Εκθεση επιχειρήσεων ΠΥΡΣΟΣ, ΣΗΔΜ/18 Σεπ. 1949


ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΝ ΗΠΕΙΡΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ-ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 18.ΙΧ.1949
αρ. απορρ. 4241 απόρρητος
ΣΗΔΜ ΓΡΑΜΜΟΣ 1949
Ε κ θ ε σ ι ς
επιχειρήσεων «ΠΥΡΣΟΣ»
χάρται 1:50.000
Νεστόριον
Αετομηλίτσα
Πεντάλοφος
Κόνιτσα
Λεσκοβίκι
Β΄ Γ Ρ Α Μ Μ Ο Σ
Ι. Αποστολαί
Ο Αρχιστράτηγος διά της υπ’ αρ. Α.Π. 245225/25.VΙΙ.49 διαταγής του παρέχει οδηγίας διά την επιχείρησιν Γράμμου (β΄ μέρος της επιχειρήσεως «Πυρσός»). Αναθέτει την προπαρασκευήν και μελέτην της επιχειρήσεως εις ΣΗΔΜ και Α΄ΣΣ και την εν γενικαίς γραμμαίς κατάρτισιν του Σχεδίου επιχειρήσεων υπό του Α΄ΣΣ.
(Αντίγραφον της υπ. αρ. Α.Π. 245225/25.VΙΙ.49 διαταγής αρχιστρατήγου προσαρτάται τη παρούση εκθέσει).
ΙΙ. Εκτίμησις καταστάσεως
(α) Ε χ θ ρ ό ς
(ι) ΄Εδαφος
– Τοπογραφική τοποθέτησις
Η υπό του εχθρού κατεχομένη τοποθεσία αντιστάσεως περιελάμβανε το επί της Βορ. Πίνδου ορεινόν συγκρότημα ΓΡΑΜΜΟΣ.
Εσχατον οπίσω όριον της τοποθεσίας αντιστάσεως η οροθετική γραμμή επί της οποίας το υψηλότερον σημείον του ορεινού όγκου Γράμμος υψοδ. 2520.
Εκ τούτου η κυρία κορυφογραμμή προς ΣΚΙΡΤΣΗ (υψοδ. 2442), ΚΙΑΦΑΝ (υψοδ. 2398), ΤΣΙΟΥΜΙΑ (υψοδ. 2171), ΕΠΑΝΩ ΑΡΕΝΑ (υψοδ. 2192), ΚΑΤΩ ΑΡΕΝΑ (υψοδ. 2075), ΜΠΟΥΧΕΤΣΙ (υψοδ. 1700).
Από Κιάφας εκσπάται ετέρα κορυφογραμμή η προς ΣΟΥΦΛΙΚΑΝ (υψοδ. 2146) ήτις διά του αυχένος ΣΓΚΟΥΡΟ (οπόθεν και αι πηγαί του Αλιάκμονος και Σαρανταπόρου) ακολουθεί Νοτιοανατολικήν κατεύ-θυνσιν και σχηματίζει το ΒΟΪΟΝ όρος.
Η υψηλοτέρα κορυφή Γράμμος (υψοδ. 2520) ευρίσκεται επί κορυφογραμμής εν η τα Ελληνοαλβανικά σύνορα και η οποία Βορείως μεν διέρχεται διά ΓΚΟΥΜΠΕΛ (υψοδ. 2248), ΜΠΑΤΑΡΟΣ (υψοδ. 2030) και διά ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΤΣΑΡΑ προς ΠΕΤΡΑ ΠΟΛΙΓΚΑ (υψοδ. 1364) ένθα το έσχατον προς βορράν σημείον της εχθρικής τοποθεσίας αντιστάσεως. Νοτίως διά των διαβάσεων ΚΟΥΚΟΥΛΗ, ΜΠΑΡΑ, ΠΤΕΤΣΙΟ προς ΓΚΟΛΙΟ (υψοδ. 1934) και ΚΑΜΕΝΙΚ όπου το έσχατον επίσης προς νότον σημείον της εχθρικής τοποθεσίας.
Η όλη τοποθεσία αντιστάσεως περιβάλλεται (περίμετρος) εν μέρει υπό του Αλιάκμονος και κατά το πλείστον υπό του Σαρανταπόρου, με εξαίρεσιν εις το βόρειον τμήμα, ένθα από του αυχένος ΣΓΚΟΥΡΟ η τοποθεσία εκτεινομένη περιλαμβάνει την περιοχήν ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ-ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ-ΤΑΜΠΟΥΡΙ-ΤΣΑΓΚΟΣ ΚΑΡΑΟΥΛΙ (Θύλαξ Αλιάκμονος).
– Ε υ α ί σ θ η τ α  Σ η μ ε ί α : Της όλης περιοχής Γράμμου οι υψοδείκται Κιάφα, Σκίρτση, Γράμμος (2520). Ταύτα καταλαμβανόμενα εξαρθρώνουν την όλην τοποθεσίαν αντιστάσεως του εχθρού.
Δοθέντος όμως, ότι τα νώτα του εχθρού στηρίζονται επί της Αλβανίας αι επί των συνόρων διαβάσεις ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ και ΠΤΕΤΣΙΟ – ΜΠΑΡΑ – ΚΟΥΚΟΥΛΙ χαρακτηρίζονται επίσης ως ευαίσθητα σημεία, λόγω του, ότι καταλαμβανόμενα αποκόπτουσι την προς Αλβανίαν υποχώρησιν του εχθρού.
– Φ ύ σ ι ς  ε δ ά φ ο υ ς
Η κυρία κορυφογραμμή Γράμμος-Κιάφα-Αρένες-Μπουχέτσι, γυμνή βραχώδης με καταπτώσεις προς τα πλευρά αποτόμους και μη προσπελασίμους.
Αι δύο πτέρυγες (Βόρειος και Νότιος Γράμμος) παρουσιάζουσιν έδαφος διακεκομμένον με βαθείας χαράδρας, μεγάλας κλίσεις, τραχύ, εν πολλοίς βραχώδες και κατά το πλείστον δασωμένον.
Παρουσιάζει πλείστας όσας παθητικάς ζώνας και περιορίζει τας προσπελασίμους τοιαύτας εις πεζικόν τας οποίας, εις ευρείας περιοχάς, ιδία του Βορείου Γράμμου καθιστά υποχρεωτικάς. Δεν υπάρχουν οδεύσεις βαταί εις τροχόν. Αι ελάχισται ημιονικαί δύσβαται και μεγάλης ανωφερείας, υφίστανται εις μέγα βάθος την επίδρασιν των πυρών της αμύνης.
Η μόνη αμαξιτή κατασκευασθείσα υπό των Κ.Σ. άρχεται εκ του Αλβανικού εδάφους και διερχομένη τα σύνορα εκατέρωθεν του ΜΠΑΤΑΡΟΣ εξικνείται διά του χωρίου Γράμμος προς Κιάφαν. Αύτη εξυπηρετεί ικανοποιητι-κώς τας ανάγκας του εχθρού.
Ε λ ι γ μ ό ς  τ η ς  α μ ύ ν η ς – ο χ υ ρ ώ σ ε ι ς
Η ιδέα ενεργείας της αμύνης στηρίζεται :
– Εις την εκμετάλλευσιν του ορεινού της περιοχής.
– Εις την ισχυράν οχύρωσιν των ευπαθών κατευθύνσεων καθ’ όλον το βάθος.
– Εις την αρχήν της ενεργητικής αμύνης ην θεσπίζει ως βάσιν του όλου ελιγμού του.
– Εις την τοποθέτησιν των βάσεων ανεφοδιασμού και περιθάλψεως εις την Αλβανίαν εφ’ ης τα νώτα της αμύνης.
Προς εξυπηρέτησιν της ιδέας ενεργείας ισχυροποιεί κυρίως τα ορεινά συγκροτήματα :
– ΚΑΜΕΝΙΚ-ΓΚΟΛΙΟ-ΚΑΡΔΑΡΙ-ΣΤΕΝΟ
– ΛΙΟΚΟΥ-ΣΤΑΥΡΟΣ
– ΜΠΟΥΧΕΤΣ-ΑΡΕΝΕΣ
– Την κατεύθυνσιν ΤΑΜΠΟΥΡ-ΤΣΑΡΝΟ-ΚΙΑΦΑ.
Πολλά και ισχυρά πολυβολεία και σκέπαστρα (5-8 σειρών κορμών δένδρων) καθ’ όλον το βάθος (ενεργη-τικά και εφεδρικά) με χαρακώματα και ορύγματα συγκοινωνίας και ισχυραί εγκαταστάσεις παρατηρητη-ρίων, Σταθμών διοικήσεως, Σταθμών επιδέσεως, αναρ-ρωτηρίων, αποθηκών κ.λ.π. προσθέτουν εξαιρετικήν αμυντικήν ισχύν της φύσει οχυράς τοποθεσίας Γράμμου.
Τας αμυντικάς εγκαταστάσεις εξοπλίζει με πολλά πολυβόλα και όλμους και επανδρώνει με μαχητάς κατά το πλείστον τραυματίας ή και αναπήρους, καταλλήλους όμως διά τον χειρισμόν των όπλων και μηχανημάτων. Εις τούτους σαφής και μόνη εντολή η άμυνα μέχρις εσχάτων.
Εκμεταλλεύεται εξ άλλου ευρύτατα τας παθητικάς εδαφικάς ζώνας της περιοχής και το πλήθος και ισχύν των αμυντικών έργων, χρησιμοποιεί ευρύτατα ισχυρά και διαδοχικά ναρκοπέδια και εξοικονομεί (ισχυράς) εφεδρείας προσηνατολισμένας προς τας πιθανάς κατευθύνσεις της επιθέσεως.
Αι αρχικαί εφεδρείαι ενισχύονται διά 3-4 ταξιαρχιών, ηλαττωμένης όμως δυνάμεως, αίτινες μετεφέρθησαν από Βίτσι εις Γράμμον διά του Αλβανικού εδάφους της ημετέρος επιθέσεως μετά την εις Βίτσι κατάρρευσιν του εχθρού.
Δ ύ ν α μ ι ς – δ ι ά τ α ξ ι ς
Προσαρτάται τη παρούση αντίγραφον δελτίου πληροφοριών και σχεδιαγράμματα διατάξεως και οργανώσεων (Ως παρουσιάζετο ο εχθρός ολίγον προ της ενάρξεωςτης ημετέρας επιθέσεως).

ΙΙΙ. Φίλιαι δυνάμεις
(α) Κ α ν ο ν ι κ α ί
Αι Ι και VΙΙΙ Μεραρχίαι
77 Ταξιαρχία
8 Ε.Σ. (2 τάγματα)
Αι δυνάμεις αυταί τοποθετημέναι από μακρού έναντι της εχθρικής διατάξεως, εγνώριζον τα εδάφη (εκ παλαιοτέρων επιχειρήσεων) και τας συνηθείας του εχθρού.
(β) Σ υ μ π λ η ρ ω μ α τ ι κ α ί
Αι ΙΧ και ΧV μεραρχίαι
Η ΙΙΙ μεραρχία (καταδρομών)
Πλείστοι βαθμοφόροι και οπλίται των μεραρχιών τούτων εγνώριζον τα εδάφη του Γράμμου από παλαιοτέρας επιχειρήσεις.
(γ) Τ ο π ο θ έ τ η σ ι ς ε π ι θ ε τ ι κ ή ς δ ι α τ ά ξ ε ω ς
Αι αναγνωρίσεις πεζικού, πυροβολικού, λοιπών όπλων υποστηρίξεως έγκαιροι και πλήρεις. Η επί της βάσεως εξορμήσεως τοποθέτησις των δυνάμεων δεν εξησφάλισε πλήρως την αφάνειαν λόγω της εξαιρετικής επί ταύτης εχθρικής παρατηρήσεως.
ΙV. Π α ρ α π λ ά ν η σ ι ς
Δεν επετεύχθη Στρατηγική τοιαύτη. Τούτο διότι μετά τας επιτυχείς επιχειρήσεις του Βίτσι ο εχθρός ανέμενε την επίθεσιν Γράμμου και διότι η μετατόπισις των δυνάμεων επιθέσεως από Βίτσι προς Γράμμον εγένετο αντιληπτή (παρατηρητήρια του εχθρού επί Γράμμου και Αλβανικού εδάφους, πληροφορίαι πρακτόρων εσωτε-ρικού). ΄Ητο αναπόφευκτον.
Αλλά και η συγκέντρωσις 4 μεραρχιών και του όγκου πυροβολικού εις Βόρειον Γράμμον κατέστησε φανεράν εις τον εχθρόν την κυρίαν προσπάθειαν των επιχειρήσεων κατά γενικήν κατεύθυνσιν Βορράς-Νότος.
Εν τούτοις παρά την απώλειαν του Στρατηγικού αιφνιδιασμού (στοιχείων γνωστών εις ΣΗΔΜ και Α΄ΣΣ) επετεύχθη πλήρης τ α κ τ ι κ ό ς αιφνιδιασμός και η όλη επιχείρησις Γράμμου έληξεν εις χρόνον 5 ημερών με συντριπτικά διά τον εχθρόν αποτελέσματα.
V. Ε λ ι γ μ ό ς
(α) Συνολική εκτίμησις
ι. Μία πρώτη εκτίμησις του προβλήματος υπό του Α΄ΣΣ εστηρίζετο εις την εν μια φάσει επίθεσιν προς κάλυψιν ολοκλήρου της αμυντικής τοποθεσίας του εχθρού.
Ο Αρχιστράτηγος, εν τούτοις διά της Α.Π. 245246/11. VΙΙΙ.49 διαταγής του, ης αντίγραφον επισυνάπτομεν τη παρούση, καθώρισεν όπως η κατά των Κ.Σ. Γράμμου επιχείρησις διαιρεθή εις 2 φάσεις.
Πρώτη φάσις : Βόρειος ΓΡΑΜΜΟΣ, συμπεριλαμβα-νομένης της γραμμής ΓΡΑΜΜΟΣ-ΚΙΑΦΑ.
Δευτέρα φάσις : Νότιος ΓΡΑΜΜΟΣ.
ιι. Βάσει των ανωτέρω περιορισμών το Α΄ΣΣ συνέταξε και υπέβαλεν την υπ’ αρ. Α.Π. 3/22.15. VΙΙΙ.49 διαταγήν επιχειρήσεων, αντίγραφον της οποίας περιλαμβάνεται εις την συνυποβαλλομένην έκθεσιν Α.Π.Φ. 16/28/14.ΙΧ.49 του Α΄ΣΣ.
Επί ταύτης το ΣΗΔΜ συμφωνεί με την ιδέαν του ελιγμού του ΣΣ, διαφωνεί όμως με την μέθοδον ενεργείας ήτις, καθορίζουσα μικράς και μικροτέρας αποστολάς και αδυνατίζει τας μεραρχίας (κατατέμνει) μέχρι του σημείου, ως τε να εξαντληθούν αι επιθετικαί προσπάθειαι εις πολλάς τοπικάς επιχει-ρήσεις μικρού βάθους και δη κατά παθητικών εδαφικών ζωνών της εχθρικής τοποθεσίας.
Προς τακτοποίησιν και πρόληψιν των ανωτέρω υποβάλλει εις τον Αρχιστράτηγον τας κατωτέρω προτάσεις του :

Θ Ε Μ Α: Επιχείρησις ΠΥΡΣΟΣ (ΓΡΑΜΜΟΣ) ΔΙ’ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ
Π Ρ Ο Σ : Αρχιστράτηγον ΓΕΣ/Α1 ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Κ Ο Ι Ν. : ΣΗΔΜ/Α1 ΣΗΔΜ/Α1
Α.Α.Π. 180
16. VΙΙΙ.49

1. Υποβάλλεται η υπό του Α΄ΣΣ συνταχθείσα Διαταγή Επιχειρή-σεων «ΠΥΡΣΟΣ Γ».
α) Αι παρατηρήσεις ημών συνοψίζονται εις τα κάτωθι :
Το ΣΣ διακρίνει ως Κύριον αντικειμενικόν σκοπόν εν τη πρώτη φάσει των επιχειρήσεων την κορυφογραμμήν ΓΡΑΜΜΟΣ-ΣΚΙΡΤΣΗ-ΚΙΑΦΑ-ΤΣΙΟΥΜΑ.
Είμεθα απολύτως σύμφωνοι εις τον σκοπόν τούτον.
β) Δεν συμφωνούμεν εν τούτοις με την προσδιοριζομένην Μέθοδον ενεργείας διότι το σύνολον των δυνάμεων επιθέσεως διασπείρεται από Συνόρων μέχρι ΑΡΕΝΩΝ (αυχήν) -ΠΕΥΚΟΦΥΤΟΝ (Ν.1818) εις πάρα πολλάς μικράς και μικροτέρας κατευθύνσεις επιθέσεως κατά τρόπον μη επιτρέποντες την εκδήλωσιν μιας κατευθύνσεως Κυρίας προσπαθείας.
γ) Πιστεύομεν κατόπιν των ανωτέρω παρατηρήσεων ότι :
ι. Η ΧV μεραρχία – μεραρχία Καταδρομών πρέπει αιφνιδιαστικώς και εγκαίρως να καταλάβωσι τον αντικειμενικόν σκοπόν ΤΣΙΟΥΜΑ – ΜΑΥΡΗ ΠΕΤΡΑ -ΚΙΑΦΑ – ΣΚΙΡΤΣΗ.
Προς τον σκοπόν τούτον πάσα ενίσχυσις και ει δυνατόν διά του συνόλου των μέσων.
ιι. Ευθύς μετά την εξόρμησιν των καταδρομών ώθησις ισχυρών της ΧV μεραρχίας (6-7 ταγμάτων) δυνάμεων και εν συνεχεία ορειβατικού πυροβολικού.
Συν τω χρόνω συγκέντρωσις ολοκλήρου της ΧV μεραρχίας εκεί και δυνατότης τροφοδοτήσεως της προσπαθείας ταύτης διά ετέρας ταξιαρχίας (Ι μεραρχίας) επί πλέον.
ιιι. Εκείθεν: ΄Ωθησις ισχυρού συγκροτήματος δυνάμεων εν τη κατευθύνσει ΣΚΙΡΤΣΗ – ΛΙΟΚΟΥ προς αποκοπήν και απαγόρευσιν διαφυγής των Κ.Σ. διά του αυχένος ΜΠΑΡΑΣ προς Αλβανίαν.
– ΄Ωθησις ετέρου ισχυρού συγκροτήματος δυνάμεων από ΚΙΑΦΑΣ προς ΣΟΥΦΛΙΚΑ – ΣΓΚΟΥΡΟ προς υποβοήθησιν της Ι μεραρχίας (μείον ταξιαρχία) ενεργούσης εν τη κατευθύνσει ΤΣΑΡΝΟ-ΚΙΑΦΑ.
2. Δεν μας ευρίσκει συμφώνους το ΣΣ εις τον προσδιοριζόμενον διά της διαταγής του λεπτομερέστατον καταμερισμόν των αποστολών των μεραρχιών. Αυτό θεωρούμεν περιοριστικόν ευρείας πρωτοβουλίας των μεραρχιών μάχης. Μία γενική κατεύθυνσις επιθέσεως εις εκάστην μεραρχίαν στηριζομένην εις την πρόθεσιν του Διοικητού του ΣΣ με ανάλυσιν ειδικών υποχρεώσεων και εντολών είναι ικανοποιητική αλλά και ενδεδειγμένη. Τούτο ιδιαιτέρως είναι καταφανές διά την ΧV μεραρχίαν της Κυρίας προσπαθείας. Η μεραρχία αύτη πρέπει ν’ απαλλαγή δευτερευουσών αποστολών.
Σκιαγραφομένου ως ανωτέρω του ελιγμού Κυρίας προσπαθείας δεν παραδεχόμεθα την κατά μέτωπον επίθεσιν της Ι μεραρχίας εναντίον λίαν ισχυρού μετώπου (οργάνωσις, κατοχή) προς κατεύθυνσιν αμφιβόλου επιτυχίας. Η πτώσις της ισχυράς ταύτης εχθρικής τοποθεσίας θα συντελεσθή διά της από ΚΙΑΦΑΣ ενεργείας.
Η εξέτασις του εχθρού (διάταξις, δυνάμεις, οργάνωσις) προοιωνίζει πρόοδον της επιθετικής μας προσπαθείας και εις βραχύ χρονικόν διάστημα, εν τη κατευθύνσει ΧV μεραρχίας.
Τούτου επιτυγχανομένου ο ΓΡΑΜΜΟΣ θα περιέλθη εις χείρας των Μεραρχιών μας τάχιστα και άνευ σοβαρών απωλειών.
Διά την κατεύθυνσιν της ΙΧ μεραρχίας να προσδιορίζεται ως πρώτος και κύριος αντικειμενικός σκοπός το ύψωμα ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ (Ν. 0735) εκατέρωθεν του οποίου αι προς Αλβανίαν συγκοινωνίαι.
Φρονούμεν ότι, αι από Νότου διατεθείσαι δυνάμεις δεν είναι επαρκείς διά τας τεθείσας αποστολάς και ιδία προς απαγόρευσιν διαφυγής προς Νότο. Καθ’ ημάς αναγκαιοί επί πλέον τουλάχιστον 1 ταξιαρχία.
Ανάλογος προς τον ανωτέρω προτεινόμενον ελιγμόν πρέπει να είναι και η κατανομή των αποστολών πυροβολικού.
Αντιστράτηγος Βεντήρης

Ο αρχιστράτηγος συμφωνεί με τας προτάσεις του ΣΗΔΜ εκδίδει την κατωτέρω διαταγήν του :

Θ Ε Μ Α: Επιχείρησις «ΠΥΡΣΟΣ Γ» ΔΙ’ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ
Π Ρ Ο Σ : ΣΗΔΜ/Α1 ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Κ Ο Ι Ν.: Α΄ΣΣ/Α1-Α/ΓΕΣ-Α1/ΓΕΣ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ
ΒΣΑ-ΣΟΗΠΕ/ΚΛ. Επιχειρ. ΓΕΣ/Α1
Αρ. πρωτ. 245257
Αρ. φακ. 4009/39
ΒΣΤ 902/18.8.49
Α.Α. Αντ. 1

Επί του υποβληθέντος σχεδίου ΠΥΡΣΟΣ Γ΄ διά της υπ’ αριθ. Α.Α.Π. 180/16.8.49 αναφοράς ΣΗΔΜ.
1. Συμφωνούμεν ότι η Κυρία προσπάθεια του Σώματος δέον να αποβλέπη εις την αιφνιδιαστικήν κατάληψιν ΚΙΑΦΑΣ διά δημιουργίας ισχυρού εμβόλου εν τη κατευθύνσει ΠΥΡΓΟΣ-ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ-ΤΣΟΥΜΙΑ-ΚΙΑΦΑ.
2. Προς τον σκοπόν τούτον συνιστώμεν :
α) ΄Οπως η κατεύθυνσις αύτη προικοδοτηθή διά δυνάμεων, ώστε να υπάρχη επάρκεια διά την δημιουργίαν του εμβόλου και την διαρκή τροφοδότησιν άνευ απωλείας χρόνου πολυτίμου.
β) ΄Οπως αι ενέργειαι Ι και ΙΧ μεραρχιών αποβλέπουν εις την υποβοήθησιν της κυρίας προσπαθείας.
γ) ΄Οπως συστηθή εις τας ΧV-Ι και ΙΧ μεραρχίας ίνα μη κατατρίβωνται διά την κατάληψιν ή εκκαθάρισιν μη ουσιωδών σημείων στηρίγματος των μετόπισθεν, αλλά κατευθύνωνται διά του όγκου των δυνάμεων εκάστη εν τη κατευθύνσει, ήτις εξυπηρετεί τον κύριον ελιγμόν, δηλαδή την διάσπασιν της τοποθεσίας εις ΚΙΑΦΑΝ και μετά την πραγματοποίησιν του ρήγματος τούτου στροφήν των δυνάμεων εν είδει ριπιδίου, διά την εκκαθάρισιν και την κατά το δυνατόν αποκοπήν της διαφυγής εις Αλβανίαν.
Δηλαδή συγκεκριμμένως συνιστώμεν τα κάτωθι :
ι. ΧV Μεραρχία
Να δύναται να διαθέση όπισθεν της Μ.Κ. δύναμιν δύο ταξιαρχιών, αποφεύγουσα την απασχόλησιν δυνάμεων εις δευτερεύοντας αντικειμενικούς σκοπούς.
ιι. ΙΧ Μεραρχία
Η ενέργεια κατά ΤΣΑΡΝΟ θεωρείται απαραίτητος διά την καθήλωσιν των εχθρικών δυνάμεων.
Οπωσδήποτε όμως δέον να καταβληθή προσπάθεια της Μεραρχίας διά την προώθησίν της προς την κατεύθυνσιν ΣΓΚΟΥΡΟ-ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ χωρίς ν’ αναμένη την κατάληψιν του ΤΣΑΡΝΟ.
ιιι. ΙΧ Μεραρχία
Να τροφοδοτήση την κατεύθυνσιν ΣΛΗΜΝΙΤΣΑ-ΚΟΥΡΙΑ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ και ανατολικώς διά μεγαλυτέρων δυνάμεων ώστε να υποβοηθήση πλέον αποτελεσματικώς το έργον της Ι Μεραρχίας.
δ) Δεν απαιτείται ενίσχυσις της VΙΙΙ Μ. δι’ ετέρας ταξιαρχίας.
Κρίνομεν ότι όλαι αι δυνάμεις (ΙΧ-Ι-ΧV-Μ.Κ.) δέον να δράσουν εις τον Βόρειον Γράμμον ως το ΣΣ καθορίζει τούτο υπό τας ανωτέρω όμως καθορισθείσας προϋποθέσεις.
Η καταδίωξις των τυχόν προς Νότον μελλόντων να διαφύγουν θα αναληφθή υπό των επί τόπου δυνάμεων ενισχυομένων εν ανάγκη διά μέρους της εφεδρείας Αρχιστρα-τήγου.
ε) Συνιστώμεν την επίτευξιν συγκεντρωτικής δράσεως του πυροβολικού και Αεροπορίας διά την βιαίαν πραγματοποίησιν ρήγματος, αν παραστή προς τούτο ανάγκη.
3. Κατά συνέπειαν το ΣΣ να εκδώση προς τας Μονάδας του συμπληρωματικάς διαταγάς υπό το πνεύμα τούτο.
4. Ιδιαιτέρως τονίζομεν ότι πλέον του καταρτισθέντος σχεδίου εις την επιχείρησιν ταύτην θα έχη ιδιάζουσαν σημασίαν η διεύθυνσις του αγώνος υπό του ΣΣ και των Μεραρχιών και επί του ζητήματος τούτου δεν αμφιβάλλομεν ότι θα καταβληθή πάσα προσπάθεια.
Εκμετάλλευσις πάσης ευκαιρίας, διείσδυσις, άμεσος τροφοδότησις πάσης κατευθύνσεως, ήτις μας άγει εις τον επιδιωκόμενον σκοπόν.
Ριψοκινδύνευσις αν παρουσιασθή ευκαιρία και το απαιτεί η κατάστασις.
Αρχιστράτηγος Α. ΠΑΠΑΓΟΣ

β) Α π ό φ α σ ι ς
Ενώ πράγματι είχεν ληφθή απόφασις του Α΄ΣΣ να κατευθύνη τον ελιγμόν της επιθέσεως με την Κυρίαν προσπάθειαν διά του αριστερού εν τη κατευθύνσει ΠΥΡΓΟΣ (Ν.2024) – ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ-ΤΣΟΥΜΙΑ (Ν.1123) -ΚΙΑΦΑ, προς την οποίαν απόφασιν συνεφώνησεν τόσον το ΣΗΔΜ όσον και ο αρχιστράτηγος, ο ΑΚΑ΄ (αντισυνταγμ. Πεζικού Καραδήμας) του Α΄ΣΣ και ο διοικητής της μεραρχίας Καταδρομών (υποστράτηγος Καλίνσκης) μετά επισταμένην επιτελικήν αναγνώρισιν και εξέτασιν της κατευθύνσεως ΠΥΡΓΟΣ – ΤΣΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ ανέφερον τα εξής:
– ΄Οτι η περιοχή μεταξύ της κορυφογραμμής ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ -ΤΣΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ – ΑΡΕΝΕΣ και του Σαρανταπόρου ποταμού είναι παθητική ζώνη, κατά το πλείστον βραχώδης και απροσπέλαστος εις επιτιθέμενον πεζικόν.
– ΄Οτι μόνον στεναί οδεύσεις οδηγούν προς την κορυφογραμμήν ΕΠ.ΑΡΕΝΑ – ΤΣΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ αί τινες συσφιγμέναι μεταξύ ΣΟΥΦΛΙΚΑ και ΤΣΟΥΜΙΑ – ΑΡΕΝΕΣ βάλλονται δραστικώς καθ’ όλον το μήκος και μέχρι του Σαρανταπόρου ποταμού. Τας οδεύσεις ταύτας ο εχθρός έχει οχυρώσει ισχυρώς και καθ’ όλον το βάθος ως τε πάσα επ’ αυτών κίνησις είτε εν ημέρα ή νύκτα να είναι αδύνατος.
– Οι εκτελέσαντες την αναγνώρισιν ανέφερον τελικώς ότι πάσα εν τη κατευθύνσει ΠΥΡΓΟΣ – ΤΣΙΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ επιθετική προσπάθεια είναι καταδικασμένη εις αποτυχίαν.
Αι διαπιστώσεις εκ της ανωτέρω αναγνωρίσεως ανεφέρθησαν προφορικώς εις ΣΗΔΜ το οποίον κατόπιν τούτου συνεκάλεσε σύσκεψιν εις τον Σταθμόν διοικήσεώς του εις ην πλην του διοικητού και επιτελών Α΄ΣΣ παρέστη ο υπαρχηγός του ΓΕΣ και διευθυντής Α1/ΓΕΣ.
Πρόδηλον ότι το Α΄ΣΣ δεν είχε τον χρόνον και δεν προέβη εις επισταμένας αναγνωρίσεις διά την σύλληψιν του Α.Π. 3/22/15.VΙΙΙ.49 ελιγμού του και ότι ματαιουμένης της διά ΠΥΡΓΟΥ – ΤΣΟΥΜΙΑ προς ΚΙΑΦΑΝ Κυρίας προσπαθείας έδει να μελετηθή εξ αρχής η επιχείρησις.
Η απόρριψις όμως της κατευθύνσεως ταύτης, η τις εν τη συνολική μελέτη εφαίνετο ταχυτέρα και προσφερομένη εις αιφνιδιασμόν λόγω ασθενούς εχθρικής κατοχής, περιώριζε μοιραίως την εκδήλωσιν της Κυρίας προσπαθείας εις το μόνον απομένον πεδίον μάχης οροθετική Γραμμή-Γράμμος (υψ. 2520) – ΣΚΙΡΤΣΗ – ΚΙΑΦΑ – ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ – ΣΓΚΟΥΡΟ – ΑΝΘΡΩΠΑΚΟΣ.
Αυτός όμως ο εδαφικός εξαναγκασμός έφερεν ως φυσικήν συνέπειαν την κατά μέτωπον επίθεσιν κατά ΤΣΑΡΝΟ- ΠΑΠΟΥΛΙ – και εις βάθος, δηλαδή, εν τη κατευθύνσει ΤΣΑΡΝΟ – ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ – ΚΙΑΦΑ όπου και η φύσις του εδάφους και αι αμυντικαί οργανώσεις και η πυκνή διάταξις των δυνάμεων του εχθρού προοιώνιζον αιματηράς και μεγάλας προσπαθείας.
Τελικώς και μετά λεπτομερή μελέτην των όλων δυσχερειών εγένετο δεκτόν ότι :
ι. ΄Ητο αναπόφευκτος ανάγκη να δημιουργηθή ρήγμα εν τη εχθρική τοποθεσία διά καταλήψεως ΤΣΑΡΝΟ – ΠΑΠΟΥΛΙ.
Διά του ρήγματος τούτου ώθησις της επιθετικής προσπαθείας ισχύος προς ΦΛΑΜΠΟΥΡΟΝ.
Σκοπός : Να εξαναγκασθή ο εχθρός να δεχθή την μάχην εις ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΟΝ όπου υποχρεωτικώς θα διαθέση το πλείστον των δυνάμεών του και δη τας εφεδρείας του. Εάν τούτο επετυγχάνετο αι εχθρικαί δυνάμεις θα υφίσταντο συντριπτικήν φθοράν, λόγω των ισχυροτάτων μέσων της επιθέσεως και εκεί (εις ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ) θα παρέλυεν η βούλησις της εχθρικής ηγεσίας.
ιι. Ταυτοχρόνως ισχυρά επίθεσις κατά την έννοιαν των συνόρων και από της καταλήψεως Φλάμπουρο η Κυρία προσπάθεια θα κατηυθύνετο δραστηρίως προς Γκούμπελ-Γράμμος (υψ. 2520).
ιιι. Το ισχυρότατον εδαφικόν συγκρότημα ΣΓΚΟΥΡΟ-ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ-ΠΕΤΡΑ ΜΕΓΑΛΗ-ΣΚΑΛΑ θα παρεκάμπτετο από Δυσμών.
ιυ. Υποβοηθητική της Κυρίας προσπαθείας η κατεύθυνσις ΠΥΡΓΟΣ-ΤΣΟΥΜΙΑ με τας απαραιτήτους δυνάμεις.
Μετά την ανωτέρω σύσκεψιν το Α΄ΣΣ υπέβαλεν την Α.Π.Φ. 3/35/20.VΙΙΙ.49 τελικήν απόφασίν του και τας Α.Π.Φ. 3/34/20.VΙΙΙ.49 αναφοράν Α΄ΣΣ και αντίγραφον της Α.Π. 25506/16/205/19.VΙΙΙ.49 αναφοράς της ΙΙΙ μεραρχίας Καταδρομών προς Α΄ΣΣ.
΄Ολων των ανωτέρω αντίγραφα επισυνάπτονται τη παρούση εκθέσει.
Επί της αποφάσεως του Α΄ΣΣ υπεβλήθησαν εις Αρχιστράτηγον αι κατωτέρω παρατηρήσεις του ΣΗΔΜ.
Θ Ε Μ Α: ΠΥΡΣΟΣ Γ΄ ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Π Ρ Ο Σ : Αρχιστράτηγον ΓΕΣ/Α1 ΣΗΔΜ/ΑΙ
Κ Ο Ι Ν.: ΣΗΔΜ/Α1 Α.Α.Π. 185
20. VΙΙΙ.49
1. Αι παρατηρήσεις του ΣΗΔΜ επί των τροποποιήσεων Σχεδίου Επιχειρήσεως «ΠΥΡΣΟΣ Γ» του Α΄ΣΣ Α.Π.. 3/35/ΤΣ/20.VΙΙΙ.49 συνοψίζονται εις τα εξής :
(α) Η κυρία προσπάθεια διακρίνεται εν τω Σχεδίω μόνον προς κατάληψιν του ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ. Εκείθεν αι προβλέψεις του ΣΣ συγκεντρούνται εις μίαν ταχείαν εκμετάλλευσιν. Ορθόν είναι να καθορισθή η κυρία προσπάθεια βαθύτερον και μέχρι του αντικειμενικού σκοπού ΓΡΑΜΜΟΣ-ΣΚΙΡΤΣΗ-ΚΙΑΦΑ. Κατά συνέπειαν και αι αποστολαί Ι και ΙΧ Μεραρχιών.
(β) Η κατά μήκος των συνόρων κατεύθυνσις επιθέσεως είναι μακρά και ίσως δεν θα σημειώση ταχύτητα αν διαδοχικώς σημειωθώσιν αντιστάσεις. Συμφέρει συνεπώς μετά την διάρρηξιν ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ κια την κατάληψιν του ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ ν’ ακολουθηθή η κατεύθυνσις ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ-ΠΕΤΡΑ-ΣΑΚΚΟΥΛΙ-ΓΡΑΜΜΟΣ (υψοδ. 2520) με ταυτόχρονον προσπάθειαν καταλήψεως ΓΚΟΥΜΠΕΛ.
Εν τη περιπτώσει ταύτη αι εχθρικαί αντιστάσεις μεταξύ ΓΚΟΥΜΠΕΛ (Ν.0533) και ΚΟΝΤΡΑ ΠΟΛΙΓΚΑ (Ν.1539), αν υφίστανται, ν’ αγνοηθώσι τελείως (τελευταία εκκαθάρισις).
Βεβαίως η κατεύθυνσις ΤΣΑΡΝΟ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ-χωρίον ΓΡΑΜΜΟΣ-ΦΑΡΜΑΚΗ-ΚΙΑΦΑ παραμένει και ενδείκνυται.
(γ) Εις το Σχέδιον πρέπει να καθορισθή σαφώς η υποχρέωσις ταχείας κινήσεως προς ΜΠΑΡΑΝ ευθύς μετά την κατάληψιν της κορυφής ΓΡΑΜΜΟΣ (2520). Τούτο προς απαγόρευσιν διαφυγής των συμμοριτών Νοτίου ΓΡΑΜΜΟΥ προς Αλβανίαν.
(δ) Αι αποστολαί της ΧV μεραρχίας δεν πρέπει να παραμείνωσιν αι αυταί ως καθωρίσθησαν εις το αρχικόν Σχέδιον του Α΄ΣΣ. Τούτο, διότι η μεραρχία μόνη και άνευ σοβαράς υποστηρίξεως διά συμπληρωματικών μέσων δεν θα δυνηθή ν’ ανταποκριθή εις πολλάς κατευθύνσεις επιθέσεως. Μία κυρία κατεύθυνσις και μικρότεραι καλυπτικαί της κυρίας είναι αρκεταί.
(ε) Η εν προκειμένω επιχείρησις θ’ απαιτήση πολλάκις αντιμετώπισιν απροόπτων δι’ εφεδρειών. Ανάγκη συνεπώς το Α΄ΣΣ να έχη αρχήθε ισχυράς εφεδρείας.
Γενικώς ο όλος ελιγμός της επιθέσεως πρέπει ν’ αποβλέψη εις την παράκαμψιν του ορεινού και αποκρήμνου συγκροτήματος ΣΟΥΦΛΙΚΑΣ-ΣΠΑΝΟ-ΠΕΤΡΑ ΜΕΓΑΛΗ και εις την ταχείαν κατάληψιν της κορυφογραμμής ΓΡΑΜΜΟΣ-ΣΚΙΡΤΣΗ-ΚΙΑΦΑ.
Αι τροποποιήσεις του Α΄ΣΣ είναι πολύ περιληπτικαί και ως εκ τούτου το ΣΗΔΜ δεν δύναται να υπεισέλθη εις περισσοτέρας λεπτομερείας. Θα παρακολουθήσωμεν εν τούτοις τας διαταγάς και οδηγίας του ΣΣ και θα συμπληρώσωμεν τυχόν ελλείψεις.
Αντιστράτηγος Βεντήρης

Επηκολούθησεν η κατωτέρω εγκριτική διαταγή του αρχιστρατήγου :

Θ Ε Μ Α: Επιχείρησις «ΠΥΡΣΟΣ Γ΄» ΔΙ’ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ
Π Ρ Ο Σ : ΣΗΔΜ/Α1 ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Κ Ο Ι Ν.: Α΄ΣΣ/Α1-Α/ΓΕΣ-Α1/ΓΕΣ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ
ΒΣΑ-ΣΟΗΠΕ/Κλ. Επιχ. ΓΕΣ/Α1
Αρ. πρωτ. 245261
Αρ. φακ. 4009/39
ΒΣΤ 902/21.8.49

Σχετική υπ’ αριθ. 245257/18.8.49 Αρχιστρ. ΓΕΣ/Α1-ΑΑΠ 185/20.8.49 αναφορά ΣΗΔΜ.
1. Η άποψις ημών ήτο όπως ο αντικειμενικός σκοπός ΚΙΑΦΑ-ΣΚΙΡΤΣΗ-ΓΡΑΜΜΟΣ όστις αποτελεί την σπονδυλικήν στήλην της τοποθεσίας του εχθρού καταληφθή αιφνιδιαστικώς διά της δημιουργίας ισχυρού εμβόλου εν τη κατευθύνσει ΠΥΡΓΟΣ-ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ-ΤΣΟΥΜΙΑ-ΚΙΑΦΑ, αποφευγομένου κατά το δυνατόν του κατά μέτωπον αγώνος, ος τις κατ’ ανάγκην θ’ αγάγη εις τον αντικειμενικόν σκοπόν τούτον βραδύτερον και με απωλείας.
2. Η αρχική εκλογή της κατευθύνσεως ΠΥΡΓΟΣ-ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ-ΤΣΟΥΜΙΑ-ΚΙΑΦΑ υπό του Α΄ΣΣ βάσει των πρώτων αναγνωρίσεων του ΣΣ, ως κατευθύνσεως κυρίας προσπαθείας, μας εύρε συμφώνους, διότι είν’ η συντομωτέρα και αγει εις τον αντικειμενικόν σκοπόν.
3. Κατόπιν όμως των νεωτέρων εμπεριστατωμένων αναγνωρίσεων καθ’ ας το Α΄ΣΣ και η Μεραρχία Καταδρομών διαπιστώνουν ότι η κατεύθυνσις αύτη λόγω εδαφικών δυσχερειών δεν είναι συμφέρουσα, κατ’ ανάγκην η κυρία προσπάθεια δέον να εκδηλωθή εις την μετά την άνω κατεύθυνσιν εγγυτέραν προς τον αντικειμενικόν σκοπόν γενικήν κατεύθυνσιν ΤΑΜΠΟΥΡ – ΤΣΑΡΝΟ – ΚΙΑΦΑ προς την οποίαν δέον να συντρέχουν αποφασιστικώς άπασαι αι επί των παραπλεύρων κατευθύνσεων ενεργούσαι Μ.Μ. (ΧV και ΙΧ μ.).
4. Συγκεκριμμένως έχομεν να τονίσωμεν εκτός των γενικών απόψεων και συστάσεων των εκτεθεισών εις την υπ’ αρ. 245257/18.8.49 Δ/γήν μου τα κάτω:
(α) Η διά βιαίας κρούσεως προσπάθεια προς δημιουργίαν ρήγματος υπό της Ι μ. από ΤΣΑΡΝΟ μέχρι ΠΑΠΟΥΛΙ να μελετηθή λεπτομερώς και να εξασφαλισθή όπως δή ποτε η υποστήριξίς της διά του συνόλου των μέσων πυροβολικού και αεροπορίας.
Επί τούτου του αντικειμένου εφιστάται ιδιαιτέρως η προσοχή του Α΄ΣΣ.
(β) Η είσδυσις της μ. Καταδρομών εις τας καθοριζομένας κατευθύνσεις την νύκτα της Χ συν 1 προς Χ συν 2 να επιδιωχθή όπως δή ποτε και διά των διακένων τα οποία ήθελον εξευρεθή, έστω και αν ο αντικειμενικός σκοπός ΤΣΑΡΝΟ-ΠΑΠΟΥΛΙ δεν καταληφθή.
(γ) Η υποστήριξις της μεραρχίας Καταδρομών διά μέσων υποστηρίξεως πυροβολικού και αεροπορίας να τεθή εις πρώτην σειράν προτεραιότητος και να εξασφαλισθή η άνευ βραδυπορίας παρακολούθησις των φαλάγγων καταδρομών υπό των καθορισθεισών ταξιαρχιών πεζικού, έστω και αν δεν ολοκληρωθή μέχρι τότε ο αντικειμενικός σκοπός Ι μεραρχίας.
Τούτο είναι επιβεβλημένον διά να είναι δυνατή η ώθησις του υπό των Καταδρομών δημιουργηθησομένου ισχυρού εμβόλου επί της συντομωτέρας προς τον κύριον αντικειμενικόν σκοπόν ΚΙΑΦΑ αγούσης κατευθύνσεως. Εξυπονοείται ότι η εκ του πλευρού της οροθετικής γραμμής κάλυψις του εμβόλου τούτου επιβάλλεται όπως δή ποτε ν’ αναληφθή υπό μονάδων πεζικού.
(δ) Δεδομένου ότι η ΧV μ. θα ενεργήση την νύκτα της Χ προς Χ συν 1 επί της κατευθύνσεως ΠΥΡΓΟΣ – ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ – ΤΣΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ, η δε προσπάθειά της δεν αναμένεται υπό του ΣΣ να έχη άμεσον καίριον αποτέλεσμα, αλλ’ έμμεσον τοιούτον εις την κυρίαν τοιαύτην, φρόνιμον είναι να προβλεφθή, αν η ΧV Μεραρχία δεν καταλάβη τον καθορισθέντα αντικειμενικόν σκοπόν της, όπως ενισχύση από της έω της Χ συν 1 ημέρας την εις το βόρειον όριον της ενέργειαν (γειτονικόν προς Ι μ.) τεθή ο δε εις ταύτην υποθήκη όπως μη χρησιμοποιήση μίαν ταξιαρχίαν της διά να δύναται το Σώμα να την αναλάβη υπέρ της κυρίας προσπαθείας του.
Εις την περίπτωσιν καθ’ ην καταλάβη τον αντικειμενικόν σκοπόν της εις το ΣΣ εναπόκειται να εκμεταλλευθή αμέσως τούτο.
(ε) Καθ’ ότι αφορά τη ΙΧ μ. η κυρία προσπάθειά της δέον να κατευθυνθή ΦΟΥΣΙΑ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΟΝ (Ν.090324) ως και η υπ’ αριθ. 245257/18.8.49 Δ/γή μου.
5. Επαναλαμβάνω και αύθις καλή προπαρασκευή, μελετημένα σχέδια, αποφασιστικότης και προ παντός διεύθυνσις του αγώνος.
6. Περιτόν να τονισθή ότι επ’ ουδενί λόγω επιτρέπεται παραβίασις του Αλβανικού εδάφους. Καθίστανται υπεύθυνοι προς τούτο οι διοικηταί των Μ.Μ.
7. Ημέρα Χ ουχί βραδύτερον της 24 τρέχοντος.
8. Να κοινοποιηθούν και ημίν αι βάσει της παρούσης εκδοθησόμεναι συμπληρωματικαί οδηγίαι και Διαταγαί επιχειρήσεων.
Αρχιστράτηγος Α. ΠΑΠΑΓΟΣ

Βάσει ταύτης εξεδόθη η υπ’ αριθ. Α.Π. Φ. 3/36/21.VΙΙΙ.49 τελική διαταγή επιχειρήσεων «ΠΥΡΣΟΣ Γ» του Α΄ΣΣ δυνάμει της οποίας από 21.30 της 24.VΙΙΙ.49 ήρξατο η επίθεσις κατά ΓΡΑΜΜΟΥ προς εκπλήρωσιν του β΄ μέρους της επιχειρήσεως «ΠΥΡΣΟΣ». Η διαταγή αύτη Α.Π. Φ. 3/36/21.VΙΙΙ.49 αποτελεί παράρτημα της συνυποβαλλομένης με την παρούσαν εκθέσως Α΄ΣΣ υπ’ αρ. Α.Π. Φ. 16/28/14.ΙΧ.49.
Ι. Ε κ τ έ λ ε σ ι ς
α) Ανάλυσις ενεργειών
Το ΣΗΔΜ δεν θα περιγράψη την εκτέλεσιν της επιχειρήσεως, διότι το Α΄ΣΣ εν τη εκθέσει του επί της επιχειρήσεως «ΠΥΡΣΟΣ Γ» Α.Π. Φ. 16/28/14.ΙΧ.49 αναφέρεται.
Την έκθεσιν ταύτην, ως και ανωτέρω σημειούται, μεθ’ όλων των προσηρτημένων αυτή εγγράφων και σχεδιαγραμμάτων συνυποβάλλομεν τη παρούση.
Θα αναφέρωμεν μόνον ωρισμένας αναγκαιότητας ας διέκρινεν ο υποφαινόμενος κατά την σύλληψιν του ελιγμού και αίτινες διά του επιτελάρχου της Στρατιάς διεμυνήθησαν εις τον διοικητήν Α΄ΣΣ ή εν τη εξελίξει εσημείωσεν :
ι. ΄Εδει αρχήθεν ο διοικητής Α΄ΣΣ να είχεν εις χείρας του ισχυροτάτας εφεδρείας διότι :
– Αι εφεδρείαι θα έδιδον την ισχύν και δυνατότητα να τροφοδοτηθή μία οιαδήποτε επιτυχής εξέλιξις βάθους κατά την διάρκειαν των επιχειρήσεων. Δοθέντος μάλιστα ότι η διά των συνόρων κατεύθυνσις ην διέγραφεν το Σχέδιον ως τοιαύτην υπερκεράσεως του αμυντικού συγκροτήματος ΣΟΥΦΛΙΚΑ -ΚΙΑΦΑ, ήτο μακροτέρα (32 χιλιόμετρα ευθεία μέχρι ΓΡΑΜ-ΜΟΥ υψ. 2520) και δεδομένου ότι το ΣΗΔΜ επεζήτει και την ταχίστην από υψ. 2520 προς διάβασιν ΜΠΑΡΑΣ ώθησιν ισχυρών δυνάμεων, ήτο απαραίτητον να έχη το Α΄ΣΣ δυνατότητα ταχείας τροποποιήσεως της κατευθύνσεως ταύτης.
Το Α΄ΣΣ δεν εξησφάλισε τούτο αρχήθεν εξηναγκάσθη όμως εν τη εξελίξει της επιθέσεως ν’ αποσύρη εκ του αριστερού (ΧV μεραρχία) την 61 ταξιαρχίαν ην εχρησιμοποίησεν εν τη κατευθύνσει των συνόρων (υπέρ της δεξιάς πτέρυγος).
Εσημειώθη κατά την εξέλιξιν των επιχειρήσεων μία υπερβολική προσπάθεια Α΄ΣΣ (διά της Ι μεραρχίας) προς ΚΟΖΑΚΑΝ προικοδοτηθείσα μάλιστα και δι’ ισχυρών μέσων πυροβολικού και αεροπορίας. Ανεξαρτήτως του ότι κατ’ επανάληψιν απεκρούσθη η αιματηρά αυτή και πολυδάπανος προσπάθεια δεν ήτο ενδεδειγμένη. Το ΣΗΔΜ σαφώς διά της Α.Α.Π. 185/20.VΙΙΙ.49 διαταγής του καθορίζει την παράκαμψιν του ορεινού συγκροτήματος ΣΟΥΦΛΙΚΑ, ο δε ΚΟΖΑΚΑΣ οδηγεί κατ’ ευθείαν προς ΣΟΥΦΛΙΚΑΝ.
Η ενέργεια δε αύτη φαίνεται ακόμη περισσότερον ατυχής δοθέντος ότι η διά των συνόρων κατεύθυνσις γοργώς έφερε την ΙΧ μεραρχίαν προς τα σημεία ιδιαζούσης σημασίας ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ-ΓΚΟΥΜΠΕΛ-ΓΡΑΜΜΟΣ (υψοδ. 2520) τα οποία καταληφθέντα βραδύτερον επέφερον την κατάρρευσιν της όλης επί Γράμμου εχθρικής αντιστάσεως.
γ) Η VΙΙΙ μεραρχία εξηκολούθησεν ακάρπους και αιματηράς κατά ΚΑΜΕΝΙΚ επιθέσεις εις χρόνον καθ’ ον η εξέλιξις της όλης επιχειρήσεως είχε προδικάση την τύχην του ΚΑΜΕΝΙΚ και ΚΑΡΔΑΡ-ΣΤΕΝΟ.
Οι λόγοι ήσαν μάλλον γοήτρου.
Τοιαύται όμως ενέργειαι είναι απαράδεκτοι και ως εκ τούτου το ΣΗΔΜ ηναγκάσθη να εκδώση την υπ’ αρ. Α.Π. 3617/29.VΙΙΙ.49 διαταγήν προς τερματισμόν των ασκόπων επιθέσεων, προηγηθείσης και της δριμείας του Α΄ΣΣ διαταγής.
δ) Ε π έ μ β α σ ι ς ΣΗΔΜ και ΓΕΣ.
αρ. απορρ. 3416 ΣΗΔΜ 26.VΙΙΙ 1949
ώ. 8.00
αυστηρώς απόρρητος
εξαιρ. Επείγουσα
Προς
τον Αντιστράτηγον Διοικητήν Α΄ΣΣ.
Εις Τ.Σ.του
Ι. Ως ορθότατα παρετηρήσατε εις την κοινοποιηθείσάν μοι δαιταγήν σας ΙΙΙ μεραρχίαν, η καθυστέρησις της Ι ταξιαρχίας έφερεν απογοητεύσεις. Από της πτώσεως ΤΣΑΡΝΟ (Ώ. 11.30 της 25.VΙΙΙ) μέχρι λυκαυγούς σήμερον 17 ώραι καθ’ ας η Ι ταξιαρχία και ολόκληρος η ΙΙΙ μεραρχία, αδιαφορούσαι διά ενδιαμέσους αντιστάσεις, θα ώφειλον και ριψοκινδυνεύουσαι να παρακάμπουν και άνευ απωλείας χρόνου να φθάνουν εις τα υποδειχθέντα σημεία καιρίας σημασίας ως αυτήν την στιγμήν προβάλλεται το 1880 Φλάμπουρο.
Ο αρχιστράτηγος εις τας προγραμματικάς διαταγάς του έχει τούτο θέσει ως θεμέλιον. Εις την μέθοδον αυτήν οφείλονται και αι τελευταίαι θριαμβευτικαί επιτυχίαι Βίτσι.
ΙΙ. Θα είχον να συστήσω, όπως δι’ όλης της νυκτός οι επιτελείς να ωθούν, να κεντρίζουν και εξασφαλίζουν τας αποφάσεις του στρατηγού. Και εις Βίτσι όπως και εδώ σημειούνται αναφοραί ανακριβείς ή αμφίβολοι από τα διάφορα Τ.Σ.
ΙΙΙ. Η Στρατιά και το ΓΕΣ συμπίπτομεν αυτήν την στιγμήν εις το:
Δέον να σχηματισθή το ταχύτερον δυνατόν ισχυρόν έμβολον επί 1880 Φλάμπουρο η ταχεία του οποίου κατάληψις ενδιαφέρει απολύτως, ως διευκολύνουσα την ταχείαν εκμετάλλευσιν προς Σκύρτσι-Κιάφα (τελικός αντικειμενικός σκοπός Α΄ΣΣ).
Ο χρονισμός η μη ταχεία κατάληψις του 1880 Φλάμπουρο θα είχε την βλαβεράν συνέπειαν να φέρη τα επιχειρούντα στρατεύματα εις τραχείαν θέσιν και αιμορραγίαν με την καθήλωσιν προς της τοποθεσίας 2248 Γκούμπελ, 1880 Φλάμπουρο, 1845 Σκάλα, 1622 Τσαγκό Καραούλ.
Αντιστράτηγος Βεντήρης
Κοινοποίησις :
Αρχιστράτηγος
αρ. απορρ. 3564 ΣΗΔΜ 26.VΙΙΙ 1949
ώ. 8.15
αυστηρώς προσωπικόν
Αντιστράτηγον Α΄ΣΣ.
Εις Τ.Σ.του
Επί Φ. 3/119 απορρήτου :

α. Η ΙΙΙ μεραρχία εδόθη διά τον αγώνα Α΄ΣΣ από το ΓΕΣ Ευρίσκεται προ της εξορμήσεως και την στιγμήν αυτήν εις τα σπλάγχνα του Α΄ΣΣ και επομένως είναι φυσικόν να υπάγηται υπό το σχέδιον υπό τας διαταγάς και οδηγίας σας και να λαμβάνη διατάξεις κατά το σχέδιον το ιδικόν σας.
β. Είναι όμως Σώμα με ειδικάς ικανότητας και η περίπτωσις χρησιμοποιήσεως μάλλον διά διεισδύσεις, ταχίστην εκμετάλ-λευσιν οποίαν δεν δύνανται ευκόλως αι άλλαι ταξιαρχίαι. Και προς τούτο δεν πρέπει ν’ αναλίσκωνται εις επιθέσεις μετωπικάς και άλλας οργανωμένας θέσεις, ως Τε να το χρησιμοποιήσετε ή κατά ταξιαρχίας ή ως σύνολον κατά φάσιν ή φάσεις του αγώνος.
Και θα σας αποδώσουν, ως νυν έπραξαν άριστα.
γ. ΄Εχετε παράπονα; θα έχετε βεβαίως δίκαιον. Αλλά χθες απεδύθησαν με την κατάληψιν Παπούλι που εχρωματίσατε χθες νύκτα ισάξιον Τσάρνο και είχον και αιμορραγίαν εις την προσπάθειαν Ζαγάρ. Θα είναι σκόπιμον ούτε η φιλοτιμία των ταξιαρχιών να τρωθή ούτε εν τω προσώπω του αρχηγού των, ότι ουσιαστικώς παρεμερίσθη. Και εγώ αυτός δεν λησμονώ ότι σας ωμίλησα περί των αδυναμιών των χθες νύκτα.
Πάντως και προ παντός το συμφέρον της μάχης.
Αντιστράτηγος Βεντήρης
Κοινοπ.
ΓΕΣ/Α1
Α Π Ο : Αρχιστράτηγον ΓΕΣ/Α1 Ο
Π Ρ Ο Σ : ΣΗΔΜ/Α1 ————-
Κ Ο Ι Ν.: Αντιστράτηγον Κιτριλάκην 271715

Αριθ. Πρωτ. Α.Π. 232486/Φ. 4009/39 (.)
Δημιουργηθείσα ευνοϊκή κατάστασις μετά κατάληψιν ΓΚΟΥ-ΜΠΕΛ και περίσχεσιν ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ επιβάλλει έντασιν προσπαθειών πανταχόθεν προς εκμετάλλευσιν (.) Ταχεία προς τούτο κίνησις προς κορυφογραμμήν ΚΙΑΦΑ – ΓΡΑΜΜΟΥ με κύριον αντικειμενικόν σκοπόν απαγόρευσις σταθεράς εγκαταστάσεως συμμοριτών επ’ αυτής (.) Σωματική κόπωσις παραμερισθή προ διαφαινομένου αποτελέσματος (.)

Αρχιστράτηγος
Α Π Ο : ΣΗΔΜ/Α1 -ΟΘ- 292115
Π Ρ Ο Σ : Αντιστράτηγον Διοικητήν Α΄ΣΣ.
Κ Ο Ι Ν.: ΓΕΣ/Α1

Α.Π. 3617 (.) Επί Φ. 3/530 σήματος προς VΙΙΙ μεραρχίαν (.) Πολύ συνεκινήθην από το χυθέν αίμα επί Κάμενικ των φιλοτίμων στρατιωτών μας (.) Σας παρακαλώ πολύ υπ’ ευθύνη μου να σταματήση αμέσως κάθε βεβιασμένη προσπάθεια από τα συγκεντρωθέντα στρατεύματα υπό τας διαταγάς του υποστρατήγου Μπαλοδήμου (.) ΄Εχω μαζί μου τον αρχηγόν Σμήναρχον Κελαϊδήν όστις από πρωίας αύριον θα διαθέση 12 HELL και 25 SPITS ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ-ΚΟΖΑΝΗΣ (.) Κανονίσατε ενέργειαν με την ησυχίαν σας και όπως σημειώνετε πολύ σωστά χωρίς κρούσεις πεζικού (.) Μακάρι να κάθηνται εκεί οι συμμορίται έως ου η Αεροπορία και τα πυροβόλα να τους κάνουν στάχτη ως το Τσάρνο (.) Παρακαλώ μέχρι λυκαυγούς αύριον διά συντόμου σήματός σας να γνωρίζω προθέσεις σας (.)
Αντιστράτηγος Βεντήρης

VΙΙ. Σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α
Αν κατά την προπαρασκευήν της επιχειρήσεως κατά ΓΡΑΜΜΟΥ εσημειώθησαν ελλείψεις από μέρους του Α΄ΣΣ αίτινες επέδρασαν τόσον ως τε να μεταβληθή η αρχική απόφασις ελιγμού, εν τη εξελίξει της επιχειρήσεως ο διοικητής του Α΄ΣΣ παρουσίασε δεξιοτεχνίαν μάχης, σαφή αντίληψιν των εκάστοτε τακτικών καταστάσεων και ταχύτητα αποφάσεων και ενεργειών, ως τε η όλη επιχείρησις έληξε ριζικώς την εσπέραν της 29 Αυγούστου ήτοι εις διάστημα 5 ημερών.
Σημειωθήτω, ότι η απόστασις ην διήνυσαν τα τμήματα δεξιάς πτέρυγος ΙΧ μεραρχίας από της εξορμήσεως μέχρι Μπάρας είναι 45 χιλιόμετρα ήτοι κανονική πορεία 3 ημερών εις εδάφη ως το του Γράμμου.
Επραγματοποιήθη ούτω ταχίστη εκμετάλλευσις.
VΙΙΙ.΄Ο π λ α υ π ο σ τ η ρ ί ξ ε ω ς
Αι αυταί ως και εις Βίτσι εντυπώσεις επί της δράσεως.
ΙΧ. Λ ο ι π ά Σ ώ μ α τ α
Ομοίως.
Χ. Α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α
Υπήρξαν στρατηγικής σημασίας :
– Το σύνολον σχεδόν του εχθρικού εφοδιασμού εις πολεμικόν υλικόν της τοποθεσίας αντιστάσεως ΓΡΑΜΜΟΥ περιήλθεν εις χείρας ημών. Ομοίως και τα πάσης φύσεως άλλα υλικά.
– Αι εις νεκρούς, αιχμαλώτους και τραυματίας απώλειαι του εχθρού υπερβαίνουν τας 2500 μαχητών.
– Λεπτομέρειαι εις την προσηρτημένην έκθεσιν του Α΄ΣΣ.

Συνημμένα :
α) Α.Π. 245225.25.VΙΙ.49 διαταγή Αρχιστρατήγου
β) Α.Π. 245246.11.VΙΙΙ.49 διαταγή Αρχιστρατήγου
γ) Α.Π. 3460.23.VΙΙΙ.49 διαταγή Α΄ΣΣ δελτίον πληροφοριών ΣΗΔΜ μετά 2 διαγραμμάτων (οργανώσεως – διατάξεως).
δ) Α.Π.Φ. 3/35.20.VΙΙΙ.49 διαταγή Α΄ΣΣ.
ε) Α.Π. Φ.3/34.20.VΙΙΙ.49 διαταγή Α΄ΣΣ.
στ) Α.Π. 25506/19.VΙΙΙ.49 διαταγή ΙΙΙ μεραρχίας
ζ) Α.Π. Φ.16/28.14.ΙΧ.49 έκθεσις «ΠΥΡΣΟΣ» Α΄ΣΣ μετά των συνημ-μένων ταύτη.
Αντιστράτηγος Βεντήρης

Advertisements