Εκθεση δράσης ΕΔΕΣ Βάλτου, υποστράτηγος ε.α ΜΕΝ. ΠΑΝΤΕΛΙΔΗΣ/20 Απρ 1956


Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ

(Μετά σχεδιαγράμματος)

Υποστρατήγου ε.α. ΜΕΝΕΛΑΟΥ Γ. ΠΑΝΤΕΛΙΔΟΥ

Επί των κυριωτέρων επιχειρήσεων εναντίον Ιταλογερμανών κατά την περίοδον από Μαΐου 1943 μέχρι τέλους Οκτωβρίου 1943 εις ας προσωπικώς συμμετέσχον ως Σχης Διοικητής του Ανταρτικού Συν/τος ΒΑΛΤΟΥ του Αρχηγείου ΒΑΛΤΟΥ ούτινος Αρχηγός ετύγχανε ο ιατρός κ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΧΟΥΤΑΣ.

Αρχάς Μαΐου 1943 απεχθανόμενος την υπό τους ιταλογερμανούς δουλείαν και αφού ειργάσθην εντός των Αθηνών συνομωτικώς εις την οργάνωσιν ΜΗΔΑΣ του Ιωάννου ΤΣΙΓΑΝΤΕ, ολίγον μετά τον φόνον τούτου υπό των Ιταλών, διέφυγα εξ Αθηνών υπό ψευδόνυμον και ανελθών εις τα βουνά παρουσιάσθην εις τον Γενικόν Αρχηγόν των Ε.Ο.Ε.Α.(ΕΔΕΣ) Στρατηγόν Ζέρβαν Ν. και ανέλαβον την Διοίκησιν του 1ου Ανταρτικού Συν/τος ΒΑΛΤΟΥ, ούτινος συνεπλήρωσα την συγκρότησιν και οργάνωσιν και όπερ υπήγετο εις το Αρχηγείον ΒΑΛΤΟΥ υπό τον ιατρόν Στ.ΧΟΥΤΑ, είχε δε ορμητήρια τας περιοχάς “ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΙ” και ΤΡΙΚΛΙΝΟΝ.

Αι βασικαί αποφάσεις ελαμβάνοντο πάντοτε από συμφώνου με τον αρχηγόν του Βάλτου. Η οργάνωσις και σύνθεσις των Διμοιριών και Λόχων επλησίαζε την κανονικήν με την εξής δύναμιν: Ομάς μάχης 10 – Διμοιρία 30 (3ομ) – Λόχος 3 Διμ.μετά Ομ.Δνσεως 100 – οπλισμός Τυφ. Αγγλικά και Ιταλικά – Οπλοπολυβόλα Ιταλικά και Μπρεν – Βαρ.Πολ/λα Μπρέντα – Χειροβομβίδες μιλς. Εκπαίδευσις: Καλή. Ηθικόν: Άριστον.

Εκτίθενται κατωτέρω εν συντομία αι κάτωθι αξίας ιδιαιτέρας μνείας επιχειρήσεις της άνω περιόδου, συντασσόμεναι ήδη από μνήμης διότι αι αρχικαί εκθέσεις προς τα άνω Αρχηγεία αγνοώ τι έγιναν. Αναφέρομαι εις τον Χάρτην 1/100.000.

1).- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗΣ ΓΕΦΥΡΑΣ ΑΧΕΛΩΟΥ ΠΑΡΑ ΤΟ ΜΑΤΣΟΥΚΙΟΝ (3542) οδού ΑΓΡΙΝΙΟΥ – ΑΡΤΑΣ.

Το ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ εις ο υπηγόμεθα διέταξεν από τέλους Ιουνίου 1943 την προσβολήν των φρουρών της άνω γέφυρας και την ανατίναξιν αυτής επί σκοπώ αποκοπής των συγκοινωνιών από ΑΓΡΙΝΙΟΝ προς ΑΡΤΑΝ – ΗΠΕΙΡΟΝ.

Η επιχείρησις ωρίσθη διά την νύκταν 4-5 Ιουλίου 1943.

Αύτη μελετηθείσα και προπαρασκευασθείσα καλώς κατόπιν επί τόπου προσωπικής αναγνωρίσεως μετά των λοχαγών Καραπάνου και Κωνσταντίνου ως και άλλων στελεχών που θα ελάμβανον μέρος, εξετελέσθη επιτυχώς ως προς την αποτελεσματικήν προσβολήν των φρουρών, η ανατίναξις όμως δεν επετεύχθη εκ λόγων μη εγκαίρου ενεργείας του Συνεργείου ανατινάξεως, επί της αριστεράς όχθης. Τούτο διετέλει υπό Αξκόν της Ομάδος Συνδέσμου των Βρεττανών.

Το οχυρόν προσεβλήθη εξ όλων των κατευθύνσεων συγχρόνως την νύκταν της 4-5 Ιουλίου. Οι αντάρται του Βάλτου επήδησαν τα συρματοπλέγματα χρησιμοποιήσαντες και στρώματα επί των συρματοπλεγμάτων και επετέθησαν εναντίον του Φυλακείου της δεξιάς όχθης όπερ κατέκαυσαν, επίσης εσίγησαν το οχυρωμένον Πολυβολείον. Η επίθεσις εναντίον των αντιστάσεων της αριστεράς όχθης εκτελεσθείσα υπό ομάδος άλλου αρχηγείου υπό Ταγ/ρχην ΜΠΟΥΡΟΝ υπήρξεν ολιγώτερον επιτυχής και καθυστέρησεν ολίγον πράγμα όπερ επέδρασεν και εις την μη ανατίναξιν, διότι η σχετική ομάς ήτο επί της αριστεράς όχθης.

Κατά την μάχην ταύτην, εφονεύθη γενναίως μαχόμενος ο ηρωϊκός Υπολ/γός Πεζικού ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ετραυματίσθη ο Υπολ/γός Πεζικού ΖΑΡΜΑΚΟΥΠΗΣ, εφονεύθησαν 2 οπλίται και ετραυματίσθησαν 10 οπλίται.

2). – ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΥΣ 13 – 21 ΙΟΥΛΙΟΥ 1943

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΙ: Περί το τέλος του 1ου 10ημέρου του Ιουλίου θετικαί πληροφορίαι έφερον ότι μια Ιταλική Μεραρχία, η Μηχανοκίνητος Μεραρχία “Μπρένερο” θα εκινείτο εκ του Λεκανοπεδίου της Αττικής προς Ήπειρον διά του Δρομολογίου αμαξιτή ΑΓΡΙΝΙΟΝ – ΑΜΦΙΛΟΧΙΑ – ΑΡΤΑ προκειμένου εξ ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΛΒΑΝΙΑΣ να διαπεραιωθή εις ΙΤΑΛΙΑΝ επί σκοπώ ενισχύσεως των δυνάμεων αποκρούσεως των Συμμαχικών εν Ιταλία αποβάσεων.

Αι πληροφορίαι αύται επεβεβαιώθησαν διά παρακολουθήσεως να επιτευχθή πλήρως αιφνιδιασμός, διότι προεβλέπετο ότι θα εγένετο αναγνώρισις των στενών προ της εισόδου της φάλαγγος.

Η επιβράδυνσις προεβλέπετο να διεξαχθή κατά βάθος διαδοχικώς από Ν. προς Β. από της εισόδου των στενών η κυριωτέρα όμως αντίστασις προεβλέπετο επί δύο κεχωρισμένων ζωνών ως κάτωθι: όρα σχεδ/μα ή χάρτην 1/100.000.

Πρώτη ζώνη: Λάλα Λάκκα υψ.217 – υψ.219 – Παληοκούλα με κάλυψιν του αριστερού εις Αγίαν Τριάδα (2575) και με προκεχωρημένα τμήματα εις Ανοιξιάτικο – Τσιότι – υψ.195(2370).

Δευτέρα ζώνη: Αντερείσματα αμέσως Ανατολ. ΜΕΝΙΔΙ – υψ.2 χιλ.ΝΑ του ΜΕΝΙΔΙ (2078) είτα καμπή προς αυχένα (2178). – Προεβλέπετο όπως τα τμήματα επιτυγχάνοντα επιβράδυνσιν μιας ημέρας δι’ αντιστάσεως επί της πρώτης ζώνης ευθύς ως ήθελον υπερκερασθή υπό ισχυρών δυνάμεων κρούσεως να εκκενώσωσι την πρώτην ζώνην και να συγκεντρωθώσι εις προβλεφθέντα δασωμένους χώρους βορειότερον πλησίον της δευτέρας ζώνης θα επεδιώκετο όμως να δοθή η εντύπωσις εγκαταλείψεως της περιοχής προς παραπλάνησιν.

ΔΥΝΑΜΕΙΣ: Έλληνες αντάρται ανήρχοντο εις 300 μονίμους και 250 εφέδρους (κληθέντας ειδικώς).

Ιταλοί ολόκληρος και πλήρης η Μεραρχία ΜΠΡΕΝΕΡΟ.

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ:

Άμα τη έω της 14ης Ιουλίου η φάλαγξ της Μεραρχίας ΜΠΡΕΝΕΡΟ εφάνη κινουμένη από την ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΝ (Καραβασσαράς) και αφέθη, να προχωρήση εντός της εισόδου των στενών, καθ’ ον χρόνον η ουρά της φάλαγγος δεν είχε ακόμη εξέλθη της πόλεως (εφαίνετο μήκος φάλαγγος 15 χιλιομέτρων). Προηγείτο της φάλαγγος εμπροσθοφυλακή εκ μοτοσυκλετιστών, ελαφρών αρμάτων μάχης και Πεζικού επ’ αυτοκινήτων. Δύο από τα άρματα μάχης ανετινάχθησαν εις τα ναρκοθετηθέντα σημεία ευθύς ως εισέδυσαν εντός των στενών εις την καμπήν ΚΑΤΑΦΟΛΚΟ (2275) και συγχρόνως ήρχισε η προσβολή της φάλαγγος διά πυκνού πυρός από το βαρύ πολυβόλον Μπρέντα, τα οπλοπολυβόλα και χειροβομβίδας ακόμη. Η προσβολή υπήρξε επιτυχής και επέφερε σύγχυσιν εις τον εχθρόν και απωλείας. Μετ’ ολίγον όμως προωθήθησαν δυο άρματα μάχης και εσχηματίσθη εχθρική βάσις πυρός από βαρέα πολυβόλα και όλμους εκ της οποίας ήρξατο πυκνόν πυρ εναντίον των θέσεων των ανταρτών μας, ενώ τα άρματα εκινούντο δεξιά προς υπερκέρασιν των θέσεων των ανταρτών εν τούτοις οι αντάρται εκράτησαν τας θέσεις των μέχρι των απογευματινών ωρών όταν δε τα άρματα είχον εισδύσει μεταξύ Λάλα Λάκκας και Παληοκούλα οι αντάρται απεσύρθησαν διά κεκαλυμμένων οδεύσεων προς τους χώρους συγκεντρώσεώς των, χωρίς να καταδιωχθώσι υπό τον εχθρόν υπολοβόντος ότι εγκατελείφθησαν τα στενά. Ο εχθρός παρέλειψε να προωθήση εν συνεχεία αναγνωρίσεις εις βάθος και ούτω δεν εγνώριζε ότι οι αντάρται δεν είχον εγκαταλείψει εξ ολοκλήρου την περιοχήν των στενών.

Δευτέρα ημέρα μάχης της 15ης Ιουλίου:

Την πρωΐαν της 15ης Ιουλίου ο Διοικητής της Ιταλικής Μεραρχίας διέπραξε το ασυγχώρητον σφάλμα να διατάξη την συνέχειαν της προχωρήσεως της φάλαγγος εντός των στενών, χωρίς να προβή εις αναγνωρίσεις ή να προωθήση ισχυράν πλαγιοφυλακήν προς εξασφάλισιν των δεσποζόντων της οδού υψωμάτων και εκτόπισιν τυχόν κατεχόντων ταύτα ανταρτών διά προσβολής ή υπερκεράσεως εκ του δεξιού αυτών, ενώ είχε τα μέσα να πράξη τούτο.

Το μόνον μέτρον όπερ έλαβεν ο Διοικητής της φάλαγγος ήτο να υποχρεώσωσι πολλούς αθώους Έλληνας να βαδίσουν ως όμηροι επί κεφαλής της φάλαγγος μετά πολλών αγελάδων, διά να προκαλέση ούτω τας ανατινάξεις των ναρκών προς εκκαθάρισιν της οδού προσφέρων ανάνδρως θύματα εκ του αόπλου πληθυσμού της υπό κατοχήν χώρας. Η ιστορία θα χαρακτηρίση την πράξιν του.

Όταν η φάλαγξ εισήλθε βαθέως εντός των στενών εδέχθη αιφνιδιαστικώς πυκνώτατον πυρ από τας θέσεις των υψωμάτων και αντερεισμάτων της δευτέρας ζώνης αντιστάσεων, πράγμα όπερ επέφερε πραγματικώς πολλάς απωλείας ως και πλήρη σύγχυσιν της οποίας ευτυχώς επωφεληθέντες οι έλληνες πολίται-όμηροι εισέδυσαν εντός των λοχμών και ανήλθον προς τας θέσεις των ανταρτών μας, διασωθέντες ούτω πλην δύο οίτινες εφονεύθησαν.

Εν συνεχεία εξ όλων των θέσεων δευτέρας ζώνης εξετοξεύετο πυκνόν πυρ κατά της φάλαγγος των αυτοκινήτων υπό του βαρέος πολυβόλου Μπρέντα, των προωθημένων οπλοπολυβόλων ως και των αντιαρματικών τυφεκίων (αγγλικού τύπου μακρόκανα).

Οφείλω να εξάρω ιδιαιτέρως την λαμπράν δράσιν του πολυβολητού ΚΑΡΑΤΣΙΚΑΚΗ, μαχητού ικανού, ψυχραίμου, γενναίου και αρίστου σκοπευτού όστις υπό την προσωπικήν καθοδήγησίν μου χωρίς να πτοήται από τα εχθρικά πυρά έβαλλε συνεχώς και ευστόχως οι Ιταλοί υποστάντες πράγματι πολλάς απωλείας εκ της βολής του πολυβόλου τούτου, ηναγκάσθησαν να αποβιβάσουν εκ των αυτοκινήτων 2 βαρείς όλμους τους οποίους ετοποθέτησαν και ήρχισαν να εκτελούν δραστικόν πυρ κατ’ αυτού.

Επίσης έβαλλον και δι’ ενός αντιαρματικού πυροβόλου 37/42. Εγκαίρως διέτασσα μετακίνησιν εις ανταλλακτικάς θέσεις απ’ όπου εξηκολούθει την βολήν του.

Οι Ιταλοί επεχείρησαν να κινήσουν πεζούς διά των ατραπών όπως διέλθωσι διά των λοχμών και προσβάλωσι τας θέσεις μας αλλ’ η προσπάθειά των εματαιώθη διότι εγένετο εγκαίρως αντιληπτόν και εβλήθησαν υποστάντες νέας απωλείας.

Της μάχης συνεχιζομένης ούτω καθ’ όλην την ημέραν υπό αφόρητον καύσωνα, οι Ιταλοί υφίστανται αφαντάσθους απωλείας, τα αυτοκίνητά των το εν μετά το άλλο ή ανατρέπονται ή καίονται ή ακινητούν και φθάσουν την οδόν ριπτόμενα υπό των Ιταλών κατ’ ανάγκην εις την θάλασσαν διά να απελευθερώσουν τον δρόμον. Μεγάλος αριθμός των μεταφερομένων τραυματίζεται εντός των αυτοκινήτων, τελικώς τα αυτοκίνητα προωθούνται ολοταχώς, ανά εν.

Ούτω καθ’ όλην την ημέραν ταύτην της 15ης Ιουλίου ο εχθρός υφίσταται αδιαλέκτως τα πυρά των ανταρτών υφιστάμενος μεγάλας απωλείας χωρίς να δυνηθή να επιτύχη τι το αποτελεσματικόν εναντίον των ανταρτών διότι δεν είχεν προβλέψει εγκαίρως να κινήση ισχυράν πλαγιοφυλακήν παραλλήλως της αμαξιτής.

Τας τελευταίας ώρας της ημέρας περί το λυκόφως οι παρατηρηταί μας είχον σημειώσει μεγάλην συγκέντρωσιν αυτοκινήτων Βορείως ΜΕΝΙΔΙ. Διέταξα αμέσως την ομάδα Βαρέος Πολυβόλου του Καρατσικάκη ενισχυθείσαν και υπό ομάδος επιλέκτων ανταρτών να μετακινηθή όσον το δυνατόν πλησιέστερον ώστε να βάλη την συγκέντρωσιν αποτελεσματικώς. Η ομάς αύτη έχουσα ως οδηγόν τον οπλαρχηγόν Ρήγανην όστις εγνώριζε σπιθαμήν προς σπιθαμήν το έδαφος προωθήθη μετά του υποφαινομένου εις κατάλληλον θέσιν και ήρχισεν δραστικόν πυρ κατά των αυτοκινήτων με λίαν ικανοποιητικά αποτελέσματα, την αιφνιδιαστικήν ταύτην προσβολήν συνεχισθείσα μέχρι επελεύσεως του σκότους επικολούθησε απεριγράπτως σύγχυσις προς μεγάλην ικανοποίησιν των ανταρτών μας.

Την 16ην Ιουλίου: Εξακολουθεί υπό των Ιταλών η προσπάθεια συνεχίσεως της πορείας διά να μη αποκοπή τελείως η φάλαγξ αλλά παρ’ όλα τα ισχυρά μέσα τα οποία εχρησιμοποιήθησαν ήτοι τους όλμους, τα αντιαρματικά και παρ’ όλας τας προσπαθείας τμημάτων Πεζικού, δεν κατωρθώθη παρ’ αυτών ούτε η εκτόπισις των ανταρτών ούτε η εξουδετέρωσις των πυρών των διά τούτο τα τελευταία αυτοκίνητά των υφίσταντο παρ’ όλην την ταχύτητα τα αποτελέσματα του πυρός των ανταρτών.

Την 17ην Ιουλίου: Ουδεμία κίνησις του εχθρού εσημειώθη και οι αντάρται επωφελήθησαν όπως συλλέξωσι τα λάφυρά των.

Ανευρέθη εγκατελείφθη ένεκα της σφοδρότητος του πυρός, εν αντιαρματικόν πυροβόλον των 37/42 το οποίον παραληφθέν μετά αρκετόν αριθμόν πυρομαχικών μετεβλήθη εις φορτούμενον παρά του Λοχαγού Πυρ/κού Καραπάνου και δοκιμασθέν ήτο έτοιμον προς χρησιμοποίησιν.

Εκ των εγκαταληφθέντων αυτοκινήτων οι αντάρται περισυνέλεξαν πολλά είδη ιματισμού και αρκετήν ποσότητα τροφίμων.

Ητο λίαν κωμικόν να βλέπη κανείς τούτους να φέρωσι τας Ιταλικάς στολάς, πολλάς των οποίων ήσαν τοιαύται Αξκών φαντακτεραί, μίαν μεγάλην στολήν αξκού με πηλίκιον μετά πτερών εστείλαμεν ως δώρον εις τον Στρατηγόν Ζέρβα όστις μας απήντησεν ότι διά πρώτην φοράν ησθάνθη την ευχαρίστησιν να μασκαρευθή φορέσας αυτήν.

Την 19ην, 20ην και 21ην: Έλαβε χώραν η προσβολή της 2ας φάλαγγος της Μεραρχίας Μπρενέρο, εφηρμόσθη και εναντίον ταύτης η ιδία μέθοδος εκ των αυτών περίπου θέσεων, οι δε Ιταλοί αντέδρασαν κατά τον αυτόν χλιαρόν τρόπον ως και τας προηγουμένας ημέρας.

Την φοράν ταύτην εχρησιμοποιήθη εναντίον των Ιταλών και το λάφυρον πυροβόλον το οποίον είχον εγκαταλείψει την 16ην Ιουλίου.

Μικρά δύναμις Πεζικού των Ιταλών επιχειρήσασα να πλευροκοπήση τα ημέτερα τμήματα κατέχοντα θέσεις εν τη Δευτέρα ζώνη καθηλώθη αμέσως και δεν επέτυχε του σκοπού της αποσυρθείσα.

Ούτω τελικώς και η 2α φάλαγξ και αύτη αναλόγους υπέστη ως και η 1η τοιαύτη απωλείας.

Τας απογευματινάς ώρας της 21ης ελήφθη παρ’ ημών διαταγή του Αρχηγείου Μέσης Ανατολής να σταματήσωμεν τας επιθέσεις μας ήτο όμως πλέον αργά διότι η αποστολή μας είχε περατωθή η διαταγή ηρμηνεύθη ότι θα ήτο αποτέλεσμα διεξαγωμένων εις Αίγυπτον Δικαστικών διαπραγματεύσεων περί ανακωχής.

ΑΠΩΛΕΙΑΙ: Εκ πληροφοριών τας οποίας είχομεν τας αμέσως επομένας ημέρας των μαχών τούτων, εκ των κατοίκων, οι Ιταλοί είχον υποστεί σοβαρωτάτας απωλείας διότι τα νοσοκομεία και πλείσται ιδιωτικαί οικίαι είχον πληρωθή τραυματιών υπολογιζομένου του αριθμού αυτών εις 800-1000.

Εκ των ημετέρων 1 Αξκός τραυματίας και εις οπλίτης νεκρός.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: 1) Μίαν ολόκληρον Μεραρχίαν η «Μπρενέρο» υπέστη σοβαρωτάτας απωλείας, καθυστέρισιν 8 ημερών και πλήρη εξευτελισμόν. Η επιχείρησις πρέπει να θεωρηθή ως επανάληψις εις την ιστορίαν των Ελλήνων του λαμπρού φαινομένου, της νίκης του ολιγαρίθμου εναντίον του πολυαρίθμου διότι οι Έλληνες εμπνέονται και αποκτώσιν υπερφυσικάς δυνάμεις όταν μάχονται υπέρ του ιδεώδους της ελευθερίας εκδηλουμένας εις θαυμαστήν τόλμην, γενναιότητα και τέχνην.

2). Η Ιταλική Μεραρχία υπέστη τον εξευτελισμόν από ολίγους αντάρτας διότι ο Διοικητής της δεν κατενόησε την ανάγκην προωθήσεως αναγνωρίσεων ή ισχυράς πλαγιοφυλακής ούτε επεδίωξε να προσβάλη το πλευρόν των ανταρτών.

Αι παραλήψεις είναι ουσιώδεις και τα σφάλματα μεγάλα διότι ήτο γνωστόν ότι εγγύς της κινήσεως της Μεραρχίας υπήρχον αντάρται.

Ο Διοικητής της Μεραρχίας απωθήσας την πρώτην ημέραν χάρις εις τα ανώτερα μέσα που διέθετε, τους αντάρτας εκ της εισόδου των στενών δεν εθεώρησε απαραίτητον να τηρήση επαφήν ή να προωθήση εις βάθος αναγνώρισιν διά να βεβαιωθή τι απέγιναν οι αντάρται και γενικώς να λάβη μέτρα εξασφαλίσεως της κινήσεως του διά την επομένην.

Αι επιχειρήσεις αποδεικνύουν ειδικώς ότι αι Ελληνικαί ανταρτικαί Μονάδες, όταν είναι καλώς εξοπλισμέναι και καλώς στελεχωμέναι, διατηρούσι ανώτερον ΗΘΙΚΟΝ και ούτω δύναται να επιτελέσωσι θαύματα εναντίον τακτικού στρατού του εισβολέως, αρκεί να έχωσι ηγήτορας ικανούς μεταβιβάζοντες εις τους διοικουμένους εκτίμησιν και πίστευε ότι εις μίαν κρίσιμον κατάστασιν θα τους οδηγήσουν επιτυχώς προς την ΝΙΚΗΝ. Όταν πράγματι επετεύχθη μεταξύ ηγήτορος και αντάρτου ο σύνδεσμος της αμοιβαίας εκτιμήσεως και της αγάπης, κάθε τολμηρά επιχείρησις είναι δυνατόν να αναληφθή με βεβαιότητα επιτυχίας, έστω πάντοτε υπ’ όψιν ότι ο αντάρτης θέλει τον ηγήτορά του να μάχεται μαζύ του, εξ’ ου προκύπτει ότι επιβάλλεται εξαιρετική επιλογή των στελεχών που πρόκειται να διοικήσουν αντάρτας.

Συνάγεται εις μέλλοντα πόλεμον πρέπει να προβλεφθή δυνατότης συγκροτήσεως Ανταρτικών Μονάδων.

Η Εφημερίς “ΕΣΤΙΑ” της 23ης Ιουλίου 1945 εδημοσίευσε περιγραφήν της άνω μάχης και εχαρακτήρισε ταύτην ως συνέχειαν του έπους της Αλβανίας. Επίσης ο Αχ.ΚΥΡΟΥ και Ζαλοκώστας ποιούνται μνείαν εις τα βιβλία των περί της Ελλάδος κατά την κατοχήν.

Συμπλοκή Αγ. Γεωργίου Τσακνοχωρίου (2278)

Την νύκταν της 4ης Οκτωβρίου 1943 το Ανταρτικόν Σύνταγμα ΒΑΛΤΟΥ εστάθμευσε εις την περιοχήν Τσακνοχώρι /2278 – υψ.692 – Αγ.Τριάς, προκειμένου εκείθεν να αποστέλλει τμήματα προς καταστροφήν των Τηλεγραφικών και Τηλ/κών γραμμών και να επιτηρή την οδόν Αμφιλοχίαν – Άρταν. Ισχυρόν τμήμα είχε εγκατασταθή εις το ύψωμα αμέσως Β.Α Τσακνοχώρι και του Β. αυτού αυχένα.

Την ιδίαν νύκτα κατά σύμπτωσιν Λόχος Γερμανικός (της Γερμανικής μονάδος ήτις εφρούρει τα στενά Μακρυνόρους εις Μενίδι) εκινείτο εκ Μενιδίου προς τον άνω αυχένα και έφτασε εκεί ολίγον προ της εω της 4ης Οκτωβρίου. Η σύγκρουσις υπήρξεν αιφνιδιαστική τόσον διά τα ημέτερα τμήματα όσον και διά τα Γερμανικά τοιαύτα άτινα όμως ευρέθησαν εις μειονεκτικήν κατάστασιν διότι ευρέθησαν εν κινήσει ενώ τα ημέτερα ήσαν εγκατεστημένα.

Αμέσως οι αντάρτες εχρησιμοποίουν τας χειροβομβίδας ρίπτοντες ταύτας εκ των θέσεων των εναντίον των ομάδων των γερμανών, οίτινες ούτω υπέστησαν μεγάλας απωλείας. Την πρωΐαν εξηκολούθησε η μάχη με πυρά πεζικού και πάλιν αι αντάρται μας κατέχοντες δεσπόζοντα υψώματα επέφερον τρομακτικάς απωλείας εις τον Γερμανικόν λόχον όστις ηναγκάσθη να συμπτυχθή υπό την κάλυψιν αφιχθεισών ενισχύσεων.

Κατά την συμπλοκήν ταύτην εφονεύθη ο οπλαρχηγός Ρήγανης μαχόμενος γενναίως χωρίς να χρησιμοποιή προκάλυμμα.

Οι Γερμανοί υπό την κάλυψιν πυκνών πυρών κατώρθωσαν να μεταφέρωσι μαζύ των τους νεκρούς και τραυματίας των.

Την ανωτέρω περίοδον ικανοποιητικών μαχών εναντίον του κατακτητού επηκολούθησε δυστυχώς η περίοδος των επιθέσεων των Κομμουνιστών από 14 Οκτωβρίου διαρκέσασα επί τρίμηνον και πλέον.

Το Ανταρτικόν Σύνταγμα Βάλτου ευρέθη κατά την περίοδον ταύτην σχεδόν άνευ πυρομαχικών πολυβόλου και οπλοπολυβόλου παρ’ όλας τας μετά την μάχην Μακρυνόρους επιμόνους και επανειλημμένας τηλεγραφικάς αιτήσεις ρίψεων τας οποίας απηύθυνε προς το Αρχ. Μέσης Ανατολής πράγμα μέχρι σήμερον ανεξήγητον. Όταν μάλιστα κατόπιν πληροφοριών ότι επέκειτο η επίθεσις ισχυρών δυνάμεων του Ε.Α.Μ. εναντίον μας, μετέβην προσωπικώς εις τον Βρεττανόν σύνδεσμον Νεοζηλανδόν Ταγρχην WILLIAM GORDAN (BILL) και διεμαρτυρήθην ειπών ότι ευρισκόμεθα άνευ πυρομαχικών αυτομάτων όπλων καθ’ όν χρόνον οι κομμουνισταί είχον πλήρως εφοδιασθή εκ προσχωρήσεων και παραδόσεων ολοκλήρων Ιταλικών Μονάδων, έλαβον την χαρακτηριστικήν απάντησιν.”Τον εφοδιασμόν για τα ανταρτικά τον κάμνει μια ελληνοαγγλική Επιτροπή εις Μέσην Ανατολήν αποτελουμένη από καθάρματα και λωποδύτες”.

Αι εκ των υστέρων πληροφορίαι μου ήσαν ότι η επιτροπή περιλάμβανε φανατικούς κομμουνιστάς οι οποίοι έπραττον το παν διά να μη εφοδιασθώμεν κατά την περίοδον εκείνην καθ’ ην προπαρασκευάζετο η παρά την εν Ελλάδι Κομμουνιστών του ΕΑΜ επίθεσις προς εξόντωσιν των Εθνικών Ομάδων Ελλ. Ανταρτών με σκοπόν όπως μείνουν οι μόνοι κυρίαρχοι της Ελλάδος, όταν εντός ολίγου, ως προεβλέπετο τότε οι Γερμανοί θα εξεκένωναν την Ελλάδα.

Δεν θα περιγράψω λεπτομερώς τας συγκρούσεις με τας δυνάμεις του ΕΑΜ διότι αισθάνομαι βδελιγμίαν όταν αναπολώ τας ημέρας εκείνας καθ’ ας, ενώ ακόμη το πέλμα του κατακτητού εβάρυνε το στήθος της Ελλάδος, εν τούτοις ευρέθησαν τέρατα τα οποία δε εδίστασαν να επιτεθώσι εναντίον των αδελφών των, αποβλέποντες εις την επικράτησιν των κομμουνιστών παραμερίζοντες ούτω το ιερόν καθήκον των όπερ ήτο η απελευθέρωσις της Ελλάδος και μόνον.

Οι αντάρται του Βάλτου υπό τας διαταγάς του Αρχηγού των και εμού δεν εδίστασαν εν τούτοις να αντιμετωπίσουν τον ξενοκίνητον πενταπλασίας δυνάμεως εχθρόν.

Ημύνθησαν επί δύο ημέρας εις τα υψώματα μεταξύ ΤΡΙΚΛΙΝΟΥ και ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΙ και είτα επί τρείς ημέρας εις τα υψώματα αμέσως Δυτικώς γεφύρας Χαλκιοπούλου. Τα τμήματα του Ε.Α.Μ. ανερχόμενα εις άνω των 2.000 ανταρτών έναντι μόλις 400 ημετέρων κατώρθωσαν επωφελούμενα πυκνωτάτης ομίχλης, επεκτείνοντα το αριστερόν των, να υπερκεράσωσιν το δεξιόν μας όπερ εκαλύπτετο από εφέδρους αντάρτας οίτινες μόλις αντελήφθησαν τούτο εγκατέλειψαν τας θέσεις των, χωρίς και να ειδοποιήσωσι τα αριστερά των τμήματα και ούτω ολόκληρος η παράταξις επλευροκοπήθη και εκ τούτου διετάχθη η σύμπτυξις.

Ο υποφαινόμενος μαχόμενος μετά των τελευταίων στοιχείων ευρέθη τελικώς τελείως μόνος κυκλωθείς δε ήτο έτοιμος να ρίψη χειροβομβίδας ίνα αυτοκτονήση, οπότε επενέβη αξκός του ΕΑΜ και παρεκάλεσε να φεισθή της ζωής μου και των ανδρών της εχθρικής ομάδος που επλησίασε, υποσχόμενος ότι ήθελον συμπεριφερθή ως προς αγωνιστήν του οποίου η αρίστη δράσις ήτο γνωστή. Δυστυχώς όμως η μετέπειτα συμπεριφορά ενίων ήτο άνανδρος διότι μου αντικατέστησαν την στολήν με ράκη βοσκού.

Μετά δίμηνον φυλάκισιν εδέησε να αφεθή ελεύθερος κατόπιν εκθέσεώς μου περί των εθνικών μου υπηρεσιών καθ’ όλον τον χρόνον.

Ο Βρεττανός Σύνδεσμος WILLIAM GORDAN περιγράφει στο βιβλίον του τας εντυπώσεις του της τελευταίας ταύτης περιόδου ποιούμενος λίαν ευφήμου μνείας περί της δράσεώς μου.

Αθήναι τη 20 Απριλίου 1956

ΠΑΝΤΕΛΙΔΗΣ ΜΕΝΕΛΑΟΣ

       ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

Advertisements