Εκθεση Δράσεως Πολεμικής Αεροπορίας κατά τις Επιχειρήσεις ΠΥΡΣΟΣ, ΑΔΑ/10 Σεπ. 1949


ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Αποστ. : Ανωτέρα Διοίκησις Αεροπορίας
Αποδ.: Ως η Διανομή
Ημερ.: 10 Σεπτεμβρίου 1949
Στ. Φακ.: ΑΔΑ/ΑΠ/ΕΠΙΤ/Α.2392
ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’
Έχομεν την τιμήν να υποβάλωμεν συνημμένως Έκθεσιν επί της δράσεως της Αεροπορίας κατά την Επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ (ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΣ).
(Υπογραφή)
ΕΜΜ. ΚΕΛΑΪΔΗΣ
Σμήναρχος
Ανωτέρας Διοικήσεως Αεροπορίας
ΔΙΑΝΟΜΗ
Κον Αρχιστράτηγον
Κον Υπουργόν Αεροπορίας
Α.Γ.Ε.Α. – ΓΕΑ/ΑΙ
ΓΕΣ/ΑΙ – ΓΕΣ/ΑΙ/ΙΙ – ΓΕΣ/Α2
Αμερ. Αερ. Αποστολή
Βρετ. Αερ. Αποστολή
Σ.Η.Δ.Μ./ΑΙ – Α.Σ.Δ.Σ.Ε./ΑΙ
Α.Σ.Δ.Α.Ν./ΑΙ – Σ.Κ.Ε./ΑΙ
Α΄ Σ.Σ./ΑΙ – Β΄ Σ.Σ./ΑΙ – Γ΄ Σ.Σ./ΑΙ
Ι – ΙΙ – ΙΙΙ – VII – VIII – IX – X – XI – XV Μεραρχίαι
Α.Β.Σ.
Α.Β.Α.
Α.Β.Ε.
Δ.Α.Υ./Α – Δ.Α.Υ./Β – Δ.Α.Υ./Γ – Δ.Α.Υ./ΣΚΕ
Α.Ε.Α./Α΄ Σ.Σ. – Α.Ε.Α./Β΄ Σ.Σ. – Α.Ε.Α./Γ΄ Σ.Σ. – Α.Ε.Α./ΣΚΕ
Σ.Σ.Α.Σ.Ν.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΠΥΡΣΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΕΛΙΣ 1-7
ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟΝ ΣΤΑΔΙΟΝ » 7-9
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΧΑΛΚΟΣ – ΚΑΜΕΝΙΚ – ΑΡΓΥΡΟΣ » 9-14
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΠΥΡΣΟΣ » 14-27
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΠΥΡΣΟΣ Γ΄ » 28-36
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ » 37-38
ΥΛΙΚΟΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ » 38-39
ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΙΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ » 39-40
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΕΩΣ ΤΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ » 40-44
ΓΕΝΙΚΟΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ » 44-46

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’
Αον ΓΕΝΙΚΑ – ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ
Ι. Η εκκαθάρισις των περιοχών ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ και η συντριβή των εν αυταίς συμμοριτών ανετέθη εις τα Βον και Αον Σώματα Στρατού.
Την Δ/σιν και τον Συντονισμόν των ενεργειών των δύο Σωμάτων ανέλαβε το Σ.Η.Δ.Μ.
Διά Δ/γής του Αρχιστρατήγου καθωρίσθησαν αι Γενικαί Γραμμαί του Σχεδίου Επιχειρήσεων βάσει των οποίων η Στρατιά και τα Σώματα Στρατού κατέστρωσαν τα λεπτομερή σχέδια των Επιχειρήσεων ΒΙΤΣΙ-ΓΡΑΜΜΟΣ.
Η Α.Δ.Α. διά του προωθηθέντος Κλιμακίου της εις Κοζάνην παρά Σ.Η.Δ.Μ. (Τακτικόν Στρατηγείον) από 24.6.49 εις ο αυτοπροσώπως εγκατεστάθη ο υποφαινόμενος από 25.7.49 συμμετέσχεν εις τας συζητήσεις τας διεξαχθείσας διά τον καταρτισμόν των σχεδίων και καθώρισε τα Μέσα Αεροπορίας τα οποία θα εχρησιμοποιούντο διά την υποστήριξιν του Στρατού ως και τας δυνατότητας των Μέσων τούτων.
Επί πλεόν προέβη εις τας καταλλήλους ενεργείας και ωργάνωσε εγκαίρως τας απαραιτήτους ασκήσεις συνεργασίας μετά Μονάδων του Στρατού επί τω σκοπώ να καταδείξη τας δυνατότητας των Μέσων πυρών της και τας πλέον καταλλήλους μεθόδους χρησιμοποιήσεως των μέσων τούτων.
Προέβη εκ παραλλήλου εις την ανασυγκρότησιν των Μονάδων της, την εκπαίδευσιν του Προσωπικού του Σμήνους Συνεργασίας μετά Πυρ/κού και εις την οργάνωσιν και εφοδιασμόν των Αεροδρομίων Επιχειρήσεων δι’ όλων των απαραιτήτων προς εξυπηρέτησιν των συγκεντρωθησομένων διά τας Επιχιερήσεις Μέσων και Προσωπικού.
Ωργάνωσε την Ομάδα Φωτογρ. Αεροπλάνων και παρέσχεν εγκαίρως εις τον Στρατόν διά Φωτογραφικών Αναγνωρίσεων τ’ απαιτούμενα στοιχεία διά τον σχηματισμόν σαφούς αντιλήψεως περί της εκτάσεως των οργανώσεων του εχθρού και της θέσεως των Μέσων πυρός του, στοιχεία άτινα τα μέγιστα επέδρασαν εις τον καθορισμόν του ελιγμού και την επιτυχίαν των επιχειρήσεων.
Επεζήτησε την, εν συγκεντρώσει των Δ/τών των Μεραρχιών και των Επιτελείων των, ανάπτυξιν του τρόπου χρησιμοποιήσεως των Μέσων Αεροπορίας και των χρησιμοποιουμένων Μεθόδων διά την αποτελεσματικωτέραν απόδοσιν.
Τόσον προ της επιχειρήσεως του ΒΙΤΣΙ όσον και προ της επιχειρήσεως του ΓΡΑΜΜΟΥ παρά των Δ/τών των Σ. Στρατού και τη αιτήσει της Α.Δ.Α. προεκλήθη συγκέντρωσις των Διοικητών των Μεραρχιών καθ’ ην ο Α.Δ.Α. ανέπτυξε τα κάτωθι:
α) Κατά ποίον τρόπον δέον να χρησιμοποιούνται τα Μέσα Αεροπορίας διά την επίτευξιν των καλυτέρων αποτελεσμάτων.
β) Ποίαι αι βασικαί Αρχαί βάσει των οποίων θα χρησιμοποιούνται τα Μέσα.
γ) Ποίαι αι δυνατότητες των Μέσων τούτων.
δ) Ποία η αποστολή των Δ/σεων Αεροπορίας εις τα Σώματα Στρατού και των προωθουμένων Αξ/κών εις τας Μεραρχίας ως Ελεγκτών.
ε) Ποίος ο ρόλος και αι δυνατότητες των αεροπλάνων HELLDIVERS άτινα κατά την μάχην του ΓΡΑΜΜΟΥ θα ετίθεντο εις χρήσιν.
Όμοιαι συγκεντρώσεις επραγματοποιήθησαν πρωτοβουλία της Αεροπορίας και μετά των Αξ/κών Δ.Α.Υ. – Α.Σ.Α.Σ. – Επιτελών Αέρος μετά των οποίων εξητάσθησαν αι αρχαί χρησιμοποιήσεως των Μέσων και τα εκάστοτε παρατηρούμενα σφάλματα.
Προώθησε καταλλήλους – πεπειραμένους και διεπομένους από πνεύμα συνεργασίας Αξ/κούς εις τα Επιτελεία των Σωμάτων Στρατού και Μεραρχιών διά την παρακολούθησιν της Τακτικής Καταστάσεως και την δημιουργίαν των προϋποθέσων της καλής και εγκαίρου χρησιμοποιήσεως των Μέσων.
Προέβη εις την ενίσχυσιν των Αεροδρομίων Επιχειρήσεων διά των απαραιτήτων Μέσων και οργάνωσιν τούτων.
Τ’ Αεροδρόμια ΚΟΖΑΝΗΣ – ΑΡΓΟΥΣ και ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ θα εχρησιμοποιούντο ως Αεροδρόμια Επιχειρήσεων κατά τας επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ.
Ιδία εις το Αεροδρόμιον ΚΟΖΑΝΗΣ θα συνεκεντρούτο το μέγιστον των Μέσων Αεροπορίας.
Προς τούτο λήφθησαν τα κατάλληλα μέτρα:
α) Εδημιουργήθη εις το Αεροδρόμιον ΑΡΓΟΥΣ μόνιμον Απόσπασμα και εφωδιάσθη διά των απαραιτήτων Μέσων εξυπηρετήσεως μιάς Μοίρας Διώξεως και ενός Σμήνους Αναγνωρίσεως.
Εγένετο εγκατάστασις των απαραιτήτων Μέσων Διαβιβάσεων.
β) Ενισχύθη το Αεροδρόμιον ΚΟΖΑΝΗΣ διά των αναγκαιούντων Μέσων προς εξυπηρέτησιν
2 Μοιρών Διώξεως
2 Σμηνών Συνεργασίας
1 Σμήνους ΝΤΑΚΟΤΑ Βομβαρδιστικών
1 Σμήνους Μεταφορών
1 Φωτογρ. Ομάδος Αεροπλάνων
γ) Ενισχύθησαν τ’ Αεροδρόμια Επιχειρήσεων διά του Αναγκαιούντος Προσωπικού διά την εξασφάλισιν της φρουρήσεως των Αεροδρομίων.
δ) Επεζητήθη και κατασκευάσθησαν μερίμνη της Δ/σεως Μηανικού του Στρατού δάπεδα σταθμεύσεως και διάδρομοι τροχοδρομήσεως εις τ’ Αεροδρόμια ΚΟΖΑΝΗΣ και ΑΡΓΟΥΣ.
ε) Επεζητήθη και ήρχισεν η επέκτασις μερίμνη της Δ/σεως Μηχανικού του Στρατού και πρόχειρος επέκτασις του διαδρόμου προσγειώσεως του ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ.
στ) Εφωδιάσθησαν τ’ Αεροδρόμια τη αιτήσει της Α.Δ.Α. υπό του Υπουργείου Αεροπορίας διά των απαραιτήτων Μέσων προς εξυπηρέτησιν του Προσωπικού Ιπταμένου και Εδάφους.
ζ) Εξησφαλίσθη τη αιτήσει μας μερίμνη του Στρατού η στέγασις των Αξ/κών εις τον ξενώνα Αξ/κών ΚΟΖΑΝΗΣ – λόγω μη επαρκείας του επιτεταγμένου προς τον σκοπόν τούτον Ξενοδοχείου ‘‘ΟΛΥΜΠΟΝ’’.
η) Εφωδιάσθησαν τ’ Αεροδρόμια Επιχειρήσεων εγκαίρως διά των αναγκαιούντων καυσίμων και πυρομαχικών βάσει των προβλεφθεισών επιχειρήσεων.
Η Α.Δ.Α. λόγω της ελλείψεως αποθεμάτων πυρ/κών εις Ο.Π.Ε. ηναγκάσθη να χρησιμοποιή προς κάλυψιν επειγουσών αναγκών Μεταφορικά αεροπλάνα και να μεταφέρη τα υπολείμματα των πυρ/κών τα εναπομείναντα εις έτερα Αερ/μια.
ΙΙ. Αι κάτωθι επιχειρήσεις διεξήχθησαν βάσει των καταρτισθέντων Σχεδίων Επιχειρήσεων.
(1) Προπαρασκευαστικαί Επιχειρήσεις
Επιχείρησις ΧΑΛΚΟΣ – διά την κατάληψιν του υψ. 1425 Ν.170374 – την 2.3.49.
Επιχείρησις ΚΑΜΕΝΙΚ Μ.9611 διά την πίεσιν του εχθρού με σκοπόν αντιπερισπασμού την 3 και 4.8.49.
Επιχείρησις ΑΡΓΥΡΟΣ – διά την κατάληψιν του ορεινού συγκροτήματος ΤΣΑΡΝΟ – ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ Ν.1435 την 56.8.49.
Αι ανωτέρω επιχειρήσεις απέβλεπον αφ’ ενός εις την κατάληψιν επικαίρων θέσεων αίτινες θα εχρησιμοποιούντο ως βάσεις εξορμήσεως κατά την οριστικήν εκκαθάρισιν του ΓΡΑΜΜΟΥ και αφ’ ετέρου εις την παραπλάνησιν του εχθρού ως προς την κυρίαν προσπάθειαν κατά την περίοδον ταύτην.
(2) Κύριαι Επιχειρήσεις
Επιχείρησις ΒΙΤΣΙ – συνθηματικόν ΠΥΡΣΟΣ Α διά την εκκαθάρισιν της περιοχής του ΒΙΤΣΙ – ΠΡΕΣΠΩΝ και συντριβήν των εν αυτή συμμοριτών – από 10-15 Αυγούστου.
Επιχείρησις ΓΡΑΜΜΟΥ – συνθηματικόν ΠΥΡΣΟΣ Β διά την εκκαθάρισιν των Περιοχών Βορείου και Νοτίου ΓΡΑΜΜΟΥ και συντριβήν των των εν αυταίς συμμοριτών – από 25-30 Αυγούστου.
ΙΙΙ. Εις τας κάτωθι ενεργείας προέβη η Αεροπορία προ των επιχειρήσεων τούτων:
1. Ασκήσεις Συνεργασίας
Δύο ασκήσεις συνεργασίας ωργανώθησαν και εξετελέσθησαν υπό της ΑΔΑ/ΚΖ εις το Πεδίον Βολής ΔΡΕΠΑΝΟΝ (ΚΟΖΑΝΗΣ) την 14.7.49 και 29 ιδίου.
Τας ασκήσεις ταύτας παρηκολούθησαν ο Δ/τής του Σ.Η.Δ.Μ., οι Δ/ταί των Σωμάτων Στρατού και τινων Μεραρχιών ως και τα Επιτελεία τούτων.
Ομοίως Αξ/κοί των ξένων Αποστολών και οι Αξ/κοί της Αεροπορίας οίτινες θα εχρησιμοποιούντο δι’ επιχειρήσεις.
Ο σκόπος των ασκήσεων ήτο να καταδειχθή η ισχύς των Μέσων πυρός Αεροπορίας και ο τρόπος χρησιμοποιήσεως της Αεροπορίας διά την εξουδετέρωσιν μιας ωργανωμένης τοποθεσίας και ο τρόπος ενεργείας του Στρατού διά την εκμετάλλευσιν της επεμβάσεως της Αεροπορίας.
Η ωργανωμένη τοποθεσία περιελάμβανε:
μόνιμα πολ/λεία τύπου και αντοχής των πολ/λείων των συμοριτών
ναρκοπέδια
συρματόπλεγμα
Τά κάτωθι συμπεράσματα εξήχθησαν εκ των ασκήσεων τούτων:
(α) Τα μέσα πυρός Αεροπορίας θα χρησιμοποιούνται
Κατά την προπαρασκευή της επιθέσεως και
Κατά την τελευταία φάσιν της επιθέσεως.
Κατά την πρώτην φάσιν θα χρησιμοποιούνται Βόμβαι των 500 και 250 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως ή ου και εφ’ όσον τα Τμήματα ευρίσκονται εις απόστασιν μεγαλυτέρα των 500 μέτρων.
Κατά την τελευταίαν φάσιν της επιθέσεως θα χρησιμοποιούνται:
Ρουκέτται
Εμπρηστικαί Βόμβαι
Πυρ/λα – Πολ/λα
Τα δύο πρώτα μέσα θα χρησιμοποιούνται από της αποστάσεως των 500 μέτρων και μέχρις ότου τα Τμήματα πλησιάσουν εις την απόστασιν των 100 μέτρων από του αντικειμενικού σκοπού.
Κατά την τελικήν έφοδον ήτις θα ενεργήται ευθύς αμέσως ως ο στόχος ήθελε βληθή διά των εμπρηστικών βομβών θα υποστηρίζωνται τα Τμήματα διά των πυρ/λων – πολ/λων θα συνεχίζεται δε η κάλυψις των Τμημάτων μέχρι εδραιώσεως τούτων επί της καταληφθείσης τοποθεσίας.
(β) Η υποστήριξις των Τμημάτων από της αποστάσεως των 500 μέτρων μέχρι της καταλήψεως του αντικειμενικού σκοπού δέον να παρέχη συνέχειαν και πυκνότητα πυρός διά να διευκολυνθή αφ’ ενός μεν η κίνησις των Φιλίων και να εμποδισθή αφ’ ετέρου ο εχθρός να ενεργήση αντεπιθέσεις ή να προτάξη σοβαράν αντίστασιν.
(γ) Μετά την κατάληψιν του αντικειμενικού σκοπού θα συνεχίζεται η κάλυψις και θα επιζητήται εκμετάλλευσις της επιτυχίας.
(δ) Η αποτελεσματική υποστήριξις εξαρτάται κατά το πλείστον εκ της καλής λειτουργίας των Ομάδων Επαφής ήτις πρέπει οπωσδήποτε να εξασφαλίζεται.
(ε) Η μαζική χρησιμοποίησις των Μέσων Αεροπορίας επιβάλλεται επί της κατευθύνσεως της κυρίας προσπαθείας τόσον κατά το προπαρασκευαστικόν στάδιον εκ περιτροπής μετά του Πυροβολικού προς αποφυγήν ατυχημάτων όσον και κατά την τελικήν φάσιν της μάχης και την έφοδον προς κατάληψιν του αντικειμενικού σκοπού.
(στ) Βασική αρχή δέον να τηρήται τ’ αεροσκάφη υποστηρίξεως να επεμβαίνουν την κατάλληλον στιγμήν ήτοι όταν τα Τμήματα εκκινούν εκ της αποστάσεως των 500 ή 400 μέτρων προς κατάληψιν της εχθρικής τοποθεσίας και είναι εις θέσιν να εκμεταλλευθούν την επέμβασιν της Αεροπορίας.
Σαφώς καθωρίσθη επομένως ο τρόπος χρησιμοποιήσεως των Μέσων υποστηρίξεως των Τμημάτων προς εξουδετέρωσιν μιας ωργανωμένης τοποθεσίας εξεδόθησαν δε προς τούτο αι υπό στοιχεία ΑΔΑ/ΚΖ/32/ΕΠΙΤ/Α.18/3.8.49 ‘‘ΣΥΝΔΕΔΥΑΣΜΕΝΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΡΑΤΟΥ – ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ’’ οδηγίαι, κοινοποιηθείσαι εις απάσας τας Μεραρχίας, Ταξιαρχίας και τα Τάγματα τούτων.
(2) Εκπαίδευσις Προσωπικού Μοίρας HELL-DIVERS και συγκρότησις της Μοίρας.
Η εκπαίδευσις του Ιπταμένου Προσωπικού και του Προσωπικού εδάφους επί των αεροπλάνων HELL-DIVERS ήρχισε από 15.7.49.
Προς τούτο διετέθησαν:
1 αεροπλάνον διά την εκπαίδευσιν του Ιπταμένου Προσωπικού.
1 αεροπλάνον διά την εκπαίδευσιν του Προσωπικού Εδάφους.
2 Αμερικανοί Αξ/κοί ως Εκπαιδευταί ιπταμένων.
Αξ/κοί και Υπαξ/κοί Τεχνικοί Αμερικανοί διά την εκπαίδευσιν του Προσωπικού Εδάφους.
Την 5ην Αυγούστου η ατομική εκπαίδευσις των ιπταμένων (23 ιπταμένων) και η εκπαίδευσις του Τεχνικού Προσωπικού (ημερησίας επιθεωρήσεως) είχεν αποπερατωθή.
Οι χειρισταί των αεροπλάνων HELL-DIVERS μετά την ατομικήν των εκπαίδευσιν επανήλθον εις τας Μοίρας Διώξεως εις ας ανήκον και εχρησιμοποιήθησαν κατά την επιχείρησιν του ΒΙΤΣΙ εν αναμονή αφίξεως των αεροπλάνων HELL-DIVERS προς συγκρότησιν της Μοίρας.
Την 18ην Αυγούστου αφίχθησαν τ’ αεροπλάνα HELL-DIVERS και την 19ην 24 αεροπλάνα του τύπου παρεδίδοντο εις την Α.Β.Λ.
Διά των αεροπλάνων τούτων συνεκροτήθη η 336 Μοίρα από 20 Αυγούστου.
20 χειρισταί εκ των εκπαιδευθέντων συνεκεντρώθησαν εσπευσμένως εις ΛΑΡΙΣΑΝ και από 21 ήρξαντο τακτικήν εκπαίδευσιν με σκοπόν να χρησιμοποιηθούν εις τας επικειμένας επιχειρήσεις του ΓΡΑΜΜΟΥ.
Την 24ην Αυγούστου παρά τους δισταγμούς της Αμερικανικής Αποστολής και των υπαρχουσών αναμφισβητήτως τεχνικών δυσκολιών διετάχθη η χρησιμοποίησις των αεροπλάνων τούτων από της Χ ημέρας των επιχειρήσεων.
Η εμφάνισις των αεροπλάνων τούτων επί του πεδίου της Μάχης επροκάλεσεν ασυγκράτητον ενθουσιασμόν των Φιλίων Τμημάτων και κατάπτωσιν του ηθικού των συμμοριτών. Η επέμβασίς των εις την Μάχην του ΓΡΑΜΜΟΥ έσχεν αποφασιστικά αποτελέσματα και επετάχυνε την κατάρρευσιν των συμμοριτών εν τη περιοχή ταύτη.
(3) Ανασυγκρότησις Σμήνους Πυρ/κού και εκπαίδευσις του Προσωπικού του.
Κατέστη έκδηλος η ανάγκη της ανασυγκροτήσεως του Σμήνους Πυρ/κού το οποίον σπουδαίον ρόλον επρόκειτο να διαδραματίση κατά τας επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ.
Προς τούτο προέβη η Α.Δ.Α. εις τας κάτωθι ενεργείας:
(α) Ενίσχυσε το Σμήνος διά 4 χειριστών εξ ων οι τρεις διετέθησαν υπό του Υπουργείου Αεροπορίας.
Κατόπιν αιτήσεως ενισχύθη το Σμήνος και διά 4 Αξ/κών Πυρ/κού υπό της Δ/σεως Πυρ/κού οίτινες εχρησιμοποιήθησαν ως Παρατηρηταί.
(β) Ενίσχυσε το Σμήνος διά 4 εισέτι ΩΣΤΕΡ και 2 ΧΑΡΒΑΡΤ.
(γ) Συνεκέντρωσε το Σμήνος εις ΚΟΖΑΝΗΝ την 27.6.49 επί τω σκοπώ της εκπαιδεύσεως του Προσωπικού και της γενικής επιθεωρήσεως των διατιθεμένων αεροπλάνων.
Την 25.7.49 η εκπαίδευσις και η ανασυγκρότησις του Σμήνους είχεν συντελεσθή ότε και διετάχθη η μετακίνησίς του εις ΑΡΓΟΝ ΟΡΕΣΤΙΚΟΝ τεθέν διά Τακτικήν χρησιμοποίησιν εις την διάθεσιν του Πυροβολικού.
Θα υποβληθή λεπτομερής έκθεσις επί της δράσεως του Σμήνους τούτου κατά τας επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ.
Επί των ανωτέρων εξεδόθησαν αι κάτωθι Δ/γαί υπό τΑ.Δ.Α. ΑΔΑ/ΑΠ/35/7/ΕΠΙΤ/Α.1655 και ΑΔΑ/ΑΠ/35/7/ΕΠΙΤ/Α.1914.
(4) Γενικόν Σχέδιον Επιχ/σεων Αερ/ας διά την επιχ/σιν ΠΥΡΣΟΣ υπ’ αριθ. Α.Α. 438 επισυνάπτεται.
Βον ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
1) Προπαρασκευαστικόν στάδιον επιχειρήσεων ΠΥΡΣΟΣ από 15.7.49 μέχρι 9.8.49.
α) Επιδίωξις: Εν συσκέψει παρά τη Σ.Η.Δ.Μ. η ΑΔΑ/ΚΖ εισηγήθη όπως κατά το προπαρασκευαστικόν τούτο στάδιον η Αεροπορία χρησιμοποιηθή δι’ ισχυράς προσβολάς στόχων εφ’ ολοκλήρου του μετώπου και των μετόπισθεν του εχθρού με σκοπόν:
ι) Όπως παραλύσουν τα ανεφοδιαστικά του ρεύματα ημέραν τε και νύκτα διά της προσβολής των συγκοινωνιακών αρτηριών του, σταθμών εκφορτώσεως κ.λ.π.
ιι) Όπως εξαρθρώσουν το Σύστημα της Δ/σεώς του διά της προσβολής Σ.Δ., τηλεφωνικών κέντρων κ.λ.π.
ιιι) Όπως παρεμποδίσουν την ανασυγκρότησιν του διά της προσβολής εμπέδων εκπαιδεύσεως.
ιν) Όπως δυσχεράνουν τον ανεφοδιασμόν των εις τρόφιμα, πυρομαχικά και καύσιμα διά της προσβολής αποθηκών, συγκεντρώσεων κ.λ.π.
ν) Όπως κρατούν εν διαρκεί εκνευρισμώ υπό την συνεχήν απειλήν επικειμένης επιθέσεως διά της προσβολής καταυλισμών και χώρων σταθμεύσεως Μονάδων.
νι) Κατά τας τελευταίας ημέρας εντατική και ισχυρά προσβολή θέσεων Πυροβολαρχιών κα σημαντικών οχυρών άτινα προβλέπετο να είναι οι πρώτοι καταληπτέοι αντικειμενικοί σκοποί.
Εκ παραλλήλου επεζητήθη διά Φωτογραφικών Αναγνωρίσεων εφ’ ολοκλήρου του μετώπου ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΣ η παροχή πληροφοριών εις την Δ/σιν:
α) Περί της φύσεως και εκτάσεως των οργανώσεων του εχθρού.
β) Περί της διατάξεως του Πυροβολικού του.
γ) Περί της διαμορφώσεως του εδάφους και της καταστάσεως των συγκοινωνιών αυτού.
Υπό του οικείου Σώματος και του αντιστοίχου Δ.Α.Υ κατηρτίζοντο εκάστοτε προγράμματα προσβλητέων στόχων, βάσει πληροφοριών αιχμαλώτων ή παραδιδομένων ΚΣ, Αεροαναγνωρίσεων και Αεροφωτογραφιών.
β) Διατεθέντα Μέσα
Κατά το προπαρασκευαστικόν στάδιον διετέθησαν εκ του Αεροδρομίου ΚΟΖΑΝΗΣ:
14-15 ΣΠΙΤΣ
1-2 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ
2-3 Αεροσκάφη Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ)
2 Φωτογραφικά ΧΑΡΒΑΡΤ
1 Φωτογραφικόν ΟΞΦΟΡΝΤ
1 ΑΝΣΟΝ Μεταφορών
1 L 17 Μεταφορών
γ) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Έξοδοι ΣΠΙΤΣ 255
Έξοδοι ΧΑΡΒΑΡΤ 38
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 28 (Νυκτερινοί)
Φωτογραφικαί 53
Μεταφοραί
Ερρίφθησαν: Ρουκέτται 538
Βόμβαι 500 λβρ. 39
Βόμβαι 250 λβρ. 388
Βόμβαι 20 λβρ. 481
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 8
Εσπάρησαν καρφοβελόναι επί οδών.
δ) Τι επετεύχθη:
ι) Ο εχθρός ηναγκάσθη όπως απάσας τας κινήσεις οιασδήποτε φύσεως εκτελή μόνον νύκτα.
ιι) Εξηκριβωμένως κατεστράφησαν αποθήκαι πυρομαχικών και καυσιμών
ιιι) Εκρατήθησαν εν ακινησία πλέον των 10 αυτοκινήτων του και εν συνέχεια κατεστράφησαν.
ιν) Αι θέσεις των Πυροβολαρχιών του προσεβλήθησαν επιτυχώς και εξηναγκάσθη ο εχθρός να προβαίνη εις συχνάς αλλαγάς των θέσεων των Πυροβόλων του και εις ενίσχυσιν της καλύψεως.
ν) Αλλά το σημαντικώτερον ήτο ότι ο εχθρός εκ των συνεχών βομβαρδισμών ημέρας τε και νυκτός διά βομβών ακαριαίαν και μετ’ επιβραδύνσεως ευρίσκετο εις συνεχή συναγερμόν υποπτευόμενος ότι ανά πάσαν στιγμήν επίκειται εξόρμησις των πεζοπόρων Τμημάτων.
Συνεπεία τούτου ήτο η μεγάλη κόπωσις και εξάντλησις του εχθρού καθώς επίσης και η πτώσις του ηθικού του.
2) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΧΑΛΚΟΣ – ΚΑΜΕΝΙΚ – ΑΡΓΥΡΟΣ
Σχετική Διαταγή ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΔΑ/ΚΖ ΥΠ ΑΡΙΘ. 1 ΑΔΑ/ΚΖ/31/ΕΠΙΤ/Α.Α.13/30.7.49 επισυνάπτεται.
α) Επιχείρησις ΧΑΛΚΟΣ κατά την 2.8.49
ι) Σκοπός:
Κατάληψις υψ. 1425 Ν.170374
ιι) Διατεθέντα Μέσα
Εκ του Αεροδρομίου ΚΟΖΑΝΗΣ
1 Μοίρα Μαχητικών
2 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ
1 Σμήνος Αναγνωρίσεως
Εκ του Αεροδρομίου ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ
1 Σμήνος Μαχητικών
1-2 Αεροσκάφη Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ)
1 Σμήνος ΕΠΑΡ-ΑΩΠ

ιιι) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 39
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 4
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 2
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 7
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. 12
Βόμβαι 250 λβρ. 16
Βόμβαι 20 λβρ. 2
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 12
Ρουκέτται 101
Φυσίγγια 0,5 3.125
Φυσίγγια 0,20 1.350
Φυσίγγια 303 2.400
ιν) Τι επετεύχθη:
Κατά την επιχείρησιν ταύτην η Αεροπορία εχρησιμοποίησε συγκεντρωτικώς τα Μέσα της κατά την φάσιν της επιθέσεως. Εν συνεχεία μετά την κατάληψιν υψ. 1425 παρεσχέθη επί 3ωρον κάλυψις διά μικρού αριθμού αεροσκαφών προς ασφαλή εδραίωσιν των Τμημάτων, ήτοι διετέθησαν
22 Αεροσκάφη ΣΠΙΤΣ ) διά την επίθεσιν
2 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ )
17 Αεροσκάφη ΣΠΙΤΣ ) διαδοχικώς διά την εδραίωσιν καθ’
4 Αεροσκάφξ ΧΑΡΒΑΡΤ ) όλην την διάρκειαν του αγώνος.
Η Συνεργασία υπήρξεν αρίστη και τα Τμήματα εκμεταλλευόμενα πλήρως τα πυρά των αερ/φ΄ν κατέλαβον τον αντικειμενικόν των σκοπόν εντός 1.45΄ της ώρας.
Κατωτέρω παραθέτομεν απόσπασμα εκ της υπ’ αριθ. Α.Π./Φ.7/39/Τ.Σ./4.8.49 ΕΚΘΕΣΕΩΣ του Α΄ Σ.Σ. επί των παρατηρήσεων και εξαχθέντων συμπερασμάτων επί της επιχειρήσεως ‘‘ΧΑΛΚΟΣ’’.
ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
ι) Αι πλείσται των καταστροφών των πολ/λείων οφείλονται εις τας βόμβας των αεροπλάνων, αίτινες βλήθησαν συγκεντρωτικώς και επί περιωρισμένης εκτάσεως και εντός μικρού χρονικού διαστήματος.
Αι εμπρηστικαί βόμβαι εξουδετέρωνον εις ακτίνα αρκετών μέτρων τους ΚΣ λόγω της υψηλής θερμότητος και 3 πολ/λεία επί 25 εκάησαν. Εμμέσως αι βόμβαι αύται επέφερον σχετικήν ασφυξίαν, αναγκάζουσαι τον προσβαλλόμενον να εγκαταλείψη την θέσιν του.
Μεγαλύτερας καταστροφάς επί των πολ/λείων επέφερον αι βόμβαι μετ’ επιβραδύνσεως 0,07΄΄ της ώρας.
ιι) Αι ρουκέτται ήσαν λίαν ακριβείς και επροξένουν σοβαράς φθοράς βαλλόμεναι κατά δέσμας επί των πολ/λείων. Οι πολυβολισμοί των αερ/νων και φθπράς επροξένουν εις τον εχθρόν και επέδρουν επί του ηθικού του.
ιιι) Η Συνεργασία των όπλων πολύ καλή, βάσει προηγούμενης συνεργασίας και πλήρους προπαρασκευής των λεπτομερειών.
Η προπαρασκευή του Πυροβολικού, Αεροπορίας, η εξόρμησις του Πεζικού και η υποστήριξις του υπό του Πυροβολικού και Αεροπορίας, ως και η υποστήριξις της εδραιώσεως του εγένετο κατά τρόπον ικανοποιητικόν.
β) Επιχείρησις ΚΑΜΕΝΙΚ κατά την 3-4.8.49
ι) Σκοπός:
Ισχυρά πίεσις του εχθρού, βελτίωσις των θέσεων των Φιλίων Τμημάτων και ενδεχομένη κατάληψις τούτων.
ιι) Διατεθέντα Μέσα
Εκ του Αεροδρομίου ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
1 Σμήνος Μαχητικών
2 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ
1-2 Αερ/φη Αναγνωρίσεως ΧΑΡΒΑΡΤ
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ: 1 Σμήνος Μαχητικών εκ του Αεροδρομίου ΑΡΓΟΥΣ διετέθη προς ενίσχυσιν του Σμήνους ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ.
ιιι) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 54
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 6
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 6
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 2
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. 1
Βόμβαι 250 λβρ. 92
Βόμβαι 20 λβρ. –
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ –
Ρουκέτται 272
Φυσίγγια 0,20 2.400
Φυσίγγια 0,5 1.800
Φυσίγγια 303 1.200
ιν) Τι επετεύχθη:
Δεν κατελήφθησαν οι τεθέντες αντικειμενικοί σκοποί. Μόνον μερική βελτίωσις θέσεων Φιλίων Τμημάτων επετεύχθη (κατάληψις υψ. 1806).

ν) Χρησιμοποίησις Αεροπορίας
Δεν εγένετο καλή χρησιμοποίησις της Αεροπορίας.
Τα διατεθέντα Μέσα δεν εχρησιμοποιήθησαν βάσει Σχεδίου και βάσει των τεθεισών αρχών και εκδοθεισών οδηγιών. Δεν εχρησιμοποιήθησαν τα μέσα συγκεντρωτικώς επί κυρίας τινός κατευθύνσεως αλλά διεσπάρησαν και κατετρίβησαν εις αποστολάς ανακουφίσεως πιεζομένων Τμημάτων.
Λεπτομερής έκθεσις επί των παρατηρήσεων και συμπερασμάτων επί της χρησιμοποιήσεως της Αεροπορίας επισυνάπτεται με υπό στοιχεία ΑΔΑ/ΚΖ/ΕΠΙΤ/34/Α.Α.22/8.8.49.
γ) Επιχείρησις ΑΡΓΥΡΟΣ κατά την 5-6-7.8.49.
ι) Σκοπός
Κατάληψις ωχυρωμένης τοποθεσίας ΤΑΜΠΟΥΡΙ – ΤΣΑΡΝΟ Ν. 145312.
ιι) Διατεθέντα Μέσα
Εκ του Αεροδρομίου ΚΟΖΑΝΗΣ
1 Μοίρα Μαχητικών
1 Σμήνος Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ)
2 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ
Εκ του Αεροδρομίου ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ
1 Σμήνος Μαχητικών
1-2 ΧΑΡΒΑΡΤ Αναγνωρίσεως
1 Σμήνος ΕΠΑΡ – ΑΩΠ
Εκ του Αεροδομίου ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
1 Σμήνος Μαχητικών
1-2 Αερ/φη Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ)
ιιι) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 183
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 9
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 8
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 15
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. –
Βόμβαι 250 λβρ. 132
Βόμβαι 20 λβρ. 8
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 144
Ρουκέτται 422
Φυσίγγια 0,20 7.680
Φυσίγγια 0,5 5.760
Φυσίγγια 303 4.000

ιν) Τι επετεύχθη:
Κατά την 5.8.49 υπεστηρίχθησαν προσπάθειαι Φ.Τ. ενεργησάντων διαδοχικώς κατά:
ΚΑΨΑΛΙΑ Ν.185310
ΘΕΟΔΩΡΟΥ Ν.176303
ΛΕΙΒΑΔΙΑ ΤΟΥΧΟΥΛΗΣ
ΤΑΜΠΟΥΡΙ Ν.165294
Άπαντες οι αντικειμενικοί σκοποί κατελήφθησαν.
Εγένετο συγκεντρωτική χρησιμοποίησις των Μέσων της Αεροπορίας προς υποστήριξιν της προσπαθείας των Φιλίων Τμημάτων προς κατάληψιν των τεθέντων αντικειμενικών σκοπών οίτινες είχον κλι,ακωθεί χρονικώς.
Κατά την 6.8.49: Από πρωίας ανελήφθη προσπάθεια καταλήψεως ΑΝΩΝΥΜΟΥ Ν.159308 τη υποστηρίξει 16 ΣΠΙΤΣ (8 με ρουκέττας – 8 με βόμβας εμπρηστικάς).
Όταν τ’ αεροσκάφη αφίχθησαν άνωθεν στόχου επεκράτησε σύγχυσις εξ αιτίας των Ομάδων Επαφής της Ι Μεραρχίας και του Πυροβολικού αίτινες ωμίλουν συγχρόνως και έδιδον αντικρουομένας πληροφορίας. Μία Ο.Ε. μετέδωσεν την ανακριβήν πληροφορίαν ότι το ΑΝΩΝΥΜΟΝ κατελήφθη και η προσβολή των αερ/φων να στραφή κατά ΤΣΑΡΝΟ, μετ’ ολίγον ετέρα Ο.Ε. διέψευσεν την κατάληψιν του ΑΝΩΝΥΜΟΥ και εζήτησε προσβολήν επ’ αυτού. Αποτέλεσμα των ανωτέρω υπήρξε τα πλείστα των αεροσκαφών να προσβάλουν ελάχιστα το ΑΝΩΝΥΜΟΝ. Τα Τμήματα μετά 2ωρον αγώνα κετέλαβον το ανωτέρω ΑΝΩΝΥΜΟΝ.
Τας πρώτας απογευματινάς ώρας 16.05 υπεστηρίχθη διά 14 ΣΠΙΤΣ (6 εμπρηστικά – 4 ρουκεττοβόλα – 4 με βόμβας) η προσπάθεια κατά ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΤΣΑΡΝΟ Ν.159308 δεν ηδυνήθησαν όμως να καταλάβωσι τούτο βαλλόμενα εκ τριών κατευθύνσεων. Τελευταία προσπάθεια εγένετο την 19.00 ώραν εναντίον του αυτού αντικειμενικού σκοπού υπεστηρίχθη υπό 1 ΝΤΑΚΟΤΑ και 16 ΣΠΙΤΣ (6 εμπρηστικά – 4 ρουκεττοβόλα – 4 με βόμβας) και επέτυχεν.
Ήτοι κατά την ημέραν ταύτην εγένοντο 3 μαζικαί έξοδοι της Αεροπορίας.

1) 2 ΝΤΑΚΟΤΑ Προς κατάληψιν
16 ΣΠΙΤΣ ΑΝΩΝΥΜΟΥ Ν.159308.
Κατάληψις επετεύχθη.
2) 14 ΣΠΙΤΣ 4 με βομβ. 250 λβρ. Προσπάθεια κατά
4 με ρουκέττας ΑΝΩΝΥΜΟΥ
6 με εμπρηστικάς ΤΣΑΡΝΟ Ν.159308.
Δεν επετεύχθη η κατάληψις.
3) 1 ΝΤΑΚΟΤΑ Νέα προσπάθεια κατά
16 ΣΠΙΤΣ 4 με βομβ. 250 λβρ. ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΤΣΑΡΝΟ
4 με ρουκέττας Ν.159308. Επετεύχθη η
6 με εμπρηστικάς κατάληψις τούτου.

Κατά την 7.8.49 από πρωίας εγένετο προσπάθεια καταλήψεως ΤΣΑΡΝΟ Ν.145312. Τμήματα απείχον απ’ αυτού 100-150 μέτρα. Υπεστηρίχθη επίθεσις του Πεζικού παρά τας δυσμενείς καιρικάς συνθήκας (Υ.Β.Ν. 2000΄) διά 14 ΣΠΙΤΣ (10 εμπρηστικά – 4 απλά). Εγένετο πλήρης εκματάλλευσις των πυρών των αερ/φών και το υψ. ΤΣΑΡΝΟ κατελήφθη ταχέως.
Οι ΚΣ ενήργησαν αντεπίθεσιν μετά 1,30΄ της ώρας και ανεκατέλαβον το ΤΣΑΡΝΟ. Χαμηλή νέφωσις δεν επέτρεπε χρησιμοποίησιν Αεροπορίας.
Την 15.30 ώραν εγένετο νέα προσπάθεια υποστηριχθείσα υπό 18 ΣΠΙΤΣ (4 με βόμβας – 4 με ρουκέττας – 10 με ΝΑΠΑΛΜ). Τα Τμήματα εκμεταλλευθέντα και πάλιν τα πυρά της Αεροπορίας κατέλαβον το υψ. ΤΣΑΡΝΟ. Μετ’ ολίγον όμως απώλεσαν εκ νέου τούτο καμφθέντα υπό εκπεμφθείσης ισχυροτάτης αντεπιθέσως του εχθρού.
Την 17.50 ώραν εγένετο νέα προσπάθεια εναντίον του ΤΣΑΡΝΟ υποστηριχθείσα υπό 14 ΣΠΙΤΣ. Δεν επέτυχον ολκλήρωσιν καταλήψεώς του. Το ήμισυ της ωργανωμένης τοποθεσίας ΤΣΑΡΝΟ κατείχετο υπό των ημετέρων και το έτερον ήμισυ υπό των ΚΣ. Παρητήθησαν περαιτέρω προσπαθείας και κατά την διάρκεια της νυκτός απεσύρθησαν Ανατολικώτερον επί του ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΤΑΜΠΟΥΡΙ. Εγνώσθη ότι 2 Ταξιαρχίαι ΚΣ υπερήσπιζον το ΤΣΑΡΝΟ και ότι εφονεύθηασν επ’ αυτού αμφότεροι οι Δ/ταί των Ταξιαρχιών.
Από της επομένης πρωίας ετίθετο εις διάθεσιν Β΄ Σ.Σ.
Επί των ανωτέρω επιχειρήσεων ΧΑΛΚΟΣ – ΚΑΜΕΝΙΚ – ΑΡΓΥΡΟΣ εξεδόθησαν αι υπό στοιχεία ΑΔΑ/ΚΖ/ΕΠΙΤ/34/Α.Α.22/8.8.49 ‘‘Παρατηρήσεις και συμπεράσματα επί της χρησιμοποιήσεως της Αεροπορίας’’ αίτινες επισυνάπτονται.
3) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΠΥΡΣΟΣ (Από 10.8.49 με 16.8.49)
Σχετική Δ/γή Επιχ/σεων υπ’ αριθ. 2 ΑΔΑ/ΚΖ/31/ΕΠΙΤ/Α.Α.19/ 3.8.49.
ι) Σκοπός
Εκκαθάρισις της ωργανωμένης τοποθεσίας του ΒΙΤΣΙ και καταστροφή των εν αυτή ΚΣ δυνάμεων.
ιι) Αποστολαί Β΄ Σ. Στρατού
Αιφνιδιατική νυκτερινή διείσδυσις με κυρίαν προσπάθειαν εκ της κατευθύνσεως ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΛΕΣΙΤΣ και εκ της κατευθύνσεως ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΜΠΑΡΟ. Ταχεία κατάληψις δι’ ισχυρών δυνάμεων της κορυφογραμμής ΜΠΑΡΟ – ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ και των υψωμάτων ΠΟΛΕΝΑΤΑ, ΡΟΤΟ.
Ισχυρά και αποφασιστική κρούσις εκδηλωθησομένη άμα τη έω προς κατάληψιν των υψωμάτων ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΝΤΖΑ, υψ. 1918, 8 – 1807, διεύρυνσιν του ρήγματος και σταθεράν κάλυψιν του δεξιού της κυρίας προσπαθείας. Υποβοήθησις της καταλήψεως του υψ. 1807, 1918,8 εκ ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ.
Ως δευτερεύουσα προσπάθεια και κυρίως εν τη κατευθύνσει ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗ προς αποκοπήν της αρτηρίας της ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ και απαγόρευσιν διαφυγής του εχθρού εις ΑΛΒΑΝΙΑΝ διά ταύτης και ει δυνατόν, διά των ημιονικών μέχρι Λίμνης ΜΙΚΡΑΣ ΠΡΕΣΠΑΣ.
ιιι) Τρόπος ενεργείας
1) Η διάσπασις της εχθρικής τοποθεσίας εις το Κέντρον και η κατάληψις της τοποθεσίας ΤΣΟΥΚΑ, ΛΕΣΙΤΣ, ΜΠΑΡΟ θα λάβη χώραν ως ακολούθως. Προ της γενικής επιθέσεως (Χ-1 ημέραν) κατάληψις του Συγκροτήματος ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ Ν.5062 και του τοιούτου 1685 Ν.523613 προς τον σκοπόν της δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών εξορμήσεως εκείθεν.
2) Κατά την νύκτα της Χ-1 προς Χ διείσδυσις και ισχυραί ενέργειαι επί των κατευθύνσεων:
ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ – ΠΟΛΕΝΑΤΑ – ΛΕΣΙΤΣ προς κατάληψιν ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ.
ΜΠΙΚΟΒΙΚ – ΡΟΤΟ – ΜΠΑΡΟ – υψ. 1709 (Ν.4360) προς κατάληψιν αρχικώς ΡΟΤΟ και εν συνεχεία της γραμμής ΓΙΑΜΜΑΤΑ – ΜΠΑΡΟ υψ. 1709.
3) Μετά την κατάληψιν της γραμμής ΤΣΟΥΚΑ – ΛΕΣΙΤΣ – ΜΠΑΡΟ – ΓΙΑΜΜΑΤΑ ταχεία και άνευ απωλείας χρόνου προώθησις επί των κατευθύνσεων ΛΕΣΙΤΣ – ΜΙΣΟΔΑΓΙΣΤΑ – ΛΑΙΜΟΣ ΠΡΕΣΠΩΝ και ΜΠΑΡΟ – ΒΑΡΜΠΑ – ΚΟΡΜΠΕΣΙ και προς ΜΠΟΥΤΣΙ.
ιν) Διατεθείσαι Δυνάμεις εις Β΄ΣΣ.
4 Μεραρχίαι (ΙΙ – ΧΙ – Χ – ΙΧ) και η
ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών
Έν Σύνταγμα Αρμάτων
Τρία Συντάγματα Πεδινού Πυροβολικού
Μία Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού
Δύο και ημίσειαι Μοίραι Μέσου Πυροβολικού
Πέντε Μοίραι Ορειβατικού Πυροβολικού.
ν) Αεροπορία – Διατεθέντα Μέσα
Εκ του Αεροδρομίου ΚΟΖΑΝΗΣ
2 Μοίραι Μαχητικών
1 Σμήνος Βονβαρδιστικών ΝΤΑΚΟΤΑ ηλαττωμένης δυνάμεως (3-4 Αεροσκάφη)
Ομάς Φωτογραφικών Αεροσκαφών
Σμήνος Αναγνωρίσεως
1-2 Αεροσκάφη Μεταφορών ΑΝΣΟΝ
1 Αεροσκάφος L17
Εκ του Αεροδρομίου ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ
1 Μοίρα Μαχητικών
1 Σμήνος Αναγνωρίσεως ηλαττωμένης δυνάμεως (3-4 αερ/φη)
1 Σμήνος ΕΠΑΡ – ΑΩΠ κατανεμόμενον μεταξύ Αεροδρομίων ΑΡΓΟΥΣ – ΦΛΩΡΙΝΗΣ.
2 Αεροσκάφη L17 δι’ ανάγκας Επιτελείων Α΄ & Β΄ Σ.Σ.
Εκ των Αεροδρομίων ΣΕΔΕΣ – ΛΑΡΙΣΗΣ – ΕΛΕΥΣΙΝΟΣ Αεροπλάνα Ρίψεων κατανεμόμενα ως κάτωθι:
3-4 Α.Β.Λ.
2 Α.Β.Σ. υπόλοιπα εις Α.Β.Ε.
Υγειονομικόν ΑΝΣΟΝ και τοιούτον Μεταφορών εις Α.Β.Λ.
νι) Αποστολή Αεροπορίας
Α΄ Κατά την Χ ημέραν ήτοι 10.8.49
α) Υποστήριξις της προσπαθείας των ενεργούντων Τμημάτων του Στρατού δι’ όλων των Μέσων της Αεροπορίας προς την κατεύθυνσιν ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ (προπαρασκευαστικόν στάδιον και τελευταία φάσις της επιθέσεως) και υψ. 1685 (προπαρασκευαστικόν στάδιον).
β) Η υποστήριξις θα παρέχεται μέχρι καταλήψεως του αντικειμενικού σκοπού και εδραιώσεως των Τμημάτων.
γ) Εξουδετέρωσις εχθρικών Πυροβολαρχιών αίτινες θα εκδηλωθούν εις την περιοχήν εις ην δεν θα δύναται λόγω επεμβάσεως της Αεροπορίας να βάλη το Πυροβολικόν.
δ) Συνεχής επιτήρησις της περιοχής προς παρακολούθησιν εξελίξεως της μάχης και των εχθρικών κινήσεων.
ε) Εξάρθρωσις Δ/σεως του εχθρού.
Δράσις της Αεροπορίας κατά την Χ ημέραν
1) Άμα τη προσβολή των:
ι) Σ.Δ. 102 ΚΣ Ταξ/χίας Ν.495586
ιι) Σ.Δ. ΧΙ ΚΣ Μεραρχίας Ν.416591) διά 3 NTAKOTA
ιιι) Παρατηρητηρίου ΧΙ ΚΣ Μερ/χίας ΛΕΣΙΤΣ
ιν) Τηλεφωνικού Κέντρου πλησίον ΠΡΕΣΠΩΝ διά 4 ΣΠΙΤΣ (Ρουκέτται).
Άπασαι προσβολαί βάσει υπαρχουσών πληροφοριών και φωτογραφιών.
2) Προπαρασκευή επιθέσεως
ι) Προσβολή διά 20 ΣΠΙΤΣ μετά βομβών 250 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως των 11΄΄ και 0,14΄΄ και διά 1 ΝΤΑΚΟΤΑ με 7 βόμβας των 500 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως 0,14΄΄ και 11΄΄ κατά ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ μεταξύ 06.30 έως 07.30.
ιι) Προσβολή διά 12 ΣΠΙΤΣ μετά βομβών 250 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως των 0,14΄΄ και 11΄΄ και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ με βόμβας 500 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως των 0,14΄΄ και 11΄΄ κατά υψ. 1685 μεταξύ 06.30 και 07.30.
3) Επίθεσις την 10.30 ώραν
ι) 32 ΣΠΙΤΣ (16 Ρουκετοβόλλα και 16 Εμπρηστικά) ευρίσκοντο άνωθεν του στόχου την 10.30 ώραν προς υποστήριξιν της τελικής φάσεως της επιθέσεως του Πεζικού προς κατάληψιν της ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ. Λόγω απροβλέπτων δυσχερειών το Πεζικόν εβράδυνε να εξορμήση και τα αερ/φη ανέμενον επί 30 λεπτά ίνα το Πυροβολικόν άρη την προπαρασκευαστικήν βολήν το δε Πεζικό προσεγγίση εις την απόστασιν της τελικής φάσεως της επιθέσεως.
Την 11.00 τ’ αεροσκάφη επετέθησαν διά βολών ρουκεττών ενώ το Πεζικόν καλυοτόμενον υπό των ανωτέρω πυρών προσήγγιζε προς τον αντικειμενικόν του σκοπόν.
Την 11.20 τα 16 ΣΠΙΤΣ έρριψαν τας εμπρηστικάς βόμβας ΝΑΠΑΛΜ και εκάλυψαν διά φλογών και καπνών ολόκληρον την ωργανωμένην τοποθεσίαν του εχθρού.
Αμέσως κατόπιν τα προχωρούντα Τμήματα ενήργησαν την τελικήν των έφοδον και κατέλαβον την εχθρικήν τοποθεσίαν.
ιι) Επηκολούθησε κάλυψις προς εδραίωσιν των Τμημάτων διά διαδοχικώς τετράδων ή δυάδων υπό 12 ΣΠΙΤΣ με ρουκέττας από 11.30 μέχρι 14.00.
ιιι) Καθ’ όλην την διάρκειαν της προπαρασκευής της επιθέσεως και της εδραιώσεως 16 ΣΠΙΤΣ με ρουκέττας εις διαδοχικάς δυάδας και 8 ΝΤΑΚΟΤΑ με βόμβας 250 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως εκάλυπτον την πέριξ περιοχήν προσβάλλοντα πάσαν εκδηλουμένην εχθρικήν Πυροβολαρχίαν.
ιν) Την 16.00 16 ΣΠΙΤΣ (8 ρουκετοβόλλα – 8 εμπρηστικά) επετέθησαν κατά ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ ΙΙ προς υποστήριξιν Τμημάτων τα οποία θα ενήργουν προς κατάληψιν ταύτης.
Εγνώσθη αργότερον ότι η ανωτέρω προσβολή εζητήθη επί τω σκοπώ εξαρθρώσεως της ανωτέρω τοποθεσίας και ματαιώσεως πάσης εκείθεν απειλής.
Έτεραι 3 τετράδες ΣΠΙΤΣ προσέβαλον εν συνεχεία την ΠΟΛΕΝΑΤΑ ΙΙ ενώ 3 διαδοχικαί δυάδες διετέθησαν διά βολάς αντιπυροβολικού.
ν) Καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας Αναγνωριστικά Αεροσκάφη υπερίπταντο του πεδίου της μάχης. Εγένοντο έξοδοι 9.
νι) Επ’ ωφελείας Πυροβολικού προς επισήμανσιν εχθρικών Πυροβολαρχιών, επιτήρησιν του τομέως και προσαρμογήν βολής Φιλίου Πυροβολικού εγένοντο ΙΙ έξοδοι του Σμήνους ΕΠΑΡ – ΑΩΠ.
4) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 130
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 9
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 14
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 11
Σύνολον 164
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ 14
Βόμβαι 250 λβρ 243
Βόμβαι 20 λβρ. 56
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 44
Ρουκέτται 26
Φυσίγγια 0,20 3.350
Φυσίγγια 0,5 7.350
Φυσίγγια 303 1.200
5) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
ΠΟΛΕΝΑΤΑ Ι και υψ. 1685 κατελήφθησαν.
Η ενέργεια βαθύτερον δεν εσημείωσε σοβαράν πρόοδον.
Το κατακτηθέν έδαφος διετηρήθη σταθερώς.
Και μετά τη … της ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ Ι ο αγώνας εξηκολούθησε του εχθρού επιδιώξαντος την επανάκτησίν της δι’ αντεπιθέσεων.
Η Αεροπορία υπεστήριξε τον εκ του συστάδην αγώνα του Πεζικού και τελικώς ο εχθρός εξηναγκάσθη εις υποχώρησιν.
Ταυτοχρόνως διά 8 εξόδων ΣΠΙΤΣ και 8 εξόδων ΝΤΑΚΟΤΑ καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας εγένοντο προσβολαί αντιπυροβολικού εις τον … και …εξουδετέρωσις εχρικών Πυροβολαρχιών και μείωσις εις το ελάχιστον της δράσεως πυρών αντιπροπαρασκευής του εχθρικού Πυρ/κού.
6) Παρατηρηθέντα σφάλματα Συνεργασίας Στρατού – Αεροπορίας κατά την ημέραν ταύτην.
Όταν την 10.00 ο σχηματισμός των 32 αεροσκαφών απεγειώθη ελήφθη σήμα της 22 Ταξ/χίας περί αναβολής επί 2ωρον της αιτουμένης Αεροπορικής υποστηρίξεως. Δεν ήτο δυνατόν τ’ αεροσκάφη να προσγειωθώσι μετά του φόρτου των πυρομαχικών των και αφίχθησαν άνωθεν της περιοχής ότε η ενεργούσα Ταξιαρχία εζήτησε ½ ώραν αναμονήν των αεροσκαφών εν τω αέρι ίνα δυνηθή να επισπεύση τας προετοιμασίας της και εξορμήση. Το ανωτέρω σφάλμα ηδύνατο να έχη ως συνέπεια είτε την επί ματαίω επέμβασιν της Αεροπορίας, είτε την μη εν ευθέτω χρόνω επανάληψιν της Αεροπορικής υποστηρίξεως. Αφ’ ετέρου η αναμονή των αεροσκαφών άνωθεν του στόχου εγκυμονεί κινδύνους, προκαλεί κόπωσιν και εκνευρισμόν εις τα πληρώματα και περιορίζει τον χρόνον παραμονής των αεροσκαφών άνωθεν του στόχου επ’ ωφελεία των προχωρούντων Τμημάτων.
ΣΗΜ.: Επισυνάπτεται η υπό Στ. ΑΔΑ /ΚΖ/34/ ΕΠΙΤ/Α.Α.28/ 19.8.49 Διαταγή ΑΔΑ/ΚΖ περί παρατηρηθέντων σφαλμάτων.
Β΄ Κατά την Χ+1 ημέραν ήτοι την 11.8.49
Κατά την διάρκειαν της νυκτός της Χ προς Χ+1 Τμήματα Καταδρομών ακολουθούμενα υπό πεζοπόρων τοιούτων εισέδυσαν συμφώνως τω Σχεδίω εκ της κατευθύνσεως ΚΟΥΚΟΥΛΘΟΥΡΙΑ προς ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ και εκ του ΜΠΙΚΟΒΙΚ προς ΜΠΑΡΟ. Την πρωίαν ευρέθησαν επί της κορυφογραμμής ΤΣΟΥΚΑΣ – ΛΕΣΙΤΣ αφ’ ενός και επί ΜΠΑΡΟ αφ’ ετέρου.
1) Δράσις της Αεροπορίας
Εζητήθη υποστήριξις κατά ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑΣ.
Απεστάλησαν 15 ΣΠΙΤΣ (8 ρουκεττοβόλα – 7 εμπρηστικά).
Άμα τη αφίξει των αεροσκαφών άνωθεν ΛΕΣΙΤΣ η Ο.Ε. έδωσε την εσφαλμένην πληροφορίαν ότι το ΛΕΣΙΤΣ κατελήφθη και παρείχετο η οδηγία να προσβάλωσι ΤΣΟΥΚΑΝ όπερ και εγένετο. Η ΤΣΟΥΚΑ κατελήφθη, η κατάστασις όμως εις ΛΕΣΙΤΣ ήτο λίαν συγκεχυμένη. Το Γραφείον Επιχειρήσεων Αερ/μίου ΚΟΖΑΝΗΣ δεν είχε πληροφορίας περί της κρατούσης εκεί Τακτικής καταστάσεως. Αερ/φη Αναγνωρίσεως δεν παρετήρουν κίνησιν επί ΛΕΣΙΤΣ, υπήρχε δε πλαίσιον εγκαταλελειμένον 150 μ. Β.Α. υψοδείκτου ΛΕΣΙΤΣ. Επανελήφθη επίθεσις κατά ΛΕΣΙΤΣ την 09.30 υποστηριχθείσα υπό 20 ΣΠΙΤΣ (12 ρουκετοβόλα – 8 ΝΑΠΑΛΜ) πλην όμως η κατάληψίς του δεν επετεύχθη.
Την 13.00 ώραν επανελήφθη διά τρίτην φοράν επίθεσις κατά ΛΕΣΙΤΣ υποστηριχθείσα διά 16 ΣΠΙΤΣ (8 ρουκεττοβόλα – 8 ΝΑΠΑΛΜ) αλλά και πάλιν δεν κατελήφθη.
Κατά τας απογευματινάς ώρας σχηματισμός εκ 12 ΣΠΙΤΣ την 15.30 και έτερος εκ 4 ΣΠΙΤΣ την 18.30 προσέβαλον διά ρουκεττών και πάλιν τας οργανώσεις της κορυφής ΛΕΣΙΤΣ.
Εγνώσθη βραδύτερον ότι Τμήματα ενεργούντα προς κατάληψιν ΛΕΣΙΤΣ είχον καθηλωθή εις προκεχωρημένας αντιστάσεις Β.Α. υψοδείκτου ΛΕΣΙΤΣ εντός δασώδους περιοχής. Η πληροφορία αύτη δεν εδόθη εις πληρώματα αεροσκαφών, ουδέ εγένετο κατάδειξίς τις εις το σημείον τούτο.
Επί πλέον υπήρχε εις την ανωτέρω θέσιν εγκαταλελειμένον πλαίσιον γεγονός όπερ έδιδε την εντύπωσιν εις τους χειριστάς ότι Φίλια Τμήματα κατείχον τον χώρον τούτον.
Από πρωίας μέχρι νυκτός διετέθησαν 42 έξοδοι ΣΠΙΤΣ και 10 ΝΤΑΚΟΤΑ κατά διαδοχικούς χρόνους και προσεβλήθησαν θέσεις Πυροβολαρχιών εις περιοχήν ΒΙΓΛΑΣ – ΛΟΥΝΤΖΑΣ, ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΙ, ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ ως και ωργανωμέναι τοποθεσίαι εις περιοχήν υψ. 1807, 1918,8 και ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΙ προς κάλυψιν του δεξιού των εν ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ ευρισκομένων Φιλίων Τμημάτων από πάσης εκείθεν αντεπιθετικής ενεργείας του εχθρού.
Ωσαύτως προσεβλήθησαν χώροι συγκεντρώσεως ΚΣ και εφεδρειών αυτών, μεταγωγικά και αυτοκίνητα επί των οδικών αρτηριών ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ – ΒΑΤΟΧΩΡΙΟΥ – ΑΥΧΗΝ ΠΡΕΒΟΛ.
Διά 10 Αναγνωριστικών ΧΑΡΒΑΡΤ καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας εγένετο επιτήρησις του πεδίου της μάχης προς διαπίστωσιν των θέσεων των ημετέρων, των κινήσεων του εχθρού, υπόδειξιν εις υπεριπτάμενα ανακαλυπτομένων συγκεντρώσεων, φαλάγγων εκ μεταγωγικών και κυκλοφορούντων αυτοκινήτων επί των οδικών αρτηριών της περιοχής.
Την 19.20 3 ΝΤΑΚΟΤΑ καλυπτόμενα υπό 4 ΣΠΙΤΣ έρριψαν 60 αλεξιπτωτιστάς – ανδρείκελα εις περιοχήν Δ. χωρίου ΣΦΗΚΑ. Κατά τας απογευματινάς ώρας 5 Βομβαρδιστικά ΝΤΑΚΟΤΑ διέσπειραν βόμβας των 250 λιβρών μετ’ επιβραδύνσεως 5 λεπτών, 1 ώρας, 6 ωρών, 12 ωρών, εις τμήμα οδού επί της διαβάσεως ΛΑΙΜΟΥ και ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ κατά τρόπον ώστε καθ’ όλην την διάρκειαν της νυκτός να εκρήγνυνται βόμβαι επί των ανωτέρω διαβάσεων προς παρεμπόδισιν της ελευθέρας κυκλοφορίας του εχθρού διά των εν λόγω διαβάσεων.
Ωσαύτως 2 ΧΑΡΒΑΡΤ ενέσπειραν καρφοβελόνας εις τους ανωτέρω χώρους προς τον αυτόν σκοπόν.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 12
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 113
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 15
Φωτογραφικαί Αναγνωρίσεις 2
Ρίψεις αλεξιπτωτιστών 3
ΕΠΑΡ – ΑΩΠ 8
Σύνολον 153
3) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
Κατάληψις ΤΣΟΥΚΑΣ
Εξάρθρωσις οργανώσεων και φθοραί εις ΛΕΣΙΤΣ
Εξουδετέρωσις εχθρικών Πυροβολαρχιών
Εξουδετέρωσις πάσης απειλής του δεξιού των εν ΤΣΟΥΚΑ ημετέρων από της κατευθύνσεως ΒΙΓΛΑΣ, ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΙ, υψ. 1807.
Καταστροφή οχημάτων επί των οδικών αρτηριών.
Φθορά εις φάλαγγας μεταγωγικών και ΚΣ.
Πατακώλυσις κυκλοφορίας του εχθρού εις διαβάσεις ΛΑΙΜΟΥ και ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ.
Κίνησις εφεδρικών Τμημάτων προς την περιοχήν πτώσεως των αλεξιπτωτιστών.
4) Παρατηρηθέντα σφάλματα Συνεργασίας Στρατού – Αεροπορίας κατά την ημέραν ταύτην.
α) Ανακριβείς πληροφορίαι ότι κατελήφθησαν το ΛΕΣΙΤΣ, το ΡΟΤΟ και η ΓΙΑΜΜΑΤΑ.
β) Οι Α.Σ.Α. των Ο.Ε. Ταξιαρχιών δεν έδιδον συχνάκις ως ώφειλον εις Α.Ε.Α./Β΄ Σ.Σ. Δελτίον Τακτικής Καταστάσεως. Δεν εγνώριζον την κρατούσαν κατάστασιν εις τον τομέα της Ταξιαρχίας των ίνα πληροφορούν περί τούτου τα υπεριπτάμενα αεροσκάφη.
ΣΗΜ.: Λεπτομερείς παρατηρήσεις επισυνάπτονται εις την υπό Στ. ΑΔΑ/ΚΖ/34/ΕΠΙΤ/Α.Α.28/19.8.49 Διαταγήν Α.Δ.Α.
Γ΄ Κατά την Χ+2 ημέραν ήτοι την 12.8.49
Κατά την διάρκειαν της νυκτός της Χ+1 προς Χ+2 οι ΚΣ εγκατέλειψαν το ΛΕΣΙΤΣ, η δε ΙΧ Μεραρχία διά νυκτερινής ενεργείας κατά μήκος των Αλβανικών συνόρων προεσεπάθησε να αχθή εις ορόσημον ΣΜΑΡΔΕΣΙ ίνα αποκόψη την οδικήν αρτηρίαν της ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ. Δεν επέτυχε τούτο καθηλωθείσα Ν. οροσήμου ΣΜΑΡΔΕΣΙ ένθα και εβάλετο σφοδρώς υπό Πυροβολικού και υπό Αλβανικού εδάφους και εκ της περιοχής ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ.
Η ΧΙ Μεραρχία και η ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών μετά την ολοκλήρωσιν της εδραιώσεως των επί της γραμμής ΛΕΣΙΤΣ – ΤΣΟΥΚΑ έθεσαν ως αντικειμενικούς των σκοπούς, η μεν ΧΙ Μεραρχία τον ΑΥΧΕΝΑ ΠΡΕΒΟΛ και εν συνεχεία τον ΛΑΙΜΟΝ ΠΡΕΣΠΩΝ, η δε ΙΙΙ ακολουθουμένη υπό της Χ την ΒΑΡΜΠΑ.
1) Δράσις της Αεροπορίας
Τη αιτήσει ΙΧ Μεραρχίας υπεστηρίχθη διά 4 ΣΠΙΤΣ η κατάληψις υψ. 1130 (ΚΡΕΝΤΑ).
Τη αιτήσει Φ.Τ. και κατόπιν εναερίου παρατηρήσεως διετέθησαν 16 ΣΠΙΤΣ και 4 ΝΤΑΚΟΤΑ διά προσβολήν εχθρικών Πυροβολαρχιών εις περιοχάς ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ, ΒΙΓΛΑ ΛΟΥΝΤΖΑ, ΓΕΩΡΓΟΥ ΚΕΦΑΛΙ αίτινες παρηνόχλουν κινήσεις ημετέρων.
Πρωτοβουλία ΑΔΑ/ΚΖ διετέθησαν 39 έξοδοι ΣΠΙΤΣ καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας προς προσβολήν υποχωρούντος εχθρού, συγκεντρώσεων, μεταγωγικών και αυτοκινήτων.
Την 18.00 6 ΣΠΙΤΣ εβομβάρδισαν γέφυρα ΛΑΙΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ.
Υπό 5 ΝΤΑΚΟΤΑ βόμβαι 250 λιβρών μετ’ απιβραδύνσεως εις διάβασιν ΛΑΙΜΟΥ προς παρεμπόδισιν διαφυγής των ΚΣ.
Καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας Αναγνωριστικά αεροπλάνα υπερίπταντο του μετώπου προς ενημέρωσιν της Δ/σεως επί των κινήσεων και θέσεων των ημετέρων, παρακολούθησιν των κινήσεων του καταρρέοντος εχθρού, ανακάλυψιν και υπόδειξιν εις υπεριπτάμενα ΣΠΙΤΣ κινουμένων φαλάγγων, μεταγωγικών και αυτοκινήτων. Έξοδοι 9.
Εγένετο επισήμανσις υπό ΕΠΑΡ – ΑΩΠ εχθρικού Πυροβολικού εν δράσει και προσαρμογή Βολής ημετέρου. Έξοδοι 10.
1 ΧΑΡΒΑΡΤ την 22.30 έρριψε καρφοβελόνας εις διάβασιν ΛΑΙΜΟΥ.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 73
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 10
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 9
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 10
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. 10
Βόμβαι 250 λβρ. 68
Βόμβαι 20 λβρ. 608
Ρουκέτται 150
Φυσίγγια 0,20 5.160
Φυσίγγια 0,5 6.350
Φυσίγγια 303 2.300
3) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
Κατάληψις υψ. 1130 (ΚΕΣΝΑ) την 13.30.
Εξουδετέρωσις εχθρικού Πυροβολικού.
Κατάδειξις και προσβολή υποχωρουσών φαλάγγων ΚΣ, μεταγωγικών και αυτοκινήτων.
Καταστροφή Γεφύρας ΛΑΙΜΟΥ δεν επετεύχθη.
Δ΄ Κατά την Χ+3 ήτοι την 13.8.49
Κατά την διάρκειαν της νυκτός της Χ+2 προς Χ+3 Τμήματα της ΙΙΙ Μεραρχίας Καταδρομών διήλθον ΜΑΥΡΗΝ ΡΑΧΗΝ κατευθυνθέντα προς ΜΙΚΡΟΛΙΜΝΗΝ. Η ΧΙ Μεραρχία συγκεντρωθείσα εις περιοχήν ΤΥΡΝΟΒΟΥ κατέλαβε την ΜΙΣΟΔΑΓΙΣΤΑ και ΛΟΚΜΑ.

1) Δράσις Αεροπορίας
Κατόπιν σχετικής ειδοποιήσεως ΔΑΥ/Β τη αιτήσει ΙΧ Μεραρχίας 16 Αεροσκάφη ΣΠΙΤΣ παρέμενον εις το έδαφος με ετοιμότητα δράσεως προς όφελος της εις περιοχήν οροσήμου ΣΜΑΡΔΕΣΙ.
Διά 27 εξόδων ΣΠΙΤΣ και 2 ΝΤΑΚΟΤΑ εγένετο δίωξις καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας υποχωρούντων ΚΣ, προσβολαί συγκεντρώσεων και απαγόρευσις διαφυγής διά ΛΑΙΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ και ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ.
Διά 2 ΣΠΙΤΣ και 2 ΝΤΑΚΟΤΑ εγένετο τη αιτήσει Φιλίων Τμημάτων ή εναερίου παρατηρήσεως βολή εναντίον εχθρικών πυροβόλων.
Διά 5 ΣΠΙΤΣ και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν νέαι ορηανώσεις ΚΣ επί ΒΑΡΜΠΑΣ.
Διά 4 ΣΠΙΤΣ υπεστηρίχθη ενέργεια προς κατάληψιν υψ. Β. ΒΑΤΟΧΩΡΙΟΥ.
Διά 16 ΣΠΙΤΣ υπεστηρίχθη τη αιτήσει Χ Μεραρχίας ενέργεια Φιλίων Τμημάτων προς κατάληψιν ΜΑΥΡΗΣ ΡΑΧΗΣ.
Διά 2 ΣΠΙΤΣ απεκρούσθη εχθρική αντεπίθεσις εις περιοχήν ΜΙΣΟΔΑΓΙΣΤΑ.
Διά 6 ΣΠΙΤΣ και 3 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν ισχυραί οργανώσεις επί ΣΜΑΡΔΕΣΙ.
Διά 7 ΣΠΙΤΣ εις δύο σχηματισμούς εις διαδοχικούς χρόνους υπεστηρίχθη κατάληψις ΓΙΑΜΠΣΕ.
Καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας εγένοντο 14 έξοδοι Αναγνωριστικαί προς επιτήρησιν του μετώπου, προς παροχήν πληροφοριών και ανακάλυψιν και υπόδειξιν υποχωρουσών φαλάγγων ΚΣ.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 69
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 14
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 9
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 13
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. –
Βόμβαι 250 λβρ. 96
Βόμβαι 20 λβρ. 514
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 12
Ρουκέτται 197
Φυσίγγια 0,20 7.330
Φυσίγγια 0,5 5.290
Φυσίγγια 303 1.400

3) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
Σοβαραί φθοραί υποχωρούντων κατά φάλαγγας ΚΣ – Καταστροφαί αυτοκινήτων και μεταγωγικών.
Εξουδετέρωσις εχθρικής Πυροβολαρχίας.
Κατάληψις υψ. ΜΑΥΡΗΣ ΡΑΧΗΣ.
Κατάληψις υψ. Β. ΒΑΤΟΧΩΡΙΟΥ (1134).
Κατάληψις ΓΙΑΜΠΣΕ
4) Παρατηρηθέντα σφάλματα
Η ΙΧ Μεραρχία προτιθεμένη να ενεργήση προς κατεύθυνσιν ΣΜΑΡΔΕΣΙ εζήτησεν όπως αεροσκάφη ώσιν εις κατάστασιν ετοιμότητος προς υποστήριξιν της.
16 αεροσκάφη παρέμειναν εις το έδαφος από πρωίας αναμένοντα την ώραν της επεμβάσεώς των. Πλην όμως η ΙΧ Μεραρχία δεν εχρησιμοποίησε ταύτα ειμή μόνον κατά τας απογευματινάς ώρας και εις περιωρισμένον αριθμόν.
Παρά τας προσπαθείας του Α.Ε.Α./Β΄ Σ.Σ. – Δ.Α.Υ./Β και Ελεγκτού Αέρος της Μεραρχίας δεν κατέστη δυνατόν να πληροφορηθώμεν τας ακριβείς προθέσεις ταύτης με αποτέλεσμα να μη παρασχεθή ουσιαστική υποστήριξις εις τα Τμήματα της Μεραρχίας και να καθηλωθούν εις το έδαφος 16 αεροσκάφη εις βέρος άλλων αποστολών της Αεροπορίας.
Την 13.8.49 παρά την τεθείσαν αρχήν, κατετμήθη η Αεροπορία εις 3 κατευθύνσεις. Εζητήθη υπό Β΄ Σ.Σ. υποστήριξις συγχρόνως της ΙΧ Μεραρχίας προς την κατεύθυνσιν ΣΜΑΡΔΕΣΙ, της Χ Μεραρχίας προς κατάληψιν ΜΑΥΡΗΣ ΡΑΧΗΣ και της ΧΙ Μεραρχίας κατά ΓΙΑΜΠΣΕ εις ΑΥΧΕΝΑ ΠΡΕΒΟΛ. Αποτέλεσμα υπήρξε να υποστηριχθούν με ανεπαρκή Μέσα και αι 3 κατευθύνσεις και να μη επιτύχη παρά μόνον η δευτέρα, ήτις δεν ήτο η αποφασιστική τοιαύτη.
Εδόθη ανακριβώς η πληροφορία ότι η ΜΑΥΡΗ ΡΑΧΗ είχε καταληφθή από πρωίας.
Άγνοια τακτικής καταστάσεως και μη παροχή πληροφοριών υπό Ο.Ε.
Προσχεδιασθείσα υποστήριξις κατά ΜΑΥΡΗΣ ΡΑΧΗΣ καθυστέρησε να εκδηλωθή με αποτέλεσμα αεροσκάφη να αναμένουν άνωθεν στόχου επί 20 λεπτά.
Ε΄ Κατά την 14.8.49
Κατά την διάρκειαν της νυκτός η ΧΙ Μεραρχία εκινήθη από ΑΥΧΕΝΑ ΠΡΕΒΟΛ προς ΛΑΙΜΟΝ και την πρωίαν περί την 09.00 ήχθη εις ΛΑΙΜΟΝ και απέκοψεν διάβασιν τούτου.
Η ΙΧ Μεραρχία κατέλαβε ΣΜΑΡΔΕΣΙ του εχθρού διαρρεύσαντος κατά την διάρκειαν της νυκτός από περιοχής ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ διά της οδού ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΟΠΗΓΗΣ εις ΑΛΒΑΝΙΑΝ.
1) Δράσις Αεροπορίας
Το καταρτισθέν διά την νύκτα πρόγραμμα νυκτερινού βομβαρδισμού της 13/8/49 προς 14/8/49 προς απαγόρευσιν διαφυγής του εχθρού διά του ΛΑΙΜΟΥ δεν εξετελέσθη πλήρως λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Από πρωίας διά διαδοχικών δυάδων και τετράδων ΣΠΙΤΣ και ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν υποχωρούσαι διά ΛΑΙΜΟΥ φάλαγγες ΚΣ και μεταγωγικών. Ωσαύτως προσεβλήθησαν φάλαγγες ΚΣ και μεταγωγικών εις Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ. Διετέθησαν προς τούτο 48 ΣΠΙΤΣ και 13 ΝΤΑΚΟΤΑ.
Υπεστηρίχθη κατάληψις ΒΑΡΜΠΑΣ διά 14 ΣΠΙΤΣ και προσεβλήθησαν υποχωρούντες εκ ταύτης ΚΣ.
Διά 13 ΣΠΙΤΣ προσεβλήθησαν οργανώσεις επί υψ. ΜΠΙΛΜΠΑ εις Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ αίτινες έφρασσον την διάβασιν του ΛΑΙΜΟΥ.
Καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας εγένοντο 8 έξοδοι ΧΑΡΒΑΡΤ προς παροχήν πληροφοριών και εντοπισμόν υποχωρούντων ΚΣ ως και διά κατάδειξιν εις υπεριπτάμενα αεροσκάφη.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 75
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 18
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 13
Επ’ ωφελεία Πυροβολικού 9
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. 10
Βόμβαι 250 λβρ. 76
Βόμβαι 20 λβρ. 658
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 12
Ρουκέτται ` 188
Φυσίγγια 0,20 6.960
Φυσίγγια 0,5 8.750
Φυσίγγια 303 3.800
3) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
Ο εχθρός παρά το γεγονός ότι ήρξατο υποχωρών από των απογευματινών ωρών της 13.8.49 την πρωίαν της 14.8.49 εφαίνετο ακόμη κατά μεγάλας φάλαγγας υποχωρών προς Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ. Αι φάλαγγες αύται εσφυροκοπήθησαν ανηλεώς. Εδόθη δε ταυτοχρόνως και ο αναγκαίος χρόνος εις τα Νοτίως δρώντα Τμήματα Πεζικού να σπεύσουν και να φράξουν την διάβασιν ΛΑΙΜΟΥ. Ο αριθμός των φονευθέντων και συλληφθέντων επί του ΛΑΙΜΟΥ υπήρξε σημαντικός.
Επετεύχθη κατάληψις ΒΑΡΜΠΑΣ και οι υποχωρούντες εκ ταύτης ΚΣ υπέστησαν σοβαρωτάτας απωλείας.
Εβυθίσθησαν λέμβοι ως και έν βενζινόπλοιον εις ΜΙΚΡΑΝ ΠΡΕΣΠΑΝ.
Κατεστράφησαν αυτοκίνητα εις ΛΑΙΜΟΝ και εις Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ.
4) Παρατηρηθέντα Σφάλματα
Κατά την περίοδον της ταχείας κινήσεως προς καταδίωξιν του υποχωρούντος εχθρού τα Τμήματα δεν κατεδείκνυον πλαίσια προς τα ιπτάμενα αεροσκάφη και υπήρχε κίνδυνος να βληθούν. Αφ’ ετέρου δε δεν διηυκόλυνον τα πληρώματα να διαχωρίσουν ποία φάλαγξ ήτο εχθρική και ποία Φιλία.
ΣΤ΄ Κατά την 15.8.49
Τμήματα ΧΙ Μεραρχίας κατόπιν προπαρασκευής Πυροβολικού και Αρμάτων διεπεραιώθησαν εις Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ από διάβασιν ΛΑΙΜΟΥ.
Ομοίως Τμήματα της ΙΙΙ Μεραρχίας Καταδρομών δι’ αποβατικών λέμβων ενήργησαν απόβασιν από ΜΙΚΡΟΛΙΜΝΗ και ΚΡΑΝΙΑ εις την απέναντι ακτήν ΠΥΞΟΥ.
1) Δράσις Αεροπορίας
Διά 18 εξόδων και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν οργανώσεια και ΚΣ επί υψ. ΝΤΕΒΑ – ΜΠΑΜΠΑΣ υπερκειμένων της διαβάσεως ΛΑΙΜΟΥ.
Διά 3 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν συγκεντρώσεις ΚΣ εις χωρίον ΠΥΞΟΣ.
Διά 1 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν συγκεντρώσεις ΚΣ εις χωρίον ΒΡΟΝΤΕΡΟΝ.
Δύο ΣΠΙΤΣ προσέβαλον αυτοκίνητα πλησίον ΒΡΟΝΤΕΡΟΥ.
Εγένοντο 7 έξοδοι ΧΑΡΒΑΡΤ δι’ εντοπισμόν υποχωρούντων ΚΣ εις Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 7
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 20
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 4
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 500 λβρ. –
Βόμβαι 250 λβρ. 48
Βόμβαι 20 λβρ. –
Ρουκέτται 52
Φυσίγγια 0,20 2.100
Φυσίγγια 0,5 2.640
Φυσίγγια 303 3.000
3) Επιτευχθέντα Αποτελέσματα
Τμήματα εισέδυσαν εντός της Χεσρονήσου ΠΥΞΟΥ φθάσαντα μέχρι των προ των συνόρων υψωμάτων.
Προσεβλήθησαν συγκεντρώσεις ΚΣ και υποχωρούσαι φάλαγγες εις ΠΥΞΟΝ και ΒΡΟΝΤΕΡΟΝ.
Προσεβλήθησαν αυτοκίνητα και μεταγωγικά ΚΣ εις οδεύσεις ΠΥΞΟΥ.
4) Παρατηρηθέντα Σφάλματα
Ουδέν.
Ζ΄ Κατά την 16.8.49
Στρατός ολοκλήρωσε κατάληψιν Χερσονήσου ΠΥΞΟΥ εγκαταστήσας Τμήματα εις ΑΛΒΑΝΙΚΑ σύνορα.
1) Δράσις Αεροπορίας
Διά 6 ΣΠΙΤΣ προσεβλήθησαν υπολείμματα ΚΣ επί υψ. ΕΛΛΗΝΟΑΛΒΑΝΙΚΩΝ Συνόρων Χερσονήσου ΠΥΞΟΥ.
Διά 4 ΧΑΡΒΑΡΤ εγένετο παρακολούθησις ολοκληρώσεως καταλήψεως Χερσονήσου ΠΥΞΟΥ.
2) Εκτελεσθείσαι Αποστολαί
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 6
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 4
Ερρίφθησαν: Βόμβαι 20 λβρ. 53
Ρουκέτται 6
Φυσίγγια 0,20 600
Φυσίγγια 0,5 500
Φυσίγγια 303 1.200
—————————————-

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΕΩΣ Β΄ Σ.Σ. (Α.Π.Φ/1983/9)
—- // —-
14 Κ.Σ. Ταξιαρχία
(α) 580 Τάγμα
Από της μεσημβρίας της 13/8 ήρξατο η υποχώρησις προς ΛΑΙΜΟΝ του εν λόγω Τάγματος περατωθείσα την 20.00 ώραν της αυτής. Ο 1ος Λόχος του Τάγματος τούτου υπέστη μεγάλην φθοράν αμυνόμενος του υψ. Ούση και υψοδ. 1211, απωλέσας 35 Κ.Σ. εκ της εκ 55 ανδρών δυνάμεώς του.
Την 14/8 μία Διλοχία του Τάγματος τούτου μετά του Λόχου Κυνηγών Αρμάτων κατέλαβε το υψ. ΜΠΑΜΠΑΣ (Ν.3174) με αποστολήν να παρεμποδίση την προς Χερσόνησον ΠΥΞΟΥ κίνησιν Εθνικού Στρατού. Η δύναμις αύτη κατά την 15 Αυγούστου προσβληθείσα υπό ημετέρων Τμημάτων και της Αεροπορίας απώλεσε τα 80% της δυνάμεώς της.
—- // —-
(β) ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
Οσάκις Βόμβα ή ρουκέττα έπεσεν επί πολ/λείων κατέστρεψε τούτο. Κατά τα άλλα επιδρά ως και το πυρ/κόν.
Αι εμπρηστικαί βόμβαι κατετρόμαξαν τους επί ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ συμμορίτας και ηνάγκασαν τούτους να εγκαταλείψουν τα πολυβολεία των.
Επί των υποχωρούντων εις ανοικτόν πεδίον συμμοριτών η επίδρασις της Αεροπορίας υπήρξε καταστρεπτική ως συνέβη εις τον πεδινόν διάδρομον του ΛΑΙΜΟΥ την πρωίαν της 14/8.
Επί πλέον ο ισχυρός βομβαρδισμός πυρ/κού και Αεροπορίας επιδρά λίαν αποπνικτικώς επί των Κ.Σ. και επί πλέον επί των νεύρων τούτων. Γενικώς, κατά περιγραφάς Κ.Σ. μετά το πέρας του βομβαρδισμού ούτοι ήσαν ανίκανοι να δράσουν.
—- // —-
(στ) Το ηθικόν των Κ.Σ. ευρίσκεται εις λίαν χαμηλόν επίπεδον. Εις τούτο συνετέλεσε: Αι συνεχείς αποτυχίαι τούτων κατά τους τελευταίους μήνας, το μέγα ποσοστόν βιαίως στρατολογηθέντων και γυναικών, η κακή ηγεσία τούτων και η εφαρμοσθείσα τακτική των βομβαρδισμών υπό του πυρ/κού και Αεροπορίας πολλάς ημέρας προ της ενάρξεως της επιθέσεως.
Επίσης συνετέλεσεν και η γενική αντίληψις ότι μάχονται άναν αγώνα άνευ ουδεμιάς ελπίδος επιτυχίας κατόπιν της λιποταξίας του ΤΙΤΟ.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΠΥΡΣΟΣ Γ΄
ΓΡΑΜΜΟΥ ΑΠΟ 24.8.49 ΜΕΧΡΙ 29.8.49
ΑΠΟΣΤΟΛΗ Α΄ Σ.Σ.
Κατάληψις εχθρικής αμυντικής τοποθεσίας ΓΡΑΜΜΟΣ και καταστροφή των εν αυτή Κ.Σ. Δυνάμεων.
ΤΡΟΠΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥ
1. Την νύκτα της Χ ημέρας ισχυρά αιφνιδιαστική ενέργεια εφ’ όλου του Μετώπου του Β. ΓΡΑΜΜΟΥ επί τω σκοπώ βαθείας διεισδύδεως των Τμημάτων διά μέσου των διακένων εις τα μετόπισθεν των εχθρικών αντιστάσεων επί των κατευθύνσεων:
ΠΥΡΓΟΣ – ΤΡΙΑ ΣΥΝΟΡΑ – ΤΣΟΥΜΙΑ – ΚΙΑΦΑ.
Υψ. 1425 – ΚΟΝΤΡΑ ΠΟΛΙΓΚΑ – ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΤΣΑΡΑ.
ΓΙΑΝΝΟΧΩΡΙ – ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ.
2. Κατά την Χ συν 1 ημέραν:
Επίθεσις υποστηριζομένη διά του συνόλου των Μέσων Πυροβολικού – Αεροπορίας προς διάσπασιν της εχθρικής τοποθεσίας ΤΣΑΡΝΟ – ΠΑΠΟΥΛΙ – ΟΤΟΡΙΤΣΕ και κατάληψιν ταύτης.
3. Μετά κατάληψιν άνω τοποθεσίας υπέρβασις ταύτης διά της ΙΙΙ Μεραρχίας Καταδρομών και ταχεία κίνησις επί των κατευθύνσεων:
ΠΑΠΟΥΛΙ – ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ – ΓΚΟΥΜΠΕΛ – ΓΡΑΜΜΟΣ – ΤΣΑΡΝΟ
ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ – ΦΑΡΜΑΚΙ – ΚΙΑΦΑ
4. Διά τον Ν. ΓΡΑΜΜΟΝ καθορίσθη διά νεωτέρας Διαταγής.
ΔΙΑΤΕΘΕΙΣΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΕΙΣ Α΄ Σ.Σ.
4 Μεραρχίαι (Ι – ΙΙΙ – ΙΧ – ΧV)
1 Μεραρχία Καταδρομών (ΙΙΙ)
Πυροβολικόν
Διά του συνόλου του Πυροβολικού ως και εις επιχείρησιν ΒΙΤΣΙ. Σχετικαί Διαταγαί Επιχειρήσεων υπ’ αριθ. Α.Α. 25 – Α.Α. 30 επισυνάπτονται.
ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
(α) Πρόθεσις: Η εξάρθρωσις των ωργανωμένων τοποθεσιών και αντιστάσεων του εχθρού, η απαγόρευσις διαφυγής προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ και εκ παραλλήλου η υποστήριξις των Φιλίων Τμημάτων διά την εκκαθάρισιν και συντριβήν των εν τη περιοχή Κ.Σ.
(β) Διατεθέντα Μέσα:
Εκ του Αεροδρομίου Κοζάνης
Δύο πλήρεις Μοίραι Μαχητικών ΣΠΙΤ ΧVΙ.
Έν Σμήνος ηλαττωμένης δυνάμεως ΣΠΙΤΣ ΙΧ.
Σμήνος Βομ/κών ΝΤΑΚΟΤΑ ηλαττωμένης δυνάμεως (3-4 αερ/φη)
Σμήνος Αναγνωρίσεως ΧΑΡΒΑΡΤ ηλαττωμένης δυνάμεως.
Ομάδα Φωτογραφικών Αεροσκαφών.
1 Αερ/φος Μεταφορών (ΑΝΣΟΝ)
1 Αερ/φος Μεταφορών (Λ.17)
Εκ του Αεροδρομίου ΛΑΡΙΣΗΣ:
Μοίρα Βομβ/κών ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ.
Έν Αερ/φος Αναγνωρίσεως ΧΑΡΒΑΡΤ.
Τέσσερα ΝΤΑΚΟΤΑ Μεταφορών και Ρίψεων.
Έν Αερ/φος ΑΝΣΟΝ Μεταφορών.
Έν Αερ/φος ΑΝΣΟΝ Υγειονομικόν.
Εκ του Αεροδρομίου ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ:
Σμήνος Μαχητικών (6 ΣΠΙΤΣ)
Έν Αερ/φος Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ)
Εκ του Αεροδρομίου ΣΕΔΕΣ:
Δύο Αερ/φη ΣΠΙΤΣ ΙΧ.
Έν αερ/φος Αναγνωρίσεως (ΧΑΡΒΑΡΤ).
Έν αερ/φος Μεταφορών ΑΝΣΟΝ.
Δύο αερ/φη ΝΤΑΚΟΤΑ Μεταφορών και ρίψεων.
Εκ του Αεροδρομίου ΕΛΕΥΣΙΝΟΣ:
5-6 Αερ/φη ΝΤΑΚΟΤΑ Μεταφορών και Ρίψεων.
Αερ/φη ΑΝΣΟΝ και ΧΑΡΒΑΡΤ Σχολείου Παρατηρητών.
Εκ του Αεροδρομίου ΑΡΓΟΥΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟΥ:
Σμήνος ΕΠΑΡ – ΑΩΠ.
Έν Αερ/φος Μεταφορών Λ.17.
ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟΝ ΣΤΑΔΙΟΝ ΑΠΟ 18.8.49 ΜΕΧΡΙ 24.8.49
Κατόπιν καταρτισθέντος προγράμματος και βάσει πληροφοριών των εν επαφή Τμημάτων, αιχμαλώτων και Αεροφωτογραφιών εγένοντο από 7ήμερον προσβολαί των ισχυρώς ωργανωμένων τοποθεσιών του εχθρού και των μετόπισθεν τούτου ως και Τ.Α. με σκοπόν:
– Την παράλυσιν των ρευμάτων ανεφοδιασμού του εχθρού.
– Την παρεμπόδισιν των κινήσεων τούτου κατά την ημέραν.
– Την εξέρθρωσιν του Συστήματος Δ/σεως.
– Την καταστροφήν ισχυρώς ωργανωμένων τοποθεσιών.
– Την διάλυσιν Εμπέδων.
– Την κατστροφήν ή εξουδετέρωσιν θέσεων Πυροβολαρχιών.
– Την παραπλάνησιν του εχθρού ως προς την κατεύθυνσιν της κυρίας προσπαθείας.
– Την πτώσιν του ηθικού τούτου διά των συνεχών προσβολών.
– Τέλος κατά την 24.8.49, ημέραν Χ, ισχυρά προσβολή διά 18 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ της ωργανωμένης τοποθεσίας ΤΣΑΡΝΟ.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ:
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 118
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 2
Βομ/κά ΝΤΑΚΟΤΑ 49
Βομ/κά ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ 18
Φωτ/καί Αναγνωρίσεις 6
ΕΡΡΙΦΘΗΣΑΝ:
Βόμβαι των 20 λβρ. 80
Βόμβαι των 500 λβρ. 203
Ρουκέτται 129
Φυσίγγια 0,20 2.300
Φυσίγγια 0,5 1.150
Φυσίγγια 303 2.000
ΚΥΡΙΟΣ ΑΓΩΝ ΑΠΟ ΝΥΚΤΟΣ 24.8.49 ΜΕΧΡΙ 29.8.49
1) Κατά την Χ συν 1 ημέραν ήτοι την 25.8.49
Η ΙΧ Μεραρχία κινηθείσα κατά την διάρκειαν της νυκτός της Χ προς Χ συν 1 κατέλαβεν ΚΟΝΤΡΑ ΠΟΛΙΓΚΑ και ανατρέπουσα μικροαντιστάσεις του εχθρού κατά μήκος των ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ήχθη μέχρι της εσπέρας της 25.8.49 εις ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΤΣΑΡΑ άνευ ουδεμιάς Αεροπορικής υποστηρίξεως.
Η Ι Μεραρχία υπεστηρίχθη δι’ όλων των Μέσων προς κατάληψιν ΤΣΑΡΝΟ.
ΔΡΑΣΙΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
Από 0615 μέχρι 0800 υπεστηρίχθη επίθεσις κατά ΤΣΑΡΝΟ διά 36 ΣΠΙΤΣ και 2 ΝΤΑΚΟΤΑ. Φ.Τ. δεν ηδυνήθησαν να ολοκληρώσωσιν κατάληψιν ΤΣΑΡΝΟ.
Την 0700, 9 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ εβομβάρδισαν ΤΣΑΓΚΟΣ, ΚΑΡΑΟΥΛΙ ΙΙ.
Την 0900-0930 10 ΣΠΙΤΣ υπεστήριξαν ενέργεια Φ.Τ. ενεργούντων κατά ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ άτινα κατελήφθησαν.
Την 1000 εγένετο νέα προσπάθεια καταλήψεως ΤΣΑΡΝΟ. Υπεστηρίχθη διά 18 ΣΠΙΤΣ και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ. Εξουδετερώθησαν κατά το πλείστον αι αντιστάσεις και ωργανώσεις του εχθρού. Τμήματα ολοκλήρωσαν κατάληψιν του μετά 2ωρον, καλυφθέντα και υπό 4 ΣΠΙΤΣ, λόγω του δασώδους του εδάφους και των υπαρχόντων ναρκοπεδίων.
Την 1015 9 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ εβομβάρδισαν ωχυρωμένην τοποθεσίαν ΠΑΠΟΥΛΙ.
Την 1445 12 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ εβομβάρδισαν ΠΑΠΟΥΛΙ προς προπαρασκευήν προετοιμαζομένης επιθέσεως κατ’ αυτού.
Την 1530 εγένετο επίθεσις προς κατάληψιν ΠΑΠΟΥΛΙ υποστηριχθείσα υπό 24 ΣΠΙΤΣ. Φ.Τ. δεν προσήγγισαν την κυρίαν τοποθεσίαν ΠΑΠΟΥΛΙ καθηλωθέντα εις απόστασιν 700 μέτρων απ’ αυτής ένθα προκεχωρημέναι εχθρικαί αντιστάσεις μη υποδειχθείσαι εις Αεροπορίαν.
Υπό 2 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν ωργανωμέναι θέσεις Κ.Σ. εις ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ την 1530.
Υπό 1 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν ωργανωμέναι θέσεις εις Υψ. 1666 εμποδίζουσαι κίνησιν Τμημάτων ΧΥ Μεραρχίας.
Εγένοντο εν συνόλω καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας 12 έξοδοι ΧΑΡΒΑΡΤ προς επιτήρησιν του πεδίου της μάχης και των κινήσεων του εχθρού εις την πέριξ περιοχήν.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 92
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 12
Βομβαρδισμοί ΝΤΑΚΟΤΑ 6
» ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ 30
ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ 3
Ερρίφθησαν: Βόμβαι των 500 λβρ. 120
Βόμβαι των 250 λβρ. 72
Βόμβαι των 20 λβρ. 16
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 55
Ρουκέτται 345
Φυσίγγια 0,20 1.300
Φυσίγγια 0,5 2.850
Φυσίγγια 303 500
ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Το ΤΣΑΡΝΟ κατελήφθη λόγωτου ισχυρού βομβαρδισμού τον οποίον υπέστη υπό των ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ και παρασχεθείσης υποστηρίξεως υπό σημαντικού αριθμού ΣΠΙΤΣ ως παραδέχονται και οι Σύνδεσμοι του Γ.Ε.Σ., παρευρεθέντες εις Παρατηρητήριον κατά την διάρκειαν των προσβολών της Αεροπορίας και επισκεφθέντες εν συνεχεία το ΤΣΑΡΝΟ. Σχετικόν Σήμα υπό Δ.Α.Υ./ΔΥ/29.0725 επισυνάπτεται. Ευρέθησαν επ’ αυτού 158 νεκροί Κ.Σ. και κατεστραμμένα τα πλείστα των πολ/λείων.
ΨΩΡΙΑΡΙΚΑ κατελήφθησαν τη υποστηρίξει της Αεροπορίας υπό Φιλίων Τμημάτων εκμεταλλευομένων κατά τρόπον ιδανικόν τα πυρά των Αερ/φών.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΝΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ
Κατά την πρώτην προσπάθειαν προς κατάληψιν ΤΣΑΡΝΟ την 0615 της 25.8.49 τα Τμήματα δεν επέτυχον κατάληψιν τούτου λόγω των ισχυρών οργανώσεων, του δασώδους του εδάφους και των υπαρχόντων ναρκοπεδίων.
Η ΑΔΑ/ΚΖ αφ’ εσπέρας είχεν εισηγηθή την αναβολήν επί ημίσειαν ώραν της επιθέσεως ίνα δυνηθούν να λάβουν μέρος εις την προπαρασκευήν της επιθέσεως και 18 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ. Τούτο δεν εγένετο δεκτόν υπό του Α΄ΣΣ. Ούτω απητήθη και δευτέρα προσπάθεια υπό των Φιλίων Τμημάτων υποστηριχθείσα ισχυρώς υπό Αεροπορίας.
Η ενεργήσασα κατά ΠΑΠΟΥΛΗ Ταξ/χία έδιδεν ως στόχον διά τα αερ/φη τας κυρίας οργανώσεις επί ΠΑΠΟΥΛΗ, ενώ καθηλώθη υπό προκεχωρημένων αντιστάσεων τας οποίας δεν εγνώριζεν, πιθανώς μη συμβουλευθείσα τας Αεροφωτογραφίας.
Το Α΄ΣΣ εζήτησεν υποστήριξιν νέας προσπαθείας κατά ΠΑΠΠΟΥΛΗ την οποίαν θα ενήργη την 18.10. Τη επεμβάσει του ΔΑΥ/Α εματαιώθη η απογείωσις των αερ/φών, διότι τα Τμήματα ευρίσκοντο εις απόστασιν 600-700 μέτρων από ΠΑΠΠΟΥΛΗ και δεν ήσαν έτοιμα δι’ επίθεσιν. Τότε το Α΄ Σ.Σ. εζήτησεν όπως τα ίδια αερ/φη προσβάλουν έτερον στόχον πράγμα το οποίον δεν ήτο δυνατόν να πραγματοποιηθή λόγω του προκεχωρημένου της ώρας.
2) Κατά την Χ συν 2 ημέραν ήτοι την 26.8.49
Η ΙΧ Μεραρχία εκινήθη προς ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ.
Η ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών, ήτις συμφώνως τω σχεδίω έδει κατά την διάρκειαν της νυκτός να διεισδύση εις τα μετόπισθεν της εχθρικής διατάξεως, προσέκρουσεν επί αντιστάσεων εις ΠΑΠΠΟΥΛΗ και εις υψ. Ν. ΦΟΥΣΙΑΣ. Λοιπαί Μεραρχίαι αμετάβλητοι.
ΔΡΑΣΙΣ
Διά 24 ΣΠΙΤΣ και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ κατά δυάδας ή τετράδας προσεβλήθησαν καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας στόχοι ευκαιρίας τη υποδείξει υπεριπταμένων αερ/φών Αναγνωρίσεως ως φάλαγγες μετακινουμένων ΚΣ, μετακινήσεις δι’ επάνδρωσιν νέων τοποθεσιών κλπ.
Διά 10 ΣΠΙΤΣ προσεβλήθησαν ΚΣ αντιστάσεις εις περιοχήν Ν. ΦΟΥΣΙΑΣ προς υποβοήθησιν προχωρήσεως Τμημάτων Καταδρομών.
Διά 18 ΣΠΙΤΣ υπεστηρίχθη επίθεσις Φιλίων Τμημάτων προς κατάληψιν ΠΑΠΠΟΥΛΗ.
Διά 9 ΧΕΛΛΤ., 1 ΝΤΑΚΟΤΑ και 14 ΣΠΙΤΣ προσεβλήθησαν ΚΣ οργανούμενοι επί ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ.
Διά 6 ΣΠΙΤΣ τη αιτήσει Ι Μεραρχίας υπεστηρίχθη προσπάθεια ημετέρων προς κατάληψιν ΚΟΖΑΚΑ.
Διά 26 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ και 1 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν επιτυχώς ισχυρότατοι ΚΣ οργανώσεις εις περοχήν ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ – υψ. 1826.
Διά 2 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν οργανώσεις επί ΜΠΟΥΧΕΤΣΙ.
Συνεχής επιτήρησις χώρου επιχειρήσεων και καθοδήγησις υπεριπταμένων ΣΠΙΤΣ διά προσβολήν στόχων ευκαιρίας, εγένετο διά 8 αερ/φών Αναγνωρίσεως.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 74
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 8
Βομ/κά ΝΤΑΚΟΤΑ 6
Βομ/κά ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ 35
Πυρ/κού 5
Ερρίφθησαν: Βόμβαι των 500 λβρ. 140
Βόμβαι των 250 λβρ. 60
Βόμβαι των 20 λβρ. 136
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 30
Ρουκέτται 294
Φυσίγγια 0,20 820
Φυσίγγια 0,5 7.430
Φυσίγγια 303 –
ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Κατάληψις Υψ. ΠΑΠΟΥΛΗ.
Απαγόρευσις οργανώσεως δευτέρας Αμυντικής τοποθεσίας.
Καταστροφή ισχυρών αμυντικών οργανώσεων (Υψ. 1826 – ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ)
Εξάρθρωσις ανεφοδιαστικού ρεύματος.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΝΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ
Μη καθορισμός εκ του Α΄ Σ.Σ. συγκεκριμένων προθέσεων όσον αφορά την κυρίαν προσπάθειαν του κατόπιν της παρουσιασθείσης εξελίξεως της καταστάσεως εις το δεξιόντου Μετώπου. Συνεπεία τούτου υπήρξεν η διασπορά των Μέσων της Αεροπορίας.

3) Κατά την 27.8.49
Η ΙΧ Μεραρχία κατόπιν αγώνος κατέλαβεν ΠΟΡΤΑ – ΟΣΜΑΝ και διά ραγδαιοτάτης προελάσεως ήχθη τας εσπερινάς ώρας προ του Υψ. 2520.
Η ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών προήλασεν και κατέλαβεν ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ φθάσασα μέχρι του χωρίου ΓΡΑΜΜΟΣ.
Η ΧV Μεραρχία εξηκολούθησεν πίεσιν εφ’ ολοκλήρου του Μετώπου της άνευ προχωρήσεως τινος.
ΔΡΑΣΙΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
Υπό 18 ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ προσεβλήθησαν ωργανωμέναι θέσει ΚΣ εις περιοχήν ΒΕΤΕΡΝΙΚ – ΥΨ. 1826.
Υπεστηρίχθη ενέργεια κατά ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ υπό 38 ΣΠΙΤΣ εις σχηματισμούς κατά τετράδας και υπό 1 ΝΤΑΚΟΤΑ, εις τρόπον ώστε να παρασχεθή συνεχής κάλυψις των ενεργούντων προς κατάληψιν ταύτης Τμημάτων ως και προς εξασφάλισιν εδραιώσεως τούτων και εκμετάλλευσιν της επιτυχίας.
Διά 36 ΣΠΙΤΣ εις διαδοχικούς σχηματισμούς των 2 και 4 αερ/φών παρεσχέθη συνεχής υποστήριξις και κάλυψις των προελαυνόντων από ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ προς ΓΚΟΥΜΠΕΛ και εκείθεν προς ΓΡΑΜΜΟΝ (2520) Φιλίων Τμημάτων, εξουδετερουμένης πάσης αντιστάσεως εμποδιζούσης την προέλασίν των.
Τη αιτήσει Α΄ Σ.Σ. υπεστηρίχθη ενέργεια διά 16 ΣΠΙΤΣ προς κατάληψιν ΚΟΖΑΚΑ.
Υπό 3 ΝΤΑΚΟΤΑ προσεβλήθησαν ωργανωμέναι θέσεις εις ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ – ΦΑΡΜΑΚΙ – ΥΨ. 2520.
Συνεχής επιτήρησις χώρου επιχειρήσεων καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας και δρομολογίων υποχωρήσεως ΚΣ προς Ν. και προς ΑΛΒΑΝΙΑν υπό 10 εξόδων ΧΑΡΒΑΡΤ.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 90
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 10
Βομ/κά ΝΤΑΚΟΤΑ 4
Βομ/κά ΧΕΛΛ – ΝΤΑΙΒΕΡΣ 18
Πυρ/κού 4
Ερρίφθησαν: Βόμβαι των 500 λβρ. 72
Βόμβαι των 250 λβρ. 22
Βόμβαι των 20 λβρ. 321
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ 24
Ρουκέτται 366
Φυσίγγια 0,20 9.840
Φυσίγγια 0,5 16.380
Φυσίγγια 303 —
ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Η κατάληψις ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ έκρινε τον αγώνα του ΓΡΑΜΜΟΥ.
Κατέρρευσε το σύστημα αμύνης του εχθρού και εγκατελείφθη το ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ και ΥΨ. 1826.
Συνεχείς προσβολαί υποχωρούντων ΚΣ επί ακαλύπτου εδάφους έσπειρον τον πανικόν και δεν επέτρεψεν εις τον εχθρόν να προβάλη περαιτέρω αντίστασιν.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΝΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ
Προ της καταλήψεως ΠΟΡΤΑΣ ΟΣΜΑΝ και ενώ η ΑΔΑ/ΚΖ έβλεπεν ότι υπήρχον σοβαραί αντιστάσεις επ’ αυτής και ότι αι εφεδρείαι του εχθρού κατηυθύνοντο προς ενίσχυσιν ταύτης, αφ’ ενός μεν η ΙΧ Μεραρχία δεν εζήτησεν αύξησιν της παρεχομένης Αεροπορικής υποστηρίξεως εκτιμήσασα κακώς την κατάστασιν, ότι ο εχθρός εγκαταλείπει την τοποθεσίαν ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ, αφ’ ετέρου δε το Α΄ Σ.Σ. εζήτησεν και ανέμενεν, παρά την αντίθετον γνώμην της ΑΔΑ/ΚΖ όπως 16 ΣΠΙΤΣ υποστηρίξουν φίλια τμήματα της Ι Μεραρχίας ενεργούντα κατά ΚΟΖΑΚΑ.
Φανερόν η κυρία προσπάθεια του Α΄ Σ.Σ. ήτο πλέον εις το δεξιόν κατά μήκος των Ελληνοαλβανικών Συνόρων και εκεί έπρεπε να διατεθούν όλα τα Μέσα, ενώ η διασπορά τούτων εις δευτερευούσας προσπαθείας ως αύτη του ΚΟΖΑΚΑ ουδέν θετικόν όφελος θα επέφερεν και θα ήτο επιζήμια της προσπαθείας της κυρίας κατευθύνσεως. Παρά ταύτα ο Δ/τής του Α΄ Σ.Σ. επέμενεν και παρεσχέθη αεροπορική υποστήριξις εις την Ι Μεραρχίαν.
4) Κατά την 28.8.49
Η ΙΧ Μεραρχία συνεχίσασα προέλασίν της κατέλαβε κορυφήν ΓΡΑΜΜΟΥ (Υψ. 2520) και προωθηθείσα Νοτιώτερον ήχθη μέχρι ΜΑΥΡΗΣ ΠΕΤΡΑΣ.
Η ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών ήχθη επί της κορυφογραμμής ΣΚΙΡΤΣΙ – ΚΙΑΦΑ.
Αι Ι και ΧΥ Μεραρχίαι ολοκλήρωσαν κατάληψιν κορυφογραμμής ΚΑΤΩ ΑΡΕΝΑ – ΕΠΑΝΩ ΑΡΕΝΑ – ΤΣΟΥΜΙΑ.
Η ΥΙΙΙ Μεραρχία ενήργησε επιθετικώς προς κατάληψιν ΚΑΜΕΝΙΚ, ανεπιτυχώς.
ΔΡΑΣΙΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
Διά 16 ΣΠΙΤΣ κατά ζεύγη ή τετράδας υπεστήριξαν διαδοχικώς κατάληψιν υψ. 2520 και κίνησιν προς ΜΑΥΡΗΝ ΠΕΤΡΑΝ.
Διά 9 ΧΕΛΛ – ΝΤ. και 18 ΣΠΙΤΣ εις ζεύγη ή τετράδας υπεστηρίχθησαν επιτυχώε τμήματα ενεργήσαντα κατάληψιν ΣΚΙΡΤΣΙ.
Διά 9 ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ, 1 ΝΤΑΚΟΤΑ και 2 ΣΠΙΤΣ υπεστηρίχθησαν τμήματα καταλαβόντα ΚΙΑΦΑΝ.
Διά 18 ΣΠΙΤΣ εις ζεύγη υπεστηρίχθη ενέργεια 61ης Ταξιαρχίας κατά μήκος των Συνόρων μη επιτυχούσης κατάληψιν ΜΑΥΡΗΣ ΠΕΤΡΑΣ.
Διά 19 ΣΠΙΤΣ, 1 ΝΤΑΚΟΤΑ και 18 ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ υπεστηρίχθη επίθεσις ΥΙΙΙ Μεραρχίας κατά ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ – ΚΑΜΕΝΙΚ.
Τας απογευματινάς ώρας διά 11 ΣΠΙΤΣ και 9 ΧΕΛΛ – ΝΤ. υπεστηρίχθη νέα προσπάθεια ΥΙΙΙ Μεραρχίας κατά ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΟΥ – ΚΑΜΕΝΙΚ.
Διά 18 ΣΠΙΤΣ και 10 ΝΤΑΚΟΤΑ κατά διαδοχικά ζεύγη εγένετο κατάληψις υποχωρούντος εχθρού εκ της γραμμής ΓΡΑΜΜΟΣ – ΣΚΙΡΤΣΙ – ΚΙΑΦΑ και προσεβλήθησαν συγκεντρώσεις ΚΣ και Φάλαγγες υποχωρούντων ΚΣ προς Ν. άνω γραμμής και προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 102
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 12
Βομ/κά ΝΤΑΚΟΤΑ 12
Βομ/κά ΧΕΛΛ – ΝΤ. 45
ΡΙΦΘΕΝΤΑ ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ
Ερρίφθησαν: Βόμβαι των 500 λβρ. 192
Βόμβαι των 250 λβρ. —
Βόμβαι των 20 λβρ. 843
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ —
Ρουκέτται 500
Φυσίγγια 0,20 9.140
Φυσίγγια 0,5 13.260
Φυσίγγια 303 —
ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Τη υποστηρίξει της Αεροπορίας κατελήφθη ο ΥΦΟΔ. 2520 ΓΡΑΜΜΟΥ, ΚΙΑΦΑ, ΣΚΙΡΤΣΙ και υπεβοηθήθη περαιτέρω προχώρησιςε των Φιλίων Τμημάτων.
Υπεστηρίχθη δις επίθεσις ΥΙΙΙ Μεραρχίας κατά ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ και ΚΑΜΕΝΙΚ επιτευχθείσης κατά την δευτέραν προσπάθειαν της καταλήψεως του ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ.
Προσεβλήθησαν επιτυχώς φάλαγγες του εχθρού εν υποχωρήσει.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΝΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ
Μετά την κατάληψιν του ΥΨΟΔ. 2520 ΓΡΑΜΜΟΥ τα Τμήματα εβράδυνον κατά 4-5 ώρας να συνεχίσουν την προέλασίν των προς Ν. κατά μήκος των Συνόρων με αποτέλεσμα να δώσουν τον απαιτούμενον χρόνον εις τιν εχθρόν να επανδρώση την ΜΑΥΡΗΝ ΠΕΤΡΑΝ και να προβάλη αντίστασιν εις τα κινηθέντα βραδύτερον τμήματα.
Η διά δευτέραν φοράν επανάληψις της επιθέσεως κατά ΚΑΜΕΝΙΚ αγγίστρωσεν Μέσα της Αεροπορίας τα οποία θα ηδύναντο να χρησιμοποιηθώσιν επωφελέστερον είτε προς υποστήριξιν των κινουμένων κατά μήκος των συνόρων Φιλίων Τμημάτων είτε προς καταδίωξιν των υποχωρουσών φαλαγγών του εχθρού.
5) Κατά την 29.8.49
Η ΙΧ Μεραρχία κατέλαβεν την ΜΑΥΡΗΝ ΠΕΤΡΑ, ΚΟΥΚΟΥΛΙ, ΥΨΟΔ. 2169, ΥΨΟΔ. 2179, ΜΠΑΡΑ και έφραξεν την διά ταύτης δίοδον. Αι άλλαι Μεραρχίαι εκινήθησαν εκκαθαρίζουσαι τομείς των. Η ΥΙΙΙ Μεραρχία παρέμεινεν προ του ΚΑΜΕΝΙΚ – ΓΚΟΛΙΟ – ΚΑΡΔΑΡΙ – ΣΤΕΝΟ, χώρον τον οποίον οι ΚΣ εκράτουν ισχυρώς προς κάλυψιν της υποχωρήσεως των προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ. Τον χώρον τούτον εγκατέλειψαν κατά την διάρκειαν της νυκτός αποσυρθέντες εντός του Αλβανικού εδάφους.
ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
Διά 40 εξόδων ΣΠΙΤΣ κατά διαδοχικά ζεύγη ή τετράδας υπεστηρίχθη η προέλασις ΙΧ Μεραρχίας από ΜΑΥΡΗΣ ΠΕΤΡΑΣ μέχρι ΜΠΑΡΑ.
Εξουδετερώθησαν διαδοχικαί αντιστάσεις κατά την διεύθυνσιν της κινήσεως των Φιλίων Τμημάτων και προσεβλήθησαν Ομάδες ΚΣ και Μεταγωγικών διαρρεόντων προς ΑΛΒΑΝΙΑΝ.
Διά 15 ΣΠΙΤΣ, 3 ΝΤΑΚΟΤΑ και 30 ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ προσεβλήθησαν ωργανωμέναι θέσεις ΚΣ εις ΚΑΡΔΑΡΙ και ΣΤΕΝΟ.
Διά 8 εξόδων ΧΑΡΒΑΡΤ εγένετο καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας επιτήρησις του τομέως προς παρακολούθησιν κινήσεων Φιλίων Τμημάτων και ανακάλυψιν υποχωρούντων ομάδων ΚΣ.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΑΙ
Επιθετικαί Αναγνωρίσεις 55
Τακτικαί Αναγνωρίσεις 8
Βομ/κά ΝΤΑΚΟΤΑ 3
Βομ/κά ΧΕΛΛ – ΝΤ. 30

ΡΙΦΘΕΝΤΑ ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ
Ερρίφθησαν: Βόμβαι των 500 λβρ. 138
Βόμβαι των 250 λβρ. —
Βόμβαι των 20 λβρ. 108
Βόμβαι ΝΑΠΑΛΜ —
Ρουκέτται 339
Φυσίγγια 0,20 5.110
Φυσίγγια 0,5 6.600
Φυσίγγια 303 500
ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Τη υποστηρίξει της Αεροπορίας Φίλια Τμήματα διά ραγδαιοτάτης προελάσεως ήχθησαν μέχρι ΜΠΑΡΑΣ και έφραξον την κυριωτέραν οδόν υποχωρήσεως του εχθρού.
Ο εχθρός υπέστη σοβαροτάτας απωλείας εκ των πυρών των αεροσκαφών.
Ομοίως υπέστησαν σοβαράς απωλείας εκ των βομβαρδισμών των ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ οι ΚΣ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ – ΣΤΕΝΟΥ – ΚΑΡΔΑΡΙ – ΚΑΜΕΝΙΚ.
Ούτοι κατά την διάρκειαν της νυκτός απεσύρθησαν εντός του Αλβανικού εδάφους και ούτω ολοκληρώθη η κατάληψις και της περιοχής του ΓΡΑΜΜΟΥ.
Γον ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΝ
Κατά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ το εις Κοζάνην συγκεντρωθέν προσωπικόν ανήλθεν εις δύναμιν περίπου 600 ανδρών.
Το προσωπικόν τούτο ανήκεν εις τας κάτωθι Μονάδας:
– 335 Μ. Διώξεως.
– 337 Μ. Διώξεως.
– Έν Σμήνος Βομβαρδισμού ΝΤΑΚΟΤΑ.
– Έν Σμήνος Αναγνωρίσεως ΧΑΡΒΑΡΤ.
– Ομάς φωτογραφικών Αερ/φών.
– 2-3 μεταφορικά αερ/φη.
– Μόνιμον Κλιμάκιον Αεροδρομίου.
Αι Μονάδες αύται, πλην της του Μονίμου Κλιμακίου συνεκροτήθησαν εις ΠΤΕΡΥΓΑ υπό την Διοίκησιν Επισμηναγού Γ.Υ. με Επιτελείον ένα Σμηναγό Γ.Υ. διά το Γραφείο Επιχειρήσεων, ένα Σμηναγόν Τεχνικών Υπηρεσιών ως Αρχιμηχανικόν της Πτέρυγος, έναν Υποσμηναγόν Οπλουργόν διά την Επιστασίαν Οπλισμού και έναν Αξ/κόν Α/Τ μετά συνεργείου διά την Επιστασίαν Συνεννοήσεως.
Το προσωπικόν των ανωτέρω Μονάδων διέμενεν εν τω Αερ/μίω εντός σκηνών και ενδιαιτάτο εν κοινώ εστιατορίω εξυπηρετουμένου υπό του Μονίμου Κλιμακίου.
Το Μόνιμον Κλιμάκιον ήτο υπεύθυνον διά την ασφάλειαν του Αερ/μίου και την εξυπηρέτησιν των Μαχίμων Μονάδων από πάσης απόψεως.
α) Ιπτάμενον προσωπικόν:
Μέρος του ιπταμένου προσωπικού εσχάτως επεράτωσεν την εκπαίδευσίν του επί ΣΠΙΤ παρά τη Σ.Α. και ελάμβανεν μέρος εις επιχειρήσεις διά πρώτην φοράν.
Συνήντησεν αρκετάς δυσκολίας όσον αφορά:
την ανάγνωσιν χάρτου.
την αναγνώρισιν του εδάφους.
τον τρόπον εκτελέσεως επιτυχών προσβολών.
Ούτω κατά το δεύτερον στάδιον των επιχειρήσεων ότε 18 πεπειραμένοι χειρισταί εκπαιδευθέντες εις ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ απεσπάσθησαν εις ΛΑΡΙΣΑΝ, η πτέρυξ ΚΟΖΑΝΗΣ αντιμετώπισε μεγάλην στενότητα αρχηγών σχηματισμών έχουσα ως αποτέλεσμα την μείωσιν ως ένα βαθμόν της ακριβείας των αποστολών.
Άπαν το ιπτάμενον προσωπικόν κατέβαλεν υπεράνθρωπον προσπάθειαν και αντεπεκρίθη πλήρως προς τας παρουσιασθείσας απαιτήσεις των επιχειρήσεων.
Κατείχετο υπό πνεύματος ενθουσιασμού και αυτοθυσίας και εξετέλεσεν μετά πείσματος τας ανατεθείσας αποστολάς.
Ιδιαιτέρως απεκορυφώθη ο ενθουσιασμός όταν τα συγκροτήματα των ΚΣ ήρχισαν να καταρρέουν.
Παρουσιάσθησαν περιπτώσεις φιλονικίας των χειριστών προσπαθούντων να συμμετάσχουν εις όλας τας εξόδους.
Εις ημέρας εντατικών επιχειρήσεων οι πλείστοι των χειριστών εξετέλεσαν και τέσσαρας εξόδους εντός της αυτής ημέρας υπερβάντες τα όρια χρησιμοποιήσεως των κινητήρων.
Παράδειγμα αυτοθυσίας και αυταπαρνήσεως θ’ αποτελή ο Ανθ/γός ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΟΘΩΝ όστις πολυβολών ανακαλυφθείσαν υπ’ αυτού φάλαγγα ΚΣ παρέτεινε την προσβολήν του μέχρις σημείου ώστε το αεροπλάνον να συντριβή επί του εδάφους.
β) Προσωπικόν εδάφους:
Ειργάζετο νυχθημερόν με ευσυνειδησίαν και ενθουσιασμόν χωρίς να δείξη σημεία κοπώσεως.
Διετήρησεν το επίπεδο των εν ενεργεία αερ/φών εις λία υψηλόν ποσοστόν (95% περίπου), ως εις συνημμένον πίνακα εμφαίνηται.
Επεθεώρει τα αερ/φη, συνεπλήρωσε ταύτα εις καύσιμα και πυρομαχικά εντός βραχυτάτου χρονικού διαστήματος ώστε να δυνηθή η πτέρυξ ν’ ανταποκριθή εις απάσας τας αιτουμένας αποστολάς υποστηρίξεως επ’ ωφελεία του Στρατού.
γ) Προσωπικόν Μονίμου Κλιμακίου Αερ/μίου
Ειργάσθη σκληρώς και αντεπεξήλθεν πλήρως όσον αφορά:
Τον στρατωνισμόν, ενδιαίτησιν και παροχήν πάσης ευκολίας εις τας εν Αεροδρομίω εγκατασταθείσας Μαχίμους Μονάδας.
Την ασφάλειαν των αερ/φών και Αερ/μίου.
Την εις Μεταφορικά Μέσα κάλυψιν των αναγκών των Μονάδων.
Την παραλαβήν αφικνουμένων υλικών ή πυρομαχικών, την αποθήκευσιν ή την προώθησιν τούτων εις έτερα αερ/μία Επιχ/σεων.

Δον ΥΛΙΚΟΝ
α) Αεροσκάφη:
Ο αριθμός των εν ενεργεία αερ/φών διετηρήθη σταθερώς εις υψηλόν επίπεδον, παρά το γεγονός ότι αερ/φη εις ικανόν αριθμόν υπέστησαν ζημίας είτε ένεκεν εχθρικής ενεργείας είτε εξ ατυχημάτων ή άλλων αιτιών.
Ομοίως λόγω πληθώρας αποστολών παρουσιάσθη μεγαλυτέρα συχνότης περιοδικών επιθεωρήσεων.
Εξαίρειται η καταβληθείσα προσπάθεια και μέριμνα εκ μέρους των Βάσεων διά την εν τάχει συμπλήρωσιν των εκάστοτε παρουσιαζομένων κενών λόγω των ανωτέρω αιτίων.
Εντός βραχέως χρονικού διαστήματος ικανός αριθμός ΣΠΙΤ ΧΥΙ παρουσίασεν βλάβην κινητήρος οφειλομένην εις αλλοιώσεις της επιφανείας των εδράνων (ρινίσματα).
Απόδοσις των υπολοίπων τύπων αερ/φών ικανοποιητική.
β) Οπλισμός – Πυρομαχικά
Η απόδοσις εις πυρά δύναται να θεωρηθή ικανοποιητική πλην ωρισμένων περοπτώσεων ως:
Μη εκτόξευσις ρουκεττών λόγω ηλεκτρικής βλάβης συστήματος πυροδοτήσεως.
Μη άφεσις βομβών λόγω βλάβης του φορέως.
Μη έκκρηξις αριθμού τινός βομβών ή ρουκεττών, άγνωστον που οφειλομένη.
γ) ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΙΣ
Α. Η επιχείρησις ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ από απόψεως συνεννοήσεως εξυπηρετήθη λίαν ικανοποιητικώς διά των κάτωθι Μέσων Συνεννοήσεως:
1. Διά των δύο επιγείων δικτύων Α/Τ υπό τους τίτλους Δ1 και Δ2 με ελέγχοντας σταθμούς τους της Α.Δ.Α. και με την ως κατωτέρω κατανομήν:
Δ1=ΑΔΑ-ΑΒΔ-ΑΒΣ-ΑΑΚΖ-ΑΑΟΡΕΣΤΙΚΟΥ-ΑΑΙ-ΑΑΚΒ
Δ2=ΑΔΑ-ΑΒΕ-ΑΒΑ-ΑΑΤΡ-ΑΑΛΑΜ.
Λόγω φόρτιου εργασίας του δικτύου Δ1, οι σταθμοί ΑΑΙ και ΑΑΚΒ συνετονίσθησαν εις την συχνότητα του δικτύου Δ2.
Η απόδοσις των ανωτέρω δικτύων Α/Τ υπήρξεν εξαίρετος, η δε εξυπηρέτησις απάντων των υπό την ΑΔΑ αεροδρομίων, από απόψεως αναγκών επιχειρήσεων και διοικητικών τοιούτων, πλήρης και άνευ της ελαχίστης διακοπής ή αρρύθμου λειτουργίας.
2. Διά του δικτύου (Αέρος – εδάφους) Υ.Σ.-Ρ.Γ. περιλαμβάνον τους κάτωθι σταθμούς:
ΑΒΕ-ΑΒΛ-ΑΒΣ-ΑΑΙ-ΑΒΑ.
3. Διά των σταθμών Α/Τ (ΥΣ και Λ.Υ.Σ. – Ρ/Τ και W/T) των αεροσκαφών.
Οι σταθμοί ούτοι ελειτούργησαν με εξαιρετικήν επιτυχίαν κατ’ αναλογίαν 98%, διά την συνεννόησιν των αεροσκαφών μεταξύ των – μετά των πύργων ελέγχου πτήσεων – μετά των σταθμών Υ.Σ. – Ρ/Γ – μετά των ομάδων αεροπορικής υποστηρίξεως και ΑΩΠ.
4. Διά των σταθμών Υ.Σ. και Λ.Υ.Σ. Ρ/Τ των πύργων ελέγχου πτήσεων.
Οι εν λόγω σταθμοί, κυρίως της ΑΑΚΖ δι’ ον ενδιαφέρθημεν περισσότερον, ελειτούργησαν ικανοποιητικώτατα άνευ ουδεμιάς βλάβης με τάξιν και ακρίβειαν.
Η σημαντική βελτίωσις της εμβελείας του σταθμού πύργου ελέγχου πτήσεων του Α.Α. ΚΟΖ. διά της αλλαγής του συστήματος κεραιών λήψεως και κυρίως εκπομπής, συνετέλεσεν εις την πλήρη κάλυψιν του υπερμέτρου φόρτου εργασίας του εν λόγω πύργου κατά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’.
Ο σταθμός Υ.Σ. του πύργου ελέγχου πτήσεων του Α.Α.Ι. αντεκατεστάθη δι’ ετέρου μεγάλης εμβελείας.
5. Διά των σταθμών Λ.Υ.Σ. των ομάδων αεροπορικής υποστηρίξεως των ταξιαρχιών και Υ.Σ. των ΑΩΠ, διά την συνεννόησιν και συνεργασίαν μετά των αεροσκαφών.
Η επιτυχία της εν λόγω συνεννοήσεως υπήρξεν καταπληκτική με λήψεις επαφής 98%.
Η επιτυχία αύτη οφείλεται εις την καλήν και αποδοτικήν λειτουργίαν των σταθμών τούτων ως και των σταθμών των αερ/φών.
6. Διά των τηλεφωνικών δικτύων άτινα ελειτούργησαν λίαν καλώς μερίμνη των διαβιβάσεων του Στρατού (εξαιρέσει των τηλεφωνικών δικτύων των αεροδρομίων άτινα ελειτούργησαν μερίμνη ημών).
Β. Γενικώς η συνεννόησις κατά την επιχείρησιν ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ απέδωσεν θαυμάσια άνευ ουδενός παραπόνου.
Η επιτυχία αύτη της συννενοήσεως κυρίως οφείλεται εις τους κάτωθι λόγους:
α) Έγκαιρος έλεγχος επί της καλής λειτουργίας απάντων των σταθμών Α/Τ επιγείων ή επί αεροσκαφών.
β) Αποστολή ικανών ανταλλακτικών σταθμών και υλικών Συνεννοήσεως κυρίως εις ΑΛΚΖ – Α.Β.Λ. και Α.Α.Ι. ώστε να υπάρχη ευχέρεια ταχυτάτης αντικαταστάσεως και εν συνεχεία επιδιορθώσεως του ΕΚ/ΕΝ σταθμού.
γ) Κατάλληλος κατανομή του προσωπικού Συνεννοήσεως αναλόγως ικανότητος και αποδόσεως.
δ) Έκδοσις των υπ’ αριθμ. ΑΔΑ/501/ΣΥΝ/Ε.238/25.6.49 και ΑΔΑ/501/ΣΥΝ-3410 ΣΥΝΤ/8879/25.7.49 διαταγών και ετέρων οδηγιών δι’ ων επετεύχθη η συστηματοποίησις της λειτουργίας της Συνεννοήσεως εν τω συνόλω της, η παρακολούθησις και ο πλήρης έλεγχος επί της αποδόσεως ταύτης.
ε) Προσαρμογή των διαφόρων εγκαταστάσεων Α/Τ εις τας ανάγκας της επιχειρήσεως ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ και τροποποίησις κυρίως των συστημάτων κεραιών εκπομπής με αποτέλεσμα την αύξησιν εμβελείας.
στ) Αντικατάστασις απασών των λυχνιών ηλαττωμένης αποδόσεως και τινων εφθαρμένων καλωδιώσεων.
ζ) Κατατόπισις του ιπταμένου προσωπικού και των ειδικοτήτων ‘‘Σ’’ εφ’ απάντων των ζητημάτων των αφορόντων την καλήν απόδοσιν της Συνεννοήσεως, διά διαφόρων διαλέξεων.
η) Κυρίως πρόθυμος και εντατική εργασία και καλή συνεργασία απάντων των ειδικοτήτων ‘‘Σ’’ από του ανωτέρου μέχρι κατωτέρου βαθμού.

Εον.ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΕΩΣ ΤΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
1) Τακτικαί Αναγνωρίσεις
α) ημέρας:
Κατά την προπαρασκευαστικήν περίοδον και μέχρι της ενάρξεως της καταρρεύσεως η απόδοσις ήτο μικρά οφειλομένη:
Εις την ύπαρξιν ισχυρού Α/Α όπερ ημπόδιζε το αεροσκάφος αναγνωρίσεως να κατέλθη εις ύψος δυνατής και ευχερούς παρατηρήσεως.
Εις το περιωρισμένον των εχθρικών μετακινήσεων κατά την ημέραν.
Εις το διακεκομμένον και κατά τας περιοχάς κεκαλλυμένον έδαφος.
Εις την γενικότητα των δοθεισών αποστολών αναγνωρίσεως μη περιοριζομένων εις την εξακρίβωσιν ωρισμένων πληροφοριών εις περιωρισμένον χώρον.
Κατά την περίοδον από της ενάρξεως της καταρρεύσεως μέχρι του πέρατος εκάστης επιχειρήσεως λίαν καλή οφειλομένη:
Εις την εν μέρει ή εν όλω εξάρθρωσιν του αντιαεροπορικού συστήματος των ΚΣ.
Εις τας υποχρεωτικάς κατά την ημέρα μετακινήσεις των συμμοριτών, επιβαλλομένας από την πίεσιν των Εθνικών δυνάμεων.
Εις τας παρεχομένας εκ όψεως πληροφορίας των κινουμένων τμημάτων.
β) Νυκτός
Αι ενεργηθήσαι τοιαύται, περιωρίσθησαν μόνον όσον αφορά τας οδικάς αρτηρίας συνδυασθείσαι μετά ρίψεως καρφοβελονών.
Απέδωσαν λίαν ικανοποιητικώς και ημπόδισαν την μετακίνησιν οχημάτων με ανημμένους φανούς.
Τα αποτελέσματα εκ της ρίψεως των καρφοβελονών ήσαν καλά, διαπιστωθέντα από ακινητήσαντα οχήματα τα οποία την πρωίαν προσεβλήθησαν επιτυχώς υπό μαχητικών. Θα ηδύνατο να ήτο καλύτερα εάν αι ριπτόμεναι καρφοβελόναι ήσαν τελειότεραι.
Πλην της καθαρώς αναγνωριστικής πλευράς η συνεχής κατά μήκος των οδικών αρτηριών πτήσις αεροσκαφών κατά την νύκτα επέφερε και υποχρεωτικήν καθυστέρησιν και πιθανώς νέκρωσιν του δρομολογίου, ήτις συνδυαζομένη και με βόμβας των 20 λιβρών τας οποίας το αεροσκάφος έφερε μεθ’ εαυτού φαίνεται ότι ενίοτε είχεν και θετικά αποτελέσματα καταστροφής.
Νυκτερινή αναγνώρισις εις την λοιπήν περιοχήν εκτός των οδικών αρτηριών δεν εξετελέσθη.
γ) Φωτογραφικαί αναγνωρίσεις
Εξετελέσθησαν εις μεγάλην κλίμακα και η απόδοσίς των υπήρξεν αρίστη, της εκμεταλλεύσεως των όμως από απόψεως Στρατού χαρακτηριζομένης λίαν ικανοποιητικής διά το Β΄ Σ.Σ. και μετρίας διά το Α΄ Σ.Σ.
Παρετηρήθη κατόπιν γενομένων συγκρίσεων με τα καταληφθέντα εδάφη ότι ερμηνευταί αεροφωτογραφιών ηδύναντο απολύτως να προσδιορίσουν την θέσιν και το είδος των οχυρώσεων.
Εις λίαν κεκαλυμμένα εδάφη μόνον δρομίσκοι συγκλίνοντες παρείχον την ένδειξιν της υπάρξεως έργου το είδος όμως του οποίου δεν ηδύνατο να εξακριβωθή.
Κατά το προπαρασκευαστικόν στάδιον αι αεροφωτογραφίαι απετέλεσαν το μόνον από πλευράς Αεροπορίας θετικόν μέσον πληροφοριών αλλά και από πλευράς Στρατού το μέσον επιβεβαιώσεως και συμπληρώσεως των επιγείων πληροφοριών.
Συνδυασμός αεροφωτογραφιών μετά πληροφοριών εδάφους παρέχει άριστα αποτελέσματα όταν μάλιστα τούτο πραγματοποιείται εις τα Στρατηγεία των Μεγάλων Μονάδων ένθα υφίστανται Τμήματα ερμηνείας αεροφωτογραφιών.
Η καιρική κατάστασις περιώριζε πολλάκις την λήψιν των αεροφωτογραφιών καθόσον και η ύπαρξις ελαχίστης νεφώσεως εδυσχέρανε την επιτυχή λήψιν.
Προώθησις αεροφωτογραφιών εις τα ενεργούντα κατώτερα κλιμάκια δεν επραγματοποιήθη λόγω στενότητος φωτογραφικού χάρτου.
Απόδοσις συνεργείων ερμηνείας αεροφωτογραφιών παρά τω Β΄ Σ.Σ. και Αεροδρομίου ΚΟΖΑΝΗΣ αρίστη.
Αι μονάδες του Β΄ Σ.Σ. ηρίσθησαν πλείστας όσας πληροφορίας εκ των αεροφωτογραφιών όσον αφορά τα ακολουθητέα υπ’ αυτών δρομολόγια προς κατάληψιν των αντικειμενικών των σκοπών, την ισχύν και έκτασιν των οχυρώσεων και ωργανωμένων τοποθεσιών, και την φύσιν και βατότητα του εδάφους.
Το Α΄ Σ.Σ. δεν έκαμε ευρείαν χρήσιν των φωτογραφιών.
Μετά το σύνηθες μπρίφιγγ διήρχοντο τα πληρώματα προ της τοποθετουμένης υπό το στερεοσκόπιον φωτογραφίας της περιοχής του στόχου. Ελάμβανον γνώσιν της ερμηνείας και απέκτων πλήρη εικόνα της μορφής του εδάφους και των οχυρώσεων του στόχου.
Επιστασία φωτογραφίας δεν υπήρχεν εις ΚΟΖΑΝΗΝ και η εμφάνισις και η εκτύπωσις των πλακών εις ΣΕΔΕΣ επέφερε μικράν τινα καθυστέρησιν.
2) Επιθετικαί Αναγνωρίσεις
Αι προσβολαί των αερ/φών υπήρξαν ακριβείς και εύστοχοι.
Εχρησιμοποιήθησαν εις μεγάλην κλίμακα πύραυλοι προς εξουδετέρωσιν πολυβολείων, βόμβαι μετ’ επιβραδύνσεως προς επίτευξιν διεισδύσεως διά την εξάρθρωσιν των οχυρώσεων του εχθρού, εμπρηστικαί βόμβαι εις μεγάλην πυκνότητα κατά την τελευταίαν φάσιν της εφόδου προς εμπρησμόν των εκ κορμών δένδρων πολυβολείων και την δημιουργίαν ασφυκτικής ατμοσφαίρας και παραπετάσματος καπνού.
Ωσαύτως π/π και δέσμαι βομβών εναντίον ακαλύπτου προσωπικού και αυτοκινήτων.
Η θσχύς πυρός των ΣΠΙΤΣ ηύξησε διά της φορτώσεως τριών δεσμών βομβών ή τριών βομβών των 250 λιβρών.
Η χρησιμοποίησις των ΣΠΙΤΣ διά φορτώσεως 1000 λιβρών βάρους δεν κατέστη δυνατή λόγω περιωρισμένων διαστάσεων του Αερ/μίου και του μεγάλου υψομέτρου τούτου.
3) Βομβαρδισμοί
α) ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ
Εχρησιμοποιήθησαν κατά μεγάλους σχηματισμούς των 12 έως 18 αερ/φών με φόρτον βομβών 200 λιβρ. (4___ΘΫbΗ απόδοσίς των κρίνεται εξαιρετική τόσον εις υλικά όσον και εις ηθικά αποτελέσματα.
Αι προσβολαί εγένοντο με γωνίαν βυθίσεως από 45_€έως 75_`ΫΠαρουσιάσθη μεγάλη πυκνότης πυρών επί των ωργανωμένων θέσεων αίτινες εκονιορτοποιούντο.
Η εμφάνισις των ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ άνωθεν του μετώπου αιφνιδίασε τον εχθρόν. Η εξύψωσις του ηθικού του Στρατού ήτο προφανής. Τουναντίον μεγάλη η κατάπτωσις του ηθικού του εχθρού.
β) ΝΤΑΚΟΤΑ
Η ακρίβεια των βομβαρδισμών εβελτιώθη σημαντικώς.
Εχρησιμοποιήθησαν κατά την ημέραν διά την εξάρθρωσιν ωργανωμένων τοποθεσιών και την εξουδετέρωσιν εχθρικών πυροβολαρχιών.
Ομοίως κατά την νύκτα διά την προσβολήν χώρων σταθμεύσεως εφεδρειών, εμπέδων, αποθηκών και διά την διασποράν βομβών μετ’ επιβραδύνσεως των 0,30΄, 1 ώρα, 6 ωρών και 12 ωρών επί υποχρεωτικών διαβάσεων και οδεύσεων προς παρεμπόδισιν της κυκλοφορίας του εχθρού.
4) Μεταφοραί
Τ’ αερ/φη μεταφορών εχρησιμοποιήθησαν εις μεγάλην κλίμακα διά την μεταφοράν τραυματιών.
Ικανοποιήθησαν άπασαι αι αιτήσεις των Νοσοκομείων.
Εκαλύφθησαν αι ανάγκαι μεταφοράς και μετακινήσεων επιτελικών Αξ/κών δι’ αερ/φών ΑΝΣΟΝ και Λ17.
Εφοδιασμός απ’ αέρος δεν εζητήθη.
Κατά τον μήνα Ιούκιον, άπαντα τα εν ενεργεία ΝΤΑΚΟΤΑ εξετέλεσαν 45 μεταφοράς υλικού εκ Γερμανίας.
Εκ των μεταφερθέντων υλικών αι 15.500 λιβρ. (περίπου) προωρίζοντο διά τον Στρατόν και 23.000 λίβραι διά την Αερ/ρίαν.
5) Ρίψεις προκηρύξεων
Εγένοντο άπασαι αι αιτηθείσαι ρίψεις προκηρύξεων.
Πλην των αερ/φών ΝΤΑΚΟΤΑ εχρησιμοποιήθησαν και αερ/φη ΧΑΡΒΑΡΤ των οποίων η απόδοσις ήτο μικρά λόγω περιωρισμένου χώρου.

6) Εχθρική Αντίδρασις
Η όλη επιχείρησις ‘‘ΠΥΡΣΟΣ’’ παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά ενός κανονικού αγώνος προς διάσπασιν ισχυρώς ωργανωμένης τοποθεσίας με παντελή έλλειψιν αντπάλου Αερ/ρίας.
Ύπαρξις ισχυρού ή περιωρισμένου εχθρικού αντιαεροπορικού πυρός κατά περιοχάς με βάσιν τα αντιαεροπορικά των 37, 25 και 20 χιλ.
Εις τα ελάχιστα αντιαεροπορικά των 81 δεν ανευρέθησαν κατευθυντήρες.

ΣΤον. ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Ο τρόπος χρησιμοποιήσεως των Μέσων της Αερ/ρίας προσηρμόσθη πλήρως προς τας αντιμετωπισθείσας εις τας επιχειρήσεις ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ ανάγκας, ήτοι ‘‘εξάρθρωσις και διάσπασις ισχυρώς ωργανωμένων τοποθεσιών του εχθρού’’.
Η κατά μεγάλους σχηματισμούς επέμβασις της Αεροπορίας κατά την φάσιν της επιθέσεως του Στρατού, εξασφαλίζουσα συνέχειαν, ισχύν και πυκνότητα πυρός, παραλύει και εξαρθρώνει το αμυντικόν σύστημα του εχθρού και επιτρέπει την συνεχήν προχώρησιν του επιτιθέμενου τμήματος.
Ταυτοχρόνως έτεροι μικροί σχηματισμοί υπερίπτανται του πεδίου της μάχης έτοιμοι όπως αντιμετωπίσουν οιανδήποτε αντεπιθετικήν προσπάθειαν του εχθρού, ή σιγήσουν εκδηλωθησομένας εχθρικάς πυροβολαρχίας ή όλμους.
Η τοιαύτη τακτική υποστήριξεως των Φ. Τμημάτων των ενεργούντων προς κατάληψιν ισχυρώς ωργανωμένης τοποθεσίας, δέον να προετοιμάζηται καλώς και να λαμβάνη χώραν βάσει σχεδίου καθορίζοντος με ακρίβειαν τας ώρας επεμβάσεως Αερ/ρίας και Πυροβολικού ως και τον χρόνον εξορμήσεως του Πεζικού.
Απαιτεί συγκέντρωσιν 2-3 Μοιρών Μαχητικών αερ/φών, ει δυνατόν εν τω αυτώ Αερ/μίω και εξασφάλισιν πλήρων διαβιβάσεων μεταξύ αερ/μίου και υποστηριζομένου Σώματος και του ΔΑΥ αυτού.
Ευνόητον τυγχάνει ότι η μαζική αύτη υποστήριξις δέον να δίδεται επί της κατευθύνσεως της κυρίας προσπαθείας του Σώματος. Επιβάλλεται η εν χρόνω κλιμάκωσις των προσπαθειών ίνα αποφεύγηται η διασπορά των Μέσων.
Ευθύς ως επιτεύχθη διάσπασις του μετώπου και ο εχθρός δεικνύει σημεία κλονισμού, η Αερ/ρία δέον ταχύτατα να προσαρμώση τα Μέσα και τα πυρά της εις τρόπον ώστε να μην επιτρέψη εις τον εχθρόν να υποχωρήση κανονικώς, και να εγκατασταθή επί δευτέρας αμυντικής γραμμής. Η κεραυνοβόλος επέμβασις της Αεροπορίας κατά την περίοδον ταύτην δέον να μετατρέψη την υποχώρησιν του εχθρού εις φυγήν και να προξενήση εις αυτόν σοβαράς φθοράς ώστε να μη δυνηθή να ανασυγκροτηθή και προβάλη περαιτέρω αντίστασιν.
Διά να αποδώση η Αερ/ρία το μέγιστον δυνατόν έργον δέον να υπάρξη καλή και στενή συνεργασία μετά του Στρατού.
Η συνεργασία αύτη δεν πρέπει να είναι μονόπλευρος. Δεν αρκεί να καθορίζη ο Στρατός τας ανάγκας, ων την ικανοποίησιν απαιτεί από την αεροπορίαν.
Το σχέδιον ενεργείας του Στρατού πρέπει να είναι γνωστόν εις την Διοίκησιν της Αερ/ρίας από της συλλήψεώς του.
Αι εκάστοτε προθέσεις των Διοικήσεων, των Μεραρχιών και Σωμάτων Στρατού να καθίστανται γνωσταί εις τους αντιστοίχους Ελεγκτάς Αέρος και Δ.Α.Υ. Εις τους τελευταίους τούτους ανήκει η ευθύνη της καλής και αποτελεσματικής χρησιμοποιήσεως των Μέσων της Αερ/ρίας. Η γνώμη των και αι εισηγήσεις των δέον να λαμβάνωνται οπωσδήποτε υπ’ όψιν υπό των Δ/τών Μεραρχιών και Σ. Στρατού. Απαράδεκτος πάσα επέμβασις Αξ/κών των Επιτελείων του Στρατού εις τον τρόπον χρησιμοποιήσεως των Μέσων Αεροπορίας.
Διά να διευκολυνθή η Αερ/ρία εις το έργον της έχει ανάγκην σαφών και ακριβών πληροφοριών εκ μέρους του Στρατού όσον αφορά την εκάστοτε κρατούσαν τακτικήν κατάστασιν.
Το δίκτυον αερ/κής υποστηρίξεως εξασφαλίζει ταχυτάτην ενημέρωσιν τόσον των Γραφείων Επιχειρήσεων των Αερ/μίων, όσον και των πληρωμάτων των υπεριπταμένων αερ/φών.
Διά να αποδώση τούτο δέον:

– Κατάλληλοι αξ/κοί Αερ/ρίας και Στρατού, ειδικώς εκπαιδευθέντες προς τούτο να πλαισιώσουν τας Ομάδας Επαφής των Ταξιαρχιών.
– Οι Δ/ταί των Ταξ/ρχιών και τα Επιτελεία αυτών να θεωρήσουν υποχρέωσίν των όπως ενημερώνουν τους ανωτέρω αξ/κούς επί της τακτικής καταστάσεως και των προθέσεών των.
– Αι Ο.Ε. να τοποθετούνται πάντοτε εις θέσεις τοιαύτας ώστε να έχουν ακουστικότητα, να βλέπουν το πεδίον της μάχης και να έχουν σαφή αντίληψιν της κρατούσης εκάστοτε Τακτικής καταστάσεως.
– Προ εκάστης επιχειρήσεως δέον να λαμβάνη χώραν συγκέντρωσις των Δ/τών των Μεραρχιών και των Επιτελείων των ή των Δ/τών των Ταξιαρχιών και των επιτελείων των (εφ’ όσον Σώμα Στρατού ή Μεραρχία θα εκτελέση την επιχείρησιν) εις ην θ’ αναπτύσσεται παρά του αρμοδίου αξ/κού της Αεροπορίας ο τρόπος χρησιμοποιήσεως των Μέσων Αεροπορίας κατά την υπό εκτέλεσιν επιχείρησιν.
– Ασκήσεις Συνεργασίας κατά περιόδους τυγχάνει απολύτως απαραίτητον να λαμβάνουν χώραν.
– Η φοίτησις εις το Σχολείον Συνεργασίας αξ/κών των Επιτελείων, Ταξιαρχιών, Μεραρχιών και Σωμάτων Στρατού, είναι απαραίτητος.
– Τόσον οι Αξ/κοί του Στρατού (επιτελείς αέρος – Α.Σ.Α.Σ) όσον και οι αξ/κοί της Αεροπορίας (Δ.Α.Υ. – Ελεγκταί και ανώτερα Κλιμάκια) δέον μετά προσοχής να εκλέγωνται και απαραιτήτως δέον να διέπωνται υπό πνεύματος καλής συνεργασίας.
Τ’ αεροπλάνα ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ κατά την επιχείρησιν του ΓΡΑΜΜΟΥ έπαιξαν τον αποφασιστικώτερον ρόλον και εξήρθρωσαν τας ωργανωμένας τοποθεσίας του εχθρού.
Ήνοιξαν τον δρόμον προς την κατεύθυνσιν της κυρίας προσπαθείας και εξουδετέρωσαν τα εμπόδια τα οποία παρεμβάλοντο εις τον Στρατόν κατά την προχώρησίν του.
Ο βομβαρδισμός δι’ αεροπλάνων ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ κατά σειράν των ωργανωμένων τοποθεσιών ΤΣΑΡΝΟ – ΠΑΠΟΥΛΙ – ΒΕΤΕΡΝΙΚΟ – 1826 – ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ – ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ – ΣΚΥΡΤΣΗ – ΚΙΑΦΑ, κατέστησεν δυνατή την προχώρησιν των Φιλίων Τμημάτων.
Η χρησιμοποίησις των ΧΕΛΛ ΝΤΑΙΒΕΡΣ κατά την φάσιν της προπαρασκευής εναντίον ισχυρώς ωργανωμένης τοποθεσίας και η εν συνεχεία χρησιμοποίησις των ΣΠΙΤΣ κατά την τελευταίαν φάσιν της επιθέσεως αποτελούν τον καλύτερον και αποτελεσματικώτερον τρόπον υποστηρίξεως του Πεζικού.
Η χρησιμοποίησις των ΣΠΙΤΣ διά την εκμετάλλευσιν της επιτυχίας αφ’ ενός επροξένησε σοβαράς απωλείας εις τον υποχωρούντα ατάκτως εχθρόν και αφ’ ετέρου εξουδετέρωσε πάσαν αντίστασιν την οποίαν μετά την ΠΟΡΤΑ ΟΣΜΑΝ επεχείρησε να προβάλη ο εχθρός (ΓΚΟΥΜΠΕΛ – 2520 – ΜΑΥΡΗ ΠΕΤΡΑ 2 – ΜΑΥΡΗ ΠΕΤΡΑ 3 – ΜΠΑΡΑ).
Τέλος εξάγεται ότι τα λαμπρά αποτελέσματα των επιχειρήσεων ΒΙΤΣΙ – ΓΡΑΜΜΟΥ οφείλονται:
Εις την μετ’ επιμελείας και προσοχής προπαρασκευήν των επιχειρήσεων.
Εις την καλήν χρησιμοποίησιν των Μέσων, και
Εις τον συντονισμόν των ενεργειών όλων των όπλων.
(Υπογραφή)
ΚΕΛΛΙΔΗΣ ΕΜΜ.
Σμήναρχος
Αρχηγός
Ανωτέρας Δ/σεως Αεροπορίας

Advertisements