Εκθεση επιχείρησης ΠΥΡΣΟΣ (συμπληρωματική), ΓΕΣ/Α1/30 Δεκ 1949


ΘΕΜΑ: Συμπλήρωσις εκθέσεως επί της
επιχειρήσεως ΠΥΡΣΟΣ.
ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ
ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ
ΓΕΣ/Α1
Αριθ. Πρωτ. 245395
Αριθ. Φακ. 4009/39

ΒΣΤ. 902/30-12-49

Συν: Τω εγγράφω έκθεσις επί επιχ. ΠΥΡΣΟΣ – Φύλλα 28 – Πιν. Ι.
Προσηρτημένα αντίγραφα:
Παρ. Α. Φυλ.6-Παρ. Β. Φυλ.2- Α.Π. 85. Φυλ.7-Αντιγ. ΑΠ. 245198
/14-7-49 Διαταγής Αρχ/ΓΕΣ Φ.2
 

ΠΡΟΣ: ΤΗΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΝ ΣΤΡΑΤΟΥ
ΚΟΙΝ.: Αρχ/ΓΕΣ/Α1 – ΓΕΣ/Γραφ. Αρχηγού

  1. Επαναφέρεται η διά της υπ’ αριθ. Α.Π. 4217/17-9-49 αναφοράς υμών υποβληθείσα έκθεσις επί της επιχειρήσεως ΠΥΡΣΟΣ μετά των εις ταύτην προσηρτημένων εν αντιγράφω Σχεδίων και Διαταγών, ίνα περιλάβητε εις ταύτην την εκ παραδρομής προφανώς παραλειφθείσαν υπ’ αριθ. Α.Π. 245227/26-7-49 διαταγήν Αρχιστρατήγου περί αναθεωρήσεως του Σχεδίου ενεργείας υμών Α.Α.Π. 85/10-7-49 (βάσει του οποίου εξεδόθη εν συνεχεία η Α.Π. 109/16-7-49 διαταγή επιχειρήσεων του ΣΗΔΜ). Η διαταγή αύτη αποτελεί ιστορικόν έγγραφον, διότι διά ταύτης, αναθεωρούνται τα όλα καταρτισθέντα υπό του ΣΗΔΜ και Β΄ΣΣ. Σχέδια, ο όλος δε εφαρμοσθείς ελιγμός εστηρίχθη επ’ αυτής.
  2. Μετά την συμπλήρωσιν των διατασσομένων η επιστρεφομένη έκθεσις να επανυποβληθή ημίν (Αρχ/ΓΕΣ).

Αντιστράτηγος ΚΟΣΜΑΣ Γ.

Αρχηγός ΓΕΣ


αρ. απορρ. 4217

Στρατηγείον Ηπείρου Δυτικής Μακεδονίας

17.ΙΧ.49

απόρρητος

Αρχιστράτηγον

ΓΕΣ Α1

Λαμβάνω την τιμήν να σας υποβάλω συνημμένως την υπ’ αριθ. 4108.14.ΙΧ.1949 έκθεσίν μου – μετά των εν αυτή συνημμένων – επί των επιχειρήσεων ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’.

αντιστράτηγος Βεντήρης

(Υπογραφή)


14.ΙΧ.1949

απόρρητος

ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΝ ΗΠΕΙΡΟΥ – ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Α1

αρ. απορρ. 4108

Έ κ θ ε σ ι ς

επιχειρήσεων ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’

χάρται: 1:50.000

Φλώρινα

Καστοριά

Αγ. Γερμανός

Κρυσταλλοπηγή

Άργος Ορεστικόν

Αποστολή ΣΗΔΜ:

Διά της υπ’ αριθ. 245149/4009.9.VI.1949 διαταγής Αρχιστρατήγου ‘‘το ΣΗΔΜ εντέλλεται να είναι προητοιμασμένον ν’ αναλάβη τας κάτωθι διαδοχικάς αποστολάς τας οποίας προτίθεμαι να αναθέσω εις τούτο’’:

  1. παρ. 4. ‘‘Ανάληψιν επιθέσεως προς συντριβήν των εις περιοχήν Βίτσι – Γράμμου συμμοριακών δυνάμεων βάσει των κάτωθι ενδείξεων επί του τρόπου ενεργείας (ελιγμού)’’.

Διά της υπ’ αρ. 245172/28.VI.1949 διαταγής αρχιστρατήγου καθορίζεται η επιχείρησις ως ‘‘Πυρσός’’ και

Ι. Α.Π. 245149.9.VI.49 διαταγή:

Το ΣΗΔΜ εις την περίπτωσιν ταύτην, ενισχυόμενον διά των κάτωθι δυνάμεων (πλέον των ήδη εις διάθεσίν του)

  • στρατηγείου Α΄ΣΣ.
  • 2 ταξιαρχιών καταδρομών (μείον μοίρα)
  • 1-2 ελαφρών συνταγμάτων πεζικού (Το έν – 12 Σ.Π. – διετέθη ήδη).
  • 1 μεραρχίας (3 ταξιαρχίαι)
  • 2 συνταγμάτων πεδ. πυροβολικού (3-4 μοίραι) (Το 1 σύνταγμα διετέθη ήδη).
  • 1 μοίρας Μέσου Πυροβολικού (διετέθη ήδη)
  • 1 ταξιαρχίας (ενδεχομένως)

θα είναι προητοιμασμένον να αναλάβη τας κάτωθι διαδοχικάς αποστολάς τας οποίας προτίθεμαι ν’ αναθέσω εις τούτο:

α) ……….

β) ……….

γ) ……….

δ)    Ανάληψιν επιθέσεως προς συντριβήν των εις την περιοχήν ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ συμμοριακών δυνάμεων βάσει των κάτωθι ενδείξεων επί του τρόπου ενεργείας (ελιγμού).

ι.     Κυρία προσπάθεια αρχικώς προς κατάληψιν ΒΙΤΣΙ, συντριβή των εν τη περιοχή ταύτη συμμοριακών δυνάμεων.

ιι.    Δευτερεύουσα προσπάθεια συντονισμένη εν χρόνω μετά της ανωτέρω τοιαύτης κυρίας, κατά των εις ΓΡΑΜΜΟΝ συμμοριακών δυνάμεων, ιδιαιτέρως εις Βόρειον ΓΡΑΜΜΟΝ, προς παρεμπόδισιν ενισχύσεως ΒΙΤΣΙ υπό των δυνάμεων των ή και τ’ ανάπαλιν.

ιιι.   Μετά την επίτευξιν του ανωτέρω σκοπού ή και ευθύς ως καταστή δυνατή η διάθεσις δυνάμεών μας εκ Βίτσι επιδίωξις συντριβής των συμμοριτών Γράμμου και ολοκληρώσεως και του Γράμμου.

ιυ.   Μετά την ολοκλήρωσιν εκάστου αντικειμενικού σκοπού εδραίωσις δυνάμεων με κλιμάκωσιν κατά βάθος εφεδρειών προς απαγόρευσιν επιστροφής των ΚΣ δυνάμεων εις τας εκκαθαρισθείσας περιοχάς.

  1. Το ΣΗΔΜ να έχη υπ’ όψει, ότι πλέον των άνω εις την διάθεσίν του δυνάμεων θα τηρώνται εις την διάθεσίν μου ως εφεδρείαι:

α)    1 μεραρχία (2-3 ταξιαρχίαι)  ) εις περιοχήν Κοζάνης

1 μοίρα καταδρομών             )

β)    1 ταξιαρχία εις Ήπειρον (εάν η τακτική κατάστασις απαιτή τούτο τότε).

Αρχιστράτηγος Παπάγος

ΙΙ.       Α.Α.Π. 245172/28.VI.49

ΠΡΟΘΕΣΙΣ

  1. Χωρίς να επιτραπή ουδεμία αναμόλυνσις εκκαθαρισμένης ζώνης και με ετοιμότητα αποτελεσματικής αντιμετωπίσεως παντός αντιπερισπασμού ανάληψις ισχυρών επιθετικών ενεργειών προς αφαίρεσιν των επί ΒΙΤΣΙ και ΓΡΑΜΜΟΥ ωργανωμένων βάσεων του συμμοριτισμού και συντριβήν των αμυνομένων ταύτας δυνάμεων.

ΜΕΘΟΔΟΣ

  1. Τρόπος ενεργείας

α) ………..

β) ……….

γ)    Κυρία επιχείρησις επί ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ

ι.     Κυρία προσπαθεία προς κατάληψιν ΒΙΤΣΙ και συντριβήν των επ’ αυτού συμμοριακών δυνάμεων. Δευτερεύουσα προσπάθεια συντονισμένη εν χρόνω μετά της ανωτέρω κυρίας προσπαθείας κατά των εις ΓΡΑΜΜΟΝ προς παρεμπόδισιν ενισχύσεως ΒΙΤΣΙ υπό των δυνάμεων τούτων ή και τ’ ανάπαλιν.

ιι.    Μετά την επίτευξιν του ανωτέρω σκοπού ή και ευθύς ως καταστή δυνατή η διάθεσις δυνάμεών μας εκ Βίτσι επιδίωξις συντριβής των συμμοριτών Γράμμου και ολοκληρώσεως και του Γράμμου.

ιιι. Μετά κατάληψιν ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ εδραίωσις δυνάμεων επί τούτου με κλιμάκωσιν κατά βάθος προς απαγόρευσιν πάσης αποπείρας του εχθρού προς επανεγκατάστασιν.

  1. Οργάνωσις διοικήσεως – κατανομή δυνάμεων

α) ……….

β)    ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΝ ΗΠΕΙΡΟΥ – ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΣΗΔΜ)

ι.     Ζώνη ευθύνης: Η ήδη ζώνη του.

ιι.    Δυνάμεις: – Α΄ – Β΄ΣΣ.

  • Ι – ΙΙ – VIΙΙ – ΙΧ – Χ μεραρχίαι
  • 72 (εν Ηπείρω) – 77 ταξιαρχίαι

  • Ι – ΙΙ ταξιαρχίαι καταδρομών (μείον μοίρα)

  • Α΄ΣΣ εν τη ζώνη ΗΠΕΙΡΟΥ – ΓΡΑΜΜΟΥ

Συμπληρωματικά μέσα και ακριβή όρια

καθορισθήσονται εν καιρώ.

  • Β΄ΣΣ εν τη ζώνη ΒΙΤΣΙ.

Ακριβή όρια και συμπληρωματικαί δυνάμεις

καθορισθήσονται εν καιρώ.

  1. Αρχικαί αποστολαί

α΄) ……….

β΄) ……….

γ΄) ……….

δ΄) ……….

ε΄)   ΣΗΔΜ.

ι.     Να συμπληρώση την εκκαθάρισιν των μετόπισθεν της ζώνης του Σινιάτσκο, Βέντζια, Καστανοχώρια, Όρλιακα, Ανατολικά Ζαγόρια, Σούλι. Ιδιαιτέρα πυκνότης δυνάμεως εις Ζαγόρια εν επεκτάσει των δυνάμεων του ΣΚΕ περιοχής Μετσόβου – Χασίων.

Ν’ απαγορεύση την εγκατάστασιν νέων συμμοριακών βάσεων εις την μεθόριον της ζώνης του.

ιι.    Να προπαρασκευάση και οργανώση την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ (κατάληψις ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ) συμφώνως προς ειδικάς οδηγίας αποσταλείσας ήδη εις τούτο. Διά τας επιχειρήσεις ταύτας θα εκδοθούν και συμπληρωματικαί οδηγίαι μετά την υποβολήν των σχετικών προτάσεων υπό του ΣΗΔΜ.

Αρχιστράτηγος Παπάγος

Α΄ “ΒΙΤΣΙ”

Εχθρός

Διά την πληρότητα της εκθέσεως ταύτης προσαρτάται αντίγραφον του εις το Σχέδιον ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ ΣΗΔΜ δελτίου πληροφοριών. Εν αυτώ ευρίσκεται η πλήρης ανάλυσις (δύναμις, διάταξις, δυνατότητες) του εχθρού (παράρτημα Α & Β 17. VIΙΙ. 49).

Είν’ αναγκαίον εν τούτοις να προστεθούν και αι κάτωθι εντυπώσεις περί εχθρού ως παρουσιάσθησαν ημίν με την ανάληψιν της εντολής των επιχειρήσεων, είναι δε αύται αι εξής:

α)    Αι πολεμικαί ενέργειαι θα διεξήγοντο εις θέατρα επιχειρήσεων εις τα οποία ο εχθρός δεν είχε ηττηθή κατά τας προηγηθείσας επιχειρήσεις. Αι εις Γράμμον κατ’ αυτού ενέργειαι του Εθνικού Στρατού κατά το παρελθόν υπήρξαν μακροχρόνιαι και άνευ καρπού εις έμψυχον και άψυχον υλικόν. Αι επακολουθήσασαι εις Βίτσι υπήρξαν επίσης όχι ευτυχείς.

Η τοιαύτη έκβασις των επιχειρήσεων έδωσεν εις την ΚΣ ηγεσίαν την ελπίδα την οποίαν εις τα στρατεύματά της διοχέτευσεν ως πεποίθησιν, ότι έπρεπε και εθεωρείτο δυνατόν να συντριβή πάσα επιθετική προσπάθεια του Εθνικού Στρατού κατά Βίτσι – Γράμμου.

Την ελπίδα ταύτην ενίσχυσεν και η μη επίθεσις κατά Γράμμου – Βίτσι την άνοιξιν και το μείζον του θέρους 1949, χρόνος καθ’ ον η ηγεσία του Ελληνικού Στρατού ησχολήθη με επιχειρήσεις εις το εσωτερικόν της χώρας. Αλλά και το σύνολον του παρασχεθέντος εις τον αντίπαλον χρόνου, ολόκληρον έτος (1948-1949), έδωκεν εις αυτόν την δυνατότητα ως και τας δυνάμεις του να τοποθετήση εις αμυντικήν διάταξιν, πληρέστατα μελετηθείσαν και τα επί ταύτης Σημεία Στηρίγματος και Κέντρα αντιστάσεως να οργανώση ισχυρά ως τε να παραμείνουν σχεδόν απρόσβλητα εις την επέμβασιν των μέσων πυρός του Εθνικού Στρατού. Εξ’ άλλου καθ’ όλον αυτό το χρονικόν διάστημα ανεφοδίασε τα στρατεύματά της με άφθονα πολεμικά μέσα, κυρίως εις αυτόματα, όλμους, πυροβολικόν και νάρκας.

Ως προς το έμψυχον υλικόν η ηγεσία των ΚΣ κατέβαλεν όλως εξαιρετικήν προσοχήν και προσπάθειαν.

Εις τας αμυντικάς τοποθεσίας Βίτσι – Γράμμου συνεκέντρωσε το σύνολον σχεδόν των δυνάμεων και τα πλέον ικανά και φανατισμένα στελέχη. Επί των στρατευμάτων τούτων κατεβλήθη ισχυρά και συνεχής διαφωτιστική και εκπαιδευτική προσπάθεια ίνα επιτευχθή κατά την αναμενομένην μάχην πνεύμα ενεργητικής αμύνης και αυτοθυσίας, επί σκοπώ εξαντλήσεως του Εθνικού Στρατού εις μακροχρόνιον επιθετικήν προσπάθειαν ως είχε γίνει κατά το θέρος 1948.

Τ’ ανωτέρω πλεονεκτήματα του εχθρού συνεσπειρούντο σοβαρώς υπό της φύσεως και διαμορφώσεως του εδάφους των αμυντικών τοποθεσιών του (ορεινόν, βραχώδες, δασώδες, με μεγάλας κλίσεις και τραχύ).

Παρείχοντο συνεπώς και διά του παράγοντος τούτου δυνατότητες εκμεταλλεύσεως πλήθους παθητικών ζωνών επί σκοπώ συγκεντρώσεως περισσοτέρων μέσων αμύνης εις τας ενεργητικάς τοιαύτας. Εξ’ άλλου και η εξοικονόμησις ικανών εφεδρειών κατέστη δυνατή.

Μελετών τις τ’ ανωτέρω εν συνδυασμώ με το προσηρτημένον δελτίον πληροφοριών άγεται εις το συμπέρασμα:

Ήτο εις θέσιν ο εχθρός λόγω δυνάμεως, εξοπλισμού, ισχυράς αμυντικής οργανώσεως και ορεινού κατά το πλείστον εδάφους, ν’ αντιτάξη ισχυράν άμυναν όχι μόνον επί μιας τοποθεσίας αντιστάσεως αλλ’ εις διαδοχικάς τοιαύτας με τελευταίαν προσπάθειαν επί της χερσονήσου Πυξού.

Την άμυναν ταύτην ηδύνατο να παρατείνη κατά πολύ εις ην περίπτωσιν η επίθεσις του εθνικού στρατού δεν ήτο καλώς και με πληρότητα παρεσκευασμένη.

ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

Εκυριάρχησαν αι εξής βασικαί προϋποθέσεις διά την εκπλήρωσιν των υπό του Αρχιστρατήγου τεθεισών αποστολών.

  1. Έδει η αναληφθησομένη επίθεσις και δη η πρώτη προς Βίτσι να είχε ταχεία και κεραυνοβόλα αποτελέσματα. Δι’ αυτών θα επετυγχάνετο:

Η κατάπληξις του αντιπάλου και η ματαίωσις του σχεδίου του (εξουδετέρωσις της επιθέσεώς μας ή τουλάχιστον παράτασις επί μακρόν με αιματηράς απωλείας). Απογοήτευσις συνεπώς και τσάκισμα των νεύρων της ΚΣ ηγεσίας και των ΚΣ στρατευμάτων.

  1. Εάν επετυγχάνοντο ραγδαία αποτελέσματα επί Βίτσι, θα ήτο ευκολωτέρα εν συνεχεία η κατάληψις Γράμμου με περισσοτέρας πιθανότητας επιτυχίας.

Με βάσιν τας ανωτέρω προϋποθέσεις το ΣΗΔΜ ήρξατο των προπαρασκευαστικών του εργασιών, ήσαν δε αύται αι εξής:

  1. Εκπαίδευσις

Ήτο φανερόν ότι ο υπό των στρατευμάτων μας διεξαγόμενος επί 1 ολόκληρον έτος αγών κατά των ΚΣ δεν είχε καμμίαν ομοιότητα με τον αναλαμβανόμενον κατά Βίτσι και Γράμμου αγώνα.

Το σύνολον του εθνικού στρατού από του φθινοπώρου 1948 και εντεύθεν ησχολήθη ή με την καταδίωξιν των ΚΣ επί ανοικτού πεδίου εις μη οχυρωμένας τοποθεσίας, σχεδόν πάντοτε οι πολλοί και με άφθονα μέσα εναντίον ολιγωτέρων και με ολιγώτερα μέσα ως εις Πελοπόννησον, Ρούμελην, Θεσσαλίαν ή με μακροχρονίους στατικάς καθαρώς αμυντικάς αποστολάς ως συνέβαινε με τας μεραρχίας των μετώπων Βίτσι – Γράμμου – Ηπείρου.

Τα διατεθέντα συνεπώς διά τας επιχειρήσεις στρατεύματα ήσαν ειθισμένα επί μακρόν είτε εις τον ανταρτοπόλεμον είτε εις αμυντικάς αποστολάς επί ωργανωμένων θέσεων, όχι όμως ειθισμένα εις σοβαρούς αγώνας, μορφής τακτικού στρατού, ως η μελετωμένη επίθεσις εναντίον ισχυρώς οργανωμένης τοποθεσίας επί ορεινού εδάφους (Βίτσι – Γράμμου).

Η ανάγκη αυτή επέβαλεν την ταχυτέραν οργάνωσιν Κέντρου εκπαιδεύσεως εις Δρέπανον, 4 χιλιόμετρα Α. Κοζάνης. Διά την εκπαίδευσιν, υπό συνθήκας προσομοιαζούσας προς την μελλοντικήν πραγματικότητα, ωργανώθησαν πλήρη οχυρωμένα Σημεία Στηρίγματος με ισχυρά πολυβολεία, σκέπαστρα, συρματοπλέγματα και ναρκοπέδια της αυτής μορφής και ισχύος ως τα αντίστοιχα των οχυρωμένων τοποθεσιών του εχθρού. Οργανώθησαν επίσης έτερα μεμονωμένα οχυρά των ομάδων μάχης και διμοιριών μας.

Εκ του κέντρου τούτου διήλθον το πλείστον των δυνάμεων επιθέσεως ήτοι αι ΙΙ, ΙΧ, ΧΙ, ΧV μεραρχίαι (12 ταξιαρχίαι), το 12 ΕΣΠ με παραμονήν και εκπαίδευσιν 7-10 ημερών εκάστη ταξιαρχία.

Η όλη εκπαίδευσις απέβλεψεν εις μία πλήρη σειράν ασκήσεων με θέματα την επίθεσιν προς διάσπασιν ισχυρώς ωργανωμένης τοποθεσίας είτε διά των ιδίων μέσων πεζικού, είτε συνεργασία αρμάτων πυροβολικού, αεροπορίας, μετά πραγματικών πυρών.

Περιέλαβεν επίσης πλήρη σειράν επιδείξεων και ασκήσεων νέων μηχανημάτων ήτοι μπαζούκας, ρουκετοβόλα 75, αεροπορικούς βομβαρδισμούς επί πολυβολείων κλπ.

Εις το Κ. Δρεπάνου απεστάλησαν και εξεπαιδεύθησαν επί πλέον εκπαιδευτικαί ομάδες αξιωματικών ταξιαρχιών Ι, Χ και VΙΙΙ μεραρχιών, αι τινες λόγω τακτικής καταστάσεως (επί γραμμής μετώπου) και ελλείψει επαρκούς χρόνου, δεν ήτο δυνατόν να εκπαιδευθώσιν εις Δρέπανον.

Διωργανώθησαν εκ παραλλήλου διαλέξεις σχετιζόμεναι με την επίθεσιν κατά ισχυρώς ωργανωμένης τοποθεσίας αναπτυσσόμεναι προ πάσης εφηρμοσμένης ασκήσεως.

Παραλλήλως προς την εκπαίδευσιν του πεζικού ωργανώθη υπό του Β΄ΣΣ και εκπαίδευσις πυροβολικού και βολή, ην παρηκολούθησαν οι διοικηταί πυροβολικού Σωμ. Στρατού και μεραρχιών, οι διοικηταί συνταγμάτων πυροβολικού, τα επιτελεία των ανωτέρω διοικήσεων. Η βολή εγένετο εις το πλαίσιον συντάγματος και μεραρχιακού πυροβολικού. Σκοπός η κατά την επίθεσιν διεύθυνσις του ελιγμού, βολών πυροβολικού.

Εγένετο επίσης και εκπαίδευσις ΕΠΑΡ και ΑΩΠ μερίμνη ΣΗΔΜ.

Παρεμφερή εκπαιδευτικά Κέντρα προς το Κέντρον Δρεπάνου ωργανώθησαν και υπό των μεραρχιών Ι, VΙΙΙ, Χ με εκπαιδευτικόν προσωπικόν τας εις Δρέπανον εκπαιδευθείσας οικείας ομάδας, ως ανωτέρω ελέχθη. Εκ των Κ.Ε. τούτων διήλθον αι ταξιαρχίαι μετώπου εναλλάξ.

Υπήρξε λίαν ικανοποιητική η απόδοσις της εκπαιδεύσεως αν και ο παρασχεθείς εις εκάστην ταξιαρχίαν χρόνος ήτο μικρός.

Επιθεωρήσεις υπό των μεράρχων, σωματάρχου Β΄ΣΣ, διοικητού ΣΗΔΜ, του Αρχιστρατήγου και παρελάσεις διεπίστωσαν γοργά αποτελέσματα της εκπαιδεύσεως.

Ούτω επετεύχθη εις βραχύτατον χρονικόν διάστημα να μεταβληθούν οι αξιωματικοί και οπλίται από κυνηγοί ελευθέρων σκοπευτών ή αδρανείς φρουροί Σημείων Στηρίγματος εις μαχητάς ικανούς να ριφθώσιν εις επιθετικάς κατευθύνσεις εναντίον ισχυρώς οργανωμένης αμυντικής τοποθεσίας. Ούτω διά της εκπαιδεύσεως αξιωματικοί και οπλίται απέκτησαν αυτοπεποίθησιν και πίστιν εις την δυνατότητα διασπάσεως οχυρωμένης τοποθεσίας.

 

  1. Ηθική – Υλική Προπαρασκευή

Από της συγκροτήσεως του ΣΗΔΜ εν Κοζάνη με κυρίαν εντολήν του την κατάληψιν των οχυρωμένων βάσεων των ΚΣ Βίτσι – Γράμμου και συντριβής των ήρξαντο επιθεωρήσεις των μεραρχιών, ταξιαρχιών και ταγμάτων και συχναί προσωπικαί επαφαί μετά των αντιστοίχων διοικητών.

Κύριος σκοπός η διαπίστωσις του βαθμού της ηθικής αντοχής αξιωματικών και οπλιτών.

Αι αναφοραί των μεράρχων και ταξιάρχων δεν απέκρυπτον ανησυχίας ως προς την αντοχήν των υπ’ αυτών στρατευμάτων να φέρουν εις πέρας σκληρόν επιθετικόν αγώνα, επί δυσπροσίτων περιοχών και εναντίον σκληρού εχθρού με αφθονίαν μέσων και δη πολυβόλων, όλμων, ναρκών και πυροβολικού. Αι ανησυχίαι καθίσταντο εντονώτεραι λόγω της ισχυράς αμυντικής οχυρώσεως του εχθρού διά σκεπάστρων και πολλών πολυβολείων 5-8 σειρών κορμών δένδρων.

Αλλά και η επί έτος καθήλωσις των εν γραμμή μεραρχιών Ι, ΙΙ, VΙΙΙ, Χ εντός χαρακωμάτων και σκεπάστρων, συνέτειναν κατά πολύ εις την μείωσιν του επιθετικού πνεύματος.

Ήτο φανερόν ότι επί του κεφαλαίου τούτου της ηθικής προπαρασκευής των στελεχών και των οπλιτών, έδει να καταβληθή όλως ιδιαιτέρα προσοχή και προσπάθεια.

Καθοδηγήσεις και συμβουλαί διοικήσεων και εκτελεστών, τόνωσις ηθικού και πολεμικού φρονήματος των στρατευμάτων, διδασκαλίαι και θέματα προσηρμοσμένα εις την αποστολήν εκάστης μονάδος, συχναί επιθεωρήσεις και επαφαί με τα στρατεύματα των μεραρχιών α΄ γραμμής και μέχρι των προωθημένων και εν επαφή με τον εχθρόν στρατευμάτων, όλων των κλιμακίων απετέλεσαν άλυσιν συνεχή με αφετηρίαν την εγκατάστασιν του ΣΗΔΜ εις Κοζάνην και μέχρι ενάρξεως των επιχειρήσεων.

Συνεπληρώθη εξ άλλου η υλική προπαρασκευή των στρατευμάτων και αι εις αξιωματικούς και διοικητάς ελλείψεις.

Και εις το τελευταίον τούτο κεφάλαιον με την βοήθειαν του Αρχιστρατήγου και ΓΕΣ ικανοποιήθησαν πλήρως αι ανάγκαι.

Ετέθησαν εις την διάθεσιν του ΣΗΔΜ πολλά ανώτερα και κατώτερα στελέχη, τα οποία εκπαιδευθέντα επ’ αρκετόν εις Κ.Ε. Δρεπάνου, απετέλεσαν την πρώτην εφεδρείαν αξιωματικών προς πλήρωσιν των κενών είτε προπαρασκευαστικώς, είτε κατά την διάρκειαν των επιχειρήσεων Βίτσι – Γράμμου.         Η ενίσχυσις εξηκολούθησε και κατά την διάρκειαν των επιχειρήσεων ως τε ανά πάσαν στιγμήν και ανάγκην ηδύναντο ν’ αναπληρωθούν τα εκ της μάχης κενά.

Επεδιώχθη επί πλέον ν’ αναπαυθούν επί τινα χρόνον τα στρατεύματα. Και εις τούτο διά των αντικαταστάσεων είτε κατά τόπους, είτε διά της εν Κοζάνη ή αλλού εκπαιδεύσεως εδόθη χρόνος εις τους μαχητάς αξιωματικούς και οπλίτας ν’ αναπαυθούν και ν’ ανακτήσουν δυνάμεις.

ΠΕΡΙΛΗΨΙΣ ΕΠΙ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΗΣ ΕΚΘΕΣΕΩΣ

ΕΙΣ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΝ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΦΙΞΙΝ ΤΟΥ ΕΙΣ ΚΟΖΑΝΗΝ ΤΗΝ 3.VI.49

Αδυναμίαι πεζικού και προτάσεις ενισχύσεώς του

  1. Τα υποστηρίζοντα το πεζικόν όπλα (πυροβολικόν – αεροπορία) κατά την επίθεσιν του εναντίον οχυρωμένης τοποθεσίας δεν δύνανται να καταστρέψουν ή εξουδετερώσουν το μεγαλύτερο μέρος των οργάνων πυρός του εχθρού.

Το μεν πυροβολικόν ως στερούμενον πυροσωλήνων μετ’ επιβραδύνσεως, η δε αεροπορία λόγω του περιωρισμένου αριθμού βομβών 250 ή 500 λιβρών ον δύναται να μεταφέρη και της δυσκολίας προσκρούσεως της βόμβας επί του πολυβολείου.

Τελικώς το βάρος πίπτει εξ ολοκλήρου εις το πεζικόν.

Τα ήδη όμως υπ’ αυτού διατιθέμενα μέσα είναι ανίσχυρα να καταστρέψουν ή εξουδετερώσουν τα μέσα πυρός ευρισκόμενα εντός πολυβολείων με επικάλυψιν 3 σειρών κορμών δένδρων και πλέον.

  1. Προς άρσιν των ανωτέρω αδυναμιών του πεζικού προτείνεται η ενίσχυσίς του διά των κάτωθι μέσων:

α)    Αντιαρματικών εκτοξευτών (μπαζούκας) αμερικανικής προελεύσεως και εις ποσότητα 4 κατά λόχον.

β)    Πυροβόλων άνευ οπισθοδρομούσης μάζης ομοίως αμερικανικής προελεύσεως και εις ποσότητα 6 κατά ταξιαρχίαν (2 κατά τάγμα).

γ)    Ειδικών σωλήνων διά την διάνοιξιν διαδρόμων επί των συρματοπλεγμάτων και ναρκοπεδίων καλουμένων ‘‘BACALOR – TORPEDO’’.

  1. Στρατηγική και τακτική προπαρασκευή

Συνολική μελέτη του προβλήματος

Διά της διαταγής Αρχιστρατήγου ετέθη εις το ΣΗΔΜ ως σκοπός η συντριβή του εχθρού. Διά την επίτευξίν του ετέθη υπό ΣΗΔΜ ως βασική προϋπόθεσις η διά ραγδαίων αποτελεσμάτων επιτυχία και εις Βίτσι και εις Γράμμον.

Με γνώμονα ταύτα η συνολική και πρώτη επί του χάρτου συνεργασία διοικήσεως και Επιτελείου 3.VII.49 παρουσίασεν ως εξής το πρόβλημα:

α)    Ήτο δυνατόν να συντριβή ο εχθρός, αν όχι εξ ολοκλήρου, ασφαλώς όμως κατά μέγα μέρος, αν διά ραγδαίας ανατροπής των αντιστάσεών του θα επετύγχανε σύγχρονος επιθετική ενέργεια προς τας κατευθύνσεις:

ι.     ΙΕΡΟΠΗΓΗΝ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ – Νοτία όχθη ΜΙΚΡΑΣ ΠΡΕΣΠΑΣ και

ιι.    ΚΑΤΩ ΚΛΕΙΝΑΙ – ΛΑΙΜΟΣ.

Η λύσις αύτη λίαν ελκυστική συνεκέντρωσε αρχήθεν την προσοχήν.

Πράγματι η σύγχρονος επίθεσις κατά του αριστερού και δεξιού του εχθρού αν επετύγχανε ραγδαίαν προχώρησιν, θα έφερε τας ημετέρας δυνάμεις εις το στενόν του ΛΑΙΜΟΥ και εις ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ με αποτελέσματα την αποκοπήν την πανταχόθεν κύκλωσιν και την εξόντωσιν.

Εν τούτοις η κατά μέρος εξέτασις των επιθετικών κατευθύνσεων παρουσίαζε πολλάς δυσκολίας και κυρίως εξ ισχυρών αμυντικών οχυρώσεων εις μέγα βάθος και πυκνής διατάξεως.

Εν συμπεράσματι ο ελιγμός κατά των 2 πόλων της εχθρικής τοποθεσίας ήτο πολύ επιθυμητός, ελαχίστας όμως πιθανότητας επιτυχίας παρουσίαζε.

Εξητάσθη επίσης η τοποθέτησις της κυρίας προσπαθείας εν τη κατευθύνσει ΚΑΤΩ ΚΛΕΙΝΑΙ – ΜΠΕΛΑ ΒΟΔΑ (Ν.4674) και εκείθεν συνέχισις προς αυχένα ΠΡΕΒΟΛ – ΒΑΡΜΠΑΝ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ και προς ΛΑΙΜΟΝ – ΠΥΞΟΣ. Η λύσις αύτη αν επετύγχανε υπερφαλάγγιζεν από Βορρά ολόκληρον την εχθρικήν τοποθεσίαν αντιστάσεως, δεν ωδηγούσεν όμως εις ταχέα και θετικά στρατηγικά αποτελέσματα.

Αι ανωτέρω κατευθύνσεις θα εξητάζοντο λεπτομερέστερον διά των επιτελικών αναγνωρίσεων, μετά τας οποίας θα ήτο δυνατόν να ληφθούν οριστικαί αποφάσεις επί των δυνατοτήτων επιτυχίας των.

Δευτέρα λύσις του προβλήματος η εκ του αριστερού κυρία προσπάθεια, εν τη κατευθύνσει ΜΑΛΙ ΜΑΔ – ΒΑΡΜΠΑ.

Η λύσις αύτη αρχήθεν συνήντησε πολλάς αντιρρήσεις διά τους εξής λόγους:

Διότι το αμυντικόν συγκρότημα ΜΑΛΙ ΜΑΔ – ΜΠΟΥΤΣΙ και ο διάδρομος των συνόρων ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΚΡΥΣΤΑΛ-ΛΟΠΗΓΗ ήτο το ισχυρότερον και πυκνότερον αμυντικώς οργανωμένον μέρος της τοποθεσίας αντιστάσεως του εχθρού. Ορεινόν και διακεκομμένον και ακάλυπτον το έδαφος, με πολύ μεγάλας κλίσεις, με σχέδιον πυρός συνεχές, πυκνόν και βαθύ, παρείχε την δυνατότητα εις τον εχθρόν να αντιδράση εις την επίθεσιν άμα ως αύτη εξήρχετο της βάσεως εξορμήσεως.

Το μέγα βάθος της αμυντικής τοποθεσίας και η αμέσως όπισθέν της κορυφογραμμή ΡΟΥΣΕΛΙΤΣΑ – ΒΑΡΜΠΑΣ – ΜΕΣΟΔΑΓΙΣΤΑ, προσέθετε νέας δυσκολίας εις το πρόβλημα.

Μέχρι της Λίμνης ΠΡΕΣΠΑΣ έδει να γίνουν αγώνες διαδοχικοί προς διάσπασιν επί εδάφους ορεινού και δυσπροσίτου συνολικού βάθους 15-20 χλμ.

Εάν εξ άλλου κατορθούτο η προώθησις της επιθέσεως εν τη παραμεθορίω ζώνη προς ορόσημον ΣΜΑΡΔΕΣ και διεκόπτετο η αμαξιτή ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ – ΚΟΡΥΤΣΑ, θα ηδύνατο ο εχθρός να κρατήση το ορεινόν συγκρότημα ΜΠΟΥΤΣΙ και απωλεία τούτου να συνεχίση την άμυναν δι’ επικαμπής από ΛΕΣΙΤΣ – ΜΠΑΡΟ προς ΒΑΡΜΠΑΝ – ΜΟΣΧΟΧΩΡΙ. Εν τη περιπτώσει ταύτη θα έχανε μεν μίαν σπουδαίαν αρτηρίαν, ηδύνατο όμως να αναπτύξη δραστηριωτέρας αντεπιθέσεις και εν αδυναμία ανακτήσεως της αμαξιτής θα περιωρίζετο εις τας λοιπάς προς Αλβανίαν οδεύσεις MΙΚΡΟΛΙΜΝΗΣ και ΛΑΙΜΟΥ.

Αλλά και η διά πυροβολικού υποστήριξις της επιθετικής ταύτης κατευθύνσεως ήτο αδύνατος εις όλον το βάθος ελλείψει συγκοινωνιών.

Η μόνη δυνατή προώθησις του πυροβολικού παρουσιάζετο εν τη παραμεθορίω ζώνη ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ. Εν τη ζώνη όμως ταύτη θα ηναγκάζετο εις σύσφιξιν μεταξύ Αλβανίας και συγκροτήματος ΜΑΛΙ ΜΑΔ – ΜΠΟΥΤΣΙ και εις προσβολήν κατά μέτωπον και κατ’ αμφότερα τα πλευρά.

Τίποτε συνεπώς το ελπιδοφόρον εν τη προσβολή του δεξιού της τοποθεσίας του εχθρού και τίποτε ως άμεσον και ταχύ στρατηγικόν αποτέλεσμα εν τη τεθείση αποστολή συντριβής του εχθρού και εις ην ακόμη περίπτωσιν διεκόπτετο η αμαξιτή αρτηρία.

Υπήρχεν εξ άλλου πέρυσιν έν ατυχές προηγούμενον διά τα στρατεύματα εν τη περιοχή ταύτη. Επιθετικαί ενέργειαι ισχύος, περισσότεραι της μιας απέτυχον.

Ήδη όχι μόνον η οχύρωσις ήτο ισχυροτέρα, συνεχής και βαθεία, αλλά και αι δυνάμεις του περισσότεραι. Εξ άλλου από της ημετέρας πλευράς θα κατηυθύνοντο εκεί προς επίθεσιν αι ίδιαι ατυχήσασαι μονάδες κατά το 1948 με πλείστους αξιωματικούς και οπλίτας και διοικήσεις παθόντας.

Νέαι μονάδες, στελέχη, οπλίται θα υφίσταντο μοιραίως την επίδρασιν. Και μόνον ο τελευταίος αυτός παράγων ήτο ικανός ν’ αποκλείση την κυρίαν προσπάθειαν της επιθέσεως κατά ΜΑΛΙ ΜΑΔ – ΜΠΟΥΤΣΙ.

Μία τρίτη λύσις απομένει η επί του Κέντρου: Δηλαδή να ωθηθή η κυρία προσπάθεια κατ’ ευθείαν προς τον αυχένα ΠΡΕΒΟΛ και εκείθεν προς ΛΑΙΜΟΝ και προς ΒΑΡΜΠΑΝ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ.

Η λύσις αύτη παρουσιάζετο πολύ τολμηρά και παρακινδυνευμένη.

Διεγράφετο μία επιθετική κυρία προσπάθεια μεγάλου βάθους, αφήνουσα εις τα πλευρά της τα ισχυρότερα αμυντικά συγκροτήματα ΜΠΟΥΤΣΙ (αριστερά) ΒΑΡΝΟΥΣ (δεξιά). Έδιδεν εξ άλλου την εντύπωσιν διαδοχικών επιθετικών ενεργειών και προσπαθειών λόγω πεσσοειδούς αμυντικής διατάξεως του εχθρού από της κορυφογραμμής ΒΕΡΝΟΥ (ΚΟΥΛΑ, ΠΛΑΤΥ, 1685, ΠΟΛΕΝΑΤΑ, ΓΚΛΑΒΑΤΑ, ΡΟΤΟ, ΠΛΟΤΣΙΤΑ, ΜΕΛΑΣ, ΓΚΟΛΙΝΑΤΑ, ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΝΤΖΑ κλπ) μέχρι της τελικής γραμμής ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ – ΜΠΑΡΟ – ΓΙΑΜΑΤΑ ήτις και συνέδεε τα ισχυρά αμυντικά συγκροτήματα ΜΠΟΥΤΣΙ – ΒΑΡΝΟΥΣ.

Αν συνεπώς ηκολουθείτο η κατεύθυνσις αύτη κατά κλασσικόν επιθετικόν τρόπον, τα αποτελέσματα θα ήσαν βραδύτατα και θα είχον ως κέρδος μόνον την εκτόπισιν του εχθρού, ουχί δε και την συντριβήν τούτου ή λαφυραγώγησιν των πάσης φύσεως υλικών του.

Έδει συνεπώς κάτι το ασύνηθες και το πολύ αιφνιδιαστικόν, τολμηρόν και ταχύ να διακρίνη τον ελιγμόν της επιθέσεως αν τελικώς επελέγετο η από ΒΙΤΣΙ προς ΠΡΕΒΟΛ κατεύθυνσις.

Εν τη περιπτώσει ταύτη, τα κέρδη εκ της διεισδύσεως εις τα μετόπισθεν της τοποθεσίας αντιστάσεως του εχθρού και κατ’ ευθείαν προς τον Σταθμόν διοικήσεως της εχθρικής ηγεσίας θα ήσαν τεράστια.

Το τελευταίο  τούτο είλκυσεν ευθύς αμέσως το ΣΗΔΜ και εν τη εκτιμήσει των παραγόντων διεπιστώθη ότι και από της πλευράς της αμυντικής οργανώσεως και διατάξεως εχθρού η περιοχή του Κέντρου παρουσιάζετο ευπαθής.

Εκυριάρχησεν τελικώς εν τη παρά τη στρατηγική και τακτική μελέτη του προβλήματος η διά του Κέντρου και κατ’ ευθείαν προς ΠΡΕΒΟΛ επίθεσις, ως οδηγούσα εις αποφασιστικά αποτελέσματα. Διά την παράκαμψιν ή αντιμετώπισιν των τεραστίων όντων δυσκολιών επεκράτησεν εις την διοίκησιν και Επιτελείον πλήρης αισιοδοξία, θέλησις και αποφασιστικότης.

Όλαι εν τούτοις αι ανωτέρω μελέται και εκτιμήσεις εστηρίχθησαν εις τας μέχρι τότε γενικάς αναγνωρίσεις επί του εδάφους και επί του χάρτου και δεν ήσαν συνεπώς οριστικαί. Θα ηκολούθουν αι επί τόπου επιτελικαί αναγνωρίσεις πολλαί και λεπτομερείς βάσει και των οποίων θα ελαμβάνετο η τελική απόφασις του διοικητού ΣΗΔΜ.

  1. ΕΠΙΤΕΛΙΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΙΣ

Από λήψεως της πρώτης σχετικής προς Βίτσι – Γράμμου εντολής Αρχιστρατήγου υπ’ αριθ. Α.Π. 245149/9.VΙ.49 διετάχθη και ανελήφθησαν επιτελικαί αναγνωρίσεις υπό των επιτελών ΣΗΔΜ.

Αι κατά μέρη αναγνωρίσεις επανελήφθησαν πολλάκις κεχωρισμένως υπό εκάστου επιτελούς και τελικώς υπό του διοικητού ΣΗΔΜ και κατ’ επανάληψιν εφ’ όλων των περιοχών Δεξιού (ΒΑΡΝΟΥΣ), Κέντρου (ΒΕΡΝΟΥ), Αριστερού (ΜΑΛΙ ΜΑΔ – ΜΠΟΥΤΣΙ).

Επεξετάθησαν επίσης και εις Βόρειον Γράμμον (ΤΣΑΡΝΟ – ΠΑΠΟΥΛΗ – ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ κλπ) διά την προπαρασκευήν προς εκτέλεσιν του εκεί μέρους της αποστολής.

Τα εκ των πολλών και λεπτομερών αναγνωρίσεων αποτελέσματα ήσαν τα εξής:

α)    Κατεύθυνσις ΚΑΤΩ ΚΛΕΙΝΑΙ – ΛΑΙΜΟΣ

Έδαφος πολύ ορεινόν, διακεκομμένον, κλίσεις πολύ μεγάλαι, πολύ δασωμένον. Η πυκνότης του δάσους δεν επιτρέπει την διείσδυσιν και προώθησιν ισχυράς επιθετικής διατάξεως. Απομένουν αι οδικαί διαβάσεις ή αι ράχες των αντερεισμάτων, αίτινες στεναί και υποχρεωτικαί δεν εξυπηρετούν επιθετικήν ενέργειαν εύρους.

Εξ άλλου η επ’ αυτών ισχυρά αμυντική οργάνωσις κατά βάθος, αρχίζουσα από τας υπωρείας των ανατολικών κλιτύων ΒΑΡΝΟΥΣ και μέχρι της κορυφογραμμής, έδιδεν βάθος εις την οχυρωμένην τοποθεσίαν 3-4 χιλιομέτρων.

Προβληματική επίσης η υποστήριξις της επιθέσεως διά πυροβολικού και διά την κατάληψιν της κορυφογραμμής ακόμη. Αν όμως κατορθούτο τούτο, η από των αρχικών θέσεων προώθησις του πυροβολικού προς υποστήριξιν της προόδου της επιθέσεως ήτο αδύνατος.

Έδει κατά συνέπειαν να γίνη διεύρυνσις του ρήγματος προς Νότον και μέχρι του αμυντικού συγκροτήματος ΒΙΓΛΑ – ΛΟΥΤΖΑ (Ν.5067), ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΙ (Ν.4668), ως τε ν’ απελευθερωθή η αμαξιτή ΦΛΩΡΙΝΑ – ΠΙΣΟΔΕΡΙ οπόθεν και μόνον, η προώθησις του επί τροχών πυροβολικού.

Μία όμως τοιαύτη προσπάθεια και δύσκολος αλλά και προ παντός βραδυτάτη.

Θα είχε συνεπώς ο εχθρός όλον τον απαιτούμενον χρόνον αναπροσαρμογής της διατάξεώς του ή εν ανάγκη κανονικής συμπτύξεώς του προς Αλβανίαν.

β)    Κατεύθυνσις ΟΙΝΟΗ – ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ – ΒΑΡΜΠΑ

Εξητάσθη με ιδιαιτέραν προσοχήν η κατεύθυνσις αύτη. Τούτο διότι και κατά το παρελθόν εχρησιμοποιήθη διά την κυρίαν προσπάθειαν του εθνικού στρατού κατά των επί Βίτσι συμμοριτών, και πάλιν πολύς λόγος και μεγάλη προσήλωσις κατά τας επί τούτου συζητήσεις Ελλήνων – Συμμάχων στρατιωτικών.

Το ΣΗΔΜ ως εξετέθη ανωτέρω, είχεν πολύ προχωρήσει εις την διερεύνησιν των πλεονεκτημάτων της κατευθύνσεως ταύτης και εμόρφωσε μίαν πρώτην γνώμην.

Αι επί του εδάφους λεπτομερείς αναγνωρίσεις απλώς διεπίστωσαν ό,τι ήτο ήδη πολύ γνωστόν. Αι επιφυλάξεις, αι προς προτίμησιν ταύτης, έγιναν μετά τας επιτελικάς αναγνωρίσεις ισχυρότεραι και μάλλον κατηγορηματικαί.

γ)    Κατεύθυνσις (Κεντρική) ΒΙΤΣΙ – ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ

Η διαπίστωσις των πολλών και σοβαρών μειονεκτημάτων των κατευθύνσεων δεξιού και αριστερού και η έλξις την οποίαν απ’ αρχής και κατά την συνολικήν μελέτην της επιθέσεως παρουσίασεν η Κεντρική κατεύθυνσις, παρ’ όλα τα πλεονεκτήματά της, επέβαλεν προσεκτικήν και μετά σχολαστικότητος εξονύχισιν πάσης περιπτώσεως επιδρώσης ευνοϊκώς ή δυσμενώς εις μία Κυρίαν προσπάθειαν της επιθέσεως.

Αι αναγνωρίσεις από ΜΠΙΚΟΒΙΚ, ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ και ΔΕΡΒΕΝ επανελήφθησαν και όσον περισσότερον διήρκουν τόσον εντονωτέρα η επίδρασις εις το να κυριαρχήση προτιμητέα η κατεύθυνσις του Κέντρου.

Τα πλεονεκτήματα πολλά. Έδαφος βατόν εις πεζικόν και κατά τας βαθείας γραμμάς του εις τροχόν. Προσπελάσιμον παντού χωρίς να παρουσιάζη παθητικάς εδαφικάς ζώνας, εν πολλοίς μετρίως δασωμένον επιτρέπον ευχερώς την διείσδυσιν μέχρι του τελικού αντικειμενικού σκοπού (διά το ρήγμα). Κλίσεις μέτριαι και κατάλληλοι διά την εκτός οδεύσεων κίνησιν αρμάτων και θωρακισμένων. Πολλαί αντιστάσεις ως λ.χ. ΠΟΛΕΝΑΤΑ, υψοδ. 1685, ΠΛΟΤΣΙΤΕ, ΜΠΑΡΟ, ΓΙΑΜΑΤΑ, ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑΣ κ.λ.π. προσπελάσιμαι εις άρματα. Μεγάλαι ευκολίαι αναπτύξεως ισχυράς επιθετικής διατάξεως κατά πλάτος και βάθος μέχρι και πέραν της αμαξιτής ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ – ΠΙΣΟΔΕΡΙ.

Παρατήρησις ικανοποιητική και καθ’ όλον το βάθος. Ευκολίαι διατάξεως και καλύψεως επί σπουδαίας βάσεως εξορμήσεως εν τη γραμμή ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΠΡΑΣΕΚΑ – ΜΑΝΙΤΟΡΕΤΣ – ΒΙΤΣΙ.

Πολλαί επίσης ευκολίαι δι’ εξόρμησιν επί του τμήματος ΔΕΡΒΕΝ – ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ της κορυφογραμμής ΒΕΡΝΟΥ, αι οποίαι θα ενισχύοντο σημαντικά διά της καταλήψεως (δι’ εγχειρήματος) του αντερείσματος υψοδ. 1685 – ΠΛΟΤΣΙΤΕ και του τοιούτου ΠΟΛΕΝΑΤΑ, προ της εξορμήσεως.

Η εξέτασις επίσης του παράγοντος εχθρός έδιδε τα εξής σημαντικά στοιχεία. Πολύ αραιά αμυντική οργάνωσις της τοποθεσίας ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ διά πολυβολείων μεγάλης αντοχής. Αλλά η οχύρωσις και η διάταξις της αμύνης συνίστατο κυρίως επί σημείων Στηρ. και Κ. αντιστάσεως επί των δεσποζόντων υψωμάτων ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ – υψοδ. 1707 ΜΠΑΡΟ με ευρέα διάκενα μεταξύ των και κατά συνέπειαν δυναμένων να παρακαμφθούν και εν ημέρα, ευχερώς όμως την νύκτα. Αλλά και η κατοχή διά δυνάμεων ήτο εν τω συνόλω μάλλον ασθενής.

Η όλη ισχύς της αμύνης του Τομέως τούτου της εχθρικής τοποθεσίας εστηρίζετο κυρίως εις την ιδέαν ότι αι πεσσοειδώς και κατά βάθος και από της γραμμής ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΤΖΑ – ΠΟΛΕΝΑΤΑ – 1685 – ΠΛΑΤΥ – ΚΟΥΛΑ – ΜΠΡΕΖΑ – ΓΚΛΑΒΑΤΑ – ΡΟΤΟ διατεταγμέναι εχθρικαί αντιστάσεις, εθεωρήθησαν ικαναί ν’ αντιμετωπίσουν επ’ αρκετόν μίαν επίθεσιν και να δώσουν τον χρόνον αντιμετωπίσεως τυχόν προόδου της επιθέσεως εις βάθος.

Την τοιαύτην αμυντικήν αντίληψιν του εχθρού εις τον τομέα τούτον της τοποθεσίας του επρόσεξεν όλως ιδιαιτέρως το ΣΗΔΜ και κατά τας επί τόπου αναγνωρίσεις την εξήτασεν ως εκμεταλλεύσιμον και την εθεώρησεν ως πλεονεκτικήν διά την επίθεσιν λόγω δυνατής παρακάμψεως και κυκλώσεως.

Εκείνο όμως το οποίον περισσότερο παντός άλλου είλκυσεν εις το να προτιμηθή η κατεύθυνσις αύτη ως Κυρίας προσπαθείας ήτο το εξής:

Μία αιφνιδιαστική και ταχεία διείσδυσις και κατάληψις της γραμμής ΜΠΑΡΟ–ΛΕΣΙΤΣ–ΤΣΟΥΚΑ θα είχεν ως άμεσον αποτέλεσμα τον έλεγχον της αμαξιτής ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ–ΠΙΣΟΔΕΡΙ και συνεπώς την διχοτόμησιν της εχθρικής διατάξεως (σπονδυλική στήλη).

Η κατάληψις ταύτης ηδύνατο να συντελεσθή αιφνιδιαστικώς μετά τολμηράν και ταχείαν νυκτερινήν διείσδυσιν Καταδρομών και ισχυρών δυνάμεων πεζικού.

Μία ακόμη έτι βαθυτέρα και άνευ δισταγμού και χρονοτριβής διείσδυσις ισχυρών δυνάμεων προς αυχένα ΠΡΕΒΟΛ θα έφερε τας επιτιθεμένας δυνάμεις επί του μέσου της οπίσω και τελευταίας αμυντικής τοποθεσίας ΒΑΡΜΠΑ – ΠΡΕΒΟΛ – ΜΑΖΙ – ΜΠΕΛΑ ΒΟΔΑ ην ο εχθρός δεν κατείχε διά δυνάμεων και επί της οποίας, ΛΟΚΜΑ (Ν.4066) το Στρατηγείον της ΚΣ ηγεσίας επί ΒΙΤΣΙ.

Αν τούτο επιτυγχάνετο και παρουσιάζοντο πολλαί πιθανότητες επιτυχίας, το όλον πρόβλημα ΒΙΤΣΙ θα ελύετο τάχιστα ίσως και εντός 24 ωρών (μία νυξ και η ακολουθούσα μία ημέρα). Εκείθεν η προς ΛΑΙΜΟΝ και ΒΑΡΜΠΑ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ κίνησις προς αποκοπήν των οδεύσεων θα ήτο ευχερεστάτη και ταχυτέρα πάσης άλλης κατευθύνσεως (δεξιού, αριστερού).

Βεβαίως υπήρχον και δυσκολίαι πολύ σοβαραί. Τα πλευρά της Κυρίας προσπαθείας εκτεθημένα εις σοβαράς εχθρικάς αντεπιθέσεις και κυρίως από Βορρά. Η απειλή αυτή θα αξηκολούθη και μέχρι ΠΡΕΒΟΛ.

Εξ άλλου νυκτερινή διείσδυσις μεγάλων δυνάμεων Καταδρομών και πεζικού μετά Ορειβατικού πυροβολικού εις βάθος 8-12 χιλιομέτρων, εφαίνετο τουλάχιστον προβληματική.

Ο αιφνιδιασμός επί του οποίου θα εστηρίζετο κατά πολύ η επιτυχία έπρεπε να τηρηθή μέχρι της εξορμήσεως. Τούτο δεν παρουσίαζε πολλάς πιθανότητας.

Αν εν πάση περιπτώσει η νυκτερινή διείσδυσις ανεκόπτετο λόγω απροόπτων αντιστάσεων, μη γνωστών εκ πληροφοριών, θα υποχρεούμεθα να συνεχίσωμεν την κρούσιν κατά μέτωπον και προς άλλας κατευθύνσεις (πλευρά, νώτα) λόγω διατάξεως των εχθρικών αντιστάσεων. Εν τη περιπτώσει ταύτη θα επεβάλλετο η ισχύς των μέσων χωρίς ν’ αποκλείωνται και τα απρόοπτα.

Πλείσται άλλαι σοβαραί και σοβαρώτεραι δυσκολίαι παρουσιάζοντο ευθύς εξ αρχής ικαναί να επιβάλουν σύνεσιν.

Παρά τας δυσκολίας αυτάς και εν όψει πάντοτε των βασικών προϋποθέσεων αίτινες επεκράτησαν εις την διοίκησιν και το Επιτελείον (της επιτεύξεως δηλαδή κεραυνοβόλων αποτελεσμάτων) η σύνεσις παρεχώρησεν την θέσιν εις την τόλμην και η τοποθέτησις της Κυρίας προσπαθείας εν τη γενική κατευθύνσει ΒΙΤΣΙ – ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ ήρξατο κυριαρχούσα.

Απέμεινεν η κατά μέρη και η εν λεπτομερείαις μελέτη προς διασφάλισιν της επιθέσεως οθενδήποτε.

Από του σημείου τούτου αι ακολουθήσασαι επιτελικαί αναγνωρίσεις απέβλεψαν εις την εξυπηρέτησιν του ελιγμού προς ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ.

  1. ΣΥΣΚΕΨΕΙΣ – ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ

Τας επί του εδάφους αναγνωρίσεις επηκολούθουν συσκέψεις (εσωτερικαί).

Κατά σύστημα και αρχήν της διοικήσεως εξονυχίζετο κατά τας συσκέψεις πάσα λεπτομέρεια δυναμένη να έχη οιανδήποτε επίδρασιν ευνοϊκήν ή μη επί του ελιγμού.

Αι εσωτερικαί συσκέψεις πολλαί και καρποφόραι εις αποτελέσματα διήρκεσαν μέχρι των παραμονών της εκτοξεύσεως και περιεστράφησαν:

  • Αρχικώς εις εξέτασιν των παραγόντων Αποστολής, Εχθρού, Εδάφους, Μέσων, των ιδιαιτέρων συνθηκών του όλου συμμοριακού προβλήματος εις Γράμμον – Βίτσι, χρόνου κλπ. προς σύλληψιν του προσφερομένου και ενδεικνυομένου ελιγμού.
  • Εν συνεχεία και μετά ληφθείσαν απόφασιν και την σύνταξιν του Σχεδίου Επιχειρήσεων υπ’ αριθ. Α.Α.Π. 85, εις την τεχνικήν και λεπτομερειακήν εξονύχισιν πάσης πλευράς και συμπλήρωσιν τυχόν παρουσιαζομένων κενών επί σκοπώ εξασφαλίσεως καλλιτέρας εφαρμογής του συλληφθέντος ελιγμού εν τη πράξει.
  • Δέον να τονισθή, ότι πάντοτε κατά τας συσκέψεις η κυριαρχούσα ιδέα ήτο: ‘‘Ραγδαία αποτελέσματα. Φειδώ αίματος’’.

Έπρεπεν οπωσδήποτε ν’ αποφευχθή η αποτελμάτωσις της επιθέσεως.

Κατά ταύτας και μετά πλήρην ανάλυσιν και μελέτην όλων των παρουσιαζομένων επιθετικών κατευθύνσεων η Διοίκησις κατέληξε και απεφάσισε την διά του Κέντρου γενικήν κατεύθυνσιν ΒΙΤΣΙ – ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ ως κατεύθυνσιν Κυρίας προσπαθείας διά τας επιθετικάς επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ του Σχεδίου Επιχειρήσεων ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’.

Παραλλήλως προς την ανωτέρω απόφασιν, ελήφθη και τοιαύτη διά την επί Βορ. ΓΡΑΜΜΟΥ δευτερεύουσαν προσπάθειαν, ην καθώριζεν ο Αρχιστράτηγος διά της υπ’ αριθ. Α.Π. 245149/9.VI.49 διαταγής.

Η απόφασις της διοικήσεως απέβλεψεν εις την κατάληψιν του υψ. 1425 επί της Ελληνοαλβανικής μεθορίου και την μετά τινας ημέρας εκδήλωσιν σοβαράς επιθετικής ενεργείας της Ι Μεραρχίας προς κατάληψιν του τμήματος της εχθρικής τοποθεσίας, της ευρισκομένης εις τον θύλακα ΑΛΙΑΚΜΟΝΟΣ. Εν τη περιοχή ταύτη η εχθρική διάταξις εστηρίζετο κυρίως επί των υψωμάτων ΤΣΑΡΝΟ – ΠΑΠΟΥΛΙ – ΤΑΜΠΟΥΡΙ – ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ ισχυρώς ωργανωμένα.

Αι επί Βορ. ΓΡΑΜΜΟΥ επιχειρήσεις ως και σχετικαί της VΙΙΙ Μεραρχίας επί Νοτίου ΓΡΑΜΜΟΥ, αίτινες επίσης εθεωρήθησαν επιβεβλημέναι, ετοποθετήθησαν εις το καταρτισθέν Σχέδιον Παραπλανήσεως, διά του οποίου απεσκοπείτο να κυριαρχήση εις τον εχθρόν η αντίληψις ότι από ΓΡΑΜΜΟΥ θα ήρχιζεν η μεγάλη επίθεσις του Εθνικού Στρατού κατά το 1949.

Η θέλησις της διοικήσεως του ΣΗΔΜ και κατά σύμφωνον γνώμην του Αρχιστρατήγου, ήτο η εξής διά τας επιχειρήσεις αυτάς.

Η προσπάθεια της Ι Μεραρχίας έδει να ήτο πολύ σοβαρά και διά τον σκοπόν τούτον της παρεσχέθησαν ικανά συμπληρωματικά μέσα πυροβολικού και αεροπορίας.

Η δραστηριότης της επιθέσεως έδει να συνεχισθή εντόνως. Διά την μεραρχίαν ετέθησαν αντικειμενικοί σκοποί. Η πρόθεσις όμως του ΣΗΔΜ και του Αρχιστρατήγου ήσαν να εκμεταλλευθούν την επιθετικήν δραστηριότητα της Ι Μεραρχίας όσον ήτο τούτο δυνατόν, χωρίς όμως και να εξαντλήσουν ταύτην εις μακράν επιθετικήν προσπάθειαν αμφιβόλων κερδών.

Το αυτό, χαλαρώς κάπως και διά τας ενεργείας VΙΙΙ μεραρχίας.

Πάντοτε όμως αι προσπάθειαι επί ΓΡΑΜΜΟΥ της Ι και VΙΙΙ μεραρχιών, εξυπηρετικαί της κατά ΒΙΤΣΙ Κυρίας προσπαθείας.

Ευθύς ως ελήφθη η απόφασις διά το πρώτον μέρος των επιχειρήσεων ΠΥΡΣΟΣ ανεφέρθη τούτο εις τον Αρχιστράτηγον και εζητήθη η αποστολή αντιπροσώπων του προς ανακοίνωσιν και μεταφοράν των απόψεων εις αυτόν.

Πράγματι την 3 Ιουλίου έφθασαν εις τον Σταθμόν Διοικήσεως του ΣΗΔΜ ο Υπαρχηγός του ΓΕΣ αντιστράτηγος Κιτριλάκης και ο διευθυντής Α1/ΓΕΣ συνταγματάρχης Παπαθανασιάδης.

Εις συσκέψεις της 3 και 4 Ιουλίου ανεκοινώθησαν αι αποφάσεις ως προς τον ελιγμόν των Στρατευμάτων κατά τας κατά ΒΙΤΣΙ επιθετικάς ενεργείας.

Εις τας συσκέψεις αυτάς παρίστατο και ο μόλις προ ημερών τοποθετηθείς διοικητής του Β΄ΣΣ, ος τις τότε διά α΄ φοράν ελάμβανε γνώσιν των αποφάσεων διά το Σχέδιον καταλήψεως ΒΙΤΣΙ,

Εν τη διερευνήσει των απόψεων τούτων, ρίπτεται υπό του υποστρατήγου Μανιδάκη η διά του αριστερού λύσις του προβλήματος ΒΙΤΣΙ διά της αποκοπής της προς Αλβανίαν διαβάσεως ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ. Την ιδέαν ταύτην παρεδέχετο ως πρωταρχικήν και κυριαρχούσαν με σοβαρά στρατηγικά αποτελέσματα. Ετόνισεν εν τούτοις, ότι δεν του εδόθη χρόνος να μελετήση και επί του εδάφους το όλον πρόβλημα, το οποίον ήτο δυνατόν να παρουσιάση καλλιτέραν λύσιν με την λεπτομερή εξέτασιν των εδαφικών συνθηκών και των λοιπών παραγόντων.

Οι εκπρόσωποι του Αρχιστρατήγου ετήρησαν σημειώσεις επί του αποφασισθέντος υπό του ΣΗΔΜ ελιγμού, διά να μεταδώσουν τούτον εις τον Αρχιστράτηγον.

Την 8 Ιουλίου ο αντιστράτηγος Κιτριλάκης και ο συνταγματάρχης Παπαθανασιάδης, επανελθόντες εις ΚΟΖΑΝΗΝ, εγνώρισαν τας απόψεις του Αρχιστρατήγου, αι οποίαι ήσαν σύμφωνοι προς την ληφθείσαν απόφασιν και διετάχθη η υποβολή του Σχεδίου Ενεργείας ΒΙΤΣΙ. Την απόφασιν να προικοδοτηθή η επιχείρησις διά της ΧΙ Μεραρχίας (μείον ταξιαρχία).

 

  1. ΣΧΕΔΙΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’

Βάσει της εντολής του Αρχιστρατήγου υπεβλήθη το Σχέδιον Ενεργείας ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ υπ’ αριθ. Α.Α.Π. 85/10.VII.49 (συνημμένον τη παρούση).

Πλήρες αντίγραφον τούτου προσαρτάται εις την παρούσαν έκθεσιν.

Επηκολούθησεν η υπ’ αριθ. Α.Π. 245198/14.VII.49 διαταγή του Αρχιστρατήγου, διά της οποίας εγκρίνεται το καταρτισθέν και υποβληθέν αυτώ Σχέδιον Ενεργείας.

Αντίγραφον ταύτης προσαρτάται τη παρούσει εκθέσει.

Το ανωτέρω υπ’ αρ. 85/10.VII.49 Σχέδιον Ενεργείας ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ ΜΕΡΟΣ Α΄ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΚΑΤΑ ΒΙΤΣΙ είναι το πρώτον και μοναδικόν Σχέδιον το εκπονηθέν υπό του ΣΗΔΜ, βάσει των εν αρχή της παρούσης διαλαμβανομένων εντολών του Αρχιστρατήγου Α.Π. 245149/9.VI.49 και Α.Α.Π. 245172/28.VI.49.

Βάσει τούτου και των συν παρόδω του χρόνου, λόγω τακτικής εξελίξεως της καταστάσεως, επιβληθεισών διασαφηνίσεων και ενεργειών, επήλθον μεταβολαί τινες εις την Μέθοδον (τρόπον ενεργείας), χωρίς όμως το παράπαν να εξέλθουν αύται των βασικών γραμμών του Σχεδίου Ενεργείας υπ’ αρ. Α.Α.Π. 85.

Απόρροια του Σχεδίου Ενεργείας η υπ’ αρ. Α.Α.Π. 109/16.VΙΙ.49 Διαταγή Επιχειρήσεων του ΣΗΔΜ και εις εκτέλεσιν ταύτης και της Α.Π. 245227/26.VII.49 διαταγής του Αρχιστρατήγου κατηρτίσθη και υπεβλήθη η υπ’ αριθ. Α.Α.Π. 132/15/4.VIII.49 Διαταγή Επιχειρήσεων του Β΄ΣΣ, ης αντίγραφον επισυνάπτεται τη παρούση.

Βάσει ταύτης ήρξατο την πρωίαν της 10ης Αυγούστου η εκτέλεσις.

  1. ΕΠΑΦΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΑΣ

Διά την πλήρη προσαρμογήν των εκτελεστών προς το Σχέδιον Ενεργείας και κατανόησιν των απαιτουμένων επί μέρους ενεργειών, εγένοντο επανειλημμέναι συνεργασίαι και συσκέψεις:

α)    Εν τη έδρα του ΣΗΔΜ μετά του διοικητού του Β΄ΣΣ και επιτελών του ως και μετά του διοικητου ΙΙΙ Μ. Καταδρομών.

β)    Μετά των διοικητών και επιτελείων των Χ, ΙΙ και ΧΙ μεραρχιών υπό διοικητού ΣΗΔΜ και επιτελάρχου.

Αι συνεργασίαι και συσκέψεις ειδικώτερον περιεστράφησαν εις τα εξής:

 

α)    Μετά του Β΄ΣΣ.

Εις την χρησιμοποίησιν υπό του ΣΣ όσον το δυνατόν μεγαλυτέρων δυνάμεων διά τας 2 κατευθύνσεις ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ και ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ.

Επεστήθη ιδιατέρως η προσοχή, όπως ελάχισται μόνον δυνάμεις της Χ μεραρχίας απασχοληθούν εις δευτερεύουσας αποστολάς καλύψεως προς ΟΡΛΟΒΟ (1 τάγμα). Άπασα η άλλη δύναμις εις την Κυρίαν προσπάθειαν.

Ομοίως ετονίσθη ιδιαιτέρως η ανάγκη, όπως η ΧΙ μεραρχία ολόκληρος (2 ταξιαρχίαι) εξορμήση κατά ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ, άνευ ουδεμιάς άλλης απασχολήσεως. Η κάλυψις του δεξιού πλευρού της ΧΙ Μ. προς ΓΚΟΛΙΝΑΤΑ και ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΤΖΑ να ανατεθή εις την ΙΙ μεραρχίαν.

Εξητάσθη επίσης η ανάγκη καταλήψεως προκαταρ-κτικώς του υψ. 1685 (προ της ενάρξεως της κυρίας επιθέσεως). Εις ετέραν δε συνεργασίαν εξητάσθη και η ανάγκη καταλήψεως προκαταρκτικώς των υψωμάτων ΠΟΛΕΝΑΤΑ, εν συνδυασμώ με την κατάληψιν υψ. 1685, αμφοτέρων δε ολίγας ώρας προ της ενάρξεως της γενικής επιθέσεως.

Άπαντα τ’ ανωτέρω εγένοντο τελικώς δεκτά και διετυπώθησαν εις διαταγήν επιχειρήσεων.

β)    Μετά της ΙΙΙ μερ. Καταδρομών.

Η επιθυμία του διοικητού της μερ. Καταδρομών ήτο, όπως ευθύς εξ αρχής η μεραρχία του εκτοξευθή επί μιας κατευθύνσεως (Κέντρον ή άκρον αριστερόν), με συγκεντρωμένας τας δυνάμεις της μεραρχίας του.

Η άποψις του ΣΗΔΜ ήτο, όπως κατά την πρώτην φάσιν της επιθέσεως (νυκτερινή διείσδυσις και αιφνιδιαστική κατάληψις ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ) ανά 1 ταξιαρχία Καταδρομών χρησιμοποιηθή κεχωρισμένως εις τας 2 κατευθύνσεις ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ και ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ. Ετονίσθη ότι, προ πάσης άλλης ενεργείας, προείχον η ταχίστη και αιφνιδιαστική κατάληψις των ανωτέρω ζωτικών αντικειμενικών σκοπών και την αποστολήν αυτήν το Σ.Η.Δ.Μ. ενεπιστεύετο εις την ικανότητα των Δυνάμεων Καταδρομών διά νυκτερινούς αγώνας και τολμηράν διείσδυσιν.

Η άποψις αύτη επεστηρίχθη και προς Αρχιστράτηγον. Τελικώς εγένετο παραδεκτή η χρησιμοποίησις μιας μόνον Μοίρας εις την κατεύθυνσιν ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΛΕΣΙΤΣ και των υπολοίπων Μοιρών από ΜΠΙΚΟΒΙΚ.

γ)    Μετά της ΙΙ μεραρχίας και 22 ταξιαρχίας την 21 Ιουνίου (μετά του διοικητού 22 ταξ. εις ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ).

Εις ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ την 3 Αυγούστου:

Μετά διοικητού ΙΙ μεραρχίας

Μετά διοικητού ΧΙ μεραρχίας

Μετά διοικητών 22, 31 και 33 ταξιαρχιών.

Επεζητήθη επί τούτου λεπτομερώς η εκτέλεσις του νυκτερινού ελιγμού, αι συνθήκαι καταλήψεως της κορυφογραμμής ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ και ο επιδιωκόμενος σκοπός.

Ιδιαιτέρως επεξηγήθη εις ΙΙ μερ. ανάγκη της μέχρι εσπέρας της Χ ημέρας πλήρους καταλήψεως των υψωμάτων ΠΟΛΕΝΑΤΑ Ι και ΙΙ και υψ. 1685 – ΠΛΟΤΣΙΤΕ (ρήγμα της πρώτης εχθρικής τοποθεσίας). Εδόθησαν διευκρινίσεις διά την υπ’ αυτής ανάληψιν καλύψεως της ΧΙ Μ. από κατευθύνσεως ΒΙΓΛΑΣ ΛΟΥΤΖΑ και ΓΚΟΛΙΝΑΤΑ.

Εις ΧΙ Μ. ετονίσθη η σημασία της πρώτης νυκτός καταλήψεως ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ και η περαιτέρω ταχίστη εκμετάλλευσις προς Αυχένα ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ.

Επεστήθη η προσοχή της επί στερεάς εδραιώσεως επί ΤΣΟΥΚΑ, προς κάλυψιν ολοκλήρου του δεξιού πλευρού του εμβόλου και με ετοιμότητα αποκρούσεως ισχυρών αντεπιθέσεων, από βορ. κατευθύνσεως, (υψ. 1807 και υψ. 1919), θεωρουμένων βεβαίων.

δ)    Μετά διοικητού και υποδιοικητού Χ μεραρχίας την 21-22 Ιουλίου.

Επεξηγήθη το αναμενόμενον εκ της Χ μερ. έργον εν τη Κυρία προσπαθεία και ανελύθη ο ελιγμός μέχρι τέλους. Ετονίσθη η ανάγκη της ταχίστης και αιφνιδιατικής καταλήψεως του ΡΟΤΟ εντός της νυκτός προς απελευθέρωσιν δυνάμεων, υπέρ της κατευθύνσεως Κυρίας προσπαθείας. Συνεζητήθη η επιβαλλομένη διάταξις της μερ. και εγένετο δεκτόν, ότι εν τη κατευθύνσει ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ θα κινηθούν εξ αρχής η 37 ταξ (ολόκληρος), η 36 ταξ. (μείον τάγμα), και ότι η μεν 37 ταξ. μετά κατάληψιν ΜΠΑΡΟ θα κινηθή αμέσως μετά των Καταδρομών προς ΒΑΡΜΠΑΝ, η δε 36 ταξ. θ’ ασχοληθή με εδραίωσιν επί ΜΠΑΡΟ και επίθεσιν προς κατάληψιν ΓΙΑΜΑΤΑ και κάλυψιν αριστερού πλευρού εμβόλου.

Συνεφωνήθη ότι κατά ΡΟΤΟ θα επιτεθούν νύκτα ισχυραί δυνάμεις (35 ταξιαρχία μείον 2λοχία), ίνα λήξη ταχέως και προ της έω η κατάληψις τούτου και απελευθερωθή 1½ τάγμα μετά της διοικήσεως της ταξιαρχίας, διά να ενισχύση την δημιουργίαν ισχυρού εμβόλου εν τη κυρία προσπαθεία.

Άπασαι αι ναωτέρω λεπτομέρειαι εγένοντο δεκταί υπό του διοικητού και υποδιοικητού Χ μεραρχίας.

  1. ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΙΣ

Διά το ΣΗΔΜ έδει η πρώτη θεμελίωσις των κατά ΒΙΤΣΙ επιχειρήσεων ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ να στηριχθή εις την παραπλάνησιν.

Η επί ταύτης μελέτη απετέλεσεν ίδιον θέμα συσκέψεων και βάσει των εκ τούτων συμπερασμάτων εζητήθησαν υπό του ΓΕΣ ενέργειαι παράλληλαι προς τας του ΣΗΔΜ.

Σχέδιον παραπλανήσεως συνετάγη την 5.VII.49, ήτοι ευθύς μετά την λήψιν της αποφάσεως επί της κατά ΒΙΤΣΙ ιδέας ελιγμού.Τούτο παρατίθεται κατωτέρω εξ αντιγραφής του πρωτοτύπου τοιούτου.

 

 

ΣΗΔΜ.                                                                       ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΝ

5.VII.1949

ΣΧΕΔΙΟΝ ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΕΧΘΡΟΥ

  1. ΣΚΟΠΟΣ

Να δημιουργήση εις τον εχθρόν την εντύπωσιν ψευδών δεδομένων επί καταστάσεώς μας, προθέσεών μας και ικανοτήτων μας.

  1. ΒΑΣΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΣ ΟΡΟΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ:

Η τήρησις απολύτου μυστικότητος επί πραγματικών προθέσεων και σχεδίων της διοικήσεως.

  1. ΜΕΘΟΔΟΣ:

α)    Μέσα αρμοδιότητος Α2:

ι)     Διάδοσις ψευδών πληροφοριών ως προς:

Τόπον επιθέσεως           ) βάσις το παραπλανητικόν

Χρόνον επιθέσεως         )Σχέδιον Επιχ. ‘‘ΠΥΡ’’

Ηγεσίαν επιθέσεως        )

ιι)    Εσκεμμένη απώλεια διαταγών υπό τμημάτων χώρου παραπλανητικής ενεργείας. (θα καθορισθή διά ειδικής διαταγής που και πως).

ιιι)   Ειδικοί πράκτορες (μόνον υπό Α2/ΣΗΔΜ).

ιν)   Έντασις δραστηριότητος τηλ/κών και ραδιοτηλ/κών συνδιαλέξεων (ανοικτή και κρυπτή γλώσσα) εις χώρον παραπλανητικής ενεργείας, κατευθυνομένη από επιτελάρχην Μονάδος, όστις και μόνον δέον να είναι γνώστης πραγματικών σκοπών.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΣ: Βάσις απάντων των ανωτέρω το παραπλανητικόν Σχέδιον Επιχειρήσεων ΓΕΣ ‘‘ΠΥΡ’’.

β)    Παθητικά τακτικά μέσα

ι)     Πλασματικαί συγκεντρώσεις εις χώρους κατά τα δεδομένα του παραπλανητικού Σχεδίου Επιχειρήσεων ΓΕΣ ‘‘ΠΥΡ’’.

ιι)    Κινήσεις φαλάγγων αυτοκινήτων μετά και άνευ στρατευμάτων εις χώρους παραπλανητικού Σχεδίου κατά την ημέραν και άμεσος επιστροφή κατά την νύκτα με εσβεσμένα τα φώτα.

ιιι)   Κάλυψις μετακινήσεων. Άπασαι αι μετακινήσεις προς την ζώνην μάχης να γίνωνται την νύκτα και με εσβεσμένα φώτα.

ιν)   Παραλλαγή θέσεων μάχης και ιδία Σταθμών Διοικήσεως και παρατηρητηρίων.

ν)    Επιθεωρήσεις, επισκέψεις, αναγνωρίσεις Ανωτάτων Διοικήσεων και Επιτελείων εις ΓΡΑΜΜΟΝ.

γ)    Ενεργητικά τακτικά μέσα

ι)     Έντασις δραστηριότητος αεροπορικών αναγνωρίσεων και αεροπορικών βομβαρδισμών εν τη περιοχή ΓΡΑΜΜΟΥ.

ιι)    Έντασις δραστηριότητος καταιγισμών πυροβολικού και κανονισμού καπνογόνων προπετασμάτων εν τη περιοχή ΓΡΑΜΜΟΥ, ιδία εις Ν. και Ν.Α. τομέα.

ιιι)   Έντασις δραστηριότητος αναγνωριστικών περιπόλων εις ΓΡΑΜΜΟΝ και επιδεικτικαί κινήσεις μετά χαρτών, ώστε να παρέχηται η εντύπωσις δραστηρίας αναγνωρίσεως στελεχών.

ιν)   Ίδιον Σχέδιον επιθετικών ενεργειών ελαφρών ή ισχυρών επί σκοπώ, όπως εδραιωθή η πεποίθησις, ότι αι επιχειρήσεις εις ΓΡΑΜΜΟΝ προηγούνται των τοιούτων ΒΙΤΣΙ.

  1. ΕΚΤΕΛΕΣΙΣ

α)    Διάδοσις ψευδών ειδήσεων: Από τούδε και τη ευθύνη των επιτελαρχών των Μ.Μ. να διαδοθώσι καταλλήλως εις τα κατώτερα κλιμάκια υπό τύπον απορρήτου πληροφορίας τα κάτωθι:

‘‘Η Ανωτάτη Ηγεσία του Στρατού έχουσα υπ’ όψιν της ότι ο ΓΡΑΜΜΟΣ, όστις αποτελεί ζωτικόν χώρον διά τους Κ.Σ. με διαδοχικάς γραμμάς αμύνης, δεν έχει εισέτι οργανωθή, ως το ΒΙΤΣΙ, απεφάσισε να εκκαθαρίση πρώτον τον ΓΡΑΜΜΟΝ και είτα να ριφθή δι’ όλων των δυνάμεων κατά ΒΙΤΣΙ, προς οριστικήν συντριβήν του Συμμοριτισμού.

Την τοιαύτην εκκαθάρισιν του ΓΡΑΜΜΟΥ ανέθεσεν εις τον στρατηγόν Τσακαλώτον’’.

Το ανωτέρω Σχέδιον παραπλανήσεως ετέθη αμέσως εις εφαρμογήν.

Εδώ θα περιορισθώμεν να αναφέρωμεν τας σοβαρωτέρας παραπλανητικάς ενεργείας, αίτινες ήσαν αι εξής:

α)    Συνετάχθη και ηκολουθήθη μέχρι τέλους πρόγραμμα αεροπορικής δραστηριότητος περιλαμβάνον:

Αναγνωρίσεις (πολλαί και παρατεταμέναι έξοδοι Χαρβαρτ, δίδουσαι την εντύπωσιν ότι παρά την αντιαεροπορικήν δραστηριότητα του εχθρού, έδει να ληφθούν σπουδαίαι και ακριβείς πληροφορίαι ταχείας χρησιμοποιήσεως).

Πυκνή δραστηριότης μαχητικών SPITS, δίδουσα την εντύπωσιν, ότι ενδιαφερόμεθα διά την παρεμπόδοσιν της εσωτερικής κυκλοφορίας του εχθρού εν τη τοποθ. αντιστάσεως ΓΡΑΜΜΟΥ και ότι σκοπείται η απαγόρευσις επικοινωνίας με την Αλβανίαν τουλάχιστον κατά την ημέραν. (Επεδιώκετο να δοθεί η εντύπωσις ότι σκοπείται η χαλάρωσις του αμυντικού Σχεδίου του εχθρού).

Βομβαρδισμοί μετρίας και ισχυράς εντάσεως διά ρουκεττών και βομβών 250 και 500 λιβρών μετ’ επιβράδυνσιν ή ακαριαίαι, επί σκοπώ όπως αφ’ ενός μεν επιτευχθούν καταστροφαί, σπάσουν εξ άλλου τα νεύρα του εχθρού.

Αι μετ’ επιβραδύνσεως βόμβαι των 250 και 500 λιβρών σκοπόν είχον επίσης να κλονίσουν την εμπιστοσύνην των μαχητών του εχθρού επί της αντοχής των πολυβολείων και σκεπάστρων. Τούτο διότι διά του πυροβολικού, ελλείψει πυροσωλήνων μετ’ επιβραδύνσεως, αι καταστροφαί των πολυβολείων και σκεπάστρων δεν επετυγχάνοντο. Αντιθέτως αι μετ’ επιβραδύνσεως βόμβαι της αεροπορίας κατέστρεφον ταύτα ολοσχερώς. Τ’ αποτελέσματα εσχολιάζοντο διά μεγαφώνων και τηλεβόα (χωνιά) από τας προωθημένας θέσεις των ημετέρων.

Εξ άλλου οι πυκνοί και τοποθετημένοι εις ζωτικάς κατευθύνσεις επιθέσεως αεροπορικοί βομβαρδισμοί, έδιδον την εντύπωσιν μακράς και επιμόνου προπαρασκευής δι’ επίθεσιν.

β)    Βομβαρδισμοί πυροβολικού: Πρόγραμμα συντεταγμένον υπό των μεραρχιών γραμμής και εγκεκριμμένον υπό του ΣΗΔΜ ετοποθέτει κατά διάφορα πυκνά χρονικά διαστήματα ημέρας και νυκτός ισχυροτάτας σφύρας πυροβολικού επί ζωτικών σημείων της τοποθεσίας αντιστάσεως του εχθρού εν ΓΡΑΜΜΩ.

Επεδιώκετο το τσάκισμα των νεύρων αφ’ ενός, αφ’ ετέρου η εντύπωσις ισχυράς προπαρασκευής προς υποστήριξιν επικειμένης επιθέσεως.

γ)    Αύξουσα επιθετική δραστηριότης των ταξιαρχιών γραμμής μάχης ΓΡΑΜΜΟΥ (τοπικά εγχειρήματα, υφαρπαγαί εχθρ. φυλακίων, νυκτεριναί διεισδύσεις βάθους και προσβολαί εχθρικών στόχων, πυκνή περιπολιακή δραστηριότης, αναγνωρίσεις στελεχών λίαν επιδεικτικαί και πυκναί, μετατοπίσεις στρατευμάτων, δραστηριότης εικονικών μεταφορών διά κινήσεως μαζών μεταφορικών μέσων κ.λ.π.).

δ)    Στρατηγικαί μετατοπίσεις ολοκλήρων μεραρχιών (ΙΧ, ΧV).

Αι μεραρχίαι αύται μεταφερόμεναι εκ Θεσσαλίας και Κεντρικής Ελλάδος προς συμμετοχήν εις τας επιχειρήσεις, εστάθμευσαν αρχικώς με επιθετικόν προσανατολισμόν προς Βορ. ΓΡΑΜΜΟΝ, ήτοι:

ΙΧ μεραρχία

Σ. Διοικήσεως ΤΣΟΤΥΛΙΟΝ

Ταξιαρχία εις περιοχήν ΛΕΥΚΗ – ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑ

Ταξιαρχία εις περιοχήν ΟΜΑΛΗ – ΜΟΡΦΗ

Ταξιαρχία εις περιοχήν ΤΣΟΤΥΛΙΟΝ – ΝΕΑΠΟΛΙΣ

ΧV μεραρχία

Σ. Διοικήσεως ΣΙΑΤΙΣΤΑ

Ταξιαρχία εις περιοχήν ΣΙΑΤΙΣΤΑ – ΚΑΛΟΧΩΡΙ

Ταξιαρχία εις περιοχήν ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ

Αναγνωρίσεις των μεραρχιών τούτων επί Βορ. ΓΡΑΜΜΟΥ απέβλεψαν εις την επιδιωκομένην εντύπωσιν προτεραιότητος των επιχειρήσεων τούτων.

ε)    Αιφνιδιαστικαί μετατοπίσεις μάζης πυροβολικού και βολή σφυροκοπήματος εις σημεία, ένθα το από γνωστών θέσεων πυροβολικόν δεν ηδύνατο να εκτελέση.

στ)  Σπουδαιοτάτη υπήρξεν επίσης η επιτυχία να εξασφαλισθή διοχέτευσις παραπλανητικών πληροφοριών κατ’ ευθείαν εις το Γενικόν Αρχηγείον των Συμμοριτών.

Διά του τρόπου και της μελετημένης και εν σχεδίω παραπλανητικής προσπαθείας κατορθώθη να σχηματισθή εις την αρχηγίαν των Κ.Σ. η πεποίθησις, ότι το Γενικόν Στρατηγείον θ’ αρχίση τας μεγάλας του επιχειρήσεις από τον ΓΡΑΜΜΟΝ.

Η πεποίθησις αύτη μετεβιβάσθη εις τα Κ.Σ. στρατεύματα διά διαταγών, τύπου, ραδιοφώνου, προπαγάνδας, καθοδηγητών και αρθρογραφίας των ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ.

Αι ακολουθήσασαι εν συνεχεία επιθετικαί αναγνωρίσεις ισχύος της VΙΙΙ Μεραρχίας κατά υψοδ. 1806 – ΚΑΜΕΝΙΚ (3 και 4 Αυγούστου) και Ι Μεραρχίας κατά υψοδ. 1425 (2 Αυγούστου) και κατά ΤΑΜΠΟΥΡΙ – ΤΣΑΡΝΟ – ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ (5, 6, 7 Αυγούστου) απετέλεσαν την σφραγίδα των παραπλανητικών ενεργειών.

Η εξέλιξις απέδειξεν ότι η παρά του ΣΗΔΜ επιδιωχθείσα θεμελίωσις εγένετο.

Η Στρατηγική παραπλάνησις επέτυχεν.

ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΕΙΣ (ειδικώς επί ΒΙΤΣΙ)

Αλλά και επί ΒΙΤΣΙ δεν ημελήθη η παραπλάνησις.

Η Διοίκησις ηθέλησεν να κρύψη τας προθέσεις της όσον αφορά την τοποθέτησιν της Κυρίας προσπαθείας.

Εμελετήθη υπό του Διοικητού του Β΄ΣΣ και ενεκρίθη υπό του Διοικητού του ΣΗΔΜ πλήρες πρόγραμμα παραπλανητικών ενεργειών. Εν τούτω και βομβαρδισμοί αεροπορίας και πυροβολικού ισχύος, κυρίως διά το σπάσιμο των νεύρων των μαχητών του εχθρού επί ΒΙΤΣΙ και της Κ.Σ. ηγεσίας.

Επεδιώκετο επί πλέον η συστηματική και επί μακρόν καταστροφή εχθρικών αντιστάσεων τοποθετημένων επί της Κυρίας προσπαθείας και των οποίων η άρσις ήτο υποχρεωτική με την έναρξιν της επιθέσεως (ΠΟΛΕΝΑΤΑ, ύψ. 1685, ΡΟΤΟ, ΜΠΑΡΟ, ΛΕΣΙΤΣ). Επίσης γειτονικών προς την κατεύθυνσιν Κ. προσπαθείας (ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΤΖΑ, ΚΟΥΛΑ, ΠΛΑΤΥ, ΓΚΟΛΙΝΑΤΑ).

Όλη όμως αυτή η ενέργεια προπαρασκευής εκαλύπτετο προσεκτικώς διά βολών ισχύος πυροβολικού και αεροπορίας εις πολλά σημεία, ζωτικών επίσης επιθετικών κατευθύνσεων και στόχων μετόπισθεν (Στρατηγεία, εφεδρείαι, αποθήκαι, Σχηματισμοί κ.λ.π.).

Πλήθος άλλων παραπλανητικών προσπαθειών του Β΄ΣΣ με τέχνην εκάλυψε τας προθέσεις ως προς την Κ. προσπάθειαν.

Αλλά και κατά την τοποθέτησιν των Μονάδων επιθέσεως επί της βάσεως εξορμήσεως και την εκτέλεσιν των επιθετικών εγχειρημάτων ΠΟΛΕΝΑΤΑ, 1685 κατεβλήθησαν εξαιρετικαί προσπάθειαι ώστε να μη αντιληφθή ο εχθρός τας προθέσεις της αρχομένης επιθέσεως.

Και εδώ δύναται να λεχθή, όπως τα πράγματα απέδειξαν, ότι η παραπλάνησις επέτυχεν και ο Στρατηγικός και τακτικός αιφνιδιασμός υου εχθρού υπήρξεν πλήρης.

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΣ

Η διεξαγωγή της επιχειρήσεως είχεν ανατεθή εις το Β΄ΣΣ.

Δεν θα επιχειρηθή η εξιστόρησις της διεξαγωγής της επιχειρήσεως αφού ταύτην την διεξήγαγε το Β΄ΣΣ.

Διά την πληρότητα όμως της παρούσης εκθέσεως προσαρτάται αντίγραφον της εκθέσεως επιχειρήσεως ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’, της υποβληθείσης εις ΣΗΔΜ υπό του Β΄ΣΣ.

Εθεωρήθη αναγκαίον εν τούτοις εις το παρόν Κεφάλαιον να περιληφθούν τα εξής:

Ανάλυσις σοβαρών τινων παραγόντων σχετιζομένων με την επιτυχή διεξαγωγήν της μάχης.

Ανάλυσις της διεξαγωγής της μάχης.

α)     Παράγοντες διά την επιτυχίαν του ελιγμού

Και εις σχετικόν, ανωτέρω κεφάλαιον εξητάσθη, ότι βασική προϋπόθεσις του εις ΒΙΤΣΙ ελιγμού ήτο η επιθυμία επιτυχίας ραγδαίων αποτελεσμάτων αλλά και συντριπτικών διά τον εχθρόν.

Τούτου ένεκεν η Διοίκησις και το Επιτελείον καλώς εξετίμησαν και συνέκριναν τους παράγοντας εχθρός, Μέσα.

Υπήρξεν αναμφισβήτητος η υπεροχή των μέσων της επιθέσεως και η εμπιστοσύνη ημών επ’ αυτών. Ηδυνάμεθα όπου ηθέλαμε να επιτεθώμεν και να σπάσωμε το μέτωπον, αι ζημίαι μας όμως εις έμψυχον υλικόν θα ήσαν πολύ σοβαραί και τα αποτελέσματα μηδαμινά.

Παρά την σοβαράν όντως υπεροχήν των μέσων θέλησις ήτο να λυθή το πρόβλημα δι’ ελιγμού κυρίως. Η κρούσις ήτο η εις χείρας του διευθύνοντος την επίθεσιν σοβαρά εφεδρεία, ήτις εν ανάγκη και μόνον εν ανάγκη θα εχρησιμοποιείτο διά την επιτυχίαν ρήγματος και εξουδετέρωσιν της βουλήσεως της αντιπάλου ηγεσίας.

Διά να εξυπηρετηθή συνεπώς ο συλληφθείς ελιγμός έπρεπε βασικώς:

Να επιτύχη η παραπλάνησις και συνεπώς ο Στρατηγικός αιφνιδιασμός.

Διά την επιτυχίαν του αιφνιδιασμού, έδει η εξόρμησις να είναι νυκτερινή (έναρξις τας πρώτας νυκτερινάς ώρας), ταχεία, προωθητική (διείσδυσις) και τολμηρά.

Αι δυνάμεις εξορμήσεως (νυκτός) να ήσαν ικαναί δι’ ελιγμόν, διείσδυσιν, υφαρπαγήν και αιφνιδιαστικήν κρούσιν (Καταδρομείς) και εδραίωσιν επί του επισημανθέντος πρώτου αντικειμενικού σκοπού ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ (Καταδρομείς συν τάγματα πεζικού).

Ανάγκη οπίσω των προωθουμένων και εισδυόντων Μοιρών Καταδρομών και των ακολουθούντων ταγμάτων πεζικού να ηκολούθουν εν συνεχεία και κατά πόδας ισχυρώτεραι δυνάμεις πεζικού (ταξιαρχίαι), ώστε να είναι δυνατή:

Η ισχυρά εδραίωσις επί του αντικειμενικού σκοπού ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ και:

Η άμεσος και συγχρόνως με την εδραίωσιν, προώθησις ισχυρών δυνάμεων εκμεταλλεύσεως προς ΒΑΡΜΠΑΝ, ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ και ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ.

Απαραίτητοι προϋποθέσεις διά τον διευθύνοντα την μάχην:

ι)     Η συνεχής ώθησις των δυνάμεών του προς ΒΑΡΜΠΑΝ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ και ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ.

ιι)    Η συνεχής ισχυρά τροφοδότησις της Κυρίας προσπαθείας και δη της αριστεράς κατευθύνσεως ταύτης, ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ, διά δυνάμεων, κυρίως πεζικού, ώστε να μην εξαντληθή εις το κερδιζόμενον κατά την μάχην βάθος.

Το αυτό και διά την δεξιάν της Κυρίας προσπαθείας ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΛΕΣΙΤΣ – ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΣ, ώστε καλυπτομένη αύτη ισχυρώς κατά το δεξιόν πλευρόν της (σοβαρός κίνδυνος) να έχη την δυνατότητα να αχθή ισχυρώς μέχρι ΛΑΙΜΟΥ.

ιιι)   Ίνα η εισδύσασα επιθετική σφην χωθή βαθύτερα και μέχρι λιμνών ΠΡΕΣΠΩΝ (τέρμα του βάθους της υπό των Κ.Σ. ελεγχομένης περιοχής ΒΙΤΣΙ), ήτο απαραίτητος η ισχυροτάτη προστασία της Κυρίας προσπαθείας από Βορρά κυρίως (κατά το δεξιόν πλευρόν).

Την σοβαράν αυτήν ανάγκην διαβλέπει ευκρινώς το Σχέδιον Ενεργείας υπ’ αρ. 85 και ιδιαιτέρως τονίζεται εν τη αποστολή του Β΄ΣΣ. ‘‘Ισχυρά κάλυψις των πλευρών’’. Εξ άλλου μία εκ των κυρίων αποστολών της αεροπορίας διατυπούται διά του αυτού Σχεδίου Ενεργείας ως εξής:

‘‘Προστασία της κατευθύνσεως Κυρίας προσπαθείας από την περιοχήν ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΤΖΑ – 1807 – ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΗ και εξάρθρωσις πάσης εκείθεν αντεπιθετικής προσπαθείας του εχθρού’’.

Ήτο ανάγκη συνεπώς η αποστολή της καλύψεως να ανετίθετο εις Μονάδα άλλην και εν ουδεμιά περιπτώσει εις μεραρχίαν της Κυρίας προσπαθείας (εν προκειμένη η ΧΙ), ώστε αυτή μεν απερίσπαστος να αφοσιωθή εξ ολοκλήρου εις την αποστολήν καλύψεως (αμυντικώς ή επιθετικώς), η δε επί της Κυρίας προσπαθείας μεραρχία (ΧΙ) απερίσπαστος να επιδοθή εις το έργον της (επίθεσις, ρήγμα, ταχίστη και βαθυτάτη εκμετάλλευσις).

ιν)   Εν τω Σχεδίω Ενεργείας προβλέπεται και διατάσσεται εν συνεχεία διά της διαταγής επιχιερήσεων, μία δευτερεύουσα προσπάθεια εν τη κατευθύνσει ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ.

Διά την ενέργειαν ταύτην ερευνάται η κατάλληλος ώρα εκδηλώσεώς της. Είναι εκεί ισχυραί οχυρώσεις, ισχυραί δυνάμεις επανδρώνουν ταύτας, τοπικαί εφεδρείαι και ολόκληρος η 105 εφεδρ. ΚΣ ταξιαρχία.

Εξ άλλου γειτονεύει η Αλβανία και τα παραμεθόρια στρατεύματα ταύτης έχουν στενωτάτην μετά των ΚΣ συμμαχίαν και δεικνύουν επιθετικάς διαθέσεις έναντι του εθνικού στρατού. Αι διαθέσεις αύται θα ήσαν ισχυρότεραι αν τυχόν τα εθνικά στρατεύματα εν τη προόδω της επιθέσεως παρεβίαζον τυχόν το αλβανικόν έδαφος έστω και εις βάθος μέτρου.

Είναι εν τούτοις η ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ σπουδαίος αντικειμενικός σκοπός και πρέπει να εκδηλωθή προς εκεί και από Νότου σοβαρά απειλή. Αν λόγω οχυρώσεων δεν θα ευδοκιμούσεν η επίθεσις, θα επετυγχάνετο τουλάχιστον συγκράτησις, εις τον τομέα τούτον εχθρικών δυνάμεων.

Το Σχέδιον δέχεται την κατεύθυνσιν ταύτην και την τοποθετεί ευθύς εξ αρχής, αλλά ως δευτερεύουσαν τοιαύτην. Διά να αποφύγη μάλιστα την αποτυχίαν ή σοβαράν αιμορραγίαν θέτει εις την αποστολήν του Β΄ΣΣ διά της Α.Α.Π. 109/16.VII.49 Διαταγής Επιχειρήσεων τον περιορισμόν ‘‘Εκδήλωσις ταύτης άμα ως ο εχθρός εμπλέξη τας εφεδρείας του εις τον αγώνα εν τη Κυρία προσπαθεία (κέντρον)’’.

β)     Ενέργεια ΣΗΔΜ από 10-15.VΙΙΙ.1949 και Ανάλυσις επί της διεξαγωγής της επιχειρήσεως.

ι.     Εκρίθησαν ικανοποιητικά τα επιτευχθέντα αποτελέσματα των προπαρασκευαστικώς ενεργηθεισών επιθέσεων του Β΄ΣΣ (22 ταξιαρχία) κατά ΠΟΛΕΝΑΤΑ και 1685 την 10.VIII.49.

Τούτο ανεφέρθη εις Αρχιστράτηγον διά του Α.Π. 2794/10.VIII.49 σήματος ΣΗΔΜ.

ιι.    Την 0900 ώραν της 11.VIII.49 διετάχθη διά του Α.Π. 2795 σήματος ΣΗΔΜ προς XV μεραρχίαν η προώθησις ολοκλήρου της 45 ταξιαρχίας εις περιοχήν ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ, όπου να είναι ετοίμη προς επέμβασιν εν τη Κυρία προσπαθεία ή όπου παραστή ανάγκη.

ιιι.   Την 0830 ώραν της 11 Αυγούστου ο διοικητής ΣΗΔΜ αντιστράτηγος Βεντήρης, ο υπαρχηγός του ΓΕΣ αντιστράτηγος Κιτριλάκης μετά επιτελών φθάνουν εις ΜΠΙΚΟΒΙΚ, ένθα το Τακτικόν Στρατηγείον ΙΙΙ και Χ μεραρχιών. Αναφέρεται την στιγμήν αυτήν υπό των διοικητών των μεραρχιών η πληροφορία, ότι κατελήφθησαν τα υψώματα ΓΙΑΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ. Η εντύπωσις αυτή παραμένει καθ’ όλην την μέχρι 1000 ώρας παραμονήν εις ΜΠΙΚΟΒΙΚ.

Περί την 0900 ώραν ο διοικητής του Β΄ΣΣ αναφέρει τηλεφωνικώς εις διοικητήν ΣΗΔΜ την πτώσιν των ανωτέρω εχθρικών αντιστάσεων και την επίτευξιν του ρήγματος. Η εντύπωσις του διοικητού ΣΣ λίαν ικανοποιητική και ζητεί:

Την προώθησιν της 32 ταξιαρχίας εις περιοχήν ΤΡΟΠΑΙΟΥΧΟΥ ΦΛΩΡΙΝΗΣ και μίαν ταξιαρχίαν της XV μεραρχίας εις τας θέσεις της μέχρι τούδε εφεδρικής 42 ταξιαρχίας (ΜΑΝΙΑΚΟΙ – ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ), διότι η τελευταία κατά ληφθείσαν απόφασίν του, διατίθεται εις την ΙΧ μεραρχίαν.

Η στρατηγική κατάστασις την στιγμήν εκείνην παρουσιάζετο λίαν ικανοποιητική.

Διεπιστώθη εν τούτοις επί τόπου, ότι η Χ μεραρχία πολύ ησχολήθη εις ΡΟΤΟ, δεν είχεν ολοκληρώση την κατάληψίν του και απησχόλει εκεί ολόκληρον την 35 ταξιαρχίαν (-2λοχία).

Αλλά και ολόκληρος η 36 ταξιαρχία απησχολήτο εις καλυπτικάς ενεργείας του αριστερά (Δυτ.) της διατάξεως της μεραρχίας. Απέμεινε μόνο η 37 ταξιαρχία, ήτις ακολουθήσασα απ’ αρχής τας δυνάμεις Καταδρομών ήτο εις περιοχήν ΓΙΑΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ.

Μία πρώτη εντύπωσις, μορφωθείσα εις ΜΠΙΚΟΒΙΚ, ήτο ότι πολύ μας απησχόλει το ΡΟΤΟ και πολλάς δυνάμεις εδέσμευσεν. Τούτο είχε σοβαράν σημασίαν και απέβαινεν εις βάρος της ισχύος της Κυρ. προσπαθείας, ην απ’ αρχής και πάντοτε ήθελεν ισχυράν το ΣΗΔΜ (τουλάχιστον προικισμένην με 2 ταξιαρχίας εξ αρχής) Α.Α.Π. 136/29.VII.49 ΣΗΔΜ τονίζουσα:

‘‘Η από ΜΠΙΚΟΒΙΚ προς ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΒΑΡΜΠΑ κατεύθυνσις (Χ μεραρχίας) να προικοδοτηθή εξ αρχής διά 2 τουλάχιστον ταξιαρχιών της Χ μεραρχίας. Η απαραίτητος μόνον δύναμις θ’ ασχοληθή με την κάλυψιν εξ αριστερών. Άλλαι δυνάμεις θ’ ασχοληθούν με την κατάληψιν ΡΟΤΟ – ΓΚΛΑΒΑΤΑ’’.

Εις σχετικήν ερώτησιν την 9 ώ. προς τον υποδιοικητήν Χ μεραρχίας περί ΡΟΤΟ και όλων των διά την ισχύν της Κ. προσπαθείας ανησυχιών λαμβάνεται η απάντησις ‘‘ακόμη εκείνο εκεί το τσουγκάρι στο Ανατολικώτερο μέρος του ΡΟΤΟ μένει για να ολοκληρωθή. (διοικητής και υποδιοικητής Χ μεραρχίας).

Αυξάνουν εν τούτοις αι ανησυχίαι και ενισχύονται έτι περισσότερον με την τηλεφωνηθείσαν απόφασιν του διοικητού Β΄ΣΣ. να θέση εις την διάθεσιν της ΙΧ Μεραρχίας την μοναδικήν εφεδρείαν του (42 ταξιαρχίαν).

Γίνεται φανερόν, ότι η κατάστασις ΡΟΤΟ και η αποφασισθείσα διάθεσις της εφεδρικής ταξιαρχίας εις ΙΧ μεραρχίαν καθιστούν ήδη ανίσχυρον την Κυρίαν προσπάθειαν ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ, προς εκμετάλλευσιν βάθους. Και το ακόμη σοβαρότερον, ότι πάσα άλλοθεν ενίσχυσις της Κ. προσπαθείας θα ήτο βραδυτάτη λόγω αποστάσεως και δυσκολιών κινήσεως (πεζή, νάρκες, αντίδρασις εχθρού από πλευρά). Η αναφορά της Χ ότι ένα τσουγκάρι μένει ακόμη στο ΡΟΤΟ, καλή, αλλ’ όχι ικανοποιητική. Η 35 ταξιαρχία δεν φαίνεται δυνατόν να ενισχύση εγκαίρως, εντός της 11.VIII την Κ. προσπάθειαν. Με την διάθεσιν εξ άλλου υπό του Β΄ΣΣ προς Δ. της 42 ταξιαρχίας (εφεδρεία) γίνεται φανερόν, ότι η βραδύτης εκμεταλλεύσεως, τουλάχιστον διά την ημέραν της 11.VIII.49 είναι αναπόφευκτος.

Κατόπιν τούτου ο διοικητής του ΣΗΔΜ μετά του υπαρχηγού ΓΕΣ επιστρέφουν εις το Τακτ. Στρατ. Β΄ΣΣ, όπου φθάνουν περί την 1000 ώραν.

Εγνώσθησαν όλαι αι ανησυχίαι εις τον διοικητήν Β΄ΣΣ και επακολουθεί η εντύπωσις του τελευταίου συνοψιζομένη ως εξής:

Εσφαλμένως ανεφέρθη ότι κατελήφθησαν όλοι οι αντικειμενικοί σκοποί. Εξακολουθούν να ανθίστανται εισέτι η ΓΙΑΜΑΤΑ, υψοδ. 1707, ΛΕΣΙΤΣ (όχι) – ΜΠΑΡΟ (ναι) – υψοδ. 1707 (όχι) και ΛΕΣΙΤΣ (όχι) – ΤΣΟΥΚΑ (ναι) είναι λίαν ικανοποιητικά.

Από στιγμής εις στιγμήν αναμένεται πτώσις ΓΙΑΜΑΤΑ – 1707 – ΛΕΣΙΤΣ.

Ότι επί πλέον δεν είχεν ολοκληρωθή το ΡΟΤΟ και αι προβλέψεις ήσαν συντόμου ολοκληρώσεως.

Ανέφερεν ότι δεν ησθάνετο καμίαν ανησυχίαν διά την τύχην της Κυρ. προσπαθείας και ότι συμφώνως με την διαταγήν Επιχειρήσεων Β΄ΣΣ εντός του μικροτέρου χρόνου η διοίκησις και 2 τάγματα της 35 ταξιαρχίας θα ενίσχυον την 37 ταξιαρχίαν (Κυρ. προσπαθείας).

Αναφερόμενος επίσης εις την διάθεσιν της 42 ταξιαρχίας εις ΙΧ μεραρχίαν ετόνισεν, ότι η εντύπωσίς του ήτο, ότι τα επιτευχθέντα επί της εχθρικής τοποθεσίας ρήγματα ήσαν λίαν ικανοποιητικά εις εύρος, εντός ολίγου θα διευρυνθούν διά καταλήψεως ΓΙΑΜΑΤΑ – ΛΕΣΙΤΣ και ότι είναι κατάλληλος η στιγμή να εκδηλωθή ο προβλεφθείς ελιγμός της ΙΧ μεραρχίας. Ότι πάσα αναβολή θα ωφελούσε τον εχθρόν, ο οποίος θ’ απέσυρε προς Αλβανίαν διά ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ τας δυνάμεις του και ακόμη έλεγεν ο υποστράτηγος ότι είχε πολλάς ενδείξεις να πιστεύη εις τούτο, αλλά και πεποίθησιν ότι επέστη η στιγμή εκδηλώσεως του προβλεφθέντος ελιγμού της ΙΧ μεραρχίας και προέβλεπεν ασφαλεστάτην την επιτυχίαν, ως εξάγεται και εκ της κάτωθι διαταγής του (Α.Π.Φ. 132/21/12.VIII.49) διαταγή Β΄ΣΣ προς ΙΧ μεραρχίαν.

Τι συνέβη και απέτυχε τελείως μία ευκολωτάτη επιχείρησις με μίαν επίλεκτον Μονάδα ως η ΙΧ μεραρχία;

Μετά την ανωτέρω συνομιλίαν διοικητών ΣΗΔΜ και Β΄ΣΣ ο υπαρχηγός ΓΕΣ αντιστράτηγος Κιτριλάκης εγνώρισεν τας ανησυχίας του εις διοικητήν ΣΗΔΜ, ως προς το ανίσχυρον Κ. προσπαθείας (Χ μεραρχία) συν τη πληροφορία, ότι ο επιτελάρχης του Β΄ΣΣ του ανέφερε τηλεφωνικήν συνομιλίαν του με επιτελάρχην Χ μεραρχίας, καθ’ ην η 35 ταξιαρχία είχε σοβαράς απωλείας, εγγιζούσας τα 50% της δυνάμεώς της και δεν ήτο ικανή διά περαιτέρω προσπαθείας.

Τούτο ενίσχυσεν έτι περισσότερον τας αρχικάς ανησυχίας περί της ισχύος της Κ. προσπαθείας και εζητήθη διά β΄ φοράν την 15 ώ. διασάφησις της τακτικής καταστάσεως από τον υποστράτηγον διοικ. Β΄ΣΣ, ο οποίος εξεπλάγη έλαβε τον διοικ. Χ μεραρχίας εις το τηλέφωνον και διέψευσε τας ανησυχίας  περί μη μαχητικότητος 35 ταξιαρχίας τονίσας σταθερώς, ότι η κατάστασις της γραμμής ήτο ικανοποιητική και τα πάντα έβαινον καλώς και σύμφωνα με το πρόγραμμα.

Εν τούτοις, παρ’ όλην την αισιοδοξίαν του διοικητού Β΄ΣΣ δεν ήρθησαν αι ανησυχίαι. Απέμεινεν η εντύπωσις, ότι δεν είχε σαφείς πληροφορίας και συνεπώς ήτο εσφαλμένη η εκτίμησις της στρατιωτικής καταστάσεως, ότι υπερβάλλει τας ικανότητας της Χ μεραρχίας να διευθύνη και φέρη εις ταχέα αποτελέσματα την Κυρίαν προσπάθειαν από ΜΠΑΡΟ προς ΒΑΡΜΠΑΝ, ότι αι αρχικαί και διά της διαταγής επιχειρήσεων του ΣΣ προβλέψεις περί νυκτερινής αιφνιδιαστικής καταλήψεως του ΡΟΤΟ ανετράπησαν εξ ολοκλήρου με την άστοχον διά πυροβολικού επίθεσιν, ως εκτίθεται κατωτέρω. Τούτο διότι ενώ ήγγιζεν η μεσημβρία της 11.VIII.49, η 35 ταξιαρχία εξηκολούθει να περισπάται με το ΡΟΤΟ αντί από ωρών να έχη στείλη εις ΜΠΑΡΟ το μείζον της δυνάμεώς της.

Φανερόν κατόπιν των ανωτέρω, ότι η ταχεία εκμετάλλευσις διά την 11 Αυγούστου, ως το Σχέδιον Ενεργείας προέβλεπεν και επεδίωκεν και ην εξησφάλισαν, διανοίξαντα 2 ευρέα ρήγματα επί της εχθρικής τοποθεσίας, τα επί της γραμμής μάχης Στρατεύματα από της 8 ω. (ταξιαρχίαι Καταδρομών, 31, 33, 37 Ταξιαρχίαι) (Έκθεσις επιχ. ΠΥΡΣΟΣ Β΄ΣΣ), δεν καθίστατο ευχερής, διά τον λόγον ότι το Β΄ΣΣ απεγύμνωσεν αυτό εαυτό των διά τον σκοπόν τούτον προοριζομένων δυνάμεων Πεζικού, ήτοι:

ι)     Δεν επενέβη και άφησε την Χ μεραρχίαν να ενεργήση ως ενήργησε κατά ΡΟΤΟ, απασχολούσα κατ’ ανάγκην εκεί δυνάμεις προοριζομένας διά την Κυρ. προσπάθειαν και

ιι)    Απεγυμνώθη των διά την Κ. προσπάθειαν προσηνατολισμένων αρχήθεν και Κυρίως εφεδρειών του (42 ταξιαρχία), διαθέσαν ταύτην προώρως, εις ΙΧ μεραρχίαν.

ιιι)   Πλέον των ανωτέρω δύο ενεργειών, αφηρέθη από την Κυρ. προσπάθειαν σύνταγμα πεδινού πυροβολικού και μοίρα μέσου Π. επ’ ωφελεία ΙΧ μεραρχίας. Εξησθένησεν ούτω και εις πυροβολικόν η Κυρία προσπάθεια.

Πριν ή διατυπωθούν εν τη παρούσει εκθέσει τα υπό του ΣΗΔΜ ληφθέντα μέτρα και πριν αναλύσωμεν την προς ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ επίθεσιν της ΙΧ μεραρχίας, αναφέρομεν αναλυτικότερον την δράσιν της Χ μεραρχίας (διοικητής ταξίαρχος Λίβας) από της ενάρξεως της επιθέσεως και μέχρις εσπέρας 11.VIII.1949.

α)     Αποστολή Χ μεραρχίας

Η Χ μεραρχία ετοποθετήθη υπό του διοικητού Β΄ΣΣ εις το σχέδιον διατάξεως της επιχειρήσεως ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ ‘‘Βίτσι’’ ως μεραρχία Κυρίας προσπαθείας εν τη κατευθύνσει ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ.

Ήτο φανερά η αποστολή της μεραρχίας ταύτης. Εν τούτοις εν τη προπαρασκευή της επιθέσεως, συμπληρωματικώς εδόθησαν εξηγήσεις και οδηγίαι υπό του διοικητού Β΄ΣΣ.

Αλλά και ο υπογράφων, εις προσωπικάς του επισκέψεις και διά του επιτελάρχου του, ετόνισε και επεξήγησεν εις τον διοικητήν Χ μεραρχίας, ταξίαρχον Λίβαν, ότι η ταχεία και δραστηρία εκτέλεσις της αποστολής του θα εξησφάλιζε την νίκην με τα περισσότερα δυνατά αποτελέσματα.

Απέμεινεν η εντύπωσις, ότι ο μέραρχος κατενόησε πλήρως την αποστολήν του.

β)     Εκτέλεσις Αποστολής

Η Χ μεραρχία βάσει της εγγράφου αποστολής (Α.Α.Π. 132/15/4.VIII.49 διαταγής επιχειρήσεων Β΄ΣΣ) διά της 35 ταξιαρχίας ήρξατο τας πρώτας νυκτερινάς ώρας της Χ συν 1 ημέρας επίθεσιν προς κατάληψιν του υψοδ. ΡΟΤΟ.

Διά της 37 ταξιαρχίας ακολουθεί την ΙΙΙ μεραρχίαν Καταδρομών εν τη κατευθύνσει της Κ. προσπαθείας και διά της 36 ταξιαρχίας καλύπτει την Κ. προσπάθειαν από δυσμών και ικανοποιεί τας λοιπάς ανάγκας της επιθετικής διατάξεως.

Από του μεσονυκτίου περίπου εξεδηλώθη επί ΡΟΤΟ ισχυροτάτη προπαρασκευή πυροβολικού διά του συνόλου σχεδόν του πυροβολικού του Νοτίου συγκροτήματος (πλέον των 40 πυροβόλων)!!!

Εδημιουργήθη αρχικώς η εντύπωσις, ότι απωλέσθη ο αιφνιδιασμός και ότι τα εξορμήσαντα προς επίθεσιν στρατεύματα εδέχοντο αντεπιθέσεις, ας το πυροβολικόν απέκρουεν. Εις σχετικήν ερώτησίν μου προς Β΄ΣΣ την 2 ώ. 11.VΙΙΙ διά του αντισ. Τζανετή έλαβον την απάντησιν, ότι η Χ μεραρχία προπαρεσκεύαζε διά πυροβολικού την κατά ΡΟΤΟ επίθεσίν της.

Η τοιαύτη διά πυροβολικού προπαρασκευή και υποστήριξις μιας αιφνιδιαστικής νυκτερινής επιθέσεως και μάλιστα εν χρόνω και πλαισίω ευρυτάτης νυκτερινής προσπαθείας εις βάθος 8-12 χιλιομέτρων 3 ολοκλήρων μεραρχιών, όχι μόνον άσκοπος, αλλά και βλαβερά του όλου αιφνιδιασμού ήτο, διά τον οποίον επί πολύ αι διοικήσεις ειργάσθησαν και επέτυχον μέχρι της στιγμής.

Βραδύτερον επληροφορήθην, ότι ολόκληρος αυτός ο ορυμαγδός σκοπόν είχε την προστασίαν του κινουμένου πεζικού εναντίον ΡΟΤΟ και συγχρόνως την διάνοιξιν διαδρόμων εις τα ναρκοπέδια της εχθρικής τοποθεσίας ΡΟΤΟ.

Παρά την επί ΡΟΤΟ κατανάλωσιν 3500-4000 βλημάτων, το πεζικόν προ του κινδύνου εκ του ιδικού του πυροβολικού καθηλώθη, ημποδίσθη εις τας διεισδύσεις και πλευρ. ελιγμούς και μόλις την πρωίαν ώρμησεν εις επίθεσιν-έφοδον και κατέλαβε το ΡΟΤΟ πλην του ανατολ. ανωνύμου. Αποτέλεσμα λίαν βλαβερά καθυστέρησις εις βάρος ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ.

Ανεφέρθη ότι ολοκληρωτική κατάληψις του ΡΟΤΟ συνετελέσθη την 1300 ώραν της Χ συν 1 ημέρας (11.VIII). Και όμως μένομεν με την εντύπωσιν, ότι η ολοκλήρωσις δεν συνετελέσθη παρά την 15 ώ.

Εις την προσηρτημένην ειδικήν έκθεσιν της κατά ΡΟΤΟ επιθέσεως, εμφαίνεται λεπτομερέστερον η όλη ενέργεια της 35 ταξιαρχίας.

Εντεύθεν διαγράφεται η βραδύτης της Χ μεραρχίας και η αδυναμία της ν’ ανταποκριθή εις τας υπό του σχεδίου επιχειρήσεων επιβαλλομένας υποχρεώσεις της ως μεραρχίας Κυρίας προσπαθείας.

Η άστοχος κατά ΡΟΤΟ επίθεσις διά πυροβολικού, όχι μόνον τον αιφνιδιασμόν της τοπικής προς ΡΟΤΟ και γενικώς προς ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ επιθέσεως εζημίωσεν, αλλά είχεν ως συνέπειαν την εν ημέρα (Χ συν 1) συνέχισιν της κατά ΡΟΤΟ απασχολήσεως μέχρι και των απογευματινών ωρών της 35 ταξιαρχίας, της οποίας προορισμός από της πρωίας ώφειλε να είναι το ΜΠΑΡΟ.

Επεβάλλετο εν τούτοις, ευθύς ως αι κύριαι επί ΡΟΤΟ εχθρικαί αντιστάσεις εξουδετερώθησαν (και τούτο κατ’ αναφοράν των διοικητού και υποδιοικητού Χ μεραρχίας εις τον υποφαινόμενον επί ΜΠΙΚΟΒΙΚ την 0830 ώραν της Χ συν 1 ημέρας είχε συντελεσθή) ν’ αφήση διά την συνέχισιν των τοπικών επί ΡΟΤΟ προσπαθειών το πολύ 1 τάγμα και αι εξοικονομούμεναι δυνάμεις της 35 ταξιαρχίας να ωθηθώσι τάχιστα προς ΜΠΑΡΟ.

Αναλυτικώτερον εξετάζοντες τας ενεργείας της Χ μεραρχίας κατά την νύκτα 10-11 και την ημέραν της 11 Αυγούστου διακρίνομεν ότι:

α)    Διά την επιχείρησιν προς κατάληψιν ΡΟΤΟ διέθεσεν απ’ αρχής την 35 ταξιαρχίαν (-2λοχία). Η 35 ταξιαρχία αυτή κατέλαβε την 0800 ώραν της 11 Αυγούστου το κυρίως ΡΟΤΟ και απέμεινεν ανθιστάμενον το ανώνυμον αμέσως ανατολικώς του τριγωνομετρικού. Είχε συνεπώς την δυνατότητα η μεραρχία να ωθήση προς ΜΠΑΡΟ από της 9 ή 10 ώρας της 11 Αυγούστου την διοίκησιν της 35 ταξιαρχίας και 2 τάγματα (1½ τάγμα εκ των δυνάμεων ΡΟΤΟ, διοίκησιν, και 2λοχίαν του 562 Τ.Π., ήτοι εν όλω διοίκησις ταξιαρχίας και 2 τάγματα). Αν ούτως ενήργει θα άφηνεν εις ΡΟΤΟ διά την ολοκλήρωσιν του ανωνύμου και την προς ΓΚΛΑΒΑΤΑ ενέργειαν το πολύ 1 τάγμα.

β)    Η 36 ταξιαρχία κατετεμαχίσθη ολόκληρος εις λόχους και απησχολήθη την 11 Αυγούστου είτε εις αγώνας επιθετικής προσπαθείας προς ΔΕΝΔΡΟΧΩΡΙ – ΟΡΛΟΒΟ, είτε εις πλαγιοφυλάξεις κατά τον άξονα της αμαξιτής ΚΑΣΤΟΡΙΑ – ΓΑΒΡΟΣ.

Επεβάλλετο εν τούτοις εις τας δευτερεύουσας ταύτας αποστολάς να χρησιμοποιηθώσιν αι απαραίτηται δυνάμεις, αίτινες εν ουδεμιά περιπτώσει έδει να είναι περισσότεραι του 1½ τάγματος το πολύ με την διοίκησιν της 36 ταξιαρχίας. Θα είχε συνεπώς η μεραρχία 1½ τάγμα της 36 ταξιαρχίας εις την διάθεσίν της, ώστε να ενισχύση την κυρίαν προσπαθείαν της επιθέσεως.

γ)    Ήτο υποχρεωμένη εκ της εντολής η Χ μεραρχία να έχη απ’ αρχής προσηνατολισμένας προς την Κυρία προσπάθειαν δύο ταξιαρχίας. Την δυνατότητα αυτήν είχεν η μεραρχία, αν δεν διεσπάτο η 36 ταξιαρχία κατά λόχους εις δευτερευούσας ανάγκας και αν εγκαίρως ωθούσε προς ΜΠΑΡΟ την 35 ταξιαρχίαν (μείον τάγμα). Απόρροια της τοιαύτης ενεργείας ήτο να χρησιμοποιηθή την 11 Αυγούστου εν τη κατευθύνσει Κυρ. προσπαθείας μόνον η 37 ταξιαρχία. Τας τελευταίας εσπερινάς ώρας ωθήθησαν λόχοι τινες της 35 ταξιαρχίας και διλοχία του 564 Τ.Π. με την διοίκησιν.

δ)    Λεπτομερέστερον αναφέρεται η ενέργεια της μεραρχίας εις την ειδικήν έκθεσιν της επιθέσεως κατά ΡΟΤΟ, ήτις προσαρτάται τη παρούση και πίνακα κινήσεως των δυνάμεων αυτής από πρωίας 11-14 εσπέρας. Εν τη εκθέσει ταύτη προσαρτάται και σχεδιάγραμμα της διατάξεως 35, 36, 37 ταξιαρχιών την νύκτα 11-12.VΙΙΙ.

Η Χ μεραρχία δεν διείδε την ανάγκην ταύτην. Μ’ όλα ταύτα ήτο επιβεβλημένον εις τον μέραρχον να λάβη τοιαύτην απόφασιν επί του πεδίου της μάχης, εν όψει της κυρίας του αποστολής.

Κατά την επιστροφήν μου από το παρατηρητήριον της Χ μεραρχίας εις Τ.Σ./Β΄ΣΣ, υπέδειξα την βραδύτητα της Χ μεραρχίας και ετόνισα την ανάγκην προωθήσεως της 35 ταξιαρχίας προς ΜΠΑΡΟ, πλην των απαραιτήτων εις ΡΟΤΟ και εκείθεν προς ΓΚΛΑΒΑΤΑΝ δυνάμεων, αίτινες δεν έπρεπε να ήσαν περισσότεραι του τάγματος. Η υπόδειξίς μου αύτη επανελήφθη και διά της Α.Π. 2853/11.VΙΙΙ.49 ώρα 11.30 διαταγής μου, εν η σημειούται η καθυστέρησις της Χ μεραρχίας και η εντολή κινήσεως όπισθεν της μεραρχίας Καταδρομών του όγκου των δυνάμεων της Χ μεραρχίας (Η διαταγή αύτη αντιγράφεται κατωτέρω εις Κεφάλαιον ενεργειών ΣΗΔΜ).

Ενέργειαι επί ΓΙΑΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ και προς ΒΑΡΜΠΑ

Η 37 ταξιαρχία εκινήθη (προ της έω) βραδέως προς ΜΠΑΡΟ, προς αντικατάστασιν των εκεί δυνάμεων Καταδρομών, 2 τάγματα αυτής διετέθησαν δι’ εδραίωσιν επί ΜΠΑΡΟ και αυχένος τούτου, και 1 τάγμα διετέθη διά την κατάληψιν της ΓΙΑΜΑΤΑΣ, ήτις τελικώς και παρά την διάθεσιν και ετέρων δυνάμεων της μεραρχίας δεν κατελήφθη ούτε την εσπέραν καν της Χ συν 1 (11 Αυγούστου).

Η 35 ταξιαρχία εξηκολούθει επί ΡΟΤΟ παρά τα ανωτέρω εκτεθέντα να κρατή τας δυνάμεις της επί ΡΟΤΟ και μόλις κατά την εσπέραν αντί 2 ταγμάτων απέστειλε 1 2λοχίαν 563 εις 1707 και 1 λόχον εις ΧΑΛΑΡΑ. Τελικώς την νύκτα 11-12 Αυγ. εις περιοχήν ΓΙΑΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ – υψοδ. 1707 υπήρχον αι κάτωθι δυνάμεις:

  • Σ.Δ. 37 ταξιαρχίας ΜΠΑΡΟ.
  • 567 τάγμα ΜΠΑΡΟ – ΝΤΑΜΣΕ εις διάθεσιν ΙΙΙ μεραρχίας.
  • 568 τάγμα Νοτ. ΜΠΑΡΟ και ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ.
  • 569 τάγμα περιοχήν Ν.Α. ΓΙΑΜΑΤΑ με λόχον ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑΝ.
  • Διοίκησις και 2λοχία 564 Τ.Π. Ν. ΓΙΑΜΑΤΑ (36 ταξιαρχία).
  • 2λοχία 563 Τ.Π. εις υψοδ. 1707 (35 ταξιαρχία).
  • Λόχος 562 Τ.Π. εις ΧΑΛΑΡΑ (35 ταξιαρχία).

(εκ της υπ’ αρ. 1055/10260.21.VΙΙΙ.49 εκθέσεως ΠΥΡΣΟΣ Χ μεραρχίας).

Αξιοσημείωτον είναι ότι ο ταξίαρχος 35 με το τακτικόν του στρατηγείον διηνυκτέρευσεν 11-12 Αυγ. εις ΜΠΙΚΟΒΙΚ (υψ.1183) δηλ. επί της βασ. εξορμήσεως. Ούτε καν εις ΡΟΤΟ μετετοπίσθη. Ούτω καθ’ όλην την Χ συν 1 (11 Αυγ.) η Χ μεραρχία απορροφάται με ΡΟΤΟ και ΓΚΛΑΒΑΤΑ και την εδραίωσιν επί ΜΠΑΡΟ. Δίδεται και εξαντλείται εκεί όλη η προσοχή του διοικητού μεραρχίας δεν βλέπομεν ουδεμίαν προσπάθειαν εκμεταλλεύσεως του υπό των Καταδρομών επιτευχθέντος ρήγματος. Και εδώ, ως εις ΡΟΤΟ παρουσιάζεται παρέκλισις εκ των υπό της διαταγής επιχειρήσεων του Β΄ΣΣ οριζομένων αποστολών. Εν ω δηλαδή, από της εξασφαλίσεως της γραμμής ΓΙΑΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ – υψοδ. 1707, έδει άνευ απωλείας χρόνου να συνεχισθή η επιθετική προσπάθεια διά του όγκου των δυνάμεων εν τη κατευθύνσει ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ (διαταγή επιχ. Β΄ΣΣ), όχι μόνον δεν εξυπηρετούνται αι ανάγκαι της κυρίας αποστολής, αλλά κατατρίβεται η μεραρχία με την κατάληψιν της ΓΙΑΜΑΤΑΣ, ήτις λόγω τοπογραφικής διατάξεως και αξίας, ουδεμίαν επίδρασιν ήσκει επί της προς ΒΑΡΜΠΑΝ κινήσεως της μεραρχίας. Αι εκθέσεις ΙΙΙ και Χ ομιλούν περί σφοδρού αγώνος, ενώ μένει εις ημάς η εντύπωσις, ότι την νύκτα 11-12 εγκατελείφθη.

ΙΧ μεραρχία

Ευρέως εξετέθη ανωτέρω, ότι παρά τω διοικητή του Β΄ΣΣ ωρίμασεν η ιδέα εκδηλώσεως της επιθέσεως της ΙΧ μεραρχίας. Έλαβε την απόφασίν του να εκτοξεύση την επίθεσιν την νύκτα 11-12 Αυγ. Την απόφασίν του αυτήν εγνώρισεν εις τον μέραρχον ΙΧ Καυκάν και εις τον ταξίαρχον 41 Λασπιάν την 0900 ώραν της 11 Αυγ., καθ’ ον χρόνον αμφότεροι ευρίσκοντο ενώπιον του σωματάρχου παρά τω Σταθμώ Διοικήσεως του τελευταίου. Την αυτήν περίπου ώραν εζήτησεν από το ΣΗΔΜ την διάθεσιν 1 ταξιαρχίας της ΧV μεραρχίας, προς αντικατάστασιν της 42 ταξ. (Έκθεσις 20.VΙΙΙ.49 του διοικητού ΙΧ μεραρχίας ταξιάρχου Καυκά), ήτις 42 ταξ., διετέθη εις ΙΧ μερ. τελικώς την 0940 ώραν (Α.Π.Φ. 138/22/11.VΙΙΙ.49 σήμα Β΄ΣΣ προς ΙΧ μεραρχίαν).

Επί πλέον εκδίδει ο διοικητής Β΄ΣΣ την εξής διαταγήν του την 0930 ώραν:

ΣΗΜΑ

Από Τ.Σ./Β΄ΣΣ.                                                ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ

Προς      Διοικητήν πυροβολικού ΣΣ.

Κοιν.      ΙΙΙ, ΙΧ, Χ μεραρχίας                                110930

Α.Π.Φ. 138/20

Έν σύνταγμα πεδινού πυροβολικού και η μοίρα μέσου του Νοτίου συγκροτήματος τίθενται διάθεσιν ΙΧ μεραρχίας (.) Δέον ευρεθώσι τεταγμένα προ της νυκτός σήμερον (.)

Διοικητής

 

Πρόδηλον ότι το Β΄ΣΣ έσπευδεν εις την εκδήλωσιν ταύτην.

Εκδίδει τας διαταγάς του με σπουδήν. Μετακινεί εν ημέρα και υπό τας όψεις και βολήν εχθρ. πυροβολικού την 42 ταξ. και το πυροβολικόν εις το οποίον μάλιστα δίδεται σαφής εντολή ταχίστης μετακινήσεώς του, ώστε να ευρεθή τεταγμένον προ της νυκτός.

Αλλά και η 42 ταξ. δεν ήτο ετοίμη, ούτε και η ΙΧ μεραρχία, ήτις αιφνιδιάσθη με την εκδήλωσιν της επιθέσεως μίαν ημέραν ενωρίτερον την 11.VΙΙΙ.49, ενώ είχε συμφωνηθεί το ενωρίτερον θα εξεδηλούτο την νύκτα της 12 προς 13 Αυγ. (έκθεσις ταξιάρχου Καυκά).

Το εκπληκτικόν όμως είναι, ότι οι αξιωματικοί των ταγμάτων της 42 ταξ. (μοναδικής εφεδρείας) αντί να ειν’ έτοιμοι προς κίνησιν και μάλλον υπέρ της Κ. προσπαθείας, ευρέθησαν απουσιάζοντες εις αναγνωρίσεις.

Ο διοικητής ΙΧ μεραρχίας ισχυρίζεται εξ άλλου, ότι αρχήθεν ο διοικητής του Β΄ΣΣ προώριζε την 42 εφεδρικήν ταξιαρχίαν διά τον προς ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ ελιγμόν. Εάν τούτο ειν’ αληθές, τότε σημειώνω κατωτέρω την εντολήν του ΣΗΔΜ/Α.Α.Π. 136/29.VΙΙΙ.49 καθώριζε τα εξής:

‘‘Προς την κατεύθυνσιν της Κ. προσπαθείας ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΛΕΣΙΤΣ – ΒΑΡΜΠΑ πρέπει να είναι προσηνατολισμένη απαραιτήτως η εφεδρική ταξιαρχία του ΣΣ. (εκ της ΙΧ μερ.) ετοίμη να επέμβη διά την επίτευξιν των ζωτικών αντικειμενικών σκοπών. Μόνον άλλως τε μετά την επίτευξιν τούτων – ως έχητε και ο ίδιος παραδεχθή – θα είναι δυνατή η εκδήλωσις ενεργείας εν τη κατευθύνσει ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ και συνεπώς μόνον τότε θα είναι επιτρεπτέα μεταφορά δυνάμεων εξ άλλων περιοχών διά την κατεύθυνσιν ταύτην’’.

Και πάλιν παρουσιάζεται το περίεργον της απουσίας των αξιωματικών από τα τμήματά των ενώ, έπρεπε οι πάντες να ευρίσκοντο επί ποδός, έτοιμοι εις πρώτην διαταγήν να κινηθούν το ταχύτερον οπουδήποτε η ανάγκη και κυρίως προς επέμβασιν εν τη κατευθύνσει της Κυρίας προσπαθείας.

ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΣΗΔΜ ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΗΣ ΑΝΩ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ

Δύο περιπτώσεις παρουσιάζονται περί την 10-11 ώραν της 11 Αυγούστου.

  1. Το ανίσχυρον της Κυρίας προσπαθείας του ελιγμού προς ΒΑΡΜΠΑΝ και προς ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ.
  2. Η εκδήλωσις διά του αριστερού προς ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΝ.

Ως εξής αντιμετωπίσθησαν αι ανωτέρω λεπταί καταστάσεις:

α)    Προικοδότησις Κ. προσπαθείας

Πολλάκις ετονίσθη ότι το ΣΗΔΜ διά του συλληφθέντος ελιγμού επεδίωκε και επίστευεν εις ραγδαία και συντριπτικά αποτελέσματα διά τον εχθρόν. Παρηκολούθει προς τούτο εκ του σύνεγγυς τον ελιγμόν έτοιμον να επέμβη.

Ευρέθη όμως προ μιας τετελεσμένης ενεργείας του Β΄ΣΣ. Ήλθεν η μεσημβρία της 11.VΙΙΙ και το Β΄ΣΣ ευρίσκεται εν αδυναμία και άνευ εφεδρειών.

Εν όψει τούτου αποφασίζει:

ι)     Την 1130 ώραν της 11.VΙΙΙ προωθεί την 45 ταξιαρχίαν ΧV μεραρχίας εις ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ – ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ. Δεν δίδει ταύτην εις Β΄ΣΣ, αλλά την προσανατολίζει επί των αποστολών, ας είχεν η αποσυρθείσα 42 ταξιαρχία.

ιι)    Διαβλέπει αδυναμίαν του μεράρχου Χ όπως ανταποκριθή εις τας σοβαρωτάτας υποχρεώσεις της Κυρίας αποστολής. Ταύτας από πρωίας ήδη έχει αναλάβη μόνη της η ΧΙ μεραρχία, της οποίας η διοίκησις (ταξίαρχος Ιωάννου) ορθώς κατά τον προσανατολισμόν του επί της αποστολής της μεραρχίας του αντελήφθη τι επεδίωκε το ΣΗΔΜ.

Προς την ΧΙ μεραρχίαν στρέφεται η προσοχή του ΣΗΔΜ.

Διατάσσει την άμεσον ενίσχυσιν ταύτης διά της 32 ταξιαρχίας και την προώθησιν της Χ μεραρχίας διά της κάτωθι διαταγής:

 

ΠΡΟΣ:   Β΄ΣΣ                                      ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ

ΣΗΔΜ/Α1/Α.Π.2853

ΚΟΙΝ:   ΓΕΣ/Α1-ΣΗΔΜ/Α1

11.VIII.49

Ώρα 1130

  1. Κατόπιν της σημειωθείσης μέχρι τούδε εξελίξεως της καταστάσεως επιβάλλεται δραστηριωτάτη και ταχίστη εκμετάλλευσις:

α)    Δι’ ωθήσεως εντός της ημέρας του όγκου των δυνάμεων προς ΒΑΡΜΠΑΝ και περισχέσεως από Νότου και Βορράν του αμυντικού Συγκροτήματος ΜΑΛΙ ΜΑΔ, ΜΠΟΥΤΣΙ και διά της επιθετικής ενεργείας υπό της ΙΧ μ. εκδηλουμένης το ταχύτερον δυνατόν.

β)    Δι’ ωθήσεως διαθεσίμων δυνάμεων προς ΠΡΕΒΟΛ.

γ)    Δι’ εκκαθαρίσεως εντός ελαχίστου χρόνικου διαστήματος των νησίδων αντιστάσεως του εχθρού ΚΟΥΛΑ – ΠΛΑΤΥ, ΠΟΛΕΝΑΤΑ κλπ.

  1. Προς τον σκοπόν τούτον:

α)    Τίθεμεν εις την διάθεσίν σας την 32 ταξιαρχίαν υπό τον όρον να καλύψητε αρχικώς τα μετόπισθεν της περιοχής ΦΛΩΡΙΝΗΣ τουλάχιστον δι’ ενός τάγματος, αποσυρομένου εκ των λοιπών δυνάμεων του Σώματος.

β)    Συνιστώμεν να επιστήσητε ιδιαιτέρως την προσοχήν της Χ Μ., όπως κινήση όπισθεν της μεραρχίας Καταδρομών τον όγκον των δυνάμεών της, αφήνουσα ελαχίστας δυνάμεις διά την κάλυψιν των πλευρών της.

Σημειούται καθυστέρησις της μεραρχίας ταύτης εν τη κατευθύνσει της.

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

Λοιπαί διαταγαί ΣΗΔΜ εκδοθείσαι την εσπέραν 10-11 Αυγούστου

ΑΠΟ:   ΣΗΔΜ/Α1                                            0        

ΠΡΟΣ: Α΄ΣΣ/Τ.Σ.                                               101800

ΚΟΙΝ: Β΄ΣΣ/Τ.Σ. – ΓΕΣ/Α1

Α.Π. 2793 (.) Προς συγκράτησιν εχθρικών δυνάμεων ΓΡΑΜΜΟΥ, Α΄ΣΣ εκτελέση επίθεσιν την νύκτα 10 προς 11 Αυγούστου προς κατάληψιν ενδιαφέροντος σημείου εχθρικής τοποθεσίας εις τομέα Ι μεραρχίας (.) Φαίνεται προσφορωτέρα κατάληψις ΑΝΘΡΩΠΑΚΟΥ (.) Προκύπτει αναγκαιότης από το μέρος των 2 μεραρχιών εγχειρημάτων ημέρα και νύκτα ως τε να μη δυνηθή ο εχθρός ν’ αποσύρη έστω και μικρόν τμήμα και να φοβήται ότι θα χάση τον ΓΡΑΜΜΟΝ (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ:   ΣΗΔΜ/Α1                                           0

ΠΡΟΣ: ΧV Μεραρχίαν                                            110900

ΚΟΙΝ: Β΄ΣΣ, Α΄ΣΣ, ΓΕΣ, ΣΗΔΜ/Α1

Α.Π. 2795 (.)

Ολόκληρος 45 ταξιαρχία μετακινηθή άμα λήψει περιοχήν ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ ετοίμη προς περαιτέρω κίνησιν τη διαταγή μου (.) Τάγμα 61 ταξιαρχίας σταθμεύον ΑΡΓΟΣ επανέλθη ταξιαρχίαν του (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ:  ΣΗΔΜ/Α1                                                  0   

ΠΡΟΣ: ΓΕΣ/Α1                                  110910

ΚΟΙΝ:ΣΗΔΜ/Α1

Α.Π. 2796 (.)

45 ταξιαρχία XV μεραρχίας μετακινείται εις περιοχήν ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ (.) 61 συγκεντρούται περιοχήν ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ (.) Συγκέντρωσιν 45 επιβάλλει εξέλιξις επιχειρήσεων (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ:   Αρχιστράτηγον/ΓΕΣ/Α1                       0                   

ΠΡΟΣ: ΣΗΔΜ/Α1                                   111130

ΚΟΙΝ: Β΄ΣΣ/Α1

Α.Π. 231395/Φ.4009/39 (.) Απόρρητον (.)

Τίθεται διάθεσιν ημών 32 ταξιαρχία (.) Εγκρίνεται προώθησις μιας ταξιαρχίας XV μεραρχίας περιοχήν ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑΣ – ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ παραμενούσης πάντοτε εφεδρείαν Αρχιστρατήγου (.)

ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

 

 

ΑΠΟ:   ΣΗΔΜ/Α1                                           0         

ΠΡΟΣ: Β΄ΣΣ/Τ.Σ.                                              111130

ΚΟΙΝ:  ΓΕΣ/Α1

Α.Π. 2851 (.)

Αρχιστράτηγος ενέκρινε τηλ/κώς όπως εν μέρος ΧV μεραρχίας ωθηθή Δυτικώτερον ΜΑΝΙΑΚΟΙ – ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ υπό τον ρητόν όρον να μη δεσμευθή ούτε ελάχιστον αυτής τμήμα, αλλά να είναι ολόκληρος η XV μεραρχία ετοίμη να επιβιβασθή δι’ ενδεχομένην στρατηγικήν αποστολήν εντός μιας ώρας (.) Επομένως το Β΄ΣΣ δύναται ν’ ανασχηματίση τας δυνάμεις του δυτικώς όχι όμως και ν’ αποκαλύψη το Νότιον σκέλος (.) Διά διαταγών σας να προωθήσετε την 32 ταξιαρχίαν ακεραίαν εις τον χώρον ΤΡΟΠΑΙΟΥΧΟΣ – ΦΛΩΡΙΝΑ (.) Η ταξιαρχία αύτη θα τελή υπό τας αμέσους διαταγάς μου συμφώνως με τηλ/μα Αρχιστρατήγου (.) Εάν τη προτάσει σας σας την διαθέσω τότε άμεσος προϋπόθεσις είναι η εξοικονόμησις και η εκ των προτέρων εγκατάστασις ενός τάγματος εις ΦΛΩΡΙΝΑΝ (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ:   ΣΗΔΜ                                              111200  

ΠΡΟΣ: XV Μεραρχίαν

ΚΟΙΝ: Β΄ΣΣ – ΓΕΣ/Α1

Α.Π. 2852 (.) Σχετικόν Α.Π. 2795 σήμα (.)

Κατόπιν τηλεφωνικής διαταγής Αρχιστρατήγου 11 Αυγούστου ώρα 11 μία των ταξιαρχιών σας να ωθηθή εντός της σήμερον εις τον χώρον ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΝ, ΜΑΝΙΑΚΟΙ – ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ (.)

Η ταξιαρχία θα σταθμεύση εις τα άνω σημεία (.) Επαναλαμβάνω την ρητήν διαταγήν του Αρχιστρατήγου όπως η μεραρχία σας ακεραία να είναι ετοίμη δι’ επιβίβασιν εντός μιας ώρας από λήψεως διαταγής διά Στρατηγικάς αποστολάς (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

β)     Επί της διαταχθείσης επιθέσεως ΙΧ μεραρχίας

Το Β΄ΣΣ παρουσιάζει μίαν ακλόνητον πίστιν εις τον ελιγμόν διά του αριστερού. Έλαβεν ήδη τας αποφάσεις του και την 0900 ώραν εξέδωκε τας διαταγάς του. Αναλύων την στρατιωτικήν κατάστασιν της στιγμής πιστεύει ότι ο εχθρός καταρρέει ραγδαίως και ότι εντός της νυκτός 11-12.VIII θ’ αρχίση αποσυρόμενος προς Αλβανίαν. Παρουσιάζει την ενέργειαν της μεραρχίας προπαρασκευασμένην πολύ καλώς και ότι η επιτυχία ειν’ εγγυημένη.

Το ΣΗΔΜ δεν γίνεται τροχοπέδη εις τας αποφάσεις του υπευθύνου σωματάρχου. Είναι η πρώτη απόφασίς του εν τη εξελίξει του αγώνος, ην με τόσην πίστιν υποστηρίζει.

Αφήνει τον σωματάρχην να χρησιμοποιήση την εφεδρικήν ταξιαρχίαν του (42) όπου θέλει. Ευρέθη άλλως τε προ τετελεσμένου γεγονότος.

Σπεύδει όμως την 1130 ώραν, ήτοι ευθύς ως αντελήφθη την κατάστασιν, να διαθέση εν τάχει την 32 ταξιαρχίαν όχι εις ΤΡΟΠΑΙΟΥΧΟΝ – ΦΛΩΡΙΝΑΝ, ως εζήτει το Β΄ΣΣ, αλλά κατ’ ευθείαν εις την ΧΙ μεραρχίαν, ώστε να καταστή αύτη ισχυρά εις την κατά βάθος προσπάθειάν της.

Υπό τας ανωτέρω συνθήκας διετάχθη εκδήλωσις του αριστερού, φαίνεται όμως ότι δεν είχε προηγηθή καμία σοβαρά προπαρασκευή και ότι η 42 ταξιαρχία, σύνταγμα πεδ. πυροβολικού και μοίρα μέσου πυροβολικού ατυχώς επορεύοντο από περιοχής ΚΑΣΤΟΡΙΑ προς αλβανικήν μεθόριον εν πλήρη ημέρα και παραλλήλως προς το μέτωπον του εχθρού, ώστε και ο αιφνιδιασμός ν’ απωλεσθή και να δεχθώσι κατά την πορείαν βολάς εχθρ. πυροβολικού.

Ημέρα 12 Αυγούστου

ΙΧ Μεραρχία

α)     Ο ελιγμός της ΙΧ μεραρχίας φαίνεται πολλάκις τροποποιηθείς κατά την περίοδον των προπαρασκευών και ίσως κάποια σύγχυσις υπήρχεν εις τους υπευθύνους με την εκτέλεσιν. Ακόμη και την 0900 ώραν της 11 Αυγούστου, καθ’ ην διετάχθη ο μέραρχος να επιτεθή την νύκτα της 11-12 και τότε, επήλθον υπό του Β΄ΣΣ ωρισμέναι τροποποιήσεις.

β)     Τα διά την ΙΧ μεραρχίαν συμπληρωματικά μέσα (42 ταξιαρχία και πυροβολικόν), κινηθέντα εν ημέρα προς ένταξίν των εις την βάσιν εξορμήσεως υπό τας όψεις και βολάς του εχθρικού πυροβολικού, επρόδωσαν την επιχείρησιν.

γ)     Αλλά και η όλη διάταξις της ΙΧ μεραρχίας διεσαλεύθη εν πολλοίς και μετετοπίσθη, ίνα ανταποκριθή προς την τελευταίως τροποποιηθείσαν αποστολήν της μεραρχίας και όλα αυτά υπό τας όψεις και βολάς Κ.Σ. και Αλβανών.

δ)     Πρόδηλον, ότι και προπαρασκευή σοβαρά δεν είχε προηγηθή, αλλά και ο αιφνιδιασμός απωλέσθη.

Απόρροια τούτου υπήρξεν, αντί των πρώτων εσπ. ωρών, η εξόρμησις της ΙΧ μεραρχίας την 0330-0400 ώραν της 12.VΙΙΙ (ήτο πλέον ημέρα) και διά τούτο ευθύς αμέσως προσέκρουσεν εις σοβαράν αντίδρασιν από 2-3 σημείων.

Υπό τας συνθήκας αυτάς εξορμήσασα η ΙΧ μεραρχία και ευρεθείσα προ αντιδράσεως ΚΣ και Αλβανών ηγωνίσθη δι’ όλης της ημέρας άνευ αποτελέσματος.

ε)     Ο ελιγμός ούτος, εις τον οποίον τόσαι ελπίδες εστηρίχθησαν, απέτυχεν ευθύς με την εκδήλωσίν του. Οι τεθέντες εις την ΙΧ μεραρχίαν αντικειμενικοί σκοποί ουδέποτε επετεύχθησαν. Απλώς με την γενικήν προς Αλβανίαν υποχώρησιν του εχθρού η μεραρχία προώθησεν την διάταξιν της εις το ύψος της προς ΚΟΡΥΤΣΑΝ αμαξιτής.

στ)   Επί του προκειμένου ο Αρχιστράτηγος διέταξε και διεξάγονται ανακρίσεις, από τον Γεν. Επιθεωρητήν αντιστράτηγον Καλογερόπουλον.

Χ Μεραρχία

Την νύκτα 11-12 Αυγ. απεχώρησαν οι ΚΣ από ΓΙΑΜΑΤΑ – ΛΕΣΙΤΣ και των οπίσω αντιστάσεων ΚΟΥΛΑ, ΠΛΑΤΥ, ΓΚΛΑΒΑΤΑ κ.λ.π.

Καθ’ όλην την ημέραν της 12.VIII καμμία εκμετάλλευσις. Εν τη σχετική εκθέσει της μεραρχίας αναφέρεται κάποια υπαιτιότης των Καταδρομών. Η ουσία είναι, ότι η διοίκησις της Χ μεραρχίας ήθελε τους Καταδρομείς να προηγούνται των ταγμάτων της εν ημέρα, ενώ αντιθέτως έπρεπε να τα ωθήση δραστηρίως αφού ο εχθρός κερδίσας ολόκληρον την 11 και την νύκτα 11-12 Αυγούστου κατέλαβε την τοποθεσίαν ΒΑΡΜΠΑ – ΠΡΕΒΟΛ και ημύνετο. Ανίσχυροι συνεπώς οι Καταδρομείς μόνοι των.

Η Κυρία προσπαθεία εξακολουθεί με βραδύν ρυθμόν.

Το ΣΣ εκδίδει την κατωτέρω υπ’ αρ. Α.Π.Φ. 138/32/12.VIII.49 ώρα 0345 διαταγήν του.

 

 

ΠΡΟΣ ΙΙΙ, Χ, ΧΙ μεραρχίας

Επί Α.Π.Φ 138/30/11.VIII.49 διαταγή περί εκμεταλλεύσεως προς ΒΑΡΜΠΑΝ και ΠΡΕΒΟΛ δεν φαίνεται ότι εδόθησαν συγκεκριμέναι διαταγαί και εγένοντο αι δέουσαι προπαρασκευαί προς εκτόξευσιν σχετικών ενεργειών από έω 12 Αυγούστου.

Από έω σήμερον δι’ εκκαθάρισιν ΓΙΑΜΑΤΑΣ – ΛΕΣΙΤΣ διατεθώσιν απαραίτητοι δυνάμεις και άπασαι υπόλοιποι ενεργήσωσι κεραυνοβόλως.

Διοικητής

 

Παρά την ανωτέρω διαταγήν η Χ μεραρχία δεν εννοεί να κινηθή πέραν της αμαξιτής ΒΑΤΟΧΩΡΙ – ΑΝΤΑΡΤΙΚΟΝ, την οποίαν από εσπέρας 11 Αυγ. ηδύνατο να ελέγχη.


ΧΙ Μεραρχία

Η μεραρχία αύτη εισδύσασα τολμηρώς και αποφασιστικώς από ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ προς ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ την νύκτα 10-11 και καταλαβούσα ΜΟΡΟ – ΤΣΟΥΚΑ (ρήγμα) δέχεται καθ’ όλην την ημέραν της 11 και νύκτα 11-12 Αυγούστου ισχυράς και συνεχείς εχθρικάς αντεπιθέσεις του εχθρού από Βορρά (υψ. 1807 προς ΤΣΟΥΚΑ) από ΛΕΣΙΤΣ προς ΜΟΡΟ και κατά μέτωπον.

Τας αντεπιθέσεις ταύτας αποκρούει διά της 33 ταξιαρχίας, ενώ διά της ετέρας τοιαύτης 31 ασχολείται με την εκπόρθησιν του ΛΕΣΙΤΣ.

Πρόδηλον ότι η μεραρχία επιφορτισμένη με την από Βορρά κάλυψιν της κυρίας προσπαθείας, από ύψος ΑΝΩ ΜΕΛΑ και Δυτικώς, έδιδε πάσαν άνεσιν και δυνατότητα εις την Χ μεραρχίαν να κινηθή ταχέως και απερίσπαστος προς την Κυρίαν προσπάθειαν.

Δι’ ούς λόγους όμως ανωτέρω εξετέθη, το ΣΗΔΜ επροικοδότησε την ΧΙ μεραρχίαν και διά της 32 ταξιαρχίας, ήτις από πρωίας της 12.VIII έφθασεν ήδη εις τας θέσεις της με 2 τάγματα.

Την 12 η μεραρχία αντικαθιστά την 33 ταξιαρχία διά της 32 τοιαύτης και κινείται δραστηρίως μετά της ΙΙ ταξιαρχίας Καταδρομών.

Το ΛΕΣΙΤΣ καταλαμβάνεται αμαχητί (πρωία 12.VΙΙΙ).

Δι’ ημερησίων και εν συνεχεία νυκτερινών ενεργειών θέτει πόδα επί της δευτέρας εχθρικής τοποθεσίας και καταλαμβάνει 0400 ώραν 13.VIII το ΠΡΕΒΟΛ, καθ’ ον χρόνον η ΙΙ ταξ. Καταδρ. την ΜΙΣΟΔΑΓΙΣΤΑΝ.

Διεξάγει εκεί η ΧΙ μεραρχία σοβαρούς αγώνας προς κάλυψιν του δεξιού της, δεχομένη αντεπιθέσεις από Βορρά. Αλλά και εν τη κινήσει της 33 ταξιαρχίας από ΤΣΟΥΚΑ προς ΠΡΕΒΟΛ δέχεται εκ της κατευθύνσεως ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΗ σοβαράς αντεπιθέσεις διά πεζικού και πυροβολικού.

Παρ’ όλα ταύτα η ΧΙ μεραρχία, αποκρούσασα τας κατά το δεξιόν πλευρόν της αντεπιθέσεις, καλύπτεται και εδραιούται επί της γραμμής ΜΙΣΟΔΑΓΙΣΤΑ – ΠΡΕΒΟΛ. Εκείθεν εξακολουθεί την προς ΠΡΕΣΠΑΝ δραστηρίαν κίνησίν της και τελικώς μετά σοβαράν μάχην εις διάβασιν ΛΑΙΜΟΥ (υψοδ. ΜΠΑΜΠΑΣ) εκκαθαρίζει την 15.VIII.49 και την χερσόνησον ΠΥΞΟΥ.

Συμπεράσματα ως προς την κίνησιν ΧΙ Μεραρχίας

Εν τη αναλύσει των παραγόντων διά την επιτυχίαν του ελιγμού του Κεφαλαίου Διεξαγωγή της επιχειρήσεως της παρούσης εκθέσεως, εξετάζεται η βορεία κατεύθυνσις της Κυρίας προσπαθείας του ελιγμού ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ.

Φανερόν ότι διά της κατευθύνσεως ταύτης επεδιώκετο και τόλμη και ταχύτης προς ΠΡΕΒΟΛ αλλά και ισχυρά κάλυψις (βαρυτάτη, σύνθετος αποστολή) από Βορρά ως τε να κινηθή απερίσπαστος προς ΒΑΡΜΠΑΝ η Χ μεραρχία ήτις και κυρίως εχαρακτηρίζετο ως η μεραρχία Κυρίας προσπαθείας.

Την λεπτότητα και το επικίνδυνον της συνθέτου αποστολής της Μεραρχίας θα έπρεπεν ίσως να εκτιμήση περισσότερον το Β΄ΣΣ.

Ούτω ενώ ηδύνατο συν τη προόδω της κινήσεως της ΧΙ μεραρχίας ν’ ανακουφίζη και διατηρή ισχυράς τας δυνάμεις ταύτης, δι’ αντικαταστάσεώς των διά πλαγιοφύλαξιν του δεξιού διατιθεμένων τμημάτων, διά δυνάμεων της ΙΙ μεραρχίας, δεν εγένετο αισθητόν. Είχον εν τω μεταξύ εξοικονομηθή αρκεταί δυνάμεις εκ της πτώσεως δευτερευόντων σημείων.

Είχον απαγγιστρωθή του αγώνος την 12.VΙΙΙ.49 αι δυνάμεις ταξιάρχου Μεσσηνοπούλου (περίπου 7-8 τάγματα) λόγω εγκαταλείψεως ΠΛΑΤΥ – ΚΟΥΛΑ κ.λ.π. υπό του εχθρού. (22 ταξιαρχία, 12 ελαφρόν σύνταγμα πεζικού, 14 ΕΤΠ, τμήματα Χ μεραρχίας). Και διά τούτο δεν κρίνεται επιτυχής η κατακράτησις 1 τάγματος διά την Φλώριναν εκ της 32 ταξιαρχίας η οποία προωρίσθη διά τόσον σπουδαίαν αποστολήν. Τέλος επετεύχθη και η 22 αντικατέστησε την 32 η οποία ισχυροποίησε την σοβαράν αποστολήν της ΧΙ Μ.

ΙΙΙ μεραρχία Καταδρομών

Διέθετε 5 μοίρας Καταδρομών εκ των οποίων 4 μοίραι εν τη κατευθύνσει ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ (προ της Χ μεραρχίας) και μίαν μοίραν εν τη κατευθύνσει ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΛΕΣΙΤΣ.

Η ενέργεια των Καταδρομών κεραυνοβόλος, έδωκε την 0800 ώραν περίπου της 11.VIII.49 ήτοι μετά νυκτερινήν διείσδυσιν εις βάθος 8-10 χιλιομέτρων εντός της εχθρικής τοποθεσίας αντιστάσεως του εχθρού, ωραία αποτελέσματα συμποσούμενα εις 2 ρήγματα (ΜΠΑΡΟ και μετά της 33 ταξιαρχίας ΜΟΡΟ – ΤΣΟΥΚΑ).

Η ενέργεια των Καταδρομών απέδειξεν, ότι τα στελέχη, από του μεράρχου μέχρι του διμοιρίτου, κατενόησαν πληρέστατα τι επεδίωκε και τι ήθελε το ΣΗΔΜ και το Β΄ΣΣ, όταν συνέλαβε τον διά ΒΙΤΣΙ – ΛΕΣΙΤΣ ελιγμόν του. Κατέβαλον προς τον σκοπόν ταχύτητα, δραστηριότητα, δεξιοτεχνίαν και αποφασιστικότητα.

Ο σκοπός δι’ ον ετάχθη η μεραρχία Καταδρομών επέτυχεν.

ΙΙ Μεραρχία

10 Αυγούστου

Ησχολήθη με την κατάληψιν της ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ και υψοδ. 1685. Εχρησιμοποίησε την 22 ταξιαρχίαν προς τούτο.

Ολόκληρος η αεροπορία, ο όγκος (σχεδόν το σύνολον) του βαρέος και ελαφρού πυροβολικού και ίλη αρμάτων ως συμπληρωματικά μέσα διά την επιχείρησιν.

Η επιχείρησις επέτυχε. Τα αποτελέσματα εκρίθησαν ικανοποιητικά. Το συγκρότημα Μεσσηνοπούλου διεξήγαγεν επιθέσεις κατά ΚΟΥΛΑΣ 1621.

11 Αυγούστου

Εξετέλεσε τας ανατεθείσας αυτή αποστολάς.

12 Αυγούστου

Αι δυνάμεις του ταξιάρχου Μεσσηνοπούλου καταλαμβάνουν αμαχητί τους αντικειμενικούς σκοπούς.

Αι λοιπαί δυνάμεις της μεραρχίας ενεργούν εν τω κύκλω της αρχικής αποστολής.

13 Αυγούστου

Εν τω κύκλω της αποστολής.

14 Αυγούστου

Την νύκτα 13-14 υπεχώρησεν ο εχθρός.

Η ΙΙ μεραρχία αρχίζει την εκμετάλλευσιν.

 

 

Διαταγαί ΣΗΔΜ την 12,13,14 και 15 Αυγούστου και σχετικαί προς ταύτας Αρχιστρατήγου.

ΑΠΟ : Αρχιστράτηγον ΓΕΣ/Α1                    120930
ΠΡΟΣ : ΣΗΔΜ/Α1
ΚΟΙΝ : ΓΕΣ/Α1
Α.Π. 231433(.) Απόρρητον (.)

Τίθεται διάθεσιν υμών ΧV Μεραρχία μείον 73 Ταξιαρχία (.) Επιμείνατε συνέχισιν προχωρήσεως άνευ διακοπής (.) Ταχείαν κατάληψιν ΒΑΡΜΠΑΣ (.) Ουδεμία απώλεια χρόνου προς απαγόρευσιν εις εχθρόν δημιουργήση αμυντικήν τοποθεσίαν από Λίμνης προς αμαξιτήν (.)

Αρχιστράτηγος ΠΑΠΑΓΟΣ

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.Θ.
ΠΡΟΣ : Διοικητήν Β΄ΣΣ/Τ.Σ. 120830
ΚΟΙΝ : ΓΕΣ/Α1
Α.Π. 2913(.)

Εν συνεχεία Α.Π. 2853 διαταγής μου 11 Αυγούστου ώ. 1130(.) Προβάλλει αμειλίκτως εντολή ταχίστης προελάσεως προς ΒΑΡΜΠΑΝ(.) Ελπίζω ότι από χθεσινής νυκτός θα έχη σχηματισθή ισχυρόν έμβολον Χ. Μεραρχίας (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.Θ.
ΠΡΟΣ : Β΄ΣΣ/Τ.Σ. 121020
ΚΟΙΝ : ΓΕΣ/Α1 – Α΄ΣΣ/Τ.Σ.
Α.Π. 2920(.)

Ίνα η κύρια προσπάθεια προς ΒΑΡΜΠΑΝ ευοδωθή ασφαλώς διατίθεται εις Β΄ΣΣ 45 Ταξιαρχία προς ανάληψιν δευτερευουσών αποστολών καλύψεως αριστερού πλευρού και μετόπισθεν Χ Μεραρχίας (.) Ούτω Χ Μεραρχία ελευθέρα ενεργήση ολόκληρος προς ΒΑΡΜΠΑΝ(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.
ΠΡΟΣ : Β΄ΣΣ/Τ.Σ. 121230
Α.Π. 2928(.)

Κατόπιν συμπτύξεως εχθρού από ΒΕΡΝΟΝ επιβάλλεται ΙΙ Μεραρχία συγκεντρώση ταχέως απάσας δυνάμεις της επί μετώπου ΒΙΓΛΑ-ΒΑΡΝΟΥΣ ίνα(.) (1) Πυκνώση διάταξιν προς παρεμπόδισιν διαφυγής Κ.Σ. δυνάμεων προς Ανατολάς(.) (2) Εξασκήση έντονον επιθετικήν πίεσιν επί εχθρού ιδίως ολόπλευρον κατά Βίγλας Λούντσας(.) (3) Σχηματίση σοβαράν εφεδρείαν περιοχήν ΦΛΩΡΙΝΗΣ(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.
ΠΡΟΣ : Β΄ΣΣ 122300
Α.Π. 2957(.)

Με πολλήν ευχαρίστησιν συμμερίζομαι πείσμα σας ταχείας  εκμεταλλεύσεως διά διεισδύσεων και δικαίως στρέφεται υπαινιγμός διά καθυστερήσεως Χ Μεραρχίας και χθες και σήμερον (.) Θα είχαμε ραγδαία(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.
ΠΡΟΣ : Β΄ΣΣ/Τ.Σ. 130800
ΚΟΙΝ: ΓΕΣ/Α1-ΧV Μεραρχία
Α.Π. 2952(.)

Κατόπιν εξελίξεως μάχης 45 Ταξιαρχία από λήψεως παρούσης επανέρχεται υπό διαταγάς ΧV Μεραρχίας(.) Να συγκεντρωθή μερίμνη Β΄ΣΣ εντός της σήμερον περιοχήν ΚΑΣΤΟΡΙΑ-ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ : Αρχιστράτηγον ΓΕΣ/Α1 Άμεσον
ΠΡΟΣ : ΣΗΔΜ/Α1-Β΄ΣΣ/Α1 131500
ΚΟΙΝ: ΓΕΣ/Α1
Α.Π. 231486/4009/39(.)Απόρρητον(.)

Εκμετάλλευσις επιτυχίας ιδία επί κατευθύνσεως κυρίας προσπαθείας εξελίσσεται με απαράδεκτον βραδύτατον ρυθμόν(.) Λάβετε σύντομα μέτρα διά καταδίωξιν εχθρού προς γενικάς κατευθύνσεις ΒΑΡΜΠΑ-ΜΟΣΧΟΧΩΡΙ και ΛΑΙΜΟΝ και αποκοπήν διαφυγής του(.)

Αρχιστράτηγος ΠΑΠΑΓΟΣ

 

αρ. απορρ. 2980 ΣΗΔΜ 13. VIII. 1949
ώ. 15
ραδιοκρυπτογραφικώς
Εις Σ.Δ. του Β΄ΣΣ

Παρετήρησα εξ αρχής ότι ενέργεια Χ μεραρχίας ανεπιτυχής(.) Διά ζώσης σας εξήγησα 15 ώ. 11 Αυγούσ. την έλλειψιν στερεώσεως επί Μπάρο και την καρκινοβασίαν της Μεραρχίας αυτής και τας ανακριβείς αναφοράς της αι οποίαι επέφεραν πολλήν σύγχυσιν εις την παρακολούθησιν του αγώνος(.) Εφεξής και μέχρι στιγμής ταύτης διακρίνομεν εξ ελλείψεως διακυβερνήσεως σειράν καθυστερήσεων και παρανοήσεων επί άξονος Βάρμπας η οποία εάν κατελαμβάνετο και εγκαίρως η αρχική επιτυχία θ’ απέληγεν εις θρίαμβον(.) παρακαλώ τηλεγραφήσατε έαν δέον να εμπιστευθήτε την Μεγάλην αυτήν Μονάδα εις άλλον της εμπιστοσύνης σας (.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

Αρχιστράτηγος ΓΕΣ

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.Θ.
ΠΡΟΣ : Τ.Σ./Β΄ΣΣ/ Α1 150950
Α.Α.Π. 179(.) Σχετ.Α.Π.3014 και Α.Π.3015(.)

Επιχείρησις κατά χερσονήσου ΠΥΞΟΥ πρέπει να προικοδοτηθή με την επιβαλλομένην ισχύν μέσων διά να επιτύχη οπωσδήποτε και ταχέως (.) Διοικητής Β΄ΣΣ να διαθέση προς υποστήριξιν την αναγκαίαν δύναμιν Πεδινού και Μέσου Πυροβολικού (.) Αναφέρατε(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

ΑΠΟ : ΣΗΔΜ/Α1 Ο.Θ.
ΠΡΟΣ : Β΄ΣΣ/Τ.Σ. 151135
ΚΟΙΝ: Α΄ΣΣ/Τ.Σ.
Α.Π. 3078(.)

Αρχιστράτηγος ενέκρινε παραμονήν 2 Μοιρών Καταδρομών υπό διαταγάς Β΄ΣΣ διά χρησιμοποίησιν κατά επιχείρησιν ΠΥΞΟΥ(.)

Αντιστράτηγος Βεντήρης

 

Όπλα υποστηρίξεως

α΄        Πυροβολικόν

Απ’ αρχής εγένετο νοητόν ότι εις τας επικειμένας κατά ΒΙΤΣΙ-ΓΡΑΜΜΟΥ επιχειρήσεις το πυροβολικόν έδει να χρησιμοποιηθή κατά μάζας.

Το μέτωπον επιθέσεως εις την κατεύθυνσιν της Κυρίας προσπάθειας ήτο περιωρισμένον, εστένευε πολύ τελικώς και η πολύ καλή άμεσος παρατήρησις εβοήθουν εξαιρετικά εις την υπό του Σώμ. Στρατού διεύθυνσιν του ελιγμού των πυρών πυροβολικού.

Ορθώς συνεπώς ο διευθύνων τας επιχειρήσεις διοικητής Β΄ΣΣ αφού διέθεσεν εις τας μεραρχίας πλευρού το ελάχιστον (θεωρούμενον ως αυστηρός απαραίτητον) πυροβολικόν, ωργάνωσε το υπόλοιπον εις δύο συγκροτήματα (βόρειον, νότιον) και χρησιμοποίησε ταύτα εν τη κατευθύνσει Κυρίας προσπαθείας.

Διά να επιτευχθή όμως η τοιαύτη κατά μάζας χρησιμοποίησις, ήτο ανάγκη να προηγηθή εκπαίδευσις έστω και ολιγοχρόνιος ώστε αι διοικήσεις και οι εκτελεσταί αξιωματικοί πυροβοληταί  εθισθώσιν εις την πειθαρχημένην και κανονικήν τακτικήν χρησιμοποίησιν του πυροβολικού.

Εις το αναπτυχθέν ανωτέρω Κεφάλαιον της προπαρασκευής εκτίθενται τα της εκπαιδεύσεως πυροβολικού.

Εις την όλη εκπαιδευτικήν προσπάθειαν, οφείλονται τα επιτευχθέντα κατά τας επιχειρήσεις λίαν ικανοποιητικά αποτελέσματα αποδόσεως του πυροβολικού.

β΄        Αεροπορία

Κατά τους επί ΒΙΤΣΙ αγώνας εχρησιμοποιήθη το σύνολον σχεδόν των δυνάμεων της Ελληνικής Αεροπορίας υπό τον αρχηγόν ταύτης σμήναρχον Εμμ. Κελαϊδήν.

Υπήρχε η κακή συνήθεια, κληρονομία του μακροχρονίου αντισυμμοριακού αγώνος, να χρησιμοποιώνται αι αεροπορικαί δυνάμεις, κατά απείρους μέχρι τούδε συμπλοκάς και μάχας, ουχί βάσει προγράμματος και εκτιμήσεως αναγκών, αλλά καθ’ ομάδας 2 ή 4 ή και περισσοτέρων πολλάκις αεροπλάνων προς προσβολήν αντιστάσεων κατόπιν αιτήσεων πεζικού.

Δύναταί τις ειπείν, ότι τα ολίγα αυτά αεροπλάνα είχον καταντήσει ο απαραίτητος σύντροφος του μεμονωμένως μαχομένου λόχου, διλοχίας ή τάγματος εις μεμακρυσμένην των βάσεων και εφεδρειών περιοχήν.

Αναμφισβήτως τα κέρδη της τοιαύτης επεμβάσεως ήσαν ικανοποιητικά, άλλα μάλλον ψυχολογικώς επιδρώντα εις ημετέρους και εχθρόν.

Δεν υπήρξεν όμως ικανοποιητική και η άμεσος εκμετάλλευσις  των αεροπορικών επεμβάσεων παρά των επιτιθεμένων φιλίων τμημάτων και εξ άλλου είχεν γίνει συνήθεια(είδος καθιερωθείσης τακτικής εις την πρώτην έστω και ελαφράν αντίδρασιν του εχθρού, να εκπέμπεται άμεσος αίτησις αεροπορικής επεμβάσεως.

Πράγματι τα 2-4 αεροπλάνα εστέλλοντο αμέσως.

Η τακτική αυτή εφηρμόσθη εν πολλοίς (κατά πληροφορίας ΑΔΑ) και εις επιχειρήσεις Γράμμου 1948.

Δύναταί τις ειπείν ότι εις τον μακροχρόνιον αντισυμμοριακόν αγώνα, όχι μόνον το πεζικόν, αλλά και το πυροβολικόν και η αεροπορία απέκτησαν συνηθείας απεριορίστου πρωτοβουλίας μακράν πάσης εποπτείας και διοικήσεως επί του πεδίου της μάχης. Η κατάστασις αυτή απεκρυστάλλωσεν μίαν τακτικήν αντισυμμοριακήν, ήτις όμως ευθύς εξ αρχής εκρίθη υπό του ΣΗΔΜ και ΑΔΑ απαράδεκτος και καταστρεπτική εις τας εν όψει επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ-ΓΡΑΜΜΟΥ, όπου αι αεροπορικαί δυνάμεις, έδει να συνεισφέρωσι βοήθειαν τοποθετημένην εις πρόγραμμα επιχειρήσεων και διευθυνομένην υπ’ αυτής της ΑΔΑ επί του πεδίου της μάχης.

Επί της τελευταίας αυτής βάσεως εβάδισεν ο ΣΗΔΜ και η ΑΔΑ και καθ’ όλην την περίοδον την προπαρασκευών, ασκήσεις αεροπορικαί κατά μονάς, η εν συνεργασία μετά πυροβολικού και πεζικού, εθεμελίωσαν την ορθήν επί του πεδίου της μάχης χρήσιν των αεροπορικών δυνάμεων.

Βάσει ταύτης καθωρίσθησαν εν τω σχεδίω ενεργείας ΠΥΡΣΟΣ υπ’ αρ. 85 αι Κύριαι και δευτερεύουσαι αποστολαί των αεροπορικών δυνάμεων.

Αλλά και εις το ειδικόν κεφάλαιον της αμέσου του πεζικού κατά την επίθεσιν μέχρι της αποστάσεως εφόδου, ενδιέτρεψαν ιδιαιτέρως και μετά επιμονής το ΣΗΔΜ και ΑΔΑ και τα εκ των συσκέψεων και ασκήσεων(αεροπορίας και πεζικού) συμπεράσματα μετεδόθησαν εις τα στρατεύματα.

Βάσει τούτων ευθύς ως το πεζικόν έφθανεν εις την ζώνην ασφαλείας του πυροβολικού, ήροντο αι βολαί πυροβολικού και την συνέχειαν της εξουδετερώσεως ανελάμβανον διά ρουκετών τα αεροπλάνα, μέχρι ότου το πεζικόν έφθανε εις τα 80 μέτρα οπότε ο στόχος εκαλύπτετο υπό εμπρηστικών και το Πεζικόν εκτελούσε την έφοδον. Κατ’ αυτήν τα αεροπλάνα εξετέλουν βολάς προστασίας εις παρακειμένας εχθρικάς αντιστάσεις.

Συνοψίζοντες τα της χρησιμοποιήσεως των αεροπορικών δυνάμεων κατά τας επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ-ΓΡΑΜΜΟΥ, πιστεύεται ότι κατωρθώθη τη συνεργασία και επιμονή της ΑΔΑ να εκριζωθούν αι κακαί συνήθειαι του ανταρτοπολέμου και από τους αεροπόρους και από τους πεζούς και από τα Επιτελεία και διοικήσεις και να εκμεταλευθώμεν το αεροπορικόν όπλον ως επεβάλετο εις αγώνα επιθετικόν εναντίον ισχυρώς οργανωμένης τοποθεσίας και εν συνεχεία εις την εκμετάλλευσιν.

Τα αποτελέσματα υπήρξαν άριστα η δε απόδοσις των στελεχών και οπλιτών της Αεροπορίας από του διοικητού της ΑΔΑ μέχρι και του τελευταίου σμηνίτου, αξία των Εθνικών επιταγών και περιστάσεων.

(γ)       Θωρακισμένα – Άρματα.

Το σύνολον σχεδόν των υπό του Ελληνικού Στρατού διατεθειμένων δυνάμεων θωρακισμένων και αρμάτων εχρησιμοποιήθη κατά τας επί Βίτσι επιχειρήσεις.

Η διάταξις των αρμάτων και θωρακισμένων εμφαίνεται εις την σχετικήν διαταγήν επιχειρήσεων του Β΄ΣΣ.

Η εκτέλεσις των αποστολών συνήντησε πολλάς δυσκολίας οφειλομένας εξ ολοκλήρου εις τας σοβαράς ανωμαλίας  των δρομολογίων τα οποία εις σημεία τινά ή ήσαν στενά ή είχον καταστραφή υπό του υποχωρούντος εχθρού.

Είναι ανυπολογίστου μεγέθους η ψυχολογική επίδρασις επί του εχθρού την οποίαν επέφερον τ’ άρματα και επί τη εμφανίσει των μόνον.

Αλλά και αναμφισβήτητος η απόδοσίς των κατά την συνοδείαν του πεζικού.

Διακρίνονται κυρίως αι επεμβάσεις εις τας κάτωθι περιστάσεις:

  • Κατάληψις υψωμάτων ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ και υψοδ. 1685 την 10 VIII. 1949.
  • Διείσδυσις εν τη κατευθύνσει κυρίας προσπαθείας και προσβολαί των εκ ΜΑΚΡΟΧΩΡΙΟΥ – ΡΟΤΟ και Ν.Α. αντερίδων ΛΕΣΙΤΣ(υψ. 1254-1244) συμμοριτών εγκαταλειψάντων εις ΜΑΚΡΟΧΩΡΙΟΝ 3 πεδινά πυροβόλα.

  • Προηγουμένως προσεβλήθησαν τα επί ΠΡ. ΗΛΙΑ (Ν.434555) πολυβολεία εξουδετερωθέντων των πλείστων εξ αυτών.

  • Προσβολή υψοδ. 1707

  • Διείσδυσις και εξουδετέρωσις αντιστάσεων προς ΒΑΤΟΧΩΡΙ – ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ – ΣΜΑΡΔΕΣΙ προσβολή νώτων συμμοριτών.

  • Ομοίως προς ΠΡΕΒΟΛ – ΛΑΙΜΟΝ – ΠΥΞΟΝ.

  • Εξουδετέρωσις ισχυρών αντιστάσεων εις τον υψ. ΜΠΑΜΠΑΝ αμέσως Δυτικώς ΛΑΙΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ.

  • (δ)       Διαβιβάσεις, υγειονομικόν, υπηρεσίαι και μονάδες Μεταφορών και ανεφοδιασμού.

    Η απόδοσις υπήρξεν λίαν ικανοποιητική.

    Συννημένα :

    Σχέδιον ενεργείας «ΠΥΡΣΟΣ” ΣΗΔΜ υπ’ αριθ. 85.10.VIΙΙ.49

    Παράρτημα Α΄ και Β΄ μετά 2 διαγραμμάτων πληροφ. εχθρού 17.VIΙΙ.49. (οργανώσεως – διατάξεως)

    Α.Α.Π. 245198 14.VIΙΙ.1949 διατ. Αρχιστρατήγου.

    Α.Α.Π. 132/15 4.VIΙΙ.49 διατ. επιχ. Β΄ΣΣ.

    Α.Π. 4211-4.ΙΧ.1949 έκθεσις ΣΗΔΜ επί ΡΟΤΟ.

    Α.Π. 4212-4.ΙΧ.1949 πίναξ κινήσεως Χ μ. 11-14.VIΙΙ.49

    Α.Π. 4213-4.ΙΧ.1949 διάγραμμα Χ. μ. 11.VIΙΙ.49.

    Έκθεσις Β΄ΣΣ επιχειρήσεως ΠΥΡΣΟΣ 10-15.VIΙΙ.49.

    Πίναξ απωλειών ημετέρων εχθρού

    Πίναξ λαφύρων.

    Τ.Υ.

    Αντιστράτηγος Βεντήρης.


    Πίναξ

    Οπλισμού και πυρ/κών ΚΣ μεταφερθέντων μέχρι τούδε εις

    ΑΠΟΘΗΚΑΣ

     

    Πυρ/λα Ορειβατικά και πεδινά 39
    Α/Τ των 75 5
    Α/Τ πυρ/λα 30
    Α/Α πυρ/λα 21
    Α/Τ τυφέκια 53
    Πολυβόλα και οπλοπολυβόλα 705
    Όλμοι διάφοροι 173
    Τυφέκια διαφόρων τύπων 3735
    Βλήματα Πυρ/κού 91010
    Βλήματα Όλμων 49429
    Φυσίγγια 3103000
    Νάρκαι Διάφοροι 1650
    Χειροβομβίδες Γερμ. κατασκευής 2277
    Χειροβομβίδες διαφόρων τύπων 6610
    Φωτοβολίδες ερυθραί 3972
    Σάγματα Πυρ/κού 20
    Σάγματα ειδικού φόρτου 147
    Ασύρματοι 20
    Διόπτραι πυρ/κού 2
    Αυτοκίνητα 3
    Μοτοσυκλέτται 4
    Αντιαρματικοί εκτοξευταί(Μπαζούκας) 264
    Φωτοβολίδες λευκαί 7185

     

    ΒΣΤ 901/16.ΙΧ.49

    Το

    Γ4 γραφείον

    Β΄ΣΣ

    Διά την ακρίβειαν

    ΣΗΔΜ/ΑΚΑ

    Τ.Υ.


    Πίναξ

    Απωλειών επιχειρήσεως ΠΥΡΣΟΣ

    Α΄    Ημετέρων

     

    Α/Α Μονάδες Αξιωματικοί Οπλίται Αγνοούμενοι
    Ν Τ Ν Τ Α Ο
    1. ΙΙ Μεραρχία 4 15 36 268
    2. ΙΙΙ Μεραρχία 6 26 54 266 1
    3. ΙΧ Μεραρχία 7 21 61 360 5
    4. Χ Μεραρχία 5 19 42 237 3
    5. ΧΙ Μεραρχία 13 50 152
    Σύνολα 22 94 243 1283 9

     

     

    Β΄    Συμμοριτών

     

    ΚΣΝΕ 1182
    Κ ΣΣ και Π. 654
    Τ ΚΣ 1350

     

    ΒΣΤ 901/16.ΙΧ.49

    Το

    Α2 Γραφείον

    Β΄ΣΣ

     

    Διά την ακρίβειαν

    ΣΗΔΜ/ΑΚΑ

    Τ.Υ.