Εκθεση Υγειονομικής Υπηρεσίας Α’ΣΣ κατά τις Επιχειρήσεις ΠΥΡΣΟΣ, Α’ΣΣ/Β6/10 Οκτ. 1949


Α΄ Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ Β6

Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
Α΄ Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’
ΚΑΙ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’ ΜΕΤΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ

ΥΠΟΒΑΛΛΕΤΑΙ: Β6/Γ.Ε.Σ. μετά σχεδιαγράμματος
ΚΟΙΝΟΠΟΙΕΙΤΑΙ: 1) Στρατηγόν Διοικητήν Α΄ Σ.Σ.
2) Επιτελάρχην Α΄ Σ.Σ.
3) Α.Κ.Α. – Α.Κ.Β. – Α.Κ.Γ. / Α΄ Σ.Σ.
4) Α2-Α8-Α9-Α10-Β1-Γ3 / Α΄ Σ.Σ.
5) Ι-ΥΙΙΙ-ΙΧ-ΧΙ-ΧΥ Μεραρχίας-Δ.Δ.Κ.
6) Ανωτ. Δ/σιν Αεροπορίας
7) Β6/Β΄. Γ΄. Σ.Σ.
8) 406 – 410 Σ.Ν. – 202 Κ.Δ.Τ.
—————————————-
Α Π Ο Ρ Ρ Η Τ Ο Σ
Β6/Α΄ Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ
Α.Π. 1562/Φ.1315
Σ.Τ.Γ. 918/10-10-1949

Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
Α΄ Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’
ΚΑΙ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’ ΜΕΤΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ

ΧΑΡΤΑΙ: 1:100.000 ΚΟΝΙΤΣΑ
ΛΕΣΚΟΒΙΚΙ
Η Έκθεσις αύτη υποβάλλεται λεπτομερειακώς διά τους κάτωθι λόγους:
1ον) Διότι αι τελευταίαι επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ αποτελούν το ευτυχές τέλος μιας προσπαθείας από πολλού χρονολογουμένης.
2ον) Αι επιχειρήσεις αύται γενόμεναι με 5 Μεραρχίας και 1 Ταξιαρχίαν δύνανται να αποτελέσουν θέμα καρποφόρου σκέψεως διά την μελλοντικήν οργάνωσιν της Υγειονομικής μας υπηρεσίας εν Ειρήνη και εν Πολέμω.
3ον) Ίνα διευκολυνθή η Κεντρική Υπηρεσία τόσον διά την κριτικήν όσον και διά τα γενικά πορίσματα.
4ον) Ίνα δόση λαβήν καθιερώσεως ενός τύπου εκθέσεως μελλοντικώς και διευκολύνη την σύνταξιν κανονισμού Εκστρατείας Υγειονομικής Υπηρεσίας.
5ον) Ίνα κριθώσιν αι εφαρμοσθείσαι επιστημονικαί και οργανωτικαί μέθοδοι και αποτελέσωσιν αφετηρίαν διά το μέλλον τροποποιούμεναι επί τα βελτίω κατά την κρίσιν της Κεντρικής Υπηρεσίας εν συναρτήσει και προς τας Εκθέσεις των άλλων Σωμάτων Στρατού.
Α΄. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’
Αύτη είχεν ως αντικειμενικόν σκοπόν την παραπλάνησιν κυρίως του εχθρού, την καθήλωσιν και αγκίστρωσιν των δυνάμεων αυτού εις ΓΡΑΜΜΟΝ και την βελτίωσιν των θέσεων των ημετέρων Τμημάτων.
Χρονολογικώς εγένετο από 2 μέχρι 9-8-49, εξετελέσθη δε υπό Τμημάτων της Ι και ΥΙΙΙ Μεραρχίας και 77 Ταξιαρχίας. Χαρακτηριστικόν της επιχειρήσεως ταύτης από Υγειονομικής πλευράς ήτο, ότι η Υγειον. Υπηρεσία δεν είχε, με τας τοιαύτας προθέσεις της Δ/σεως, να αντιμετωπίση κίνησιν.
Ι. ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΦΑΣΙΣ.
Από της 26-7-49 το Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ. εγκατεστάθη εις ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΝ.
Την επομένην εγένετο επίσκεψις του 202 Κ.Δ.Τ. προς γνώσιν των δυνατοτήτων και της οργανώσεως αυτού.
Την αυτήν και επομένην ημέραν επίσκεψις και λεπτομερής επιθεώρησις των Υγειον. Σχηματισμών Ι Μεραρχίας εις ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ. Σύσκεψις μετά Αρχιάτρου Ι Μεραρχίας, Δ/τού 236 Χ.Ε. και Δ/τών Χ.Μ.Ε.
Κοινοποίησις εις ανωτέρω των Βασικών Δ/γών του Β6/Α΄ Σ.Σ. των καθοριζουσών τας γενικάς κατευθύνσεις της λειτουργίας της Υγειον. Υπηρεσίας. Αναγνώρισις οδεύσεων – οδηγίαι διά την οργάνωσιν του Νοσηλευτικού Κέντρου ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ.
Παρετηρήθη παντελής σχεδόν έλλειψις Φαρμακευτικού υλικού διά την ταχείαν προμήθειαν του οποίου διετάχθησαν να κινηθώσι δραστηρίως αι αρμόδιαι υπηρεσίαι με αποτέλεσμα θετικόν και έγκαιρον.
Ενέργειαι και τακτοποίησις ελλείψεων σκηνών – φορείων – αίματος. Αίτησις αποστολής ψυγείου πετρελαίου από Β6/Γ.Ε.Σ. ικανοποιήθη αμέσως και εν χρόνω. Παραγγελία αμέσου κατασκευής ψυγείων φορτουμένων.
Οργάνωσις ΚΕΝΤΡΟΥ ΥΠΟΔΟΧΗΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΩΝ εις αεροδρόμιον ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ. Επαφή με Δήμαρχον πόλεως και Διοικητικά Συμβούλια Μερίμνης – Φίλων Στρατού – Προσκόπων – Οδηγών διά την υποδοχήν και ψυχαγωγίαν των τραυματιών εις Αεροδρόμιον.
Την 31-8-49 επίσκεψις των Υγειον. Σχηματισμών ΥΙΙΙ Μεραρχίας, επιθεώρησις αυτών και σύσκεψις μετ’ Αρχιάτρου και Δ/ντών 406-410 Σ.Ν. – Δ/τών Χ.Ε. και Χ.Μ.Ε.
Ο εφοδιασμός εις παντοειδές υλικόν πλήρης.
Ενίσχυσις της Ι Μεραρχίας υπό ΣΥΝΕΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΝΗΨΕΩΣ εκ της VΙΙΙ Μεραρχίας.
Η επιθεώρησις των Υγειον. Σχηματισμών της Ι Μεραρχίας κατά την 1ην Αυγούστου απέδειξε λίαν ικανοποιητικήν ανάπτυξιν αυτών.
Η οργάνωσις των Υγειον. Σχηματισμών διετάχθη και εγένετο κατά ομοιόμορφον τρόπον, ήτοι: Τμήμα Υποδοχής – Διαλογής – Διακομιδής – Ανανήψεως – Χειρουργείου – Νοσηλείας.
Ενίσχυσις των τραυματιοφόρων των Χ.Ε. διά πολιτών.
Κατά την προπαρασκευαστικήν φάσιν εξεδόθησαν αι κάτωθι Διαταγαί:
1) Α.Π.Φ.82/38/28-7-49/Α΄ Σ.Σ./ΑΙ-Β6 αφορώσα την λειτουργία Υ.Υ εις κλιμάκιον Τάγματος.
2) 105993/1307/28-7-49/Β6/Α΄ Σ.Σ. περί ορθής χρησιμοποιήσεως των αιμοστατικών ταινιών.
3) Α.Π. 1215/1315/28-7-49/Α΄ Σ.Σ./Β6 Περί Τακτικής Χ.Μ.Ε.
4) Ε.Π. 11819/1315/28-7-49/Α΄ Σ.Σ./Β6 Περί υποχρεωτικής χρήσεως κράνους.
5) Α.Π. 1096/Φ.1328/28-7-49/Β6/Α΄ Σ.Σ. περί υποβολής συνθηματικού Δελτίου απωλειών διά σήματος.
6) 1315/1211/30-7-49/Β6 περί ορισμού του αρχαιοτέρου Υγειον. Αξιωματιών Ταξιαρχιών ως Αρχιάτρων αυτών.
7) Ε.Π. 1318/214/1-8-49/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ./Β6 περί αεροπορικών διακομιδών.
8) Φ.1315/210/30-7-49/Α΄ Σ.Σ./ΑΙ-Β6 περί ελευθερώσεως των αυτοκινήτων του 236 Χ.Ε.
9) Φ.1315/206/29-7-49/Β6/Α΄ Σ.Σ. περί διαθέσεως Συνεργείου Ανανήψεως εκ της ΥΙΙΙ Μεραρχίας εις Ι Μεραρχίαν.
10) Φ.1315/212/30-7-49/Α΄ Σ.Σ./Γ3-Β6 περί εγκρίσεως δαπανών εκτυπώσεως Δελτίων διακομιδής και κατασκευής 4 ψυγείων.
Τέλος εξεδόθησαν διά της υπ’ αριθ. Α.Π. Φ.1315/208/β6/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ./30-7-49 αι ‘‘ΤΕΧΝΙΚΑΙ ΟΔΗΓΙΑΙ’’ διά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’.

ΙΙ. ΘΕΣΕΙΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ.
Κατά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ μετέσχον η Ι-ΥΙΙΙ Μεραρχίαι και η 77 Ταξιαρχία.
Υγειονομικώς η επιχείρησις αύτη επλαισιώθη ως κάτωθι:
α) Ι Μ ε ρ α ρ χ ί α:
202 Κ.Δ.Τ. εις ΚΑΣΤΟΡΙΑΝ
241 και 251 Χ.Μ.Ε. εις ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ
236 Χ.Ε. με έδραν αυτού εις ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ
Κλιμάκιον του 236 Χ.Ε. εις ΠΥΡΓΟΝ (Ν.198-236)
Κλιμάκιον του 236 Χ.Ε. εις ΓΛΥΚΟΝΕΡΙ (Ν.212-292)
Κλιμάκιον του 236 Χ.Ε. εις Ύψ. 1402 (Ν.215-351)
Εφεδρ. Κλιμάκιον του 236 Χ.Ε. εις ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ
Κέντρον Επανακτησίμων εις ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ
Μ.Σ.Υ.Α. εις ΠΥΡΓΟΝ – ΓΛΥΚΟΝΕΡΙ – Υψ. 1402
Κέντρον Υποδοχής Διακομιζομένων αεροπορικώς εις ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΝ μερίμνη Β6/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ.
β) VΙΙΙ Μ ε ρ α ρ χ ί α:
410 Σ.Ν. εις ΚΟΝΙΤΣΑ
406 Σ.Ν. εις ΙΩΑΝΝΙΝΑ
413 Σ.Ν. εις ΠΡΕΒΕΖΑΝ
230 Χ.Ε. με έδραν εις ΚΟΝΙΤΣΑΝ
Κλιμάκιον του 230 Χ.Ε. εις ΑΜΑΡΑΝΤΟΝ (Μ.955-057)
Κλιμάκιον του 230 Χ.Ε. εις ΑΓΙΑΝ ΒΑΡΒΑΡΑΝ (Μ.97-04)
Κλιμάκιον του 230 Χ.Ε. εις Συμβολήν ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ – ΒΟΥΡΚΟΠΟΤΑΜΟΥ
Κλιμάκιον του 230 Χ.Ε. εις ΤΑΜΠΟΥΡΙ
244 Χ.Μ.Ε. εις ΚΟΝΙΤΣΑΝ
245 Χ.Μ.Ε. εις ΦΙΛΙΑΤΕΣ
Μ.Σ.Υ.Α. εις ΑΜΑΡΑΝΤΟΝ – Συμβολήν ΒΟΥΡΚΟΠΟΤΑΜΟΥ – Σαρανταπόρου και ΚΕΡΑΣΟΒΟΝ.
893 ΟΜΑΣ ΥΓΕΙΟΝ. ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Κέντρον Επανακτησίμων εις ΚΟΝΙΤΣΑΝ
Κέντρον Επανακτησίμων εις ΙΩΑΝΝΙΝΑ
Κέντρον Υποδοχής διακομιζομένων αεροπορικώς εις ΚΟΝΙΤΣΑΝ
Κέντρον Υποδοχής διακομιζομένων αεροπορικώς εις ΙΩΑΝΝΙΝΑ

γ) 77 Τ α ξ ι α ρ χ ί α:
252 Χ.Μ.Ε εις ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΝ
Λόχος του 238 Χ.Ε. εις ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΝ
Μ.Σ.Υ.Α. εις ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΝ
Κέντρον Επανακτησίμων εις ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΝ
Β΄. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’
Αύτη είχεν ως αντικειμενικόν σκοπόν την κατάληψιν της οργανωμένης τοποθεσίας του ΓΡΑΜΜΟΥ, την συντριβήν των εν αυτή δυνάμεων των Κομμουνιστοσυμμοριτών, την εδραίωσιν περοχής ΓΡΑΜΜΟΥ, την εξασφάλισιν των προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ συνόρω νκαι την παρεμπόδισιν διαφυγής προς το εσωτερικόν και προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ.
Χρονολογικώς η επιχείρησις εγένετο από της 25 μέχρι 30-8-49. Προς τον σκοπόν τούτον ετέθησαν υπό τας διαταγάς του Α΄ Σ.Σ. η Ι-ΥΙΙΙ-ΙΧ-ΧΥ-ΙΙΙ Μεραρχίαι και 77 Ταξιαρχία.
Χαρακτηριστικόν της επιχειρήσεως ταύτης από Υγειονομικής πλευράς ήτο η ταχεία από της δευτέρας ημέρας κίνησις και η επιμήκυνσις των αξόνων διακομιδής επί λίαν ανωμάλου και ορεινού εδάφους μη βατού εις τροχόν.
Ι. ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΦΑΣΙΣ
Επειδή επρόκειτο κατά την επιχείρησιν ταύτην να αντιμετωπισθή επιμήκυνσις των αξόνων διακομιδής επί οδεύσεων μη βατών εις τροχόν εξεδόθη η υπ’ αριθ. Α.Π. 1315/250/12-8-49/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ./Β6 Δ/γή προς Χ.Ε. και Χ.Μ.Ε. προς μελέτην του τρόπου μεταφοράς αυτών επί ημιόνων εις τας προσεχείς επιχειρήσεις.
Από 12 μέχρι 14-8-49 εγένετο επιθεώρησις των Υγειον. Σχηματισμών της ΥΙΙΙ Μεραρχίας διαπιστωθέντος διά μίαν εισέτι φοράν του υψηλού επιπέδου οργανώσεως-νοσηλείας-ευσυνειδησίας καθήκοντος.
Επηκολούθησαν κατ’ επανάληψιν συσκέψεις μετά Αρχιάτρων Μεραρχιών – Δ/τών Χ.Ε. και Χ.Μ.Ε. Ανταλλαγή γνωμών και κοινοποίησις προς αυτούς των Βασικών Διαταγών περί του τρόπου λειτουργίας της Υγειον. Υπηρεσίας κατά τας επικειμένας επιχειρήσεις.
Διαπιστωθέντος ότι ο διατιθέμενος υπό των Χ.Ε. αριθμός τραυματιοφορέων είναι ανεπαρκής, εγένετο αίτησις υπό του Σ.Σ. και ενεκρίθη υπό ΓΓ/Γ.Ε.Σ., όπως εκάστη Μεραρχία προσλάβη 40 ιδιώτας τραυματιοφορείς επί μισθώ και διατροφή. Το μέτρον τούτο εκρίθη αναγκαίον λόγω του χαμηλού οικονομικού επιπεδου των κατοίκων της περιοχής. Κατόπιν τούτου εδόθη Δ/γή εις τας Δ/σεις Χωρ/κής ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ και ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ προς εξεύρεσιν του αριθμού τούτου των τραυματιοφορέων.
Εκ παραλλήλου και αι Μεραρχίαι προέβησαν, ιδία πρωτοβουλία, εις εκμετάλλευσιν των επιτοπίων πόρων. Συνεπεία όμως τούτου προέκυψε κακή κατανομή αυτών, δι’ ο μελλοντικώς θα πρέπει η συγκέντρωσις τούτων να γίνεται υπό του Σ.Σ., η δε διάθεσις εις τας Μεραρχίας υπ’ αυτού αναλόγως των αναγκών των.
Το 207 Χ.Ε. της ΙΙΙ Μεραρχίας ενισχύθη επί πλέον διά 40 τραυματιοφορέων του Β΄ Σ.Σ. κατόπιν αιτήσεως ημών και Δ/γής του Σ.Η.Δ.Μ. Εκ παρανοήσεως του Κ.Δ.Σ. ΚΟΖΑΝΗΣ τούτο κατηύθυνε τους τραυματιοφορείς προς ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΝ ίνα εκείθεν μεταβούν ατμοπλοϊκώς εις ΙΩΑΝΝΙΝΑ. Ευτυχώς κατόπιν εντόνων ενεργειών διετάχθη η επιστροφή των και η διάθεσίς των εν χρόνω. Προκύπτει το συμπέρασμα διά τα ανώτερα κλιμάκια της σαφηνείας και ακριβείας των Διαταγών ως και της παρακολουθήσεως της εκτελέσεως. Εν προκειμένω η εκδοθείσα Δ/γή υπό Σ.Η.Δ.Μ. έθετε τους τραυματιοφορείς εις διάθεσιν Β6/Α΄ Σ.Σ. και ουχί εις Β6/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ., παρ’ ότι η αίτησις ήτο εκ του τελευταίου.
Το Γραφείον ημών, καίτοι έλαβεν εγκαίρως γνώσιν, δεν εζήτησε την προσθήκην του Τ.Σ., θεωρήσαν τούτον αυτονόητον. Το Β6/Β΄ Σ.Σ., ως ασφαλώς και το Σ.Η.Δ.Μ., παρ’ ότι ωχλείτο καθημερινώς υπό του Γραφείου ημών και εγνώρισε την άφιξιν εις ΚΟΖΑΝΗΝ δεν εμερίμνησε διά την υποδοχήν και την ακριβήν κατεύθυνσιν των τραυματιοφόρων. Αναγράφεται, το σφάλμα τούτο και των τριών ανωτέρων Κλιμακίων, ίνα αποδειχθή οπόσον ακριβής δέον να είναι μία Δ/γή. Και κατά τας επιχειρήσεις Απριλίου ε.ε. το Γραφείον ημών υπέπεσεν εις το αυτό σφάλμα, όπερ αποδεικνύει, ότι δύναται τις να σφάλλη δις επί του αυτού σημείου.
Όλως ιδιαιτέρα προσοχή εδόθη εις τον τρόπον λειτουργίας των Υγειον. Σχηματισμών και τον καλύτερον δυνατόν τρόπον αναπτύξεως των Χ.Μ.Ε. είτε υπό σκηνάς είτ ευπό κτιριακάς εγκαταστάσεις. Ούτως αι τελευταίαι ανεπτύχθησαν κατόπιν επιμελούς αναγνωρίσεως των χώρων και ενισχύσεως αυτών διά μέσων (σκηναί-ψυγεία κ.λ.π.). Η οργάνωσις δε και λειτουργία όλων των Υγειον. Σχηματισμών εγένετο κατά ομοιόμορφον τρόπον, ήτοι: Τμήμα υποδοχής, διαλογής, διακομιδής, ανανήψεως, χειρουργείου, νοσηλείας.
Προς κάλυψιν τυχόν ελλείψεων εξεδόθη Δ/γή προς τα Χ.Ε. περί αμέσου εφοδιασμού δι’ αναγκαιούντος αναλωσίμου υλικού.
Το ζήτημα επαρκείας πάγου αντεμετωπίσθη διά της αναθέσεως της φροντίδος ταύτης εις το 236 Χ.Ε., όπερ επεφορτίσθη με τον εφοδιασμόν όλων των Υγειον. Σχηματισμών, πλην των της ΥΙΙΙ Μεραρχίας. Προς τούτο απεστέλλετο καθ’ εκάστην έν όχημα εις ΚΟΖΑΝΗΝ.
Την 19-8-49 εγένετο σύσκεψις μετά ΑΕΑ/Α΄ Σ.Σ. και ΔΑΥ/Α΄ Σ.Σ. προς ρύθμισιν των μελλοντικών διακομιδών εξ ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ από απόψεως τρόπου και χρόνου. Επίσης συνεζητήθη κατά ταύτην το ζήτημα της από αεροπλάνου ρίψεως εφοδίων των Χ.Μ.Ε., των μη φορτουμένων επί ημιόνων.
Την επομένην εκλήθη εκ ΛΑΡΙΣΗΣ ειδικόν Συνεργείον ‘‘συσκευασίας ρίψεων’’, όπερ μελετήσαν επί τόπου το ζήτημα, διεπίστωσεν ότι η γεννήτρια δεν δύναται να ριφθή, διότι συσκευαζομένη δεν δύναται να διέλθη της θύρας του αεροσκάφους λόγω όγκου. Εκτός δε τούτου υπήρχεν σχεδόν βεβαιότης, ότι θ αυφίστατο βλάβην κατά την πρόσκρουσίν της επί του εδάφους έστω και αν προσεδένετο εκ δύο αλεξιπτώτων. Επίσης διεπιστώθη ότι δεν ηδύναντο να ριφθούν αι σιδηραί κλίναι εκ του φόβου προσκρούσεως αυτών εις το πλάνον της ουράς του αεροσκάφους. Συνεπεία τούτων εγκατελείφθη η ιδέα ρίψεως από αεροπλάνου.
Λόγω διαθέσεως της 252 Χ.Μ.Ε. εις 77 Ταξιαρχίαν (ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΝ) εζητήθη και διετέθη κατόπιν Δ/γής της Σ.Η.Δ.Μ. η 250 Χ.Μ.Ε. εις την ΧΥ Μεραρχίαν.
Κατά την περίοδον ταύτην εγένοντο καθημερινώς επισκέψεις των Υγειον. Σχηματισμών του Σ.Σ.
Την 21-8 εγένετο επιθεώρησις όλων των Υγειον. Σχηματισμών, εν αναπτύξει ήδη, μετά του Καθηγητού Χρηστέα και διαπίστωσις της αρτίας εγκαταστάσεως-αναπτύξεως-εξοπλισμού και λειτουργίας της Υγειον. Υπηρεσίας. Συνεζητήθησαν ωρισμένα θέματα αφορώντα τον τρόπον αγωγής επί τραυματιών κυρίως Α΄ ανάγκης. Ετονίσθη ιδιαιτέρως, η μη σπουδή διακομιδής των χειρουργουμένων κοιλιακών και θωρακικών τραυμάτων.
Τέλος ανεκοινοποιήθη η περί υποχρεωτικής χρήσεως του κράνους Ε.Π. 11819/Φ.1315/28-7-49/Α΄ Σ.Σ./Β6 Δ/γή και εξεδόθησαν αι υπ’ αριθ. Α.Π. 1315/266/17-8-49/Β6/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ. και Α.Π. 1315/278/22-8-49/Β6/Τ.Σ./Α΄ Σ.Σ. ‘‘ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΑΙ ΟΔΗΓΙΑΙ’’ διά την άνω επιχείρησιν, μετά πλήρη κατατοπισμόν υπό του ΑΙ Γραφείου επί του σχεδίου επιχειρήσεων και των προθέσεων της Διοικήσεως.
Ενταύθα πρέπει ιδιαιτέρως να τονισθή ότι το ΑΙ Γραφείον πάντοτε κατετόπιζε την Υ.Υ. εγκαίρως ο δε Δ/τής του Σ.Σ. ενδιεφέρετο ιδιαιτέρως επί του πλήρους κατατοπισμού της. Έν εκ των βασικών στοιχείων της επιτυχίας της Υ.Υ. υπήρξεν η πλήρης και έγκαιρος ενημέρωσίς της επί των προθέσεων της Δ/σεως. Τούτο επέτρεψε την καλήν κατανομήν των μέσων, την πρόβλεψιν, την επίβλεψιν.
Εν συνεχεία επαφή μετά Δ/ντού Α10 Γραφείου και ενημέρωσις όχι μόνον επί των εν χρήσει οδεύσεων βατών εις τροχόν αλλά και επί εκείνων ας προγραμματικώς είχεν υπ’ όψιν του προς κατασκευήν κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων.
Αναφορά εις Δ/τήν Α΄ Σ.Σ. υπό Δ/ντού Β6 Γραφείου επί των Υγειονομικών αποτελεσμάτων της επιχειρήσεως ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ και της διατάξεως της Υ.Υ. του Σ.Σ. δια την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’.
Ο Δ/τής Σ.Σ. διά της υπ’ αριθ. Φ.1315/275/20-8-49 Δ/γής του εξέφρασε την ευαρέσκειαν του προς τους Υγειον. Σχηματισμούς διά τα αποτελέσματα της επιχειρήσεως ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’, συνάμα και την εμπιστοσύνην των μαχητών προς αυτήν.

ΙΙ. ΘΕΣΕΙΣ ΥΓΕΙΟΝ. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ
Αι θέσεις των Υγειον. Σχηματισμών του Σ.Σ. κατά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’ λεπτομερώς καθορίζονται εν τω συνημμένω διαγράμματι. Επίσης δε και χρονολογικώς κατά τας διαφόρους φάσεις των επιχειρήσεων.
Εις την διάθεσιν του Σ.Σ. ήσαν οι κάτωθι Υγειον. Σχηματισμοί:
1) Σ. Ν/μεία: 406 – 410 – 413 και 202 Κ.Δ.Τ.
2) Χ.Ε.: 203 – 207 – 212 – 236 – 227
3) Χ.Μ.Ε.: 244–245–246–248–241–251–250–243–252.
4) Κέντρα υποδοχής αεροπορικώς διακομιζομένων εις ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΝ – ΚΟΝΙΤΣΑΝ – ΙΩΑΝΝΙΝΑ.
5) Κέντρα επανακτησίμων εις ΓΚΡΟΥΣΑ (245-235) – ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ – ΜΑΝΙΑΚΟΙ (Ν.44-39) – ΚΑΣΤΟΡΙΑ – ΚΟΝΙΤΣΑ – ΙΩΑΝΝΙΝΑ.
Γ΄. Ε Κ Τ Ε Λ Ε Σ Ι Σ
Συμφώνως προς τας προθέσεις της Διοικήσεως το κέντρον βάρους του αγώνος θα ήτο εις τον τομέα της Ι και ΙΧ Μεραρχίας, μεταξύ των οποίων θα εισέδυε βαθέως εν χρόνω η ΙΙΙ Μεραρχία (Καταδρομών). Ως εκ τούτου η μεγαλυτέρα προσοχή του Β6/Α΄ Σ.Στρατού εστράφη προς το Κέντρον και δεξιόν. Δι’ ο και εις τας ‘‘ΤΕΧΝΙΚΑΣ ΟΔΗΓΙΑΣ’’ επεστήθη η προσοχή των Αρχιάτρων Ι και ΙΧ Μεραρχίας εις το να είναι παρακευασμένοι να εκμεταλλευθώσιν αμέσως ΣΤΑΘΜΟΝ ΧΩΡ/ΚΗΣ – ΦΟΥΣΙΑ – χωρίον ΓΡΑΜΜΟΣ.
Από 1600 ώρας της 24-8-49 ο Δ/ντής Β6/Α΄ Σ.Σ. ευρίσκετο εις Ύψ. 1402 (Ν.215-351) παρά τη 246 Χ.Μ.Ε. μετ’ Αρχιάτρου ΙΧ Μεραρχίας και Δ/τού 212 Χ.Ε. Εκ της εξετάσεως διεπιστώθη απολύτως καλή κατανομή των μέσων. Κατά την νύκτα ανεφύησαν διάφορα ζητήματα, άτινα με πνεύμα ευρείας κατανοήσεως επελύθησαν αμέσως υπό Αρχιάτρου ΙΧ Μεραρχίας και Δ/τού 212 Χ.Ε.
Ε ξ έ λ ι ξ ι ς Ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ς
ΙΧ Μ Ε Ρ Α Ρ Χ Ι Α
Κατά την νύκτα της 24-8 και επομένην η Μεραρχία ενήργησε σφοδρώς κατά μήκος των συνόρων καταλαβούσα διαδοχικώς την ΚΟΝΤΡΑ ΠΟΛΙΓΚΑ (Ν.15-39) – Ύψ. 1463 (Ν.123-390), κατέλαβε την 1600 ώραν τα ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΤΣΑΡΑ (Ν106-392) και εξέπεμψεν αναγνωρίσεις προς ύψ. 1275 (Ν089-384). Η 43 Ταξ. την 0950 ώραν κατέλαβε κατόπιν σκληρού αγώνος τα ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ (Ν.145-353).
Τα προς υποστήριξιν του αγώνος των Τμημάτων τούτων διατεθέντα Κ.Χ.Ε. διεκόμιζον διά δρομολογίου προς Ύψ. 1425 (Ν170-373), ένθα Μ.Σ.Υ.Α. μέχρι μεσημβρίας 26-8, και εκείθεν προς Ύψ. 1402 (Ν215-351), ένθα Χ.Μ.Ε.
Την 26-8 εισέρχεται εις τον αγώνα η 41 Ταξ. επί κατευθύνσεως 42 Ταξ., προπορευομένη. Κατόπιν αγώνος καταλαμβάνει την 1155 ώραν την ΚΟΥΡΙΑΝ (Ν105-365). Αμέσως σημαίνεται δι΄αναφοράς Κ.Χ.Ε. εις ΚΟΥΡΙΑΝ. Τούτο επετεύχθη κατόπιν αξιεπαίνου προαπαθείας και προκάλεσεν άκραν ικανοποίησιν.
Ο Αρχίατρος Μεραρχίας εν συνεννοήσει μετά του εκ σύνεγγυς παρακολουθούντος τα Κ.Χ.Ε. Δ/τού Χ.Ε., ορθότατα ποιούντες, προωθούν Μ.Σ.Υ.Α. εις ΓΙΑΝΝΟΧΩΡΙ, το δε ρεύμα διακομιδών αναστρέφουν από κατευθύνσεως προς Ύψ. 1425, διά ΜΟΝΟΠΥΛΟΥ – ΓΙΑΝΝΟΧΩΡΙ – οδοί ΑΛΙΑΚΜΟΝΟΣ – ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ.
Το Σ.Σ./Β6-ΑΙ από ΑΜΜΟΥΔΑΣ διά του υπ’ αριθ. 1315/35 ‘‘Ο’’ σήματος διατάσσει την 18.00 ώραν την εφεδρικήν 248 Χ.Μ.Ε. να κινηθή αμέσως και ν’ αναπτυχθή, έστω και κατ΄ατην νύκτα εις ΜΟΝΠΥΛΟΝ. Η ΙΧ Μεραρχία αναφέρει ότι εντός ½ ώρας η 248 Χ.Μ.Ε. ετέθη εις κίνησιν. Τόσον χρόνον εχρειάσθη από λήψεως ο δ/τής της Χ.Μ.Ε. Ανθ/τρος ΦΕΡΕΤΗΣ, δηλονότι 15-20 λεπτά, ίνα τεθή εις κίνησιν. Το υψηλόν Εθνικόν φρόνημα του Ανθ/τρου ΦΕΡΕΤΗ χρήζει ιδιαιτέρας εξάρσεως.
27-8-49 Η ΙΧ Μεραρχία συνεχίζει την επιθετικήν της ενέργειαν διά της 41 Ταξ. προς κατάληψιν ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ (Ν076-357). Ταυτοχρόνως και ανατολικώτερον κινείται η 61 Ταξ. (ΧΥ Μεραρχίας), τεθείσα υπό την Διοίκησιν ΙΧ Μεραρχίας.
Η 41 Ταξιαρχία μετά την κατάληψιν της ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ την 1230 ώραν ήρχισε πλέον ένα αγώνα δρόμου διά ΓΚΟΥΜΠΕΛ – ΣΑΚΚΟΥΛΙ τας εσπερινάς ώρας εν εγγυτάτη όψει του Υψ. 2520 (Ν.030-259).
Ο Αρχίατρος ΙΧ Μεραρχίας και Δ/τής του 212 Χ.Ε. εκμεταλλευόντες βήμα προς βήμα την όδευσιν προωθούντες συνεχώς τον Μ.Σ.Υ.Α., ώστε ούτος να σημανθή από 0500 ώρας εις ΦΟΥΣΙΑ. Ούτω πως εξηγείται ο επιτευχθείς χρόνος διακομιδής των 5 ωρών της μάχης ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ μέχρι Χ.Μ.Ε.
Τα Κ.Χ.Ε. ηκολούθουν βήμα προς βήμα την κίνησιν των Ταξιαρχιών. Υπήρχεν η δυνατότης εις Αρχίατρον Μεραρχίας και Δ/τήν Χ.Ε. εκμεταλλεύσεως και μέρους των Κ.Χ.Ε., των προς υποστήριξιν της 42 Ταξ. διατεθέντων, αίτινες ανέλαβον αποστολήν εκκαθαρίσεως και εδραιώσεως.
Την 1830 ώραν αναφορά απωλειών και λειτοιργίας Υ.Υ. εις Διοικητήν Σ.Σ. επί ΑΜΜΟΥΔΑΣ. Ο Δ/τής του Σ.Σ. καθιστά γνωστόν ότι ‘‘ο ελιγμός του Σ.Σ. διά του δεξιού. Στάδιον εκμεταλλεύσεως’’.
Την 1845 ώραν διά του υπ’ αριθ. 1315/351/Α΄ Σ.Σ./ΑΙ-Β6 τηλεφωνήματος διετάσσετο η 241 Χ.Μ.Ε. της Ι Μεραρχίας να κινηθή από ΤΑΜΠΟΥΡΙ προς ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ τιθεμένη εις διάθεσιν Β6/ΙΧ Μεραρχίας. Αύτη έδει να ευρίσκεται εν συμπτύξει και ετοίμη να κινηθή εις πρώτην Δ/γήν. Εν τω μεταξύ δε εχρησιμοποιείτο ως Χειρουργικόν Συνεργείον.
28-8-49. Τμήματα της 41 Ταξ. την την 09.15 ώραν ανέρχονται εις Ύψ. 2520 και την 1600 ώραν καταλαμβάνουν υ\την διάβασιν ΚΟΥΚΟΥΛΙ (Ν013-228). Απώλειαι μηδαμιναί. Η 61 Ταξ. υπερβάσα την 41 Ταξ. προσκρούει εις εχθρικάς ααντιστάσεις επί ΜΑΥΡΗΣ ΠΕΤΡΑΣ (Ν015-250).
Το Β6/Α΄ Σ.Σ. αποστέλλει τον Υποδ/ντήν αυτού εις ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ. Ούτος διερχόμενος εκ ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ κινεί το υπό τον Λοχίαν – Ιατρόν ΛΟΓΟΘΕΤΟΠΟΥΛΟΝ Ιωάννην συνεργείον ανανήψεως εις ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ. Το Β6/Α΄ Σ.Σ. στγκεντρώνει τα μέσα του διά προώθησιν προς χωρίον ΓΡΑΜΜΟΣ ευθύς ως η βατότης της οδού ΦΟΥΣΙΑΣ – ΓΡΑΜΜΟΥ το επιτρέψει.
Η ραγδαία προέλασις της 41 και 61 Ταξ. καθιστά προβληματικήν την Υγειονομικήν εξυπηρέτησιν των Μονάδων. Διά τούτο γίνεται τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αρχίατρον ΙΧ Μεραρχίας και εξετάζεται η δυνατότης προωθήσεως της 241 Χ.Μ.Ε. Της κινήσεώς της αποδειχθείσης μη δυνατής εξετάζεται η προώθησις Συνεργείου Ανανήψεως μεθ’ ενός Χειρουργού. Κατόπιν όμως επαφής μετά Επιτελάρχου ΙΧ Μεραρχίας ανεβλήθη, διότι η οδός ήτο ναρκοθετημένη, η ναρκαλιεία δεν είχε συντελεσθή εισέτι και η οδός δεν παρείχεν ασφάλειαν.
29-8-49. Η 61 Ταξ. καταλαμβάνει την διάβασιν ΜΠΑΡΑ και ενούται με την ΙΙΙ Μεραρχίαν. Κατόπιν καταλήψεως την 0300 ώραν ΘΕΟΤΟΚΟΥ υπό ΥΙΙΙ Μεραρχίας διατάσσεται αμέσως διά σήματος ‘‘Ο’’ του Β6/Α΄ Σ.Σ. αναστροφή τουρεύματος διακομιδών προς άξονας ΥΙΙΙ Μεραρχίας.
Εν συμπερασμάτι ο χρόνος διακομιδών των 2-7 ωρών μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. ον επέτυχεν η ΙΧ Μεραρχία καθ’ όλην την διάρκειαν των επιχειρήσεων αποτελεί πραγματικόν άθλον. Τούτο επετεύχθη χάρις εις την συνεχή και εκ του σύνεγγυς παρακολούθησιν των κινήσεων των Μονάδων υπό Αρχιάτρου Μεραρχίας και την προώθησιν των μέσων από τον ακούραστον Δ/τήν του 212 Χ.Ε. Επίατρον ΓΟΡΓΟΓΙΑΝΝΗΝ Σπ., τον υπέροχον αυτόν επιστήμονα και στρατιώτην.
Πάντως η από της 27ης μη χρησιμοποίησις μέρους της δυνάμεως των Κ.Χ.Ε. της 42 και 43 Ταξ. προς όφελος της 41 Ταξ. αποτελεί παράλειψιν.
Ι Μ Ε Ρ Α Ρ Χ Ι Α
25-8-49. Η Μεραρχία διά της 53 Ταξ. προσέβαλε το ΟΤΟΡΙΤΣΕ (Ν146-344) και ΓΚΑΣΙ (Ν164-333). Και το μεν πρώτον κατέλαβε την 0705 ώραν το δε δεύτερον την 1010 ώραν. Διά της 52 Ταξ. διεξήγαγε τους σκληρούς κατά ΤΣΑΡΝΟ (Ν145-312) αγώνας, όπερ και κατέλαβε την 1215 ώραν. Την 1355 ώραν κατέλαβε τον ΣΤΑΘΜΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ (Ν149-303) και διά της 53 Ταξιαρχίας εσυνέχισε την προσπάθειαν της προς ΠΑΠΟΥΛΙ (Ν133-333).
Ο Αρχίατρος Ι Μεραρχίας και ο Δ/τής του 236 Χ.Ε. υπεστήριξαν την προσπάθειαν της μεν 52 Ταξ. δι’ ενισχυμένου Κ.Χ.Ε. εξ 66 τραυματιοφορέων (μετά πολιτών), της δε 53 Ταξ. διά 46 τραυματιοφορέων. Εφεδρικόν Κ.Χ.Ε., εκ 56 τραυματιοφορέων παρά τη 51 Ταξ. Τα σημεία εξ ων εκσπώνται τα Κ.Χ.Ε. καθωρίσθησαν διά μεν την 53 Ταξ. ο ΛΙΒΑΔΟΤΟΠΟΣ (Ν191-326), διά δε την 52 Ταξ. η συμβολή των ποταμών (Ν20-315). Τα σημεία ταύτα αποτελούν και τους Μ.Σ.Υ.Α. Το Β6/Α΄ Σ.Σ. ουδεμίαν μεταβολήν επέφερεν εις τε την κατανομήν των μέσων και τας θέσεις. Η πρώτη δοθείσα θέσις διά την 52 Ταξ. εις Ν200-315 ήτο εσφαλμένη δι’ ο και ορθώς μετετοπίσθη εις ΛΙΒΑΔΟΤΟΠΟΝ.
26-8-49. Εν δράσει η 52 και 53 Ταξ. προς ΠΑΠΠΟΥΛΙ-ΛΙΑΝΟΤΟΠΙ-ΤΣΑΓΚΟΣ ΚΑΡΑΟΥΛΙ (Ν137-295) μετά Τμημάτων της ΙΙΙ Μεραρχίας. Άπαντες οι ανωτέρω αντικειμενικοί σκοποί είχον καταληφθή μέχρι της 1630 ώρας.
Μετά πτώσιν ΤΣΑΡΝΟ από πρωίας 26ης Κ.Χ.Ε. και Μ.Σ.Υ.Α. της 52 Ταξ. εις ΤΑΜΠΟΥΡΙ (Ν172-311). Προώθησις Κ.Χ.Ε. εις ΣΤΑΘΜΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ, όπερ βληθέν όμως υπό Πυρ/κού εχθρικού εγκατεστάθη και πάλιν εις ΤΑΜΠΟΥΡΙ.
27-8-49. Η 52 Ταξ. ενεργεί προς ΚΟΖΑΚΑΝ (Ν135-286). Η εν εφεδρεία 51 Ταξ. κινείται διά ΦΑΡΜΑΚΙ (Ν091-271) με αντικειμενικόν σκοπόν την ΚΙΑΦΑ (Ν085-247).
Από 26ης ο Αρχίατρος Μεραρχίας και ο Δ/τής του 236 Χ.Ε. ενισχύουν το Κ.Χ.Ε. της 51 Ταξ. εκ των τοιούτων των 52 και 53 Ταξ. Η ενέργεια αύτη είναι ορθοτάτη και σημαίνει πλήρη γνώσιν των προθέσεων της Δ/σεως υπό του Β6 Γραφείου ως και άμεσον και ορθήν τακτικήν αντίληψιν.
28-8-49. Η 51 Ταξ. εις την προς ΚΙΑΦΑΝ κίνησίν της εμπλέκεται διαδοχικώς εις αγώνα εις ΒΕΡΤΕΝΙΚΟΝ-ΑΓΙΟΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ-ΦΑΡΜΑΚΙ και την 1445 ώραν καταλαμβάνει την ΚΙΑΦΑ.
Αι διακομιδαί γίνονται διά ΣΤΑΘΜΟΥ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ, ον ταχέως εκμεταλλεύεται ο Αρχίατρος Μεραρχίας. Ο χρόνος διακομιδών ηύξησε κατά πολύ, φθάσας και τας 10 ώρας από ΚΙΑΦΑΣ μέχρι ΣΤΑΘΜΟΥ ΧΩΡ/ΚΗΣ. Ευτυχώς αι απώλειαι ήσαν ελάχιστοι και τα μέσα άφθονα.
Εν συμπερασμάτι κατά τας τρεις πρώτας ημέρας των επιχειρήσεων ο χρόνος διακομιδών της Ι Μεραρχίας μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. ήτο 1½-2 ώρας. Οι Σχηματισμοί της Μεραρχίας συνεπώς απέδωσαν το μέγιστον. Αντεμετωπίσθη κίνησις της 51 Ταξ. βάθους 20 χιλμ. με ορθήν τακτικήν διότι 1) ενίσχυσεν εκ των προτέρων τα Κ.Χ.Ε. της 51 Ταξ. εκ των Κ.Χ.Ε. των άλλων Ταξ. 2) Από 27-8-49 εκίνησε Χ.Μ.Ε. εις ΤΑΜΠΟΥΡΙ, ήτοι εξεμεταλλεύθη την όδευσιν μέχρι ακρωτάτου ορίου.
Την ημέραν ταύτην λήγουν οι αγώνες της Μεραρχίας, επιτευχθέντων απάντων των αντικειμενικών αυτής σκοπών.
ΧV Μ Ε Ρ Α Ρ Χ Ι Α
Εις την Μεραρχίαν ταύτην ωρίσθη εντολή ενεργείας επί του αδιαβάτου σχεδόν Τομέως του Σ. Στρατού.
25-8-49. Η 61 Ταξ. ενεργεί προς ΑΡΑΠΑΔΕΣ (Ν15-21) διά ΠΡΙΟΝΙ-ΜΟΥΣΚΛΑΠΑ.
Η 45 Ταξ. ενεργεί μετά κατάληψιν ΛΟΥΓΚΑ (Ν13-23) προς Ύψ. 1666 (Ν14-23).
Η 73 Ταξ. μετά κατάληψιν ΚΑΡΥΑΣ (Ν14-25) προς ΓΚΟΥΡΙΤΣΑ. Επίσης προς ΤΣΑΓΚΟΣ ΚΑΡΑΟΥΛΙ (Ι) (Ν141-269)-ΑΝΘΡΩΠΑΚΟΣ (Ν16-29).
Τα τμήματα ενήργουν άνευ σοβαράς υποστηρίξεως Πυρ/κού και άνευ ουδεμιάς αεροπορικής τοιαύτης. Η Μεραρχία εσυνέχισεν επί του αυτού μετώπου ισχυράς εοιθετικάς ενεργείας και κατά τας δύο επομένας ημέρας διά δύο Ταξιαρχιών, της 61 Ταξ. διατεθείσης προς υποστήριξιν της ΙΧ Μεραρχίας.
Ο Αρχίατρος Μεραρχίας έκαμεν ίσην κατανομήν των μέσων και εις τας τρεις Ταξιαρχίας, ανά έν Κ.Χ.Ε. ενισχυμένον διά πολιτών. Ορθή κατανομή των μέσων, διότι δεν δύναται να διακρίνη τις ούτε διαφοράν ουσιώδους βάθους ενεργείας ούτε προσπαθείας.
Η εκμετάλλευσις των Υγειον. αυτοκινήτων έγινε μέχρι ακρωτάτου σημείου οδεύσεων. Μ.Σ.Υ.Α. εις ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ (Ν170-244).
Η ριφθείσα σκέψις αναπτύξεως Χ.Μ.Ε. εις ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ μη υιοθετηθείσα υπό Αρχιάτρου και ασυζητητί απορριφθείσα υπό Β6/Α΄ Σ.Σ., υπήρξεν ορθή διά τους κάτωθι λόγους: εγγύτης επικίνδυνος εις πεδίον μάχης – απόστασις από ΓΚΡΟΥΣΙΑ 6 χλμ. δι’ αυτοκινήτου. Τέλος διότι η κατά ζεύγη εργασία των Χ.Μ.Ε. είναι ιδεώδης και πάντοτε πρέπει να επιδιώκεται.
Ο Τομεύς της ΧΥ Μεραρχίας είχε τα εξής χαρακτηριστικά από Υγειον. απόψεως: Βάθος διακομιδών από μάχης μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. 8-10 χλμ. ως και η Ι Μεραρχίας. Έδαφος λίαν δύσβατον. Η έλλειψις αεροπορικής υποστηρίξεως και Πυρ/κού άφηνεν ελεύθερα τα εχθρικά όπλα καμπύλης τροχιάς και απηγόρευον την κίνησιν κατά διαστήματα. Μικροατυχήματα αγώνος.
Υπό το ανωτέρω πρίσμα ο επιτευχθείς χρόνος περισυλλογής διακομιδής μέχρι Σ.Ε.Τ. των 20΄-80΄ και 3-6 ωρών μέχρι Χ.Μ.Ε. δέον να κριθή ως απολύτως ικανοποιητικός. Ένα πολύ μικρόν ποσοστόν 15-20 τραυματιών υπερέβησαν το ανωτέρω όριον λόγω μικροατυχημάτων της μάχης. Επειδή κατά τας δυσχερείς αυτάς στιγμάς είναι μοιραίον να επικρατή ποία τις σύγχυσις θα ήτο επιθυμητόν η παρουσία του Δ/τού Χ.Ε. και Αρχιάτρου Μεραρχίας να εκδηλούται όσο το δυνατόν εγγύτερον του πεδίου μάχης.
Εις την έκθεσιν του ο Αρχίατρος ΧΥ Μεραρχίας αναφέρει ότι υπό ενίων Δ.τών Ταγμάτων οι Ιατροί εχρησιμοποιήθησαν ως τραυματιοφορείς παρά τας επί τούτου ρητάς Διαταγάς του Σ.Σ. Το Β6/Α΄ Σ.Σ. θα ανέμενεν εν συνεχεία να αναφέρη ο Αρχίατρος ποίαι ήσαν αι ενέργειαι του δι΄ατας τοιαύτας παραβάσεις. Εάν δεν ηδύνατο να ενεργήση εις τας επανειλημμένας του επισκέψεις του τομέως του υπό Δ/τού Β6, έδει να αναφέρη τούτο.
Δεν είναι τοσούτω μάλλον συγγνωστός καθ’ ότι πρόκειται περί εξαιρετικού Υγειονομικού στελέχους γνωρίζοντος τας αντιλήψεις του Β6/Α΄ Σ.Σ. επί του αντικειμένου τούτου, ‘‘Αναλαμβάνομεν πλήρως τας Υγειονομικάς μας ευθύνας, αλλά ουδεμίαν εκχώρησιν δεχόμεθα εις τα εκ των ευθυνών τούτων απορρέοντα δικαιώματα.’’
Η κατά την 28ην κίνησις της Μεραρχίας εξυπηρετήθη ορθότατα κατά την επιμήκυνσιν των αξόνων διακομιδής δι’ ενισχύσεως των Κ.Χ.Ε. άνευ κινήσεως Χ.Μ.Ε.
Εν συμπεράσματι: Ο αγών της ΧV Μεραρχίας υπήρξε τραχύς και άχαρις. Η Υγειον. Υπηρεσία αντιμετώπισεν ως εκ τούτου δυσχερείς καταστάσεις αλλ’ αντεπεξήλθεν άριστα εις ταύτας. Οι Υγειον. Αξ/κοί απεδείχθη ότι έχουσιν απόλυτον συνείδησιν των καθηκόντων των. Εναπομένει ν’ αποκτήσωσι πάντες και πλήρη συνείδησιν των δικαιωμάτων των διά την απρόσκοπτον εκπλήρωσιν της αποστολής των.
ΙΙΙ Μ Ε Ρ Α Ρ Χ Ι Α
Η Μεραρχία αύτη εισήλθεν εις τον αγώνα από της νυκτός της 25ης προς την 26ην.
26-8-49. Διά της 79 Ταξ. καταλαμβάνεται την 0530 ώραν της 26ης το ΠΟΛΕ. Η αύτη Ταξιαρχία διά συνδιασμού προσπαθειών μετά 53 Ταξ. της Ι Μεραρχίας από ΟΤΟΡΙΤΣΕ και 78 Ταξ. (ΙΙΙ Μερ/χίας) από ΤΣΑΡΝΟ μετ’ ανατροπήν των επί της ΠΛΑΚΑΣ εχθρικών αντιστάσεων καταλαμβάνει το ΠΑΠΠΟΥΛΙ την 1630 ώραν.
Υγειονομική υποστήριξις: Το Β6/Α΄ Σ.Σ. ενίσχυσε την Μεραρχίαν διά 40 τραυματιοφορέων από 24-8-49. Αι εις κτήνη ανάγκαι των διακομιδών θα ικανοποιούντο υπό της Μερ/χίας κατόπιν αιτήσεως του Αρχιάτρου ΙΙΙ Μεραρχίας, του Σ.Σ. λαβόντος υπ’ όψιν την ανάγκην των διακομιδών κατά την εις κτήνη ενίσχυσιν της Μερ/χίας κατόπιν εισηγήσεως του Β6 Γραφείου Α΄ Σ.Σ.
Διά των ‘‘ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ’’ και προφορικώς εδόθη εντολή εις τους Αρχιάτρους των παρακειμένων Μεραρχιών να συντρέξωσι την Υγειον. Υπηρεσίαν της ΙΙΙ Μεραρχίας όταν παρίστατο ανάγκη. Συνεστήθη εις τον Αρχίατρον Μερ/χίας η μη διασπορά των μέσων.
Κατανομή των μέσων-διάταξις-Αποστολή. Ο Αρχίατρος Μεραρχίας διά τας υπό του πεδίου της μάχης μέχρι Σ.Ε.Τ. διακομιδάς εχρησιμοποίησε τους 12 τραυματιοφορείς και 6 Νοσοκόμους κατά Μοίραν. Διά τας από Σ.Ε.Τ. μέχρι Σ.Δ.Τ. – Κ.Χ.Ε. εκ 17 τραυματιοφορέων κατά Μοίραν. Εκ των Σ.Δ.Τ. μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. διά Κ.Χ.Ε. εκ 15 τραυματιοφορέων και αναλόγων κτηνών. Επί κεφαλής του κλιμακίου τούτου ετοποθέτησεν ένα Ιατρόν εκ του 207 Χ.Ε.
Η διάταξις αύτη του Αρχιάτρου Μεραρχίας έχει τα εξής χαρακτηριστικά. Διακομιδαί δι’ υποσταθμών συμφώνως προς τακτικήν Β6 Α΄ Σ.Σ. Το 2ον υποσταθμόν ονομάζει Σταθμόν Διακομιδής Ταξιαρχίας. Όρος λίαν προσφυής. Ο Ιατρός του Σ.Δ.Τ. ηδύνατο να είναι Σύμβουλος του Δ/τού Ταξιαρχίας. Είναι αμφίβολον εάν εχρησιμοποιήθη ως τοιούτος.
Μ.Σ.Υ.Α. διά 78 Ταξ. εις ΤΑΜΠΟΥΡΙ
Μ.Σ.Υ.Α. διά 79 Ταξ. εις ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ
Ρεύμα διακομιδών: Διά ρου ΑΛΙΑΚΜΟΝΟΣ προς ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ-ΚΑΣΤΟΡΙΑ.
Αι δοθείσαι πρώται βοήθειαι απολύτως επιστημονικαί. Χρόνος διακομιδής: 4 ώραι μέχρι Χ.Μ.Ε.
Κατά την άνω ημερομηνίαν η λειτουργία της Υγειονομικής Υπηρεσίας της Μερ/χίας υπήρξεν άψογος και η διάταξις αρίστη.
27-8-49. Κατά την νύκτα της 26ης προς 27ην κατέλαβε το ΒΕΤΕΡΝΙΚ (Ν105-390) εν συνεχεία δε την 1735 ώραν το ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ (Ν044-325) κατόπιν σκληρού αγώνος και εσυνέχισεν εκμετάλλευσιν προς ΣΚΙΡΤΣΗ.
Ο Αρχίατρος Μεραρχίας άφησεν ορθώς την αυτήν κατανομήν των μέσων, αλλά δεν προσήρμοσε την διάταξιν του προς την κίνησιν των Ταξιαρχιών εγκαίρως. Τα Κ.Χ.Ε. ή Σταθμοί διακομιδής Ταξιαρχιών κατά την έκφρασίν του παρέμεινον εις ΤΣΑΡΝΟ – ΠΟΛΕ ενώ έδει να μετακινηθώσι εγγύτερον ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ. Οι Μ.Σ.Υ.Α. δεν μετεκινήθησαν ειμή την επομένην ενώ δεν ήτο άγνωστον εις αυτόν ότι από της έω της 27ης η ΙΧ Μεραρχία εξεμεταλλεύετο διά τροχού τα ΦΟΥΣΙΑ (Ρέμα), εις δε ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ ελειτούργει Χ.Μ.Ε. Ούτω πως εξηγείται διατί δεν ηδυνήθη να κρατήση την συνοχήν με τους Σ.Ε.Τ. κατά την άνω ημερομηνίαν.
Ο Αρχίατρος Μεραρχίας έδει να προσαρμόση τα μέσα του και το ρεύμα διακομιδής προς ΦΟΥΣΙΑ από της 27ης πράγμα όπερ έπραξεν αλλά από της 28ης. Ευτυχώς ότι η ελαφρά καθυστέρησις κατά την νύκτα μιας δεκάδος τραυματιών δεν είχε δυσμενή συνέπειαν ως προσωπικώς ήλεγξε τούτο ο Δ/τής β6/Α΄ Σ.Σ., καθ’ ότι δεν υπήρχε σοβαρόν τραύμα.
Πρέπει να κατανοηθή ότι της επαρκείας των μέσων προέχει η καλή και έγκαιρος χρησιμοποίησις αυτών.
Ο όρος ΣΤΑΘΜΟΣ ΔΙΑΚΟΜΙΔΗΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑΣ είναι άριστος αλλ’ υπό την έννοιαν ότι το Κλιμάκιον δεν θα καθηλωθή εις την έδραν της Ταξιαρχίας αλλά θα προωθηθή ταύτης προς εκμετάλλευσιν του περισσότερον προσφερομένου δρομολογίου. Πάντως δεν αντεμετωπίσθη μία κατάστασις ήτις αν δεν ήτο εύκολος δεν ήτο όμως και πολύ δυσχερής.
Επιβάλλεται εντατική εκπαίδευσις του άνω Χειρουργείου τοσούτω μάλλον καθ’ ότι εξυπηρετεί Μονάδα ης η τακτική έχει ανάγκην όλως ιδιαζούσης προσοχής εκ μέρους της Υγειον. Υπηρεσίας.
28-8-49. Από πρωίας η Μεραρχία εσυνέχισε την κίνησίν της καταλαβούσα το ΣΚΙΡΤΣΗ διώκουσα τον εχθρόν Νοτίως της κορυφογραμμής ΚΙΑΦΑΣ – ΣΚΙΡΤΣΗ.
Η Υγειονομική Υπηρεσία της Μεραρχίας επανεύρε την ορθήν τακτικήν ουδεμιάς ανωμαλίας παρουσιασθείσης διά της προσαρμογής των μέσων προς ΦΟΥΣΙΑ και ΣΤΑΘΜΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ και εν πλήρει συνοχή των κλιμακίων.
Από 29ης εγένετο η αναστροφή του ρεύματος διακομιδών προς Νότον ως έχει αναφερθή και διά τας υπολοίπους Μ.Μ.
Εν συμπεράσματι: Η Υγειονομική Υπηρεσία της Μεραρχίας ελειτούργησεν ικανοποιητικώτατα παρά τας εδαφικάς δυσχερείας καθ’ όλας τας ημέρας των επιχειρήσεων εκτός της νυκτός της 27ης.
77 Τ Α Ξ Ι Α Ρ Χ Ι Α
Η Ταξιαρχία αύτη έδωσεν αγ΄να την πρώτην ημέραν καταλαβούσα την ΧΡΥΣΗΝ (Ν190-164). Έκτοτε προήλασεν άνευ αγώνος.
Σύνολον τραυματιών 20. Υγειονομικώς υπεστηρίζετο υπό ενός Λόχου Χ.Ε. και της 252 Χ.Μ.Ε.
VΙΙΙ Μ Ε Ρ Α Ρ Χ Ι Α
Η αποστολή της ΥΙΙΙ Μεραρχίας καθωρίσθη υπό του Σώματος Στρατού ως κάτωθι: Προσπάθεια επί του συνόλου της ζώνης της ώστε να δοθή η εντύπωσις ισχυράς επιθέσεως προς αγκίστρωσιν δυνάμεων-εκμετάλλευσις πάσης παρουσιαζομένης ευκαιρίας-απαγόρευσης διαφυγής Κ.Σ. Νοτ. ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ.
Ε ν έ ρ γ ε ι α Μ ε ρ α ρ χ ί α ς:
75 Ταξιαρχία: Προς ΠΡ. ΗΛΙΑΝ – ΚΑΜΕΝΙΚ.
74 Ταξιαρχία: Από ΣΟΥΡΤΣΚΟ (Ν0408) προς ΑΓ. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΝ ΠΥΡΣΟΓΙΑΝΝΗΣ και από ύψ. 1133 (Ν.012-073) προς ΠΑΝΑΓΙΑ.
76 Ταξιαρχία: Από Ν250-200 κατά ύψ. 1171 διά κατάληψιν ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΖΕΡΙΑΣ.
Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή Υ π ο σ τ ή ρ ι ξ ι ς:
75 Ταξ. Κλιμάκιον διακομιδών ενισχυομένον δι’ εξυπηρέτησιν των δύο συγκλινόντων ρευμάτων μέχρι ΑΜΑΡΑΝΤΟΥ (Μ965-157). Κλιμάκιον διακομιδών εις ΑΜΑΡΑΝΤΟΝ διά διακομιδήν μέχρι ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ (Μ97-04) όπου Μ.Σ.Υ.Α. Χρόνος διακομιδής εντός 5 ωρών.
74 Ταξιαρχία: Κλιμάκιον διακομιδών διά διακομιδήν από Ν033-088 μέχρι Ν039-062, όπου Κλιμάκιον και Μ.Σ.Υ.Α. Χρόνος διακομιδής εντός 5 ωρών.
76 Ταξιαρχία: Κλιμάκιον διακομιδών εις Ν145-105 διά διακομιδήν μέχρι ΚΕΡΑΣΟΒΟΥ (Ν105-025). Κλιμάκιον διακομιδών εις ΚΕΡΑΣΟΒΟΝ διά διακομιδήν μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. παρά το ΚΕΡΑΣΟΒΟΝ εντός ΒΟΥΡΚΟΠΟΤΑΜΟΥ.
Κλιμάκιον διακομιδών εις ΓΕΦΥΡΑΝ ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟΥ Ν030-035 διά την υπηρέτησιν των δύο ρευμάτων διακομιδών.
Τα μεταγωγικά των Μοάδων εχρησιμοποιήθησαν προσφόρως υπό των Κλιμακίων Ταξιαρχιών μέχρι των παρεμβαλλομένων Κλιμακίων και εκείθεν τα μεταγωγικά των Λ.Ο.Μ. με αρίστην απόδοσιν.
Την 30ην-8-49 κατόπιν διανοίξεως οδού διά του ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ προωθήθησαν αυτοκίνητα Υγειον. μέχρι ΠΥΡΣΟΓΙΑΝΝΗΣ και την 31-8-49 μέχρι ΒΟΥΡΜΠΙΑΝΗΣ διά την εξυπηρέτησιν των 61 Ταξ. και ΙΙΙ Μεραρχίας.
Άπαντα τα Κλιμάκια ήσαν εφοδιασμένα με πλάσμα και πενικιλλίνην.
Η γενομένη κατανομή των μέσων υπό του Αρχιάτρου ΥΙΙΙ Μεραρχίας δεν είναι απλώς αρίστη αλλ’ αυτοχρήμα αριστοτεχνική. Εκ της διατάξεως των Κ.Χ.Ε. δύναται ν’ αντιληφθή πας τις την τηρηθείσαν τακτικήν και να συμπεράνη ότι έζησε την μάχην της Μεραρχίας του, Δεν δηλούνται μόνον τα δρομολόγια αλλά και οι διαδοχικοί υποσταθμοί. Είναι έκδηλον ότι ο Αρχίατρος ΚΑΤΣΙΛΑΣ Δημ. υπεισήλθεν απολύτως εις το πνεύμα του Β6/Α΄ Σ.Σ. Ενώ άπασαι αι Μεραρχίαι μετεχειρήσθησαν την δίκην ‘‘σκυτάλης’’ διακομιδήν μόνον εις την έκθεσιν του Αρχιάτρου ΥΙΙΙ Μεραρχίας είναι αύτη εμφανής. Ανάγνωσις της διατάξεως των κλιμακίων με την βοήθειαν του χάρτου επιτρέπει εις το ανώτερον κλιμάκιον να κρίνη τον χρόνον περισυλλογής – διακομιδής.
Π.Χ. διά το δρομολόγιον της 76 Ταξιαρχίας δίσει επιτευχθέντα χρόνον διακομιδής 8-9 ώρες. Τούτο απέδειξε και ο υπό του Δ/ντού Β6 έλεγχος κατά την επιθεώρησιν εις το Νοσοκομείον ΚΟΝΙΤΣΗΣ.
Η απόστασις από ΑΝΩΝΥΜΟΥ – ύψ. 1711 ΖΕΡΜΑΣ μέχρι Μ.Σ.Υ.Α. είναι περίπου 20 χιλιόμετρα. Αφαιρουμένης της από Μ.Σ.Υ.Α. μέχρι ΚΟΝΙΤΣΗΣ διαδρομής 1.30΄ ώραν προκύπτει ότι η περισυλλογή-διακομιδή εις 20 χλμ. διά φορείου απήτησεν 6.30-7.30 ώρας. Δηλονότι οι τραυματιοφορείς διέτρεξαν την απόστασιν αυτήν με μέσην ωριαίαν ταχύτηταν 3 χιλμ. περίπου την ώραν. Ούτως αποδεικνύεται πασιφανώς ότι η δίκην ‘‘σκυτάλης’’ διακομιδή ην εφαρμόζει το Σ.Σ. ηύξησε την απόδοσιν του τραυματιοφορέως από 1 χλμ. εις 3 χιλιόμετρα.
Θα ηδύνατο να γίνη επίκρισις εις τον Αρχίατρον ΥΙΙΙ Μεραρχίας διά την μη ανάπτυξιν Χ.Μ.Ε. εις ΚΕΡΑΣΟΒΟΝ (ακρότατο όριον τροχού). Η τηρηθείσα τακτική της μη αναπτύξεως Χ.Μ.Ε. υπό σκηνάς όταν ο τραυματίας δύναται να νοσηλευθή εις ένα ιδεώδες Νοσοκομείον ως το της ΚΟΝΙΤΣΗΣ με διαφοράν 1½ ώρας δεν αποτελεί σφάλμα. Το αντίθετον θα απετέλει τοιούτον.
Ο χρόνος διακομιδής των 5 ωρών εις τους άξονας της 74 και 75 Ταξ. είναι απολύτως ικανοποιητικός.
Κίνησιν δεν αντιμετώπισεν η Μεραρχία ειμή από της 30-8-49 ότε ουσιαστικώς αι επιχειρήσεις είχον λήξει.
Εν Συμπεράσματι: Η λειτουργία της Υγειον. Υπηρεσίας της ΥΙΙΙ Μεραρχίας υπήρξεν ιδεώσης η δε έκθεσις του Αρχιάτρου αυτής εις ωρισμένα σημεία υποδειγματική.
ΓΕΝΙΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Οι Σ.Ε.Τ. ελειτούργησαν άριστα. Η απόστασίς των εκυμαίνετο από 500-800 μ. εκ του πεδίου μάχης. Η κίνησις των Μονάδων παρηκολουθήθη κατά τρόπον άψογον με απόλυτον ικανοποίησιν των Διοικητών. Τούτο εμφαίνεται εκ των Η.Δ. των Μ.Μ.
Εν τούτοις κατά την παραπλανητικήν φάσιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ εις τινας Μονάδας, με τας οποίας διά πρώτην φοράν συνειργάζετο το Β6/Α΄ Σ.Σ., παρετηρήθη απαράδεκτος επιβράδυνσις εξόδου του τραυματίου εκ του πεδίου της Μάχης, λόγω κακής διαθέσεως και χρησιμοποιήσεως των μέσων υπό τινων Διοικητών Ταγ/των.
Συνεπεία τούτου εξεδόθη η υπ’ αριθ. Α.Π. Φ.1315/245/9-8-49Α΄ Σ.Σ./Τ.Σ./ΑΙ-Β6 Διαταγή του Διοικητού του Σ.Σ., δι’ ης διετάσσετο η πιστή εφαρμογή των Τεχνικών οδηγιών του Β6/Α΄ Σ.Σ. Το άτοπον τούτο εξέλειπεν εις τας μετέπειτα επιχειρήσεις και η έξοδοςτου τραυματίου εκ του πεδίου Μάχης συνετελείτο μεταξύ 15΄-30΄ λεπτών, εκτός λίαν περιωρισμένου αριθμού, ένθα η τακτική κατάστασις δεν επέτρεπε τούτο.
Επί 82 Ιατρών Ταγμάτων, οίτινες αντεπροσώπευσαν την Υγειον. Υπηρεσίαν πλησίον του Μαχητού, ουδείς απετέλεσεν εξαίρεσιν από απόψεως ευψυχίας και αυστηράς προσηλώσεως εις το καθήκον.
Ο συνάδελφος Ανθ/τρος ΒΑΡΕΛΑΣ Άγγελος του 614 Τ.Π. της ΧΥ Μεραρχίας έπεσεν ηρωικώς εν τη εκτελέσει του προς τον Μαχητήν καθήκοντος. 4 Ιατροί Ταγμάτων ετραυματίσθησαν.
Τουτ’ αυτό πρέπει να λεχθή και διά τους επι κεφαλής των Κ.Χ.Ε. των διατεθέντων διά την υποστήριξιν των Ταξιαρχιών.
Αι πρώται βοήθειαι βοήθειαι παρεσχέθησαν επιστημονικώτατα εις όλας τας Μεραρχίας. Επί νάρκης η αιμοστατική ταινία ετοποθετήθη συμφώνως προς τας Διαταγάς. Κατά τας επιχειρήσεις ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’ δεν υπάρχει θύμα, διά πρώτην φοράν, εκ κακής τοποθετήσεως αιμοστατικής ταινίας. Εξαίρεσιν αποτελεί μία περίπτωσις της 77 Ταξ. με ην ελάχιστα έχει το Σ.Σ. συνεργασθή.
Ανάνηψιε δεν εγένετο εις Σ.Ε.Τ. Είναι πράγματι απολύτως αδύνατον και αντιεπιστημονικόν εν ώρα Μάχης και εις απόστασιν 500-800 μ. να κρατηθή τραυματίας δι’ ανάνηψιν. Ανάνηψις εις το Τάγμα δύναται να εύρη εφαρμογήν αλλ’ υπό εντελώς ιδιαζούσας συνθήκας. (Νυκτερινή διακομιδή αδύνατος ή λόγω εχθρικού κλοιού αναγκαστική παραμονή του τραυματίου εις Σ.Ε.Τ.). Αντιθέτως εις αρκετάς περιπτώσεις εγένετο τοιαύτη εις Κ.Χ.Ε. με απολύτως ορθήν ένδειξιν.
Διά την ταχυτέραν αποσυμφόρησιν των Σ.Ε.Τ. διά των Τεχνικών Οδηγιών παρεσχέθη η δυνατότης μη εκτελέσεως αντιτετανικού ορού εις αυτούς και ανετέθη εις τα Κ.Χ.Ε.
Τα Κ.Χ.Ε. ενήργουν και ένεσιν ΠΕΝΙΚΙΛΛΙΝΗΣ εις τα βαρέα τραύματα – ανέγραφον την δόσιν και την ώραν προς κατατοπισμόν των εν συνεχεία σχηματισμών.
Ικανός αριθμός Ιατρών Τάγματος δεν συνέτασσε δελτία διακομιδής τραυματίου. Φαίνεται παρά τας διαταγάς δεν έχει κατανοηθή υφ’ όλων εισέτι η σημασία του σημείου τούτου. Τα Κλιμάκια Χ.Ε. κατά κανόνα ηναγκάζοντο να συντάσσουν εξ αρχής τοιαύτα αντί να συμπληρώνουν απλώς.
Οι Ιατροί Ταγμάτων χρήζουν επίσης εκπαιδεύσεως όσον αφορά την σημασίαν, την εκλογήν και τον τρόπον χρησιμοποιήσεως των χώρων Συγκεντρώσεως τραυματιών. Η συχνή αλλαγή των υπό τας Δ/γάς του Σώματως Μεραρχιών και η συνεχής απασχόλησις εις επιχειρήσεις δεν επέτρεψαν εις το Β6/Α΄ Σ.Σ. μέχρι τούδε να εκπαιδεύση τους Ιατρούς των Ταγμάτων επί του ανωτέροω σημείου.
Την συνήθειαν της συνεχούς αλλαγής των τραυμάτων απηγόρευσε το Β6/Α΄ Σ.Σ. ως έχον την γνώμην ότι το τοιούτον υποβοηθεί την μόλυνσιν. Του κανόνος τούτου εξαιρούνται αι περιπτώσεις ένθα υπάρχει ένδειξις διαγνώσεως ή παροχής βοηθείας.
THOMA S εφηρμόσθη εις κάπως ευρυτέραν κλίμακα ή άλλοτε. Όχι όμως εις επιθυμητόν σημείον.
Η Διαλογή και η προτεραιότης διακομιδής ελειτούργησεν εις όλα τα ανώτερα κλιμάκια επιστημονικώς κατά 100%.
Ουδείς ετοιμοθάνατος παρέμεινε εις Σ.Ε.Τ. ή Κ.Χ.Ε. Άπαντες οι τραυματίαι διεκομίσθησαν εις Χ.Μ.Ε. Κατά τας διακομιδάς εσημειώθη είς θάνατος επί τραυματίου ΙΙΙ Μεραρχίας εις νυκτερινήν διακομιδήν.
Αι διακομιδαί ελειτούργησαν και κατά την νύκτα. Τα Κέντρα επανάκτησίμων ελειτούργησαν κανονικώς αποδόσαντα εντός 4-5 ημερών εις τας Μονάδας αναλογίαν 15% επί των τραυματιών. Κατά την 26ην μόνον μικρόν ποσοστόν λόγω αθρόας συρροής διέφυγε διέφυγε προς ΚΟΖΑΝΗΝ. Το Σ.Σ. δεν επενέβη λόγω της ραγδαίας και ευτυχούς εξελίξεως των γεγονότων.
Τα Α΄-Β΄-Γ΄ Κεφάλαια το Β6/Α΄ Σ.Σ. συμπυκνώνει εις τα κάτωθι Αξιώματα:
‘‘Μία ταχεία περισυλλογή εκ του πεδίου της Μάχης σώζει τον τραυματίαν’’.
‘‘Η ταχεία διακομιδή και καλή διαλογή παρέχει την σχεδόν απόλυτον βεβαιότητα διασώσεως του τραυματίου’’.
Δ΄. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ
ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑΙ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ (Χ.Μ.Ε.)
ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑΛΟΓΗΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΩΝ (Κ.Δ.Τ.)
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ (Σ.Ν.)
Χ.Μ.Ε.
Γενική τακτική. Το Σ.Σ. διέθετε 9 Χ.Μ.Ε. Εχρησιμοποίησε 8 εις τας επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ, της 9ης διατεθείσης εν αναπτύξει εις ΔΟΛΙΑΝΑ προς όφελος της 71 Ταξ. Η εις τον ΝΟΤ. ΓΡΑΜΜΟΝ Χ.Μ.Ε. διετέθη προς ενίσχυσιν του 410 Σ.Ν. ΚΟΝΙΤΣΗΣ και ετέρα διά την 77 Ταξ. Διά τον ΒΟΡ. ΓΡΑΜΜΟΝ διέθεσεν τας υπολοίπους 6 ανά 2 εις τον άξονα εκάστης Μεραρχίας ΧΥ-Ι-ΙΧ. Η ΙΙΙ Μεραρχία εξυπηρετείτο υπό των Χ.Μ.Ε. της τε Ι και ΙΧ Μεραρχίας με ας είχε κοινούς άξονας ενεργείας.
Εις τον ΒΟΡ. ΓΡΑΜΜΟΝ ένθα και ήτο η κυρία προσπάθεια του Σ.Σ. αι Χ.Μ.Ε. διετέθησαν κατά ζεύγη, της μιας εν αναπτύξει και της ετέρας εν συμπτύξει. Εις την τοιαύτην διάταξιν ήχθη το Β6 Α΄ Σ.Σ. εκ των κάτωθι σκέψεων. Η εν συμπτύξει Χ.Μ.Ε. ως εφεδρεία Σ.Σ. θα ήτο έτοιμη διά το άλμα εις την περίπτωσιν προελάσεως. Κατά το χρονικόν τούτο διάστημα εβοήθη την εν αναπτύξει Χ.Μ.Ε. δι’ όλου του ανωτέρου και κατωτέρου της προσωπικού ως και διά των Ιατρικών της μέσων. Ούτως εξηγείται πως κατά τας επιχειρήσεις δεν παρουσιάσθη έλλειψις προσωπικού και εργαλείων. Μετά το άλμα η εργασία της εν αναπτύξει Χ.Μ.Ε. μοιραίως ηλαττούτο, παρείχετο δε η δυνατότης να περιορισθή η ανάπτυξίς της εις την σκηνή νοσηλείας και μίαν ετέραν του προσωπικού εν μειώσει και να κινηθή με τον υπόλοιπον σχηματισμόν της.
Τοιαύτη λύσις αντιμετωπίσθη διά την 246 Χ.Μ.Ε. την 29ην αλλ’ η ταχυτάτη εξέλιξις των επιχειρήσεων έκαμε περιττήν την εφαρμογήν της.
Διά της άνω διατάξεως το Β6 Α΄ Σ.Σ. ήτο εις θέσιν να κινήση την 26ην του μηνός την 248 Χ.Μ.Ε. εις ΜΟΝΟΠΥΛΟΝ, την 27ην την 241 Χ.Μ.Ε. και να έχη την δυνατότητα διά την 29ην να κινήση και τρίτην άνευ …. της Υγειον. Υπηρεσίας και να επιτύχη την κατά ζεύγη εργασίαν εις τους τομείς της κυρίας προσπαθείας του Σ.Σ.
Η διά των ‘‘τεχνικών οδηγιών’’ καθορισθείσα αποστολή –η ανάπτυξη –η λειτουργία και η απόδοσις υπήρξαν ανώτεραι παντός επαίνου εις όλας ανεξαιρέτως τας Χ.Μ.Ε.
202 Κ.Δ.Τ. (ΚΑΣΤΟΡΙΑ)
Το Νοσοκομείον τούτον συμφώνως προς τας ‘‘Τεχνικάς οδηγίας’’ του Σ.Σ. εδέχετο εκτός των επανακτησίμων και των τραυματιών Α΄ ανάγκης όλας τας απωλείας υγείας συμπεριλαμβανομένων και των κρανιοεγκεφαλικών τραυμάτων.
Το Σ.Σ. έδωσε την άνω εντολήν διά τα κρανιοεγκεφαλικά τραύματα διά τους κάτωθι λόγους: 1) διά την μη συμφόρησιν των Χ.Μ.Ε. 2) διότι οι τραυματίαι του είδους τούτου απαιτούσι πλέον άνετον νοσηλείαν και έμπειρον προσωπικόν 3) Η διακομιδή μετά την επέμβασιν δέον να είναι μετά πάροδον μακρού χρόνου πράγμα όπερ αντίκειται εις την αποστολήν των Χ.Μ.Ε. και 4) Διότι εις τα τραύματα ταύτα η ανάπτυξις της λοιμώξεως είναι βραδεία, ανέχονται δε την προεγχειρητικήν διακομιδήν.
Η τοιαύτη αγωγή ουδέν κακόν σύμβαμα επέφερε κατά την διακομιδήν ούτε επεβάρυνε το ποσοστόν θνητότητος.
Η λειτουργία και η απόδοσις του Νοσοκομείου τούτου υπήρξεν άμεμπτος.
Μόνον κατά το εσπέρας της 1ης ημέρας των επιχειρήσεων παρουσιάσθη λόγω αθρόας συρροής τραυματιών ποία τις διαταραχή ήτις ανάγκασε το Β6 Α΄ Σ.Σ. να επέμβη και να αναπτύξη εντός 3 ωρών 200 φορεία εις το Σχολείον ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ με εντολήν να λειτουργήση ως ‘‘ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ’’ αφιεμένου του κυρίου Ν/μείου απερισπάστου διά την εκτέλεσιν της θεραπευτικής του αποστολής.
Το Β6 Α΄ Σ.Σ. έχει την γνώμην ότι είναι εντελώς απαραίτητον όπως η Κεντρική Υπηρεσία απόδόση μεγαλυτέραν εις την χρησιμότητα τούτου ην ο Δ/ντής του Β6 Α΄ Σ.Σ. διά τριών ανακοινώσεων του έχει ιδιαιτέρως τονίσει και όπερ τόσον εξυπηρέτησε την Βάσιν Ηπείρου κατά τον πόλεμον 1940-41.
410 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ (ΚΟΝΙΤΣΑ)
Εις το Νοσοκομείον τούτον συνέρρευσαν όλαι αι απώλειαι υγείας του ΝΟΤΙΟΥ ΓΡΑΜΜΟΥ. Άριστα εφωδιασμένον και εξωπλισμένον εις τε μέσα και προσωπικόν ανταπεξήλθε με απόλυτον άνεσιν εις όλας τας δοθείσας αυτώ αποστολάς.
Τουτ’ αυτό δύναται να λεχθή και διά το άριστα πάντοτε λειτουργούν 406 Στρατιωτικόν Νοσοκομείον ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ.
Το 413 Σ.Ν. ΠΡΕΒΕΖΗΣ είχε ρόλον κατά τας επιχειρήσεις μειωμένον λειτουργούν ως διαμετακομιστικός Σταθμός προς ΠΑΤΡΑΣ.
ΕΦΑΡΜΟΣΘΕΙΣΑΙ ΓΕΝΙΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ
Ι) ΑΝΑΝΗΨΙΣ
Ως γνωστόν η ανάνηψις βασίζεται εις τας ισχυούσας σήμερον αντιλήψεις επί του φυσιοπαθολογικού μηχανισμού της μετατραυματικής καταπληξίας περαγομένης εκ της απωλείας μεγάλου όγκου αίματος και εχούσης ως συνέπειαν την έκλυσιν διαφόρων άλλων νοσηρών εκτροπών με αποτέλεσμα την ανεπανόρθωτον κυτταρικήν βλάβην. Άμεσος θεραπευτική συνέπεια των άνω αντιλήψεων υπήρξεν η αναπλήρωσις του απωλεσθέντος όγκου αίματος. Ούτω πως εγεννήθη η ιδέα της μεταγγίσεως αίματος. Αι ιδέαι αύται οσονδήποτε και αν φαίνονται νέαι είναι εν τούτοις παλαιαί ως συμβαίνει συνήθως εις την Ιατρικήν.
Από του 1667 ο JEAN BAPTISTE DENIS έκαμε την πρώτην μετάγγισιν εξ αμνού εις άνθρωπον. Ο Άγγλος φυσιολόγος και μαιευτήρ JAMES BLUNDELL το 1818 μεταχειρίζεται ανθρώπινον αίμα διά την μετάγγισιν. Αλλά η πρακτική εφαρμογή ήρξατο από του 1900 μετά την υπό του LANDSTEINER ανακάλυψιν των ομάδων αίματος και δη από του 1914 από της εισαγωγής των αντιπηκτικών υγρών.
Ο ημέτερος πόλεμος του 1912-1913 διεξήχθη άνευ της παραμικράς εφαρμογής της ανανήψεως. Εις τον πόλεμον 1914-1918 η μετάγγισις εχρησιμοποιήθη εις μερικήν έκτασιν αλλ’ άνευ συστήματος τα δε αγαθά ακ ταύτης αποτελέσματα ταχέως ελησμονήθησαν. Η ανακίνησις του ζητήματος εγένετο το 1933 διά των εργασιών του Ρώσσου YUDIN. Το πρώτον οργανωμένον Κέντρον αιμοδοσίας είδε το φως το 1936 εις το COOK HOSPITAL του ΣΙΚΑΓΟΥ με ταχείαν και μεγάλην έκτασιν εφαρμογής.
Παρ’ ημίν προ του 1940 ειργάσθησαν επί του θέματος τούτου ο Δ/ντής του Ερυθρού Σταυρού κ. ΜΑΚΚΑΣ και ο ημέτερος νυν Γενικός Αρχίατρος ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ.
Παρά ταύτα ο πόλεμος του 1940-1941 διεξήχθη με τα παλαιά δόγματα άνευ οργανωμένης ανανήψεως. Και ναι μεν ο Ερυθρός Σταυρός από τα μέσα περίπου του πολέμου απέστελλε ποσότητας αίματος αλλά τόσον τα μόνιμα Υγειονομικά στελέχη όσον και τα έφεδρα τοιαύτα δεν ήσαν κατατοπισμένα επί της σημασίας χρήσεως της μεταγγίσεως ώστε πρακτικώς η Υγειονομική Υπηρεσία του Στρατού δεν κατώρθωσε τας τελευταίας επιστημονικάς κατακτήσεις να θέση εις όφελος του Στρατού.
Η ιστορική αύτη ανασκόπησις δεν εγένετο με πνεύμα επικρίσεως αλλ’ ίνα καταδείξη εις την ηγεσίαν την ανάγκην της υψηλής επιστημονικής στάθμης των μονίμων στελεχών.
Εις τον τελευταίον πόλεμον η ανάνηψις έλαβεν τεραστίαν έκτασιν κυρίως εις τον Αγγλικόν και Αμερικανικόν Στρατόν ένθα εις κάθε μέτωπον επιχιερήσεων και ειδικαί υπηρεσίαι μεταγγίσεως εδημιουργήθησαν (TRANSFUSION SERVICES). Ο Αμερικανικός Στρατός εξετέλεσεν εις το Ευρωπαϊκόν και Μεσογειακόν θέατρον των επιχιερήσεων 300.000 μεταγγίσεις.
Εις τον παρόντα συμμοριτικόν πόλεμον η οργάνωσις της ανανήψεως παρ’ ημίν ήρξατο περί το τέλος του 1948. Αφ’ ης η παρούσα Διεύθυνσις έχει την Υγειονομικήν ευθύνην του Α΄ Σ.Σ. έστρεψεν ολόκληρον την προσοχήν της εις την οργάνωσιν ταύτης και εις τον κατατοπισμόν των Υγειονομικών της Αξιωματικών επί των ενδείξεων-τρόπου ενεργείας και εν γένει διά γραπτών διαταγών και προφορικών επεδίωξε να πείση πάντας επί της τεραστίας σημασίας ην έχει η ανάνηψις διά την ζωήν του τραυματίου.
Το Β6 Α΄ Σ.Σ. τας άνω αντιλήψεις συνεπύκνωσεν εις το Δόγμα: Έστω γνωστόν ότι ‘‘Η ανάνηψις δέον να έχη το προβάδισμα επί της χειρουργικής επεμβάσεως’’.
Τα οργανωθέντα υπό του Β6 Α΄ Σ.Σ. συνεργεία ανανήψεως ως και η δοθείσα αποστολή εις ταύτα απεδείχθησαν εν τη πράξει εξαιρετικής ωφελιμότητος και δέον να λάβωσιν ιδίαν θέσιν εις τον ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ, η δε οργάνωσις των ιδιαιτέρως να ελκύση την προσοχήν.
Ιδού πως εκφράζονται αι Χ.Μ.Ε. εις τας εκθέσεις των:
– 246 Χ.Μ.Ε.: ‘‘Στοιχεία συμβαλόντα κατά μέγα μέρος εις την απολύτως ικανοποιητικήν έκβασιν των περιστατικών υπήρξεν η ταχεία και άνετος διακομιδή και η προηγηθείσα της επεμβάσεως πλήρης ανάνηψις συνδιασθείσα και με μετεγχειρητικήν τοιαύτην’’.
– 248 Χ.Μ.Ε.: ‘‘Η ανάνηψις που τόσον εβοήθησε το έργον του Χειρουργού δέον να αποτελέση αναπόσπαστον συνεργείον διά να παραδίδη τον άρρωστον χειρουργήσιμον και τον φροντίζη εις τας δυσκόλους ώρας μετά την εγχείρησιν’’.
– 243 Χ.Μ.Ε.: ‘‘Διά πρώτην φοράν ειργάσθημεν με πλήρες συνεργείον ανανήψεως. Αι προσφερθείσαι υπ’ αυτού υπηρεσίαι είναι ανεκτίμητοι και δέον να καθιερωθή ως παγία κατάστασις’’.
– 250 Χ.Μ.Ε.: ‘‘Προεγχειρητική αγωγή – ανάνηψις και μετεγχειρητική αγωγή αρίστη’’.
Εκ του συνόλου των τραυματιών 20% έχρηζεν ανανήψεως. Καταναλωθέν αίμα εις κιλά ανέρχεται εις 300 περίπου.
Πηγαί εφοδιασμού: Τοπικαί: ΚΟΝΙΤΣΑ–ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ-ΚΑΣΤΟΡΙΑ
Κέντρα αιμοδοσίας: Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός-Γ΄ Σ. Στρατού – ΙΩΑΝΝΙΝΑ.
Το διά τους άξονας των 4 Μεραρχιών ΒΟΡ. ΓΡΑΜΜΟΥ προοριζόμενον αίμα διήρχετο διά του ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ. Ο επί κεφαλής του Συνεργείου Ανανήψεως Λοχίας Ιατρός ΛΟΓΟΘΕΤΟΠΟΥΛΟΣ, είς εκ των ειδικοτέρων Ελλήνων Ιατρών είχε την εντολήν να ελέγχη το συντετηρημένον αίμα και να απορρίπτη το ακατάλληλον. Παρετηρήθη πράγματι ότι το ποσοστόν ακαταλληλότητος ηύξανε μετά την 15ην ημέραν εις μέγα ποσοστόν. Ο Δ/ντής Β6 Α΄ Σ.Σ. ηχρήστευσε 40-50% φιάλων αίματος άνω των 15 ημερών.
΄Ινα μη αχρηστεύεται μεγάλη ποσότης αίματος δέον να ληφθή ως βάσις ότι το συντετηρημένον αίμα παρέχει τας μεγαλυτέρας εγγυήσεις μέχρι των 11-12 ημερών ημερών από λήψεως.
Τρόπος χορηγήσεως: α) Η κανονική βραδεία 5-10 κ.εκ. κατά 1΄. β) Ταχεία 10-15 κ.εκ. κατά 1΄ εις βαρείας περιπτώσεις (έλλειψις κερκιδικού σφυγμού – Α.Π. 4-5 ε. HG).
Ποσόν: Κατ’ εκτίμησιν απωλείας και εν συνεχεία κατ’ εκτίμησιν επανόδου της κυκλοφορίας. Εις βαρείας περιπτώσεις η χορήγησις εγένετο και εκ των δύο βραχιόνων εις ποσόν 1000-1500 κ.εκ. αίματος ο ηκολούθη πλάσμα 600-800 κ.εκ. και είτα συνεχίζονται ορροί κατά την διάρκειαν της επεμβάσεως και μετ’ αυτήν.
Εκ των εν χρήσει καρδιοτονωτικών (περιφερικών και κεντρικών)η εκτίμησις των σχηματισμών φέρεται προς την NEOSYNEFRIN – STRYCHNINE εις υψηλάς δοσεις 2-3 χιλ. εις 1000 κ.εκ. ορρού – QUABAINE διά τον φόβον ανοξαιμίας του μυοκαρδίου εις παρατεταμένην κυκλοφορικήν πτώσιν.
Το Οξυγόνον ως μέσον ανανήψεως κατά προσωπικήν πείραν του Γραφείου ημών δέον να χορηγήται ευρύτερον από ότι χορηγήται σήμερον. Άπαντες οι σχηματισμοί είχον εφοδιασθεί με συσκευάς χορηγήσεως Οξυγόνου και εχορήγησαν εις ικανήν έκτασιν. Θα ήτο όμως επιθυμητόν όπως εις το μέλλον η χρήσις του ευρυνθή έτι περισσότερον από του μετρίου ΣΟΚ και άνω. Τούτο θα έχη ως συνέπειαν ταχυτέραν ανάνηψιν και μεγαλυτέραν σταθερότητα αποτελέσματος κατά τας διακομιδάς.
Η σημειωθείσα και απορριφθείσα τάσις ελαττώσεως των μεταγγίσεων αίματος και αντικαταστάσεως τούτου διά πλάσματος είναι καταδικαστέα. Εις την μετατραυματικήν καταπληξίαν δεν είναι μόνον ο όγκος του αίματος που ενδιαφέρει αλλά και ο φορεύς του οξυγόνου, το ερυθροκύτταρον. Η τάσις αύτη είναι συνέπεια μερικών τελευταίων δημοσιεύσεων Άγγλων συγγραφέων οίτινες όμως δεν πρέπει να γίνωσι δεκταί.
Συμβάματα: Εχρησιμοποιήθη κυρίως η Διεθνής ομάς – εις μικρόν ποσοστόν η 2 και η αυτή ομάς εξ επιτοπίου λήψεως εις μικρόν επίσης ποσοστόν.
1ον) Σύμβαμα εξ ασυμβάτου αίματος ή υποομάδος ουδέν παρετηρήθη επί 600 περίπου μεταγγίσεων κατά τας επιχειρήσεις Αυγούστου.
2ον) Αλλεργική αντίδρασις υπό τύπον κνιδώσεως ή νόσου ορρού 1% Έκβασις καλή.
3ον) Περίπτωσις αποτόμου κυκλοφορικής πτώσεως παρά την εις αρκετάς βαρείας περιπτώσεις ογκώδη μετάγγισιν εις αίμα – πλάσμα – ορρούς, ουδεμία εσημειώθη. Πάντως η σύνεσις επιβάλλεται εις προκεχωρημένης ηλικίας άτομα.
4ον) Αι αιμολυτικαί αντιδράσεις δεν υπερέβησαν το 1%. Άπασαι καλοήθους μορφής άνευ νεφρικής ισχαιμίας ή αποφράξεως με εμφάνισιν μόνον ποικίλλοντος βαθμού ικτέρου. Αι περιπτώσεις αύται αφεώρουν τραυματίας υποστάντας επανειλημμένας μεταγγίσεις.
5ον) Περιπτώσεις εκ μεγάλων μολύνσεων αίματος ή εμβολών δεν παρετηρήθησαν.
6ον) Άμεσοι αντιδράσεις εκ πυρετογόνων ουσιών παρουσιάσθησαν εις ηυξημένον ποσοστόν άνω των 10%. Ο DE GOWIN αναβιβάζει ταύτας εις τον Αγγλικόν Στρατόν από 1,8% έως 3,4%. Και ναι μεν αι αντιδράσεις αύται δεν αποτελούσι βαρείας επιπλοκάς πάντως όμως είναι λίαν ανιαραί τόσον διά τον τραυματίαν όσον και διά τον θεράποντα Ιατρόν ον θέτουσι μεταξύ σφύρας και άκμονος.
Η τηρηθείσα εις τας περιπτώσεις ταύτας αγωγή υπήρξεν η κάτωθι:
Εις τας πολύ μικράς αντιδράσεις η μετάγγισις εσυνεχίζετο με βραδύτερον ρυθμόν και εφ’ όσον ο τραυματίας έπαυε ν’ αντιδρά. Εις τας μετρίου βαθμού και άνω ανεκόπτετο και το αίμα αντεκαθίστατο υπό ορρών. 2-3 ώρας μετά την αρχικήν αντίδρασιν επανελαμβάνετο μετά προσοχής η μετάγγισις. Είναι ευνόητος η επιφερομένη ζημία εις τον τραυματίαν τόσον εκ της μη ταχείας αποκαταστάσεως της κυκλοφορίας όσον εκ της αναγκαστικής επιβραδύνσεως της εγχειρήσεως συνεπεία ταύτης.
Ουδεμία θεραπευτική αγωγή εφηρμόσθη εναντίον των ανωτέρω αντιδράσεων. Οι Άγγλοι συνιστούν πάντως την GLYCON DECALCIUM και Μορφίνην.Κατά τους ιδίους πάντοτε συγγραφείς η χορήγησις ασπιρίνης εκ του στόματος προ της μεταγγίσεως επιδρά ανασταλτικώς ή μειωτικώς. Δεν υπάρχει πείρα του Β6 Γραφείου επί του αντικειμένου τούτου. Η έκβασις υπήρξε καλή εις όλας τας περιπτώσεις.
Αι μικρότερον ποσοστόν αντιδράσεων προξενήσασαι φιάλαι κενού μετά αντισηπτικόν ήσαν Αμερικανικής προελεύσεως ως και αι προερχόμεναι εκ του Γ΄ Σ. Στρατού.
Εν Συμπεράσματι: Κατά τας επιχειρήσεις του ΓΡΑΜΜΟΥ εφηρμόσθη προωθημένη ανάνηψις ως και ευρύτατη ταύτης χρήσις υπό ειδικών συνεργείων ανανήψεως εις όλους τους θεραπευτικούς σχηματισμούς με άριστα αποτελέσματα. Ο Ελληνικός επιστημονικός κόσμος κατέχει το θέμα της ανανήψεως απολύτως σήμερον. Το Αξίωμα ‘‘Η ανάνηψις έχει το προβάδισμα επί της χειρουργικής επεμβάσεως’’ επεβλήθη ως αρχή εις την χειρουργικήν των πρόσω.
Η Υγειονομική Υπηρεσία Στρατού έχει προωθήσει το όλον θέμα εις λίαν ικανοποιητικόν σημείον. Ωρισμέναι λεπτομέρειαι ανακύψασαι τόσον εκ της πείρας όσον και εκ της διεθνούς βιβλιογραφίας χρήζουσι μελέτης υπό της Κεντρικής Υπηρεσίας. Αύται εισί κατά γνώμην Σ.Σ. το ηγγυημένον των φιάλων κενού μετ’ αντιπηκτικού αι υποομάδες και R H – ο καθορισμός των ομάδων αίματος των στρατευομένων – ψυγεία πετρελαίου.
ΙΙ) Η ΔΙΑ ΨΥΞΕΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ‘‘ALLEN’’.
Η μέθοδος αύτη είναι απότοκος των λαμπρών εργασιών των TEMPLE FAY και FREDERIK ALLEN. Συνίσταται η τοπική εφαρμογή της εις το να επιτύχη τις μία πτώσιν της θερμοκρασίας εις το πάσχον μέλος εγγύς των 4ο-5ο ή και κατά τι ανωτέραν εισέτι. Έχει ως συνέπειαν την ελάττωσιν του μεταβολισμού των κυττάρων – περιορίζει την εξίδρωσιν και μετ’ αυτής το οίδημα – επιβραδύνει τας χημικάς αντιδράσεις εις τους ιστούς συμφώνως τω Νόμω του VANT’ HOFF και συνεπώς και την παραγωγήν των ουσιών των υπευθύνων της καταπληξίας – ισταμίνης, ακετυλχολίνης κ.λ.π. Αι ενδείξεις της είναι τα βαρέα θλαστικά τραύματα μετά θρομβώσεων ή άνευ, τα φέροντα ίσχαιμον περίδεσιν ή ου, εγκαύματα – κρυοπαγήματα. Άμεσα αποτελέσματα επί του τραυματίου:
Εξαφάνισις των πόνων – ο ασθενής υπό την επίδρασιν της υπολοίπου θεραπείας αναλαμβάνει ταχέως καθ’ ότι δεν επηρεάζεται υπό του πάσχοντος μέλους όπερ ζη τρόπον τινα, με λίαν χαλαράν σύνδεσιν προς αυτόν, εμποδίζει την ανάπτυξιν της λομώξεως, επιτρέπει ούτω την υπό καλλιτέρας συνθήκας επέμβασιν – ενίοτε η κυκλοφορία αποκαθίσταται και το μέλος σώζεται (4 περιπτώσεις) ή περιορίζεται ο ακρωτηριασμός (5 περιπτώσεις), η επέμβασις γίνεται το πλείστον άνευ ναρκώσεωςυπό την επήρειαν μόνον της ψύξεως πράγμα σημαντικόν διά την ζωήν του τραυματίου (6 περιπτώσεις).
Η μέθοδος αύτη διά πρώτην φοράν εφαρμοσθείσα εν Ελλάδι εις τους Σχηματισμούς του Α΄ Σ.Σ. και εις την ξένην μη ευρούσα την ευκαιρίαν ευρείας εφαρμογής εισέτι προώρισται κατά την σχηματισθείσαν γνώμην υπό Υ.Υ. Α΄ Σ.Σ. να εύρη τεραστίας εφαρμογάς εις την χειρουργικήν πολέμου των πρόσω και δη εις τα εκ ναρκών τραύματα ως και εκείνα τα φέροντα ίσχαιμον περίδεσιν. Είναι πράγματι δραματική η θέσις των Ιατρών προκειμένου να αποφασίσωσι την θυσίαν ενός μέλους, π.χ. φέροντος αγγειακήν βλάβην πριν ή πεισθώσιν απολύτων ότι η κυκλοφορία δεν δύναται να αποκατασταθή. Αλλά διά να διαγνώσωσι τούτο είναι υποχρεωμένοι να λύσωσι την ίσχαιμον περίδεσιν οπότε τίθεται εν αμέσω κινδύνω και κατά τρόπον κεραυνοβόλον η ζωή του τραυματίου. Διά της μεθόδου της ψύξεως θα κατορθωθή η εξερεύνησις δεδομένου ότι αι απορροφήσεις περιορίζονται εις ακίνδυνον σημείον.
Μόνον όσοι έζησαν τας στιγμάς αυτάς της αγωνίας δύνανται να εκτιμήσωσι την πολύτιμον υπηρεσίαν ην προώρισται να προσφέρη η ανωτέρω μέθοδος.
Εις τους σχηματισμούς του Σ.Σ. ένθα εφηρμόσθη (ΚΟΝΙΤΣΑ-ΙΩΑΝΝΙΝΑ-ΝΕΣΤΟΡΙΟΝ) η ψύξις επετεύχθη διά παγοκύστεων ή απ’ ευθείας τεμαχίων πάγου επί του μέλους. Όλοι οι σχηματισμοί εκφράζονται ευνοϊκώς.
Υποβάλλεται η γνώμη όπως η μέθοδος μελετηθή ευρύτερον – οι Στρατ. Ιατροί κατατοπισθώσιν απολύτως ίνα εάν παραστή ανάγκη χρησιμοποιηθή εις μεγάλην κλίμακα και με όλας τας τεχνικάς λεπτομερείας.
Προς την κατεύθυνσιν ταύτην εις τον κύκλον αρμοδιότητος του ενεργεί το Σ.Σ.
ΙΙΙ) ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ
Ο αιθήρ υπήρξε το κύριον αναισθητικόν όπερ εχρησιμοποίησαν οι θεραπευτικοί Σχηματισμοί. Εις 2αν γραμμήν εχρησιμοποιήθη το PENTOTHAL. Κατά τα 1-2΄ λεπτά της χορηγήσεως παρετηρήθη κατά κανόνα άπνοια μικράς διαρκείας 10΄΄-20΄΄ μεθ’ ην ο ασθενής ήρχιζεν επιπολαίως αναπνοάς κατ’ αρχήν διά να επανέλθη ταχέως εις το φυσιολογικόν και να συνεχισθή η αναισθησία. Ουδέν κακόν επακόλουθον εσημειώθη.
Τούτο εχρησιμοποιήθη και δι’ εγχειρήσεις μακράς διαρκείας, π.χ. κοιλίας, είτε μερικώς είτε ολικώς. Η Υ.Υ. Α΄ Σ.Σ. νομίζει ότι η γνώμη της αντενδείξεως του PENTOTHAL επί των ΣΟΚΕ χρήζει αναθεωρήσεως. Αντιθέτως νομίζει ότι ενδείκνυται διά νάρκωσιν μόλις ανανηψάντων τραυματιών μετά βαρύτατην μετατραυματικήν καταπληξίαν.
Το PENTOTHAL δεν εσημείωσε δυσάρεστα επακόπουθα, παρ’ ότι λέγεται, εις την προκεχωρημένην χειρουργικήν. Αυτά επέδειξε η χρήσις του εις τας τελευταίας επιχειρήσεις. Τα νέα αναισθητικά CYCLOPROPANE-ETHYLENE δεν εχρησιμοποιήθησαν.
Το θέμα της αναισθησίας κατά την αντίληψιν του Β6 Α΄ Σ.Σ. εις την χειρουργικήν των πρόσω δεν ευρίσκεται εις το αναισθητικόν αλλ’ εις τον τρόπον χορηγήσεως.
Είναι ανάγκη όπως οι Χειρούργοι και Μονάδες Εκστρατείας εφοδιασθώσι με σύγχρονον μηχάνημα κλειστού κυκλώματος χορηγήσεως του αναισθητικού. Τοιαύτα μηχανήματα διέθετε το Σ.Σ. μόνον 2, έν εις 202 Κ.Δ.Τ. και έτερον εις Νοσοκομείον ΚΟΝΙΤΣΗΣ. Αι Χ.Μ.Ε. εχρησιμοποίησαν την παλαιάν μάσκαν OBREDANNE. Αύτη δέον το ταχύτερον ν’ αντικατασταθή διά συγχρόνου μηχανήματος χορηγήσεως διά τους κάτωθι λόγους:
α) Διά της μάσκας OBREDANNE ο χειρουργούμενος τραυματίας αναπνέει διαρκώς τον εισπνεόμενον υπ’ αυτού αέρα. Όπερ σημαίνει ότι υφίσταται ολίγον κατ’ ολίγον ασφυξίαν εις προϊούσαν κλίμακα. ‘‘MES ASPHYXIEURS’’ απεκάλει τους ναρκωτάς του ο Καθηγητής LECENE. ‘‘REBREATHING’’ λέγουσιν οι Άγγλοι.
β) Η φυσιολογία διδάσκει ότι και η ελάχιστη πτώσις του Ο εις τας πνευμονικάς κυψελίδας επιφέρει μεγάλην ελάττωσιν της ποσότητος του εν διαλύσει ευρισκομένου εις το πλάσμα του αίματος. Συνέπεια τούτου σοβαρά διαταραχή της θρέψεως του κυττάρου και αι πρώται εκδηλώσεις έρχονται εκ του πλέον ευαισθήτου – του εγκεφαλικού κυττάρου. Ούτω πτώσις της τάσεως του Ο εις τας κυψελίδας από 90 χιλ. εις 70 χιλ. επιφέρει ελάττωσιν από Ο κ.εκ. 182 του εν διαλύσει Ο εις Ο κ.εκ. 147. Αντιθέτως εάν η τάσις του Ο αυξηθή εις 150 το εν διαλύσει Ο ανέρχεται εις Ο κ.εκ. 303. Το εις την διάθεσιν του κυττάρου τιθέμενον Ο διά της αυξήσεως της τάσεως παρουσιάζει τεραστίαν διαφοράν. Αλλ’ η υπεροξυγόνωσις έχει και άλλην συνέπειαν. Την με μεγαλυτέραν ταχύτητα ελευθέρωσιν του Ο εκ της οξυαιμοσφαιρίνης εις το πλάσμα και εκ τούτου εις το κύτταρον.
Εάν ληφθή νυν υπ’ όψιν ότι και οι μετρίας βαρύτητος τραυματίαι ευρίσκονται συνεπεία της απωλείας αίματος και των άλλων συναφών με τον τραυματιών των γεγονότων μοιραίως εις μίαν υποοξυγόνωσιν κυτταρικήν προκύπτει η θεραπευτική ανάγκη της υπεροξυγονώσεως.
Ο εφοδιασμός συνεπώς των Χ.Μ.Ε. διά μηχανημάτων χορηγήσεως κλειστού κυκλώματος συγχρονισμένων είναι μία ανάγκη ήτις δέον να καλυφθή το ταχύτερον.
ΙV) Θεραπευτικός συνδιασμός ΠΕΝΙΚΙΛΛΙΝΗΣ – ΣΤΡΕΠΤΟ-ΜΥΚΙΝΗΣ
Η Κεντρική Υπηρεσία εφοδίασε τα Σώματα Στρατού, κατά τας επιχειρήσεις Αυγούστου, διά Στρεπτομυκίνης με κύριαν ένδειξιν τα κοιλιακά τραύματα.
Επί των 55 κοιλιακών τραυμάτων (εις την πολ. έκθεσιν αναφέρονται 54 καθ’ ότι δεν είχε ληφθή η λεπτομερής έκθεσις της 77 Ταξ.) εις τα 53 εχρησιμοποιήθη Στρεπτομυκίνη. Η χρησιμοποιηθείσα κατά κανόνα δόσις ήτο του ενός γραμμαρίου εντός του κύτους της κοιλίας 1-2 παρεντερικώς. Εις μίαν περίπτωσιν χολοπεριτοναίου εχρησιμοποιήθη η δόσις των 5 γραμ.
Η ολική δόσις ουδέποτε υπερέβη τα 20 γραμ. Η πενικιλλίνη εχορηγήθη εις την δόσιν του 1.000.000 Μ. το 24ωρον.
Επί των 53 περιπτώσεων τα 51 εχειρουργήθησαν μεταξύ 5-7 ωρών, έν την 14ην ώραν και το έτερον την 36ην ώραν. Εκ των 2 τελευταίων το της 14ης ώρας υπέκυψε, το της 36ης επέζησεν.
Εκτός ενός άπαντα τα έτερα αφεώρουν και τρώσιν του παχέος εντέρου. Επ’ αυτών επεσυνέβησαν 9 θάνατοι. Θνητότης επί % 16,9. Η θνητότης κατά τας επιχειρήσεις του ΓΡΑΜΜΟΥ του Απριλίου εις τα κοιλιακά τραύματα υπήρξεν 22,2%. Ο χρόνος διακομιδής ήτο 1 ώραν περίπου κατά μέσον όρον ταχύτερος εις τας επιχειρήσεις του Απριλίου. Αυτά είναι τα δεδομένα. Υπάρχει μία βελτίωσις κατά 5,3%.
Εάν δεν είναι τυχαία και εάν αι παρατηρήσεις των άλλων Σωμάτων Στρατού συμπίπτουν δεν είναι ευκαταφρόνητον. Η διαφορά όμως είναι τόσον μικρά ώστε επιστημονικώς να επιβάλλεται σύνεσις διά την εξαγωγήν θετικών συμπερασμάτων. Εις τας εκθέσεις των Σχηματισμών επικρατεί άκρα επιφυλακτικότης και δικαίως.
Το Β6 Α΄ Σ.Σ. παραμένει με την γνώμην όσον αφορά την χρήσιν Στρεπτομυκίνης ην έχει διατυπώσει εις την προς την Ιατρικήν Εταιρείαν Αθηνών ανακοίνωσιν του Δ/ντού του: ‘‘Η εντύπωσις μου όμως είναι ότι – ως έχει σήμερον – η πενικιλλίνη δέον να παραμείνη ως η βασική αντιβιοτική θεραπεία και μόνον περί συνδεδιασμένης θεραπείας δύναται να γίνη λόγος. Χρήσις αποκλειστικώς στρεπτομυκίνης έχω την εντύπωσιν ότι θ’ απετέλει πλάνην με καταστροφικά αποτελέσματα’’.
Εγένετο χρήσις και επί ευαρίθμων περιπτώσεων θλαστικών τραυμάτων και εκδηλούται ικανοποίησις εκ μέρους κυρίως του 202 Κ.Δ.Τ. Το Σ.Σ. δεν θεωρεί ικανά τα κριτήρια καθ’ ότι η θνητότης γενικώς εκ τοιούτων τραυμάτων υπήρξε πάντοτε εις τας από 20 Μαρτίου και εντεύθεν επιχειρήσεις του Σ.Σ. με πενικιλλίνην μόνον εξαιρετικώς χαμηλή και ουδεμία διαφορά υπάρχει εις στατιστικήν 202 Κ.Δ.Τ. και ετέρων σχηματισμών μη μεταχειρισθέντων στρεπτομυκίνην.
Εις την εκτίμησιν δέον να ληφθή υπ’ όψιν το γεγονός ότι οι Σχηματισμοί μεταχειρίζονται λίαν υψηλάς δόσεις πενικιλλίνης τη προτροπή και συγκατανεύσει του Σ.Σ. Αι δ’ υψηλαί δόσεις πενικιλλίνης είναι γνωστόν από πολλού ότι προσβάλλουν και τον κολλιβάκιλλον. Η γνώσις αύτη φαίνεται ότι έχει λησμονηθή από πολλούς Ιατρούς.
Πάντως ανεξαρτήτως της επιστημονικής θέσεως του ζητήματος η χρήσις της λόγω των ειδικών συνθηκών του στρατεύματος επιβάλλεται αλλά με μέτρον καθ’ ότι διαγράφεται κίνησις πολλαπλασιασμού εφαρμογής με επιπολαίας ως επί το πολύ παρατηρήσεις άνευ σαφών επιστημονικών κατευθύνσεων των μόνων δυναμένων να συμβάλλωσιν εις την εξαγωγήν επιστημονικών συμπερασμάτων.
V) ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΡΑΦΗ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ
Τη εισηγήσει του Αρχιάτρου Καθηγητού κ. Χριστέα ενεκρίθη η λειτουργία εις 202 Κ.Δ.Τ. συνεργείου διά την άνω εργασίαν. Ο έλεγχος των μεμακρυσμένων αποτελεσμάτων υπήρξεν μάλλον ικανοποιητικός. Μικρόν ποσοστόν διεπυήθη. Θα ήτο επιθυμητόν όπως επί τινας ημέρας συνεχίζεται η πενικιλλίνη εις τους διαφόρους σταθμούς διακομιδής συστηματικώς ως ορθώς σημειοί το Β6/Α΄ Σ.Σ. εις έκθεσίν του κοινοποιηθείσαν και ημίν.
Η τοιαύτη αγωγή επιφέρει βράχυνσιν της νοσηλείας και ταχείαν επάνοδον εις τας Μονάδας ης η σημασία εν πολέμω είναι αυτονόητος. Άλλοτε τούτο θα αντενδείκνυτο απολύτως. Αλλά σήμερον όταν αι διακομιδαί λειτουργούν κανονικώς και το 95 και πλέον τοις % των τραυματιών εντός 5-10 ωρών ευρίσκεται εις Νοσηλευτικά Κέντρα δύναται και πρέπει να επιχειρήται η πρωτογενής ραφή υπό την κάλυψιν της αντιβιοτικής θεραπείας.
Εις τον πόλεμον 1940-41 τα τραύματα μαλακών μορίων ανέρχονται εις 54,4% (όρα μελέτην Δ/ντού Β6 Α΄ Σ.Σ. ‘‘Τρεις Μελέται’’ σελ. 23). Εις τας επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ αφαιρουμένων των Επανακτησίμων 15% ους απέδωσε η Υγειονομική Υπηρεσία εντός 3-5 ημερών πάλιν εις τας Μονάδας, δηλονότι περί τους 360 οπλίτας (τα 2/3 ενός Τάγματος), η αναλογία τραυμάτων μαλακών μορίων είναι κατά 10-12 μικροτέρα ήτοι ανέρχεται εις 40% περίπου. Διά της ανωτέρω μεθόδου 700-800 οπλίται τουλάχιστον εκ των τραυματιών του ΓΡΑΜΜΟΥ αποδίδονται εις τας Μονάδας εντός 15 το πολύ ημερών εάν αι ανάγκαι των επιχειρήσεων απήτουν τούτο. Νυν θ’ αποδοθώσιν εντός μηνός λόγω του επικρατήσαντος πνεύματος ευρυτάτης χορηγήσεως αναρρωτικών αδειών.
Δηλονότι με βάσιν τας απωλείας ΓΡΑΜΜΟΥ, μία Ταξιαρχία ολόκληρος απεδίδετο εις την Εθνικήν υπόθεσιν εντός 15 ημερών.
Μόνον διά την εργασίαν ταύτην απαιτείται πρόβλεψις και οργάνωσις εκ μέρους της Υγειον. Υπηρεσίας εις την ζώνην των πρόσω και υψηλόν ηθικόν των μαχητών, έργον της Διοικήσεως.
VΙ) ΚΛΕΙΣΤΟΣ ΓΥΨΙΝΟΣ ΝΑΡΘΗΞ
Ο Επίατρος ΑΥΡΗΛΙΩΝΗΣ, εκλεκτόν στέλεχος της Υγειονομικής Υπηρεσίας, υποστηρίζει με φανατισμόν από διετίας την διά Κλειστού Γυψίνου Νάρθηκος ακινητοποίησιν των τραυμάτων των άκρων διά 2 λόγους:
α) Επιτυγχάνεται άνετος και ανώδυνος διακομιδή.
β) Συμβάλλει κατά πολύ εν συνδιασμώ με την αντιβιοτικήν θεραπείαν εις την αποτροπήν της λοιμώξεως.
Επί του 1ου πλεονεκτήματος δεν ηγέρθη ουδεμία αντίρρησις. Αλλ’ επί του β΄ σημείου ηγέρθησαν σοβαρόταται αντιρρήσεις υπό των πλέον διακεκριμένων χειρουργών της Πρωτευούσης εις την ανακοίνωσιν του εν τη Χειρουργική Εταιρεία.
Η κακή ανάμνησις των κατστροφών του 40-41 ήτο η βάσις των αντιρρήσεων. Όταν το 404 Νοσοκομείον ένθα υπηρέτει ο Επίατρος Αυρηλιώνης υπήχθη υπό τας Δ/γάς του Α΄ Σ.Σ. το θέμα παρηκολουθήθη προσωπικώς επί μακρόν υπό του Δ/ντού Β6 όστις είχεν σοβαράς αντιρρήσεις συνεπεία ακριβώς των ανωτέρω κακών αναμνήσεων. Ήρχετο μάλιστα με προθέσεις απαγορεύσεως της χρήσεως. Τα επιδειχθέντα αποτελέσματα όμως επέφερον δισταγμούς εις την λήψιν αποφάσεως.
Το θέμα ετέθη υπ’ όψιν του χειρουργού Συμβούλου του Σ.Σ. Αρχιάτρου ΒΡΥΩΝΗ Ν. όστις πρέπει να ομολογηθή δεν εύρισκε κακήν την μέθοδον.
Το ζήτημα ήτο λεπτόν διότι πρόκειται περί όγκου τραυματιών.
Εις τας επιχειρήσεις του ΓΡΑΜΜΟΥ και κατά την ενδιάμεσον περίοδον ο Δ/ντής Β6 συνεζήτησε το θέμα μεθ’ όλων των χειρουργών των σχηματισμών. Αι αντιρρήσεις των χειρουργών δεν εκρίθησαν βάσιμοι. Ο Αρχίατρος Καθηγητής ΧΡΙΣΤΕΑΣ υπ’ όψιν του οποίου ετέθη το θέμα δεν έφερεν αντιρρήσεις.
Κατόπιν τούτου ο Επίατρος ΑΥΡΗΛΙΩΝΗΣ αφέθη ελεύθερος να χρησιμοποιήση την μέθοδον εις ευρείαν κλίμακα.
Εκ της όλης παρακολουθήσεως των τραυματιών εις τα Νοσοκομεία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – ΛΑΡΙΣΗΣ και ΑΘΗΝΩΝ ο Δ/ντής της Υ.Υ. του Σ.Σ. επείσθη ότι η μέθοδος συν τη συγχρόνω αντιβιοτική θεραπεία και ακίνδυνος υπήρξε και τεραστίας υπηρεσίας προσέφερε εις τας επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ.
Ανώδυνος και άνετος διακομιδή των καταγμάτων και κολοβωμάτων – επιπλοκαί κάτω του συνήθους ποσοστού – αποφυγή των συχνών αλλαγών – ευχέρεια των διακομιδών είναι τεράστια πλεονεκτήματα και η μέθοδος οφείλει να λάβη γενικόν χαρακτήρα. Πρέπει όμως να τηρηθώσιν όλαι αι προϋποθέσεις εκείναι ας αναφέρει εν τη εκθέσει του ο Επίατρος ΑΥΡΗΛΙΩΝΗΣ.
Συμβαίνει συχνά παρ’ ημίν να καταδικάζεται μία μέθοδος εκ κακής εφαρμογής της. Αύτη είναι η τελική γνώμη της Υ.Υ. του Α΄ Σ.Σ. Και ο Επίατρος ΑΥΡΗΛΙΩΝΗΣ είναι άξιος των πλέον θερμών συγχαρητηρίων διά την υπομονήν και επιμονήν με ην υπεστήριξε τας ιδέας του. Θα ακουσθούν γνώμαι ότι, ναι αλλ’ η μέθοδος ήτο γνωστή από της εποχής του OLIER και ουδείς διαφωνεί εις την ακινητοποίησιν των καταγμάτων διά γύψου. Βεβαίως όχι όμως εις την ζώνην των πρόσω αλλ’ εις τον τελικόν νοσηλευτικόν σταθμόν. Και εδώ έγκειται η αξία ακριβώς της μεθόδου αφ’ ενός και αφ’ ετέρου οι χειρουργοί ας παρακολουθούν τον ασθενή εν κλειστώ. Φαίνεται ότι περισσότερον κερδίζει εις την τελευταίαν περίπτωσιν ο ασθενής.
Η έκθεσις ΑΥΡΗΛΙΩΝΗ υιοθετείται πλήρως εν τη ολότητί της υπό Β6 Α΄ Σ.Σ. εκτός του σημείου ότι η ‘‘χειρουργική του πολέμου δεν είναι υπόθεσις της Δ/σεως Υγειονομικής Υπηρεσίας Στρατού αλλά όλων των χειρουργών πολτικών και Στρατιωτικών.’’. Τούτο δεν είναι ορθόν. Η χειρουργική του πολέμου ως και παν ότι αφορά τον Στρατόν υγειονομικώς είναι υπόθεσις αποκλειστική της ηγεσίας της Υγειον. Υπηρεσίας Στρατού.
VΙΙ) ΚΛΕΙΣΤΟΣ ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ
Ο Κλειστός Ακρωτηριασμός υπήρξεν έν έτερον θέμα εξαιρετικώς σοβαρόν με το οποίον ησχολήθη η Υ.Υ. του Σ.Σ.
Οι προαναφερθέντες φόβοι διά τον κλειστόν γύψινον νάρθηκα εδώ ήσαν ισχυρότεροι. Διά τούτο εδόθη η εντολή όπως ο κλειστός ακρωτηριασμός μη μετακινείται προ των 10-15 ημερών ώστε να ευρίσκεται υπό την παρακολούθησιν του χειρουργήσαντος Ιατρού. Το πλεονέκτημα είναι μέγα τόσον από απόψεως χρόνου νοσηλείας όσον και διά τον ψυχισμόν του τραυματίου. Και ούτω Κλειστοί Ακρωτηριασμοί εξετελέσθησαν μόνον εις ΚΟΝΙΤΣΑΝ.
Η πείρα απέδειξεν ότι όσον έγκαιρος και κανονική είναι η τοποθέτησις του ισχαίμου επιδέσμου τόσον αι περιπτώσεις αι επιτρέπουσαι τον κλειστόν ακρωτηριασμόν είναι περισσότεραι. Αι προϋποθέσεις του Κ.Α. είναι η έλλειψις οιδήματος άνωθεν του ισχαίμου επιδέμου και η έλλειψις εκχυμώσεων και αιματωμάτων κατά τον υποδόρειον ιστόν και μεσομύια. Εις τας υπολοίπους περιπτώσεις αναλόγως εκτελείται κρημνός με έλξιν ή χαλαράν ραφήν ή τομή επί ενός επιπέδου.
VΙΙΙ) ΑΝΑΚΥΠΤΟΝΤΑ ΘΕΜΑΤΑ
Έν θέμα σοβαρόν όπερ ανακύπτει είναι η χρήσις της HEPARIN. Θρομβώσεις αγγειακαί υπάρχουν πολλαί εις την χειρουργικήν του πολέμου τόσον εκ τρώσεων αγγείων όσον και εις τα κατάγματα. Με την χρήσιν του φαρμάκου τούτου δεν είναι κατατοπισμένοι οι Ιατροί ειμή εκ της βιβλιογραφίας εν Ελλάδι. Ως γνωστόν η χρήσις της απαιτεί συνεργασίαν θεράποντος και εργαστηρίου στενήν διά την παρακολούθησιν της προθρομβίνης.
Ανάγκη όπως το ζήτημα μελετηθή επειγόντως και καταστή το ταχύτερον κτήμα των πολλών.
Ε΄. ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΣ
Ούτος υπήρξεν πλήρης και επαρκής εις τε Υγειονομικόν και Φαρμακευτικόν Υλικόν.
Η ευρυτέρα χρήσις Οξυγόνου επιβάλλει την οργάνωσιν εγγυτέρας τούτου παραγωγής προς τους Σχηματισμούς των πρόσω. Εν προκειμένω ο εφοδιασμός εις Οξυγόνον εγένετο εκ Φαρμακαποθήκης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ και δευτερευόντως εκ ΚΟΖΑΝΗΣ. Παρετηρήθη ατελής πλήρωσις των οβίδων.
ΣΤ΄. ΜΕΣΑ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ
Από Μεραρχίας μέχρι Σώματος τηλεφωνικώς με απόλυτον και έγκαιρον ικανοποίησιν. Διαβιβάσεις σημάτων κανονικόταται και άμεσοι.
Η από Μεραρχίας προς τα Τάγματα επαφή λίαν πλημμελής. Είναι ανάγκη όπως εις τον τομέα τούτον η Υγειονομική Υπηρεσία αποκτήση ίδια μέσα τηλεπικοινωνίας. Η επαφή διά των επιστρεφόντων τραυματιοφορέων είναι βραδεία και όχι ασφαλής. Το μέσον πλέον τούτον των αγγελιαφόρων ανήκει εις την ιστορίαν. Ο Δ/τής Χ.Ε. και ο Αρχίατρος Μεραρχίας και εν συνεχεία του Σώματος δεν δύνανται να ασκήσωσι επωφελή και εν χρόνω Διοίκησιν άνευ βελτιώσεως των μέσων συνδέσμου. Τα δε μέσα των Ταγμάτων και Ταξιαρχιών κατά την διάρκειαν επιχειρήσεων είναι τόσον υπερφορτωμένα με την κυρίαν αποστολήν των ώστε να μη δύνανται να απασχοληθώσιν υπό άλλων υπηρεσιών, εις τον κατάλληλον χρόνον.
Επί του σημείου τούτου το Σ.Σ. υπέβαλε από παρελθόντος Μαΐου προτάσεις αίτινες δεν εγένοντο δεκταί. Το μειονέκτημα τούτο ανεφάνη πάλιν οξύτερον κατά τας τελευταίας επιχειρήσεις ώστε να χρήζη λύσεως.
Ζ΄. ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ
Σύγκρισις – Αιτιολογία – πρακτική απόδοσις – πλάναι
Η Υγειονομική Υπηρεσία του Α΄ Σ.Σ., λειτουργήσασα ως εκτίθεται ανωτέρω, έσχε τα κάτωθι αποτελέσματα:
Το σύνολον των απωλειών του Σ.Σ. κατά τον μήνα Αύγουστον εις τραυματίας ανέρχεται εις 2.366. Αύται κατανέμονται ως κάτωθι:
Επιχείρησις ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ 2-9 Αυγούστου 756
Επιχείρησις ‘‘ΠΥΡΣΟΣ Γ΄’’ 25-30 Αυγούστου 1452
Οι υπόλοιποι 158 Τραυματίαι κατά την ενδιάμεσον περίοδον.
Σύνολον Νεκρών 382 (το στοιχείον τούτο ελήφθη εκ του ΑΙ Γραφείου, όρα και έκθεσιν Π.Ε.)
Ούτω επί συνόλου απωλειών 2748
τραυματίαι 2.366
νεκροί 382

Σχέσις Νεκρών προς τραυματίας 1:6,5
Κατά τον πόλεμον 40-41 η σχέσις ήτο 1:3
Κατά τας επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ 1948 1:2,7
Κατά τας επιχειρήσεις ΜΟΥΡΓΚΑΝΑΣ 1:4
(Τα δύο τελευταία στοιχεία εξήχθησαν εκ του αρχείων του ΒΙ Γραφ.)
Κατά τα διεθνώς παραδεδεγμένα η σχέσις Νεκρών – Τραυματιών είναι 1:3 – 1:4.
Εις τας προσφάτους συνεπώς επιχειρήσεις η σχέσις απέβη προς όφελος των τραυματιών εις αναλογίαν κάτι πλέον του ημίσεως. Δηλονότι αντί των 800 περίπου νεκρών έσχομεν μόνον 382.
Εις ποία άραγε αίτια οφείλεται η βελτίωσις αύτη; Μήπως εις χρησιμοποίησιν ολιγότερον φονικών όπλων υπό του εχθρού; Είναι πράγματι γεγονός ότι η φονικότης των όπλων παίζει σοβαρόν ρόλον εις την άνω σχέσιν. Απόδειξις τούτου είναι η σχέσις νεκρών και τραυματιών των επιχειρήσεων του παρελθόντος Απριλίου 1949 ας διηύθυνε και τότε ο Νυν Δ/τής του Σώματος Στρατού υπό το αυτό πρόσωπον ως Δ/τού Υγειονομικής Υπηρεσίας.
Η σχέσις κατά τας επιχειρήσεις εκείνας (ΓΡΑΜΜΟΥ Απριλίου 1949) υπήρξε 1:9,7. Δηλονότι Νεκροί 122 – Τραυματίαι 1194.
Ιδού νυν η αναλογία Τραυμάτων κατά είδος όπλου:

ΓΡΑΜΜΟΣ ΝΟΤ. Απρίλιος 1949 ΓΡΑΜΜΟΣ Αύγουστος 1949
Τραύματα βολίδος Τυφεκίου 31% Τραύματα βολίδος Τυφεκίου 12,1%
Τραύματα Όλμου 50% Τραύματα Όλμου 51,9%
Τραύματα Πυρ/κού 7% Τραύματα Πυρ/κού 12%
Τραύματα Νάρκης 2% Τραύματα Νάρκης 16%
Τραύματα Χειροβομβίδος 4% Τραύματα Χειροβομβίδος 6%
Τραύματα Αντιαρμ. Γρόνθου 5% Τραύματα Αντιαρμ. Γρόνθου 2,5%
Αποδεικνύεται εκ του άνω πίνακος ότι τα χρησιμοποιηθέντα όπλα κατά τας τελευταίας επιχειρήσεις ήσαν φονικότατα και ότι η φονικότης των όπλων παίζει σοβαρόν ρόλον εις την διαμόρφωσιν της σχέσεως Νεκρών – Τραυματιών.
Και νυν τίθεται αυτομάτως το ερώτημα μήπως εις τας προαναφερθείσας επιχειρήσεις της σχέσεως 1:2,7 τα όπλα ήσαν περισσότερον φονικά από τας τελευταίας επιχειρήσεις; Εις τας εκθέσεις των Αρχιάτρων Υ – ΙΧ – Χ των επιχειρήσεων ΓΡΑΜΜΟΥ 1948 δυστυχώς δεν αναφέρεται η αναλογία του τρώσαντος αιτίου. Πλην όμως εκ των αρχείων του Ν/μείου ΚΟΖΑΝΗΣ εξάγεται ότι το ποσοστόν των εκ νάρκης Τραυμάτων άτινα εισήλθον εις το Ν/μείον τούτο ανέρχεται εις 113 επί συνόλου τραυματιών 1904. Ήτοι 6,8%. Κατά τας τελευταίας επιχιερήσεις τούτο είναι 16%. Συνεπώς δεν δύναται να τεθή ζήτημα φονικότητος όπλων. Η φονικότης των εχθρικών όπλων ουδέποτε υπήρξε μεγαλυτέρα των τελευταίων επιχειρήσεων.
Ο παράγων της μεγαλυτέαρς ισχύος των φιλίων όπλων (Πυρ/κού, Αεροπορίας) δεν δύναται να παίζη ουδένα ρόλον ως επηρεάζων αμφότερα τα υπό εξέτασιν στοιχεία ομολόγως, άρα αφήνει αδιατάρακτον την σχέσιν.
Η ταχεία περισυλλογή εκ του πεδίου της μάχης – ταχεία διακομιδή καίτοι δεν παρέχει την ευχέρειαν αποδείξεως, πρέπει να υπεισέρχεται ως σπουδαίος παράγων εάν κρίνη τις από την βαρύτητα των προσκομισθέντων τραυμάτων εις Χ.Μ.Ε. (τρώσεις μεγάλων αγγείων – ήπατος κ.λ.π.). Δεν δύναται όμως να δεχθή τις ότι ο παράγων ούτος καλύπτει όλικώς την διαφοράν.
Έτερος παράγων επεμβαίνων αποφασιστικώς εις την διαφοροποίησιν επί τα βελτίω της σχέσεως των νεκρών προς τους τραυματίας είναι η υποχρεωτική χρήσις του κράνους παρά πάντων κατά τας επιχειρήσεις. Το Γραφείον ημών κατέβαλλε συνεχείς και μέχρι φορτικότητος προσπαθείας, ίνα επιτύχη τούτο και καταστή παρά πάντων συνείδησις. Είχε δε ως αποτέλεσμα να μειώση το ποσοστόν των νεκρών επί του πεδίου της μάχης εκ κρανιακών τραυμάτων από 72% κατά τας επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ 1948 εις 24% κατά τας επιχειρήσεις Αυγούστου ε.ε.
Εξάγεται το δίδαγμα διά τους Υγειονομικούς Αξιωματικούς ότι επιστημονική παρατήρησις άγει εις την εισήγησιν λήψεως Διοικητικών μέτρων με συνέπειαν αμέσου συμβολής εις το αποτέλεσμα μιας μάχης. Διότι ουδείς δύναται να έχη αντίρρησιν ότι 300 μαχηταί παραμείναντες αλώβητοι και συνεχίσαντες την μάχην δεν συνέβαλον κατ’ άμεσον τρόπον εις το αποτέλεσμα της μάχης.
Τέλος εκ της ανωτέρω μελέτης προκύπτει ότι τρεις είναι οι παράγοντες οι διαμορφούντες την σχέσιν Νεκρών και Τραυματιών:
α) Ταχεία διακομιδή συν περισυλλογή
β) Χρήσις κράνους
γ) Η φονικότης των εχθρικών όπλων επηρεάζει την σχέσιν κατ’ αντιστρόφως ανάλογον τρόπον, ήτοι μεγαλυτέρα φονικότης όπλων κάνει την σχέσιν μικροτέραν και μικροτέρα τοιαύτη κάνει την σχέσιν μεγαλυτέραν.
Όταν δεν έχει ούτως, η λειτουργία της υπηρεσίας είναι πλημμελής.
Παράδειγμα: Επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ Απριλίου. Φονικότης όπλων μικρά (τραύματα εκ νάρκης – Πυρ/κού, ποσοστόν μικρόν). Σχέσις Νεκρών – Τραυματιών 1:9,7.
Επιχείρησις ΓΡΑΜΜΟΥ Αυγούστου 1949. Φονικότης όπλων μεγάλη. Σχέσις Νεκρών – Τραυματιών 1:6,5.
Επιχείρησις ΓΡΑΜΜΟΥ 1948. Φονικότης όπλων μετρία (Νάρκη 6,8% – Αύγουστος 1949 16%) Σχέσις Νεκρών – Τραυματιών 1:2,7.
Διά της εξετάσεως της σχέσεως Νεκρών – Τραυματιών παρέχεται ένα σοβαρόν κριτήριον ελέγχου εις την Διοίκησιν της λειτουργίας των Μονάδων και της Υγειονομικής της Υπηρεσίας.
ΓΕΝΙΚΟΝ ΠΟΣΟΣΤΟΝ ΘΝΗΤΟΤΗΤΟΣ
Εις το ‘‘ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΝ’’ της εκθέσεως του Σ. Στρατού/ΑΙ 14-9-49 αναφέρονται θάνατοι εις τους Σχηματισμούς 15 ήτοι 0,63%. Προς τελείαν ενημέρωσιν της τεχνικής εκθέσεως εζητήθησαν παρά Ν/μείων περιοχής και μη Σ.Σ. μεταγενέστεροι τυχόν επισυμβάντες θάνατοι απί τραυματιών ΓΡΑΜΜΟΥ μετ’ αντιγράφων Φύλλων Νοσηλείας. Προέκυψαν 4 θάνατοι και είς εκ της 252 Χ.Μ.Ε. της 77 Ταξιαρχίας, η έκθεσις της οποίας δεν είχε ληφθή.
Ούτως αι τελικαί απώλειαι εις θανάτους επισυμβάντας εις τους Θεραπευτικούς Σχηματισμούς ανέρχονται εις 20 επί 2.366 τραυματιών. Ήτοι 0,81%.
Αι επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ Απριλίου 1949 είχον δόσει 0,78%. Έχομεν το αυτόν σχεδόν ποσοστόν.
Αι επιχειρήσεις ΓΡΑΜΜΟΥ 1948 δίδουσι ποσοστόν 50 αποβιωσάντων επί 1904 τραυματιών. Ήτοι 2,6%. (Τα τελευταία ταύτα στοιχεία ελήφθησαν εκ του Νοσοκομείου ΚΟΝΙΤΣΗΣ)
Άρα η Υγειονομική Υπηρεσία παρουσιάζει βελτίωσιν σήμερον κατά 2 περίπου % εν σχέσει με το 1948. Διέσωσε δηλονότι την ζωήν 45 μαχητών οίτινες θα εχάνοντο κατά το 1948.
ΘΝΗΤΟΤΗΣ ΕΚ ΝΑΡΚΗΣ
Η θνητότης εκ νάρκης κατά το 1948 ήτο λίαν υψηλή. Επί 113 τραυμάτων εκ νάρκης υπέκυψαν 18. Ήτοι 15,9%.
Επί 370 κατά τας τελευταίας επιχειρήσεις υπέκυψαν 4 οίτινες έτυχον μιας οιασδήποτε βοηθείας. Ήτοι 1%. Η διαφορά είναι τεραστία.
Ο παράγων ‘‘νάρκη’’ από απόψεως ζωής εξουδετερώθη απολύτως υπό της Υγειονομικής Υπηρεσίας.

Αιτιολογία εξουδετερώσεως της εκ Νάρκης θνητότητος.
α) Η ταχεία διακομιδή. Περισσότερον πάντος άλλου τραύματος τα εκ νάρκης τοιαύτα χρήζουν ταχυτάτου διακομιδής. Εάν βραδύνουν η ανάνηψις του τραυματίου είναι δυσχερεστάτη και υποκύπτει εκ της μετατραυματικής καταπληξίας. Το ΣΟΚ εις τα τραύματα εκ νάρκης είναι πάντοτς βαρύ διά τους κάτωθι λόγους: 1) Οι τραυματίαι ούτοι είναι κατά 40% πολυτραυματίαι. 2) Εκ της αιμορραγίας. 3) Πρόκειται περί βαρέων θλαστικών τραυμάτων εξ ων προκύπτουν τεράστιαι απορροφήσεις ουσιών αίτινες τ αμάλα ευνοούσι την επιδείνωσιν του μεθαιμορραγικού ΣΟΚ αν μη και την παραγωγήν τούτου.
β) Η έγκαιρος και ορθή τοποθέτησις του ισχαίμου επιδέσμου. Παρ’ ότι το σημείον τούτον Παρ’ ότι το σημείον τούτο είχε προκύψει εκ των επιχειρήσεων του ΓΡΑΜΜΟΥ 1948 και ο Καθηγητής Αρχίατρος κ. ΧΡΙΣΤΕΑΣ εργαζόεμνος τότε εν ΚΟΖΑΝΗ εισηγήθη και εξεδόθη Δ/γή εις την αρχήν των επιχειρήσεωνπερί του τρόπου τοποθετήσεως επί νάρκης ισχαίμου επιδέσμου. Εν τούτοις δεν είχε καταστή συνείδησις εις τους Υγειονομικούς Αξ/κούς παρά τας επανειλημμένας Διαταγάς Β6/Γ.Ε.Σ. Τούτο εμφαίνεται εκ της υπ’ αριθ. 105993/Φ.1307/2-5-49 Δ/γής Β6/Α΄ Σ.Σ. με θέμα ‘‘Ίσχαιμος επίδεσις’’ ένθα αναγράφεται ‘‘μέχρι σήμερον εις σπανίας περιπτώσεις έχει παρατηρηθή ορθή τοποθέτησις ισχαίμου επιδέσμου’’.
Ο αγών του Σ.Σ. επί του σημείου τούτου υπήρξε συνεχής-επίμονος-τραχύς γραπτώς και προφορικώς και στέφθη υπό απολύτου επιτυχίας. Ούτε μία περίπτωσις εις την ζώνην των 5 Μεραρχιών παρουσιάσθη με μη ορθήν επίδεσιν. Η μοναδική ανήκει εις την 77 Ταξιαρχίαν ήν λόγω της μικράς αποστολής της δευτερευόντως επέβλεψε το Γραφείον ημών και με ην διά πρώτην φοράν συνειργάζετο. Τούτο αποδεικνύει ότι τίποτε δεν δύναται να αντικαταστήση την προσωπικήν επαφήν και επίβλεψιν.
γ) Η επιστημονική και οργανωμένη ανάνηψις εις τε τους θεραπευτικούς Σχηματισμούς και Κ.Δ.Χ.
Αυτοί οι τρεις παράγοντες καλώς λειτουργήσαντες εξουδετέρωσαν αν μη εξεμηδένισαν την εκ νάρκης θνητότητα.
Επίκρισις θανάτων
Ο είς θάνατος επεσυνέβη την 7ην ημέραν εκ βρογχοπνευμονίας εις τραυματίαν φέροντα ακρωτηριασμόν αρ. βραχίονος και κνήμης παρά την αντιβιοτικήν θεραπείαν.
Εις ένα τραυματίαν δεν κατωρθώθη να καταστή δυνατόν η εκ της μετατραυματικής καταπληξίας ανάνηψίς του παρά τας καταβληθείσας προσπαθείας. Χρόνος διακομιδής κανονικός – 5 ώραι.
Έτερος τραυματίας με άτυπον ακρωτηριασμόν κνήμης υπέκυψεν εις δευτεροπαθή μετατραυματικήν καταπληξίαν. Ο χρόνος διακομιδής ήτο 20 ώραι. Επρόκειτο περί οπλίτου της ΧΥ Μεραρχίας τραυματισθέντος εις ΑΡΑΠΑΔΕΣ. Ενταύθα πιθανώς θα έδει να αναμένξ τις καλλιτέραν σταθεροποίησιν πρίν ή επέμβη εφαρμόζων εν ανάγκη την διά ψύξεως θεραπευτικήν μέθοδον. Εις τας περιπτώσεις ταύτας η νέα αύτη μέθοδος πρόκειται να προσφέρη υψίστας υπηρεσίας.
Ο τέταρτος τραυματίας φέρων απόσπασιν αριστ. άκρου ποδός με κανονοκόν χρόνον διακομιδής – 6 ώραι – υπέκυψεν εις πρωτοπαθή καταπληξίαν. Ούτος ανήκεν εις την 77 Ταξ. και δεν έφερεν ίσχαιμον περίδεσιν. Είχεν την ατυχίαν να τραυματισθή εκκέντρως προς τον σταθμόν επιδέσεως Τάγματος και να μη διέλθη εκ τούτου αλλά να διακομισθή κατ’ ευθείαν εις Χ.Μ.Ε. υπό των τραυματιοφορέων. Οι Ιατροί των Ταγμάτων της 77 Ταξιαρχίας να προσέξωσι περισσότερον την εκπαίδευσιν των τραυματιοφορέων των. Η περίπτωσις αύτη είναι απολύτως διδακτική της μεγίστης αξίας της εγκαίρου και ορθής τοποθετήσεως της ισχαίμου περιδέσεως.
Παρατηρήσεις: Επί δεκάδος τραυματιών εκ νάρκης παρετηρήθησαν φαινόμενα εκ της ψυχικής σφαίρας, συγχυτικαί καταστάσεις ότε μεν τύπου διεγερτικού ότε δε καταθλιπτικού τοιούτου. Ουραιμική ή τοξιναιμική κατάστασις απεκλείσθη. Διά την μελέτην των περιπτώσεων τούτων μετεκλήθη ο ειδικός νευρολόγος του 406 Ν/μείου Επίατρος ΚΟΚΚΟΡΗΣ. Η ακριβής αιτιολογία ή ο μηχανισμός τωντοιούτων καταστάσεων διαφεύγει επιστημονικώς. Πιθανώτατα πρόκειται περί βαρείας εκ διακινήσεως των νευρικών κέντρων φαινομένων, παροδικών καθ’ ότι άπαντες οι ασθενείς μετά πάροδον 10-15 ημερών απέληξαν καλώς άνευ απολήψεως οργανωμένων ψυχώσεων.
Διετάχθη εις την αποδρομήν έλεγχος ακτινογραφικός του κρανίου διά την ύπαρξιν διαφεύγοντος κατάγματος της κάψης ή της βάσεως. Φαίνεται ότι ούτος απέβη αρνητικός καθ’ ότι το Ν/μείον δεν ανέφερε τι σχετικώς.
Εις τους Σχηματισμούς είχε συστηθή ο επιμελής έλεγχος επίσης εις τους εκ νάρκης τραυματίας της σπονδυλικής στήλης καθ’ ότι εκ παλαιοτέρων παρατηρήσεων του Δ/τού Β6 Γραφείου, ενίοτε μικρά κατάγματα σπονδύλων ή αποφύσεων διαφεύγουσιν εις επιπόλαιον έλεγχον ανακαλυπτόμενα βραδύτερον.
ΣΥΝΟΛΟΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ
Επί του συνόλου των τραυματιών του ΓΡΑΜΜΟΥ διενεργήθησαν εις τους Θεραπευτικούς Σχηματισμούς του Σ.Σ. 470 χειρουργικαί επεμβάσεις πάσης φύσεως και βαρύτητος.
Η επί των χειρουργικών επεμβάσεων θνητότης ανέρχεται εις 4,2%.
Εκείνη των επιχειρήσεων του Απριλίου 1949 είναι 4%. Η θνητότης εις τας χειρουργικάς Κλινικάς των Θεραπευτηρίων των Αθηνών κυμαίνεται μεταξύ 4-5%. Συνεπώς το ποσοστόν τούτον δεν δύναται να θεωρηθή ως άριστον μόνον αλλά και δυσκόλως δύναται να φανταστή τις ότι είναι δυνατόν να υπερπηδηθή εις το μέλλον.
Σύγκρισις με τον ΓΡΑΜΜΟΝ 1948 δεν είναι εφικτή ελλείψει ‘‘Βιβλίων εγχειρήσεων’’ εις τα αρχεία Ν/μείου ΚΟΝΙΤΣΗΣ.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΠΙ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΚΑΤΑ ΧΩΡΑΣ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ
Ι. Κ ο ι λ ι α κ ά Τ ρ α ύ μ α τ α.
Αναφορικώς με τα κοιλιακά τραύματα τ Β6 Α΄ Σ.Σ. είχεν επιστήσει εις τας ‘‘ΤΕΧΝΙΚΑΣ ΟΔΗΓΙΑΣ’’ του την προσοχή των Σχηματισμών επί 2 σημείων.
α) Ότι μικρά επιπόλαια τραύματα εξ όλμων άνευ εκδηλώσεων δύνανται να υποκρύπτουν τρώσιν σπλάχνου.
β) Ότι τραύμα κοιλιακόν με άνω των 100 σφύξεων όταν ο τραυματισμός χρονολογείται από 5-6 ωρών φανερώνει συγχρόνως αιμορραγίαν. Προτεραιότης χειρουργικής επεμβάσεως.
Επί 55, εξ ων 10 θωρακοκοιλιακά, εισελθόντων εις τους Σχηματισμούς Κοιλιακών τραυμάτων 9 απέληξαν κακώς. Ίασις 83,7%.
Κατά τας επιχειρήσεις Απριλίου 1949 επί 18 κοιλιακών τραυμάτων υπέκυψαν 4 εξ ων 2 θωρακοκοιλιακά. Ίασις 78,8%.
Υπάρχει συνεπώς μία μικρά διαφορά βελτιώσεως ήτις σχολιάζεται εις την παράγραφον Στρεπτομυκίνης της παρούσης εκθέσεως.
Η Ετήσια Στατιστική ολοκλήρου του έτους 1948 της ΥΙΙΙ Μεραρχίας δίδει ποσοστόν Ιάσεως 55%.
υπάρχει συνεπώς και εις το Κεφάλαιον τούτο μία τεράστια διαφορά βελτιώσεως της Υγειονομικής Υπηρεσίας το 1949 εν σχέσει με το 1948.
Σύγκρισις με διεθνείς Στατιστικάς: Αι μετά την ανακάλυψιν της πενικιλλίνης καλλίτεραι Αγγλικαί Στατιστικαί δίδουσι ποσοστόν Ιάσεως 75%. Αι Αμερικανικαί 68%. (Ίδε ανακοίνωσιν GORDON GORDONTAYLOR και Δ/ντού Β6 Α΄ Σ.Σ. εις ‘‘Ιατρικήν Εταιρείαν Αθηνών’’).
Ούτως η Στατιστική του Α΄ Σ.Σ. τόσον του Απριλίου όσον και του Αυγούστου 1949 υπερέχει των μεν καλλιτέρων Αγγλικών κατά 8,7% των δε Αμερικανικών κατά 15%.
Ευνόητον είναι ότι αι Στατιστικαί δέον να κριθώσι υπό το πρίσμα των κρατουσών πολεμικών συνθηκών. Σημειούται μόνον ότι η υπεροχή των Αγγλο-Αμερικανικών την περίοδον ην αφορώσιν αι Στατιστικαί των είχον την απόλυτον υπεροχήν εις τον Αέρα – προσπέλασιν δε οδεύσεων απείρως εγγυτέραν ημών.
ΕΠΙΚΡΙΣΙΣ ΘΑΝΑΤΩΝ – ΠΛΑΝΑΙ
Άπαντα τα κοιλιακά τραύματα διεκομίσθησαν και εχειρουργήθησαν εντός των πρώτων 4-8 ωρών εκτός ενός χειρουργηθέντος την 36ην ώραν και επιζήσαντος.
Τέσσαρες εκ των τραυματιών υπέκυψαν εις μεθαιμορραγικήν ή ορθότερον μετατραυματικήν καταπληξίαν, του θανάτου συμβάντος εντός του πρώτου 24ώρου. Εις μίαν εκ των ανωτέρω περιπτώσεων ήτις έφερε συγχρόνως και κάταγμα κνήμης με ίσχαιμον περίδεσιν η διάγνωσις διέφυγε επί 12 ώρας εν τω Νοσοκομείω. Έφερε τραύμα κατά την μεσογλουτιαίαν πτυχήν και διότι δεν συνήρχετο διά της ανανήψεως επενέβησαν δοκιμαστικώς και ευρέθησαν πολλαπλαί τρώσεις μετ’ αφθόνου αιμορραγίας. Εγκαιροτέρα διάγνωσις πιθανώς δεν θα άφηνε την εξέλιξιν της καταπληξίας εις έξω των θεραπευτικών δυνατοτήτων ζώνην. Πρέπει όμως να ομολογηθή ότι αύτη ήτο αδύνατος.
Εις τους ετέρους επρόκειτο περί βαρυτάτων και πολλαπλών τραυμάτων εις ους η διάγνωσις και η θεραπευτική αγωγή υπήρξεν άψογος.
Αι 5 έτεραι περιπτώσεις υπέκυψαν εις περιτονίτιδα. Διά τας 3 επρόκειτο περί συνήθους επιπλοκής εις απολύτως άψογον διάγνωσιν και θεραπείαν. Η 4η περίπτωσις διακομισθείσα εις ΚΑΣΤΟΡΙΑΝ την 14ην ώραν υπεβλήθη εις συντηρητικήν αγωγήν τεθείσης της διαγνώσεως του οπισθοπεριτοναϊκού αιματώματος. Η διάγνωσις αύτη εβεβαιώθη υπό 2 Καθηγητών Πανεπιστημίου και του Δ/ντού Β6 Α΄ Σ.Σ. Πλην όμως από της 3ης ημέρας, ήρξαντο φαινόμενα περιτονίτιδος η δ’ επέμβασις απέδειξεν εντερικάς διατρήσεις παχέος και λεπτού εντέρου.
Η 5η περίπτωσις αφορά και αυτή οπισθοπεριτοναϊκόν αιμάτωμα εις ο εγένετο δοκιμαστική λαπαροτομία την 5ην ώραν από του τραυματισμού του, αποβάσα αρνητική. Αλλά μετά 6 ημέρας τα φαινόμενα της περιτονίτιδος ήσαν έκδηλα. Η δευτέρα δε επέμβασις απέδειξε διάτρησην του σιγμοειδούς διαφυγούσα εις την πρώτην εγχείρησιν.
Ούτως επί τεσσάρων οπισθοπεριτοναϊκών αιματωμάτων του Β. ΓΡΑΜΜΟΥ τα δύο έφερον διατρήσεις αίτινες διέφυγον της διαγνώσεως. Προκύπτει το πρακτικόν δίδαγμα ότι επί οπισθοπεριτοναϊκών αιματωμάτων η παρακολούθησις δέον να είναι άγρυπνος και θα ήτο προτιμότερον όπως οι ασθενείς ούτοι υφίστανται μίαν ακίνδυνον δοκιμαστικήν λαπαροτομίαν παρά να διαφεύγη μία διάτρησις ήτις όταν θα διαγιγνώσκεται θα είναι πάντοτε αργά.
Η τακτική του Β6 Α΄ Σ.Σ. ήτο πάντοτε επί της ελαχίστης αμφιβολίας να εκτελείται δοκιμαστική λαπαροτομία. Υπό την έννοιαν αυτήν άνω των 20 δοκιμαστικών λαπαροτομιών ενηργήθησαν αφ’ ης η παρούσα διεύθυνσις έχει την Υγειονομικήν ευθύνην του Σ.Σ. χωρίς να σημειωθή επιβάρυνσις εις την ομαλήν εξέλιξιν των τραυματιών. Η τακτική αυτή είναι ορθή και δέον να τηρήται.
Η μεγάλη διαγνωστική πεποίθησις άγει εις πλάνας καταστροφικάς. Η κοιλία παραμένει πάντοτε το κύτος της αβεβαιότητος και των εκπλήξεων.

ΙΙ. Ε γ κ ε φ α λ ι κ ά Τ ρ α ύ μ α τ α
Εις τα βαρέα εγκεφαλικά τραύματα περιλαμβάνονται τα παρουσιάζοντα έκχυσιν εγκεφαλικής ουσίας ή τρώσιν μήνιγγος.
Επί 18 εγκεφαλικών τραυμάτων 2 θάνατοι – Ίασις 88,8%.
Επιχειρήσεις Απριλίου 1949. Ίασις 55%.
Ο Δ/ντής Β6 Α΄ Σ.Σ. εις την προς την ‘‘ΙΑΤΡΙΚΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑΝ ΑΘΗΝΩΝ’’ ανακοίνωσίν του σχολιάζων το ποσοστόν θνητότητος 455 των εγκεφαλικών τραυμάτων εύρε τούτο υψηλόν και υπεσχέθη την διά Διοικητικών μέτρων μείωσίν του. Ήλπιζε πράγματι ότι το κράνος αμβλύνον την διατρητικήν ισχύν του βλήματος και όταν έθιγε τον εγκέφαλον θα έθιγε τούτον με μειωμένην την ρηκτικήν του ικανότητα. Θα απεφεύγοντο κατ’ αυτόν τον τρόπον πολλά κατάγματα της βάσεως – τα διακινητικά φαινόμενα του εγκεφάλου μεθ’ αιμορραγίας ή μη, θα περιωρίζοντο και αι καταστροφαί των εγκεφαλικών κυττάρων θα ήσαν ως εκ τούτου μειωμέναι.
Επρόκειτο περί υποθέσεως. Η υπόθεσις αύτη δέον να θεωρηθή βεβαιότης από τα αποτελέσματα των τελευταίων επιχειρήσεων. Ο Διοικητής του Σώματος Στρατού κατά τας επιθεωρήσεις του εις τους θεραπευτικούς σχηματισμούς ήλεγχε προσωπικώς το θέμα εάν έφερον ή ου κράνη.
Απεδείχθη ότι όλα τα βαρέα εγκεφαλικά τραύματα έφερον κράνη.
Εκ των ανωτέρω αποδεικνύεται κατά τρόπον αναντίρρητον ότι το κράνος όχι μόνον περιορίζει τους επί του πεδίου της μάχης νεκρούς σημαντικώς – όχι μόνον καθιστά τα περισσότερα τραύματα κρανίου ελαφρά αλλά και επ’ αυτών των βαρέων τραυμάτων ελαττώνει λίαν αισθητώς την θνητότητα.
ΙΙΙ. Θ ω ρ α κ ι κ ά Τ ρ α ύ μ α τ α.
Επί 15 βαρέων θωρακικών τραυμάτων επεσυνέβησαν 3 θάνατοι. Ίασις 80%.
Εις το ένα επρόκειτο περί αιφνιδίου θανάτου. Το Ν/μείον πιθανολογεί εμβολήν. Νεκροτομή δεν εγένετο. Τα δύο έτερα εξ ουραιμίας μετ’ ανουρίας την 6-7ην ημέραν. Τούτο χρήζει ιδιαιτέρας σημειώσεως.
Ο Συνοπτικός πίναξ των αποτελεσμάτων έχει ως ακολούθως:
α) Τραύματα κοιλίας 55 (εξ ων 10 θωρακοκοιλιακά) – Θάνατοι 9. Ίασις 83,7%.
β) Ακρωτηριασμοί 76 – Θάνατοι 4. Ίασις 94,8%.
γ) Θωρακικά 15 – Θάνατοι 3. Ίασις 80%.
δ) Εγκεφαλικά 18 – Θάνατοι 2. Ίασις 88,8%.
Σημείωσις: Επί των 76 ακρωτηριασμών οι 60 οφείλονται εις νάρκην, 10 εις όλμους, 5 εις Πυρ/κόν και 1 εις χειροβομβίδα. 2 έτεροι θάνατοι εσημειώθησαν εκ τρώσεως αγγείων.
Τοιαύτα υπήρξαν τα αποτελέσματα της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Α΄ Σ.Σ. και εκ τούτων είναι ευχερές να κριθή η όλη λειτουργία της και αι γενικαί της κατευθύνσεις.
Είναι δυνατόν να ελπίζη τις σοβαράν βελτίωσιν αποτελεσμάτων;
Το Γραφείον ημών αδυνατεί να πιστεύση τούτο καθ’ ότι θα ισοδυναμεί με κατάργησιν του θανάτου. Η διατήρησίς των όμως με ισχυρότερον αντίπαλον διαθέτοντα αεροπορίαν – βαρύ Πυροβολικόν, θα είναι αυτόχρημα προβληματική εάν βάσει της κτηθείσης πείρας δεν προσαρμοσθή και δεν οργανωθή καταλλήλως η Υγειονομική Υπηρεσία με βάσιν πάντοτε την υψηλήν επιστημονικήν στάθμην των μονίμων Υγειονομικών στελεχών.
Ιδιαιτέρα υπήρξε η συμβολή της Διοικήσεως Μηχανικού εις την επίτευξιν των άνω αποτελεσμάτων. Η διάνοιξις οδεύσεων πριν ή εξουδετερωθώσιν αι εχθρικαί αντιστάσεις πλήρως επέτρεψε εν χρόνω την κίνησιν, εξασφαλισθείσης ούτω της εγγύτητος των Θεραπευτικών Σχηματισμών προς τα Μαχόμενα Τμήματα.
Η αεροπορία όχι μόνον εκάλυψεν αμέσως τας αιτήσεις αεροπορικών διακομιδών, αλλά και διά μεταφοράν υλικού και προσωπικού εκ ΝΟΤ. ΓΡΑΜΜΟΥ εις τον ΒΟΡΕΙΟΝ τοιούτον, διέθεσεν άνευ της παραμικράς δυσχερείας ειδικά αεροσκάφη.
Αι Διαβιβάσεις έδωσαν εντολήν προτεραιότητος εις τα Υγειονομικά Σήματα αμέσως μετά το ΑΙ και Δ/σιν Αέρος.
Όλα τα Γραφεία και αι Υπηρεσίαι εξυπηρέτησαν το έργον της Υγειονομικής υπηρεσίας με συγκινητικήν κατανόησιν της Ιεράς της Αποστολής.
Υπεράνω όλων η πνοή και το προσωπικόν ενδιαφέρον του Διοικητού του Σώματος Στρατού υπήρξεν από τα κύρια κίνητρα της συνεχούς προσπαθείας επιτεύξεως καλλιτέρων αποτελεσμάτων.
Δ Υ Σ Χ Ε Ρ Ε Ι Α Ι – Π Ρ Ο Τ Α Σ Ε Ι Σ
Αι δυσχέρειαι των διακομιδών ως εκ της ανεπαρκείας των τραυματιοφορέων, επί ορεινού και δυσβάτου εδάφους με βάθος 10-20 χιλιομέτρων μέχρι τροχού, είναι πλέον κοινόν μυστικόν.
Αι δυσχέρειαι αύται αντεμετωπίσθησαν διά της προσφυγής εις τον αστικόν πληθυσμόν. 350 άτομα επεστρατεύθησαν προς τούτο χωρίς να κατορθωθή ο κορεσμός των Μονάδων, αίτινες αντιλαμβανόμεναι την τεραστίαν σημασίαν ην έχει τόσον διά το ηθικόν των Μαχομένων, ότι τραυματιζόμενοι δεν θα εγκαταλειφθώσι, όσον και διά την ισχύν της Μονάδος, εζήτουν ενίσχυσιν πάντοτε μεγαλυτέραν. Η ανεπάρκεια των τραυματιοφορέων έχει καταστή κοινή συνείδησις από του Ανθυπολοχαγού μέχρι του Δ/τού Μ.Μ.
Το μέτρον προφυγής εις τον αστικόν πληθυσμόν δεν δύναται να αποτελέση βάσιν δι’ ένα οργανωμένον Στρατόν, αλλ’ απλώς δείκτην των αναγκών του.
Π ρ ό τ α σ ι ς
Με την σημερινήν οργάνωσιν εκάστη Μεραρχία διαθέτει ένα Χ.Μ.Ε. επιφορτισμένον με τας διακομιδάς και τον εφοδιασμόν των Μονάδων εις Υγειονομικόν Υλικόν. Εξαίρετος Σχηματισμός όστις δέον να διατηρηθή ως κόρη οφθαλμού. Εις οχήματα επαρκεί πλήρως.
Η ήδη ισχύουσα σύνθεσις του Χ.Ε. των 3 Λόχων, με τρεις Διμοιρίας κατά Λόχον και με επι κεφαλής Επίατρον είναι επιτυχής. Επιβάλλεται ενίσχυσις διά 2 τραυματιοφορέων κατά Διμοιρίαν, ήτοι 18 δι’ όλον το Χ.Ε. ίνα συμπληρωθούν 3 πλήρεις Ομάδες κατά Διμοιρίαν, παραμένοντος ούτω του βοηθού ως γραφέως και του Δεκανέως ως Νοσοκόμου. Γνώμη Αρχιάτρου ΙΧ Μεραρχίας, προς ην συμφωνεί το Σ.Σ.
Διμοιρίται είναι Υγειονομικοί Αξιωματικοί. Δύναται να εξετασθή το θέμα όπως οι Διμοιρίται ώσιν Υπαξιωματικοί. Ούτοι να επιλέγωνται μεταξύ των φοιτητών Ιατρικής των 2 τελευταίων ετών.
Είς Ιατρός ως βοηθός Διοικητού Λόχου. Ούτος δέον να κατέχη πλήρως το θέμα ‘‘ΑΝΑΝΗΨΙΣ’’ και παραχειρουργικάς γνώσεις διά μίαν απολίνωσιν–διόρθωσιν ισχαίμου επιδέσμου–καλλιτέραν ακινητοποίησιν. Η θέσις του θα είναι εις συγκλίνον σημείον των ρευμάτων διακομιδής των Ταγμάτων παρά τη Ταξιαρχία. Κατ’ αυτόν τον τρόπον επέρχεται εξοικονόμησις Υγειονομικών Αξ/κών καλλίτερον διατιθεμένων από του να διευθύνωσι μίαν διακομιδή 12 ανδρών εις 3-4 χιλιόμετρα. Εκτός εάν υπάρχη επάρκεια Υγειονομικών Αξιωματικών, οπότε παραμένει μόνον η ενίσχυσις κατά 2 τραυματιοφορείς των Διμοιριών.
Υ λ ι κ ό ν: Το Χ.Ε. δέον να ενισχυθή διά μιάς σκηνής Ε.Ρ.Ι.Ρ. και δύο σκηνών 160 Λιβρών ή δύο καταφυγίων διά την νοσηλείαν Επανακτησίμων. Εις εκάστην Διμοιρίαν δέον να χορηγηθώσι 4 σκίμποδα πτυσσόμενα μετάλλινα μετά δερματίνου καθίσματος ή εκ καννάβεως και 2 πτυσσόμενα τρίποδα μετάλλινα προς τοποθέτησιν του φορείου διά την περιποίησιν του τραυματίου. Εφοδιασμός δι’ αναψυκτικών ποτών. Ο μικρός φορητός ασύρματος κατά Διμοιρίαν, αποτελεί γενικόν αίτημα.
Χ.Ε. / Σ.Σ. Ειδικής Συνθέσεως
Το Σώμα Στρατού ουδεμίαν δύναμιν διαθέτει, ίνα καλύψη ανάγκας Διακομιδών – νοσηλείας κ.λ.π. Εάν δεν υπήρχεν ο αστικός πληθυσμός διά να αναλάβη να καλύψη μέρος των ανωτέρω αναγκών η κατάστασις θα ήτο δραματική. Το Σώμα Στρατού δέον να διαθέτη έν πλήρες Χ.Ε. διά του οποίου θα ενισχύη και θα επεμβαίνη επί της κυρίας προσπαθείας.
Η σύνθεσις του εν λόγω χειρουργείου θα έχη τας αυτάς Διμοιρίας τραυματιοφορέων με το Χ.Ε. της Μεραρχίας. Υγειονομικά αυτοκίνητα κατά το τρίτον ολιγότερα. Η πείρα απέδειξεν ότι υπάρχει επάρκεια Υγειονομικών αυτοκινήτων εις Μεραρχίας.
Έν νοσηλευτικόν συνεργείον εκ 12-14 οπλιτών υπό κατώτερον Υγειονομικόν Αξιωματικόν.
Τούτο καταμενόμενον θα χρησιμοποιήται δι’ ενίσχυσιν των Χ.Μ.Ε. Η εκπαίδευσίς του θα είναι ειδική εις την νοσηλείαν της Χειρουργικής των πρόσω.
Επίσης 2 Χειρουργικά Συνεργεία – Χειρουργός Α΄ κατηγορίας – βοηθός ναρκωτής – εργαλειοδότης. Πλήρη σύνθεσιν μιας χειρουργικής Τραπέζης έκαστον. Να προβλεφθή εις το Χειρουργείον αριθμός εφεδρικών σκηνών.
Ι α τ ρ ο ί Τ α γ μ ά τ ω ν: Πολλοί Ιατροί Ταγμάτων έφερον τον βαθμόν του οπλίτου. Το φαινόμενον τούτο παρετηρήθη και κατ΄ατο 1940-41 και κατεδικάσθη ομοφώνως. Είναι ως να ετοποθετείτο Διμοιρίτης οπλίτης. Οιανδήποτε μόρφωσιν και εάν είχεν, η απόδοσις μειούται ως εκ της μη δυνατότητος να επιβληθή. Είναι καιρός να λυθή το ζήτημα άπαξ διά παντός.
ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑΙ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ (Χ.Μ.Ε.)
Οι ελαφροί ούτοι Σχηματισμοί απεδείχθησαν εξαιρετικής ωφελιμότητος ως δυνάμενοι να επιτύχωσι την εγγύτητα προς τα μαχόμενα τμήματα. Χρήζουν ωρισμένων βελτιώσεων από απόψεως επιλογής προσωπικού και υλικού.
Π ρ ό τ α σ ι ς
Π ρ ο σ ω π ι κ ό ν: Προτείνεται όπως εκτός 2 γενικών καθηκόντων οπλιτών και των οδηγών Υγειονομικών αυτοκινήτων, άπαν το έτερον προσωπικόν των Χ.Μ.Ε. αποτελήται από φοιτητάς Ιατρικής ή νοσοκόμους κατ’ επιλογήν. Εις Ανθυπίατρος δέον να προστεθή επιφορτισμένος με το τμήμα Διαλογής – Ανανήψεως.
Υ γ ε ι ο ν. Υ λ ι κ ό ν: 1ον) Μηχάνημα αναισθησίας συγχρόνον κλειστού κυκλώματος διά τους εν οικείω κεφαλαίω αναφερομένους λόγους.
2ον) Αναρρωφητήρ διά την πλήρην κένωσιν του κύτους της κοιλίας εκ του υπάρχοντος αίματος ή άλλου υγρού. Η έλλειψις αύτη υπήρξεν λίαν αισθητή. Η μη διάγνωσις της διατρήσεως υπό χειρουργού εις δοκιμαστικήν λαπαροτομίαν θα απεφεύγετο πιθανότατα εάν το χειρουργικόν πεδίον ήτο καθαρότερον. Εκτός τούτου θέλει επέλθει μεγάλη οικονομία γαζών.
3ον) Ειδικός καθετήρ τύπου MILLER ABBOT διά την απορρόφησιν του εντερικού περιεχομένου επί παραλυτικού ειλεού.
4ον) Άγγιστρα κοιλίας – ακρωτηριαστήρ LUER – εντεροβελόνες.
5ον) Συσκευή χορηγήσεως Οξυγόνου
6ον) Μικρόν φορητόν μηχάνημα ακτίνων θα προσέφερε πολλάς υπηρεσίας.
7ον) 30 ζεύγη πιζάμες με δυνατότητα εναλλαγής. Πολλοί τραυματίαι συνεπεία καταστροφής εσωρούχων παραμένουν γυμνοί.
8ον) Υλικόν Στρατοπεδίας: Αι χορηγούμεναι σκηναί δέον να εκλέγωνται μετ’ ιδιαιτέρας επιμελείας. Η ρύθμισις της κινήσεως των σκηνών Ανανήψεως – Χειρουργείου – νοσηλείας, δέον να γίνεται μέσω καταφυγίων ώστε ο τραυματίας να μη εξέρχεται εις το ύπαιθρον μετά την ανάνηψιν ή εγχείρησιν. Παρετηρήθη εις τας τελευταίας επιχειρήσεις αριθμός πνευμονικών επιπλοκών οφειλόμενος ασφαλώς εις το ανωτέρω μειονέκτημα. Αι σκηναί κατά την άνοιξιν και φθινόπωρον προσφέρονται κάλλιστα. Κατά το θέρος οι ασθενείς υποφέρουν πολύ εκ της υπερβολικής θερμότητος. Υπεισέρχεται άραγε η αντίληψις ALLEN;
Κατά την χειμερινήν επίσης περίοδον θα είναι προβληματική η υπό σκηνάς νοσηλεία και το θέμα χρήζει μελέτης.
Δ ε λ τ ί α Δ ι α κ ο μ ι δ ή ς: ΤΑ εν χρήσει Δελτία Διακομιδής τραυματίου δέον να αντικατασταθώσιν υπ’ άλλων νέου τύπου. Το Σ.Σ. κατά τας επιχειρήσεις προέβη εις την εκτύπωσιν διαδοχικώς δύο τύπων χωρίς να μείνη ικανοποιημένον. Το υπό του Δ/τού 236 Χ.Ε. υποβληθέν εις την έκθεσιν του προκρίνεται ως το καλλίτερον. Το΄θτο υποβάλλεται μετά της εκθέσεως συμπληρωθέν εις τινα σημεία. Ο τύπος της τελικής καταλήξεως και του αρχείου τίθεται υπό την κρίσιν της Κεντρικής Υπηρεσίας.
Ε κ π α ί δ ε υ σ ι ς εις Κ.Ε.Υ.: Τόσον οι Ιατροί των Ταγμάτων όσον και οι τραυματιοφορείς δεν παρουσιάζονται εκπαιδευμένοι εις ο σημείον θα έδει. Οι μεν πρώτοι όσον αφορά τα δικαιώματα των εντός του Τάγματος, οι δε δεύτεροι από απόψεως εκπαιδεύσεως. Θεωρείται σκόπιμον όπως εκδοθώσι νέαι οδηγίαι εις Κ.Ε.Υ. υπό της Κεντρικής Υπηρεσίας … της κτηθείσης πείρας.
Μ ό ν ι μ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ο ί Α ξ / κ ο ί.
Δεν υπάρχει ενιαίος τρόπος του σκέπτεσθαι – ενεργείν και διαθέτειν τα μέσα βάσει συγχρονισμένων επιστημονικών αντιλήψεων.
Π ρ ο τ ε ί ν ε τ α ι η λειτουργία ενός Προτύπου Νοσοκομείου εκπαιδεύσεως με 2 τομείς. Επιστημονικός τομεύς με τμήμα ερεύνης προσηρμοσμένον εις θέματα του Στρατιωτικού περιβάλλοντος. Έτερος τομεύς οργανωτικός – διοικητικός. Βάσει των επιστημονικών δεδομένων θα γίνη η Οργάνωσις – Διοίκησις. Εκ του Νοσοκομείου τούτου θα διέρχωνται οι υποψήφιοι Αρχίατροι Σωμάτων Στρατού – Μεραρχιών – Δ/ταί Χειρουργείων – Δ/νταί Γενικών Νοσοκομείων.
Μέσω του Νοσοκομείου τούτου η Κεντρική Υπηρεσία θα παροχετεύη τας γενικάς της κατευθύνσεις. Κατ’ αυτόν τον τρόπον τα ηγετικά στελέχη θα έχωσιν ομοιομορφίαν σκέψεως και ενεργείας.
Είναι περιττόν να τονισθή ότι το παν εξαρτάται εκ της επιλογής του προσωπικού εις το Νοσοκομείο τούτο.

Υγειονομική Τακτική και Αξιωματικοί Όπλων.
Η Υγειονομική Τακτική δεν είναι αρκούντως γνωστή και κατά ορθόν τρόπον εις τους Μαχίμους Αξιωματικούς, εξ ου προστριβαί – επεμβάσεις προς μεγίστην ζημίαν της Υγειονομικής Υπηρεσίας.
Επί τούτων το Β6 Α΄ Σ.Σ. εισηγήθη και εξεδόθησαν ρηταί Διαταγαί της Διοικήσεως ως εμφαίνεται εκ της εκθέσεως και εις την ζώνην ευθύνης του Σώματος Στρατού αύται έχουσι σχεδόν εκλείψει.
Το θέμα όμως παραμένει και με κάθε αλλαγήν Μεραρχίας απαιτείται νέα υπόμνησις και παρακολούθησις.
Ανάγκη καλλιτέρας διδασκαλίας εις παραγωγικά Σχολεία – Επιτελών κλπ.
(Υπογραφή)
ΧΑΡ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΝΙΚΟΣ ΑΡΧΙΑΤΡΟΣ – ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Advertisements