ ταυτοχρόνως εις θέσιν Καταβόθρα Άρτης, την 23ην Οκτωβρίου 1943.

Τα ημέτερα τμήματα συνεπτύχθησαν κατόπιν σκληρού αγώνος και με αρκετάς απωλείας.

  1. Επιχείρησις του Ιου υπ’ εμέ Τάγματος του Αρχηγείου Βάλτου, εις Άγιον Γεώργιον Φιλιππιάδος εναντίον Γερμανικής Φάλαγγος αποχωρούσης προς Ιωάννινα – Αλβανίαν.

Ανετινάχθησαν διά παγίδων δύο (2) τεθωρακισμένα οχήματα του εχθρού και πλέον των 20 αυτοκινήτων κατεστράφησαν. Αι απώλειαι του εχθρού ανήλθον εις 100 περίπου νεκρούς και τραυματίας. Ημέτεραι απώλειαι: Είς νεκρός (Σμηνίας Κ.Ζαχαράκης) και τινες τραυματίαι. Σχετικώς είχε ληφθή το κάτωθι έγγραφον του Στρατηγού Ζέρβα:

Ε.Ο.Ε.

Ε.Ο.Ε.Α.

Γενικόν Αρχηγείον

Γραφείον Αρχηγού

Προς

τον Αρχηγόν Βάλτου κ.Σ.Χούταν

Όπου

Για τα ηρωϊκά κατωρθώματα του Ιου τάγματός σου δεν έχω παρά να σε συγχαρώ με όλη μου την καρδιά και παρακαλώ να διαβιβάσετε σ’ όλους τους αξιωματικούς και αντάρτας την ικανοποίησίν μου διά το θάρρος και την αυτοθυσίαν την οποίαν επέδειξαν κατά τας τελευταίας μάχας κατά των Γερμανών.

Σ.Δ.Γ.Α. 30.9.1944

Ο Γ.Αρχηγός

Ν.Ζέρβας

Β. Εναντίον του ΕΛΑΣ

  1. Επιχείρησις εις Τρίκλινον Βάλτου παρά τον Αχελώον την νύκταν της 8 Ιανουαρίου 1943, απολήξασα εις τον αφοπλισμόν του κυριωτέρου τότε του ΕΛΑΣ το οποίον εισέβαλε βιαίως εις τον Βάλτον προς διάλυσιν της Εθνικής Οργανώσεως και των ανταρτικών μας ομάδων.

        Η απόπειρα αυτή του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ως προκύπτει εκ της μελέτης της όλης δράσεώς του αποτελεί την πρώτην εν Ελλάδι εκδήλωσιν της προσπαθείας του Κ.Κ.Ε όπως διαλύση τα αντιτιθέμενα προς τους σκοπούς του Εθνικά Ανταρτικά Τμήματα και εξασφαλίση ούτω πως “το μονοπώλιον του ενόπλου αγώνος της Εθνικής Αντιστάσεως”.

  1. Επιχείρησις από 18 έως 24 Μαρτίου 1943 εις θέσεις Τατάρναν και Μαλεσιάδα Βάλτου, απολήξασαι εις ανατροπήν νέας προσπαθείας των υπό τον Άρην Βελουχιώτην ανταρτικών δυνάμεων εναντίον των Εθνικών ανταρτικών ομάδων.
  2. Αδιάλειπτος αγών εναντίον του ΕΛΑΣ με αλλεπαλλήλους μάχας και συγκρούσεις από 12 Οκτωβρίου 1943 μέχρι 4 Φεβρουαρίου 1944 ότε επεμβάσει των Συμμάχων συνήφθη ανακωχή και εν συνεχεία το σύμφωνον Πλάκας την 27ην Φεβρουαρίου 1944.

Δέον να τονισθή ότι αι επιχειρήσεις της περιόδου αυτής εν Ηπείρω και Βάλτω ενέχουσι ιδιάζουσαν ιστορικήν σημασίαν.

Διά την 28ην Νοεμβρίου 1943 είχεν ορισθεί η πρώτη διάσκεψις των τριών μεγάλων (Ρούσβελτ – Στάλιν – Τσώρτσιλ) εις Τεχεράνην. Κατ’ αυτήν εκτός του κυρίου θέματος της δημιουργίας δευτέρου εν Ευρώπη Μετώπου δι’ αποβατικών επιχειρήσεων εις τας Γαλλικάς ακτάς της Νορμανδίας (Επιχείρησις Οβερλόρντ) θα συνεζητείτο και το θέμα του Συμμαχικού Αγώνος εις τα Βαλκάνια και κυρίως την Γιουγκοσλαυΐαν και την Ελλάδα, ως και της θέσεως των εις τας δύο αυτάς χώρας δρώντων ανταρτικών κινημάτων. Βάσει των εκθέσεων των εις τας δυο αυτάς χώρας υπαρχόντων ανταρτικών σωμάτων, όσον αφορά την δράσιν των εναντίον των Γερμανών, θα απεφασίζετο ποία εξ αυτών θα ανεγνωρίζοντο ως Σύμμαχα και θα ενισχύοντο και ποία θα απεκηρύσσοντο.

Συμφώνως με την διακήρυξιν του Τσώρτσιλ της 21ης Ιουνίου 1941 και των βάσει αυτής συμφωνιών των Δυτικών Συμμάχων μετά της Σοβιετικής Ρωσσίας, διάκρισις πολιτικής και ιδεολογικής φύσεως μεταξύ των κινημάτων αντιστάσεως δεν επετρέπετο. Ως μόνον κριτήριον θα ελαμβάνετο η δράσις των εναντίον του κοινού εχθρού των Γερμανών. Διότι αυτό και μόνον ενδιέφερε τους Συμμάχους και δη τους Δυτικούς. Η κομμουνιστική ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε εγκαίρως κατατοπισθή εκ Μόσχας επί των δεδομένων αυτών. Συνεπώς έπρεπε, μέχρι της 28ης Νοεμβρίου 1943, άπασαι αι επισήμως ανεγνωρισμέναι – όσαι είχον παρ’ αυταίς Συμμαχικάς Στρατιωτικάς Αποστολάς – Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες να έχουν εξοντωθή, οπότε ο ΕΛΑΣ θ’ απέμενε αναγκαστικώς και διά τους τρείς Συμμάχους ως “η μόνη ένοπλος σύμμαχός των δύναμις” εις τον Ελληνικόν χώρον.

Με την προοπτικήν αυτήν εξαπελύθη από της 9 Οκτωβρίου 1943 γενική επίθεσις του ΕΛΑΣ εναντίον όλων των κατά περιοχάς συγκεκροτημένων και επισήμως γνωστών Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων της Ελλάδος, πλην της υπό τον Σχη Δημ.Ψαρρόν τοιαύτης διότι ούτος από της 19 Σεπτεμβρίου είχε συνθηκολογήσει με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Εντός τριών ημερών όλαι αι κατά τόπους Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες Ανατολικής και Δυτικής Στερεάς Ελλάδος – αι των άλλων περιοχών είχον προ πολλού διαλυθεί – δι’ αιφνιδιαστικών επιθέσεων διελύθησαν. Από της 12ης Οκτωβρίου αι κύριαι δυνάμεις του ΕΛΑΣ υπό την άμεσον εποπτείαν του τότε Αρχηγού του ΚΚΕ Γ.Σιάντου συνέκλιναν από ορεινής Θεσσαλίας, Ευρυτανίας, Τριχωνίδος και Ξηρομέρου προς Αχελώον. Ταυτοχρόνως ισχυραί Γερμανικαί δυνάμεις εκ δυσμών κινούνται εναντίον των Εθνικών Ομάδων Ηπείρου και Βάλτου.

Ο αγών των Εθνικών Ομάδων αρχικώς εις Βάλτον και εν συνεχεία εις Τζουμέρκα όπου η έδρα του Στρατηγού Ζέρβα εσυνεχίσθη αδιάλειπτος μέχρι Οκτωβρίου, ότε αι Ομάδες αύται προς στιγμήν εκάμφθησαν. Την 1ην Νοεμβρίου ο Στρατηγός Ζέρβας απέμεινε με 80 περίπου αξιωματικούς και άνδρας, εγώ δε με ελαχίστους. Η σημασία του εμφυλίου αυτού πολέμου δεν είχε κατανοηθεί επαρκώς και η διαρροή των τμημάτων μας πλήρως. Παρ’ εμοί έλαβε χώραν την νύκτα της 5ης Νοεμβρίου απροκάλυπτος στάσις του κυρίου υπ’ εμέ τμήματος. Ούτω προς στιγμήν εφάνη ότι ο ΕΛΑΣ επικρατεί και εις τας υπολειφθείσας ως ανωτέρω δυο αυτάς περιοχάς.

Εντός ελαχίστων όμως ημερών αι Εθνικαί Ομάδες Ηπείρου και Βάλτου ανασυνεκροτήθησαν πλήρως. Από της 13 Νοεμβρίου αι υπ’ εμέ Ομάδες ανέλαβον πρωτοβουλίαν επιθέσεως και αι εν Βάλτω δυνάμεις του ΕΛΑΣ υφίστανται αλλεπαλλήλους ήττας. Μέχρι της 24ης Νοεμβρίου ολόκληρος η περιοχή Βάλτου μέχρι Αχελώου ανακατελήφθη παρ’ ημών. Όλα τα εκεί ευρισκόμενα τμήματα του ΕΛΑΣ, μόνιμα και εφεδρικά αποσυνετέθησαν.

Νέα τμήματα του ΕΛΑΣ εισβάλλουν εξ Ευρυτανίας και Τριχωνίδος την 1ην Δεκεμβρίου. Ταύτα ενεκλωβίσθησαν εις Γιαννοπούλους Βάλτου όπου και κατεστράφησαν σχεδόν ολοκληρωτικώς. Έκτοτε και μέχρι της 4ης Ιανουαρίου 1944 ο αγών εσυνεχίσθη αποκλειστικώς και μόνο εις την περιοχήν Βάλτου προς την οποίαν και συνεχώς το Αρχηγείον του ΕΛΑΣ κατηύθυνε και νέας δυνάμεις εξ άλλων περιοχών. Αγών αδιάλειπτος και σκληρός.

Σχετικώς με τας επιχειρήσεις αυτάς εν Βάλτω ο Στρατηγός Ν.Ζέρβας είχεν εκδόσει και το κάτωθι ανακοινωθέν:

ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗ ΕΛΛΑΣ

ΕΘΝΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ

ΓΕΝΙΚΟΝ ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ

ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΙΙΙον

ΑΡ.ΠΡΩΤ.15.093

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Θ Ε Ν υπ’ αριθ.49

  1. Ημέτερον τμήμα ανήκον εις το αρχηγείο Βάλτου επιτεθέν, περί τας αρχάς Δεκεμβρίου κατά Εαμικών τμημάτων άτινα εστάθμευον εις Δούνισταν και Εμπεσόν και Ιερακίαν, επέτυχον την πλήρη διάλυσιν και εξόντωσίν των.
  2. Έτερον τμήμα του ιδίου αρχηγείου διέλυσε και αφώπλισε τας εφεδρικάς ομάδας ΕΑΜ της περιοχής Σαρδίνινα – Κεχρινιά – Λεπενού – Μπαμπαλιό.
  3. Ισχυρόν Εαμικόν τμήμα εξ 630 ανδρών δρων εις περιοχήν Βάλτου υποστάς επίθεσιν υπό τμημάτων Αρχηγείου Βάλτου αποσυνετέθη και εξεμηδενίσθη εξ ολοκλήρου.

Εις χείρας των ημετέρων, περιήλθον αιχμάλωτοι, φορτηγά κτήνη πλήρη υλικών και αξιόλογον πολεμικόν υλικόν.

Σ.Δ.Γενικού Αρχηγείου 20.12.43 ώρα 16.30

Γενικός Αρχηγός

Ν.ΖΕΡΒΑΣ

Παραλήπται

Άπασαι αι μονάδες

Κοινοποίησις:

Σχης Ολύμπιος

Άγγλος Συνδ.Ανχης ΤΟΜ

Επιτρ.Ε.Α.ΑΡΤΗΣ – ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Γραφείον Τύπου.

Ο Στρατηγός Ν.Ζέρβας μέχρι της 4 Ιανουαρίου παρέμεινεν εις την περιοχήν Ξηροβουνίου – Ηπείρου όπου και ανασυνεκρότησε και ανέπτυξε τας ομάδας του εις σοβαράν και πάλιν δύναμιν. Από της ημέρας αυτής εξαπέλυσε μέσω Αράχθου την νέαν επίθεσίν του εις ευρείαν κλίμακα ενώ από της προτεραίας αι υπ’ εμέ δυνάμεις βοηθούμεναι από τις τοπικές ομάδες Κλειδίου – Καλεντίνης υπό τους οπλαρχηγούς Σπ. Καλονίκην και Κ.Βοΐδαρον διεξήγαγον σκληράν μάχην εις περιοχήν Κλειδίου εναντίον των κυρίων δυνάμεων του ΕΛΑΣ αίτινες είχον συγκεντρωθή εκεί.

Κατά την μάχην αυτήν ο ΕΛΑΣ υπέστη και αύθις συντριπτικήν ήτταν και κατεδιώχθη παρ’ ημών προς Τζουμέρκα.

Ιδού το σχετικόν ανακοινωθέν του Στρατηγού Ζέρβα.

ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗ ΕΛΛΑΣ

ΕΘΝΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ

ΓΕΝΙΚΟΝ ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ (Γραφείον ΙΙΙον)

ΑΡ.ΠΡΩΤ.592

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Θ Ε Ν υπ’ αριθ.52

Τομεύς Άρτης

Ισχυραί Εαμικαί δυνάμεις υπερβαίνουσαι τους 600 και ενισχυμέναι διά βαρέων όλμων και πολυβόλων υπό τους Κόζιακαν, Σπαθήν, Γεωργιάδη, Μπελήν και Ντίνον επετέθησαν μετά σφοδρότητος από της πρωΐας 4ης Ιανουαρίου κατά των Εθνικών μας ομάδων εις περιοχήν Κλειδίου – Σκουλικαριάς.

Αι σκληραί αύται μάχαι εσυνεχίσθησαν μετά του ιδίου πείσματος και άνευ διακοπής, μέχρι της νυκτός της 11ης προς την 12ην Ιανουαρίου, ότε ο εχθρός συντριβείς εξ ολοκλήρου και εν πλήρει αποσυνθέσει και πανικόβλητος, διέρρευσε κατά το διάστημα της νυκτός διά του ορεινού όγκου Γαβρόβου προς Αυλάκι, διαπεραιωθείς πέραν του Αχελώου κατευθυνόμενος προς Ευρυτανίαν.

Ο εχθρός καταδιώκεται κατά πόδας παρά των ημετέρων τμημάτων.

Κατά τας πολυημέρους ταύτας μάχας ο εχθρός έσχεν περί τους 180 νεκρούς και 80 τραυματίας (αριθμοί ληφθέντες εκ κατασχεθέντων επισήμων εγγράφων τμημάτων του Ε.Α.Μ.).

Μέγας αριθμός εκ των τραυματιών περισυνελέγη βραδύτερον παρά των ημετέρων τμημάτων εις Μεγαλόχαρην.

Απώλειαι ημετέρων εντελώς ασήμαντος ή μάλλον ανύπαρκτος

Σ.Δ.Γενικού Αρχηγείου 14.1.44

Ο Γενικός Αρχηγός

Ν.ΖΕΡΒΑΣ

Παραλήπται

Άπασαι αι ομάδες

1ον, 2ον, 3ον, 4ον, 5ον

Συγκροτήματα

Κοινοποίησις:

Γραφείον Τύπου

Ε.Ε.Αγώνος Ιωαννίνων – Άρτης

Πρεβέζης, Αγρινίου, Πατρών, Τρικάλων

 

Τα ανακοινωθέντα αυτά ευρέως κοινοποιηθέντα ανεπτέρωσαν το ηθικόν του Λαού και εις την υπόλοιπον Ελλάδα όπου προς στιγμήν είχε πιστευθή ότι αι Εθν.Αντ.Ομάδες είχον εκκλείψει.

Έκτοτε ο αγών διεξήχθη κυρίως εις την περιοχήν Τζουμέρκων.

Τας επιχειρήσεις διευθύνει πλέον προσωπικώς ο Στρ.Ζέρβας με γενικόν επιτελάρχην του τον Σχη Πέτρο Νικολόπουλον.

Ο αγών αυτός εσυνεχίσθη μέχρι της 4ης Φεβρουαρίου 1944 ότε επεμβάσει των συμμάχων συνήφθη ανακωχή και την 27ην Φεβρουαρίου το Σύμφωνον Πλάκας βάσει των αποφάσεων της Διασκέψεως της Τεχεράνης.

Κατά την διάσκεψιν εκείνην όσον αφορά την Γιουγκοσλαυΐαν αι υπό του Ιωσήφ Μπρος Τίτο ανταρτικαί ομάδες ανεγνωρίσθησαν ως “η μόνη σύμμαχός των δύναμις” και αι υπό τον Μιχαήλοβιτς τοιαύται απεκηρύχθησαν ως μη εξυπηρετούσαι τον συμμαχικόν αγώνα.

Όσον αφορά την Ελλάδα απεφασίσθη όπως θεωρηθούν ως σύμμαχοι των τριών συμμάχων τόσον αι δυνάμεις του ΕΛΑΣ όσον και των εθνικών ομάδων ανετέθη δε εις το Συμμ. Στρ. Μ.Ανατολής όπως επιβάλη τον προαναφερθέντα συμβιβασμόν μεταξύ των δύο αντιμαχομένων παρατάξεων.

Ούτω χάρις εις τον αγώνα των εθνικών ομάδων Ηπείρου και Βάλτου οι σκοποί του Κ.Κ.Ε. απέτυχον.

Βάσει του συμφώνου της Πλάκας συνήφθησαν βραδύτερον τα σύμφωνα Λιβάνου και Καζέρτας τα οποία και επέτρεψαν την Βρεττανικήν παρέμβασιν κατά το κίνημα του Δεκεμβρίου 1944 κατά το οποίον και διά μιαν ακόμη φοράν αι εθνικαί ομάδες προσέφεραν ουσιώδη υπηρεσίαν προς το έθνος. Διότι κατά περίοδον εκείνην σοβαραί δυνάμεις του ΕΛΑΣ (4 Μεραρχίαι και 1 Ταξιαρχία) απεσχολήθησαν εις Ήπειρον μέχρι της 29 Δεκεμβρίου 1944.

Από της υπογραφής του Συμφώνου Πλάκας και βάσει αυτού αι Εθν.Αντ.Ομάδες Βάλτου παρέμειναν εις Ήπειρον ως τμήματα του υπ’ εμέ Αρχηγείου Βάλτου υπαγομένου όμως έκτοτε διοικητικώς και οικονομικώς υπό τον Στρατηγόν Ν.Ζέρβαν.

Τελευταία μάχη την οποίαν έδωσαν τα υπ’ εμέ τμήματα εναντίον του ΕΛΑΣ υπήρξε η από 21 έως 23 Δεκεμβρίου 1944 εν Άρτη. Μάχη εκτάκτως σκληρά με εκατέρωθεν σοβαράς απωλείας. Ημέτεραι τοιαύται 68 νεκροί και τραυματίες του ΕΛΑΣ εξηκριβωμένως άνω των 200.

Αντισυνταγματάρχου

ΖΙΩΓΑ Κων/νου

Αθήναι 23-8-1956

Advertisements