Εκθεση επιχειρήσης ΑΧΕΛΩΟΣ, Α’ΣΣ/Α1/2 Ιουν 1949


ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
Α΄ ΣΣ/Α1
Αριθ. Πρωτ. Φ.16/47
ΒΣΤ 904 τη 2-6-49

ΕΚΘΕΣΙΣ
Επιχειρήσεων ΑΧΕΛΩΟΥ από 21-3-49 μέχρι 30-3-49)

  1. Γενικά
    Μετά τας επιχειρήσεις ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ – ΡΟΥΜΕΛΗΣ αι ΚΣ δυνάμεις ΚΓΑΝΕ (Ι και ΙΙ ΚΣΜ καταδιωκόμενοι νυχθημερόν υπό των δυνάμεων του Σ. Στρατού συνεκεντρώθησαν τελικώς μεταξύ ΑΧΕΛΩΟΥ – ΑΓΡΑΦΙΩΤΗ εις περιοχήν ΣΦΟΛΙΑΝΑ (Χ.5274)-ΒΟΥΛΠΗ (Χ.5576) – ΛΗΜΕΡΙΟΝ (Χ.5578) προς ανασυγκρότησιν ανάπαυσιν.
    Από της 11ης Μαρτίου ο όγκος των ΚΣ δυνάμεων, πλην της 172 ΚΣ Ταξ. εγκατασταθείσης επί των υψωμάτων περιοχής ΑΝΕΜΟΣ (Χ.6770), ήρχισε κινούμενος προς Β.Δ.
    Το Σώμα Στρατού δι’ επιθετικών αναγνωρίσεων ως και αεροπορικών τοιούτων παρηκολούθησε στενώς τας μετακινήσεις ταύτας και ήρχισε από 15ης Μαρτίου διά μεταφοράς δυνάμεων να λαμβάνη μέτρα εις περιοχήν ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ και ΑΡΤΗΣ, ίνα ματαιώση την διαφαινομένην πρόθεσιν των ΚΣ να επιτευθούν κατά των δύο ανωτέρω μεγάλων αστικών κέντρων με σκοπόν την λεηλασίαν και την εις ευρείαν κλίμακα στρατολογίαν, και ίνα δημιουργήση ευνοϊκάς δι’ αυτό συνθήκας, προς συντριβήν των ΚΣ δυνάμεων εις περιοχήν ΒΑΛΤΟΥ – ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ.
    Εκ της παρακολουθήσεως των κινήσεων των ΚΣ ως και του συνδυασμού των πληροφοριών των κατατιθεμένων υπό των παραδοθέντων και συλληφθέντων ΚΣ διεφάνη τελικώς η προθεσίς των να εκδηλώσουν την κυρίαν ενέργειάν των κατά της ΑΡΤΗΣ, συγχρόνως δε να προβούν εις ευρείαν επιμελητειακήν εκμετάλευσιν των περιοχών ΒΑΛΤΟΥ και ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ.
  2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
    (α) Απώλειαι ΚΣ
    Νεκροί καταμετρηθέντες 293

Συλληφθέντες και παραδοθέντες 651

Σύνολον 944
Το πλείστον των συλληφθέντων και παραδοθέντων ΚΣ. προέρχονται εκ της 138 Κ.Σ. Ταξ. ης συνελήφθη και ο Επιτελάρχης ΛΟΚΡΟΣ (ΤΣΙΤΣΙΠΗΣ μόνιμος αξ-κός Τόξεως 1940).
Εκτός των ανωτέρω απωλειών εις προσωπικόν εκυριεύθη άφθονον πολεμικόν υλικόν οπλισμός – πυρ/κά – υλικόν διαβιβάσεων κ.λ.π.
(β) Απώλειαι ημετέρων
Αξ/κοί Οπλίται Σύνολον
Νεκροί 1 25 26

Τραυματίαι 3 69 72

Σύνολον 4 94 98
11. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(α) Το Σώμα Στρατού από της ενάρξεως των μετακινήσεων των ΚΣ δι’ επιγείων και από αέρος αναγνωρίσεων, εξησφάλισε την έγκαιρον πληροφορίαν περί των προθέσεών των και εδόθη ούτω ο χρόνος να συγκεντρώση εις την απειλουμένην περιοχήν ΙΙ Τάγματος εγκαίρως και πριν εκδηλωθή η ΚΣ ενέργεια. Εδημιουργήθησαν ούτω άπασαι αι δυναταί ευνοϊκαί συνθήκαι διά την απόκρουσιν της ΚΣ επιθέσεως ως και της εν συνεχεία συντριβής των ενεργουσών δυνάμεων.
(β) Το ακατοίκητον των χωρίων της περιοχής ΑΓΡΑΦΩΝ-ΑΧΕΛΩΟΥ εστέρησεν τους ΚΣ της πληροφορίας περί μεταγγίσεως σοβαρών ημετέρων δυνάμεων εις την περιοχήν ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ-ΒΑΛΤΟΥ. Υπελόγιζον επί των αρχικώς υπαρχουσών 2 διλοχιών εις ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΙ-ΑΡΤΑ και ενός Ε.Τ.Π. εις την περιοχήν ΞΗΡΑΚΙΑ ΤΡΙΚΛΙΝΩΝ. Ούτω ο αιφνιδιασμός τούτων υπήρξεν πλήρης.
Η ύπαρξις αμαξιτών εγγύς του πεδίου μάχης επέτρεψε εις το Σώμα Στρατού να εκμεταλλευτή εγκαίρως τας πληροφορίας διά της ταχείας μεταφοράς δυνάμεων και να ανατρέψη ούτω τας προθέσεις των ΚΣ.
Καταφαίνεται ούτω η σπουδαιοτάτη σημασία της υπάρξεως πυκνού οδικού δικτύου εις τον κατά των ΚΣ αγώνα.
Προς τούτο το Σώμα Στρατού έχει υποβάλλει σχετικάς προτάσεις διά την κατασκευήν των απαραιτήτων οδών εις την περιοχήν ΑΓΡΑΦΩΝ και ΡΟΥΜΕΛΗΣ αίτινες θα παίξωσι σοβαρώτατον ρόλον εις την απαλλαγήν των ανωτέρω περιοχών εκ του ΚΣ άγους και την επίτευξιν της εδραιώσεως της τάξεως και της ανασυγκροτήσεως.
(γ) Σοβαρώτατος παράγων επιτυχίας ήτο η προώθησις των Διοικήσεων Μεραρχίας και Σώματος Στρατού εγγύς του πεδίου μάχης και η προσωπική διεύθυνσις του αγώνος υπό τούτων.
ΘΡ. ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ
Αντιστράτηγος – Διοκητής

ΥΠΟΒΑΛΛΕΤΑΙ
ΓΕΓ/Α1 υ.τ.α.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΙΣ
Α.Σ.Δ.Σ.Ε
ΥΙΙΙ Μεραρχίαν
ΧΥ Μεραρχίαν
Διά την ακρίβειαν το
Γραφείον Α1
Τ.Υ.
2. ΦΙΛΙΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Κατά το προ της 15ης Μαρτίου χρονικόν διάστημα η VΙΙΙ Μεραρχία διά της 76 Ταξιαρχίας και των 66 και 8 Ε.Τ.Π ενήργει εκκαθάρισιν της περιοχής ΣΟΥΛΙΟΥ προς εξόντωσιν της ΚΣ Ταξ. ΠΕΤΡΙΤΣΗ εις δε την περιοχήν ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ-ΑΡΤΗΣ διέθετε μόνον το 87 Ε.Τ.Π. μείον λόχος εις ΒΟΤΓΑΡΕΛΙ.
Αι δυνάμεις της ΑΣΔΕ ήσαν άπασαι προσανατολισμέναι από ΧΟΥΝΗ – ΛΟΓΓΙΣΤΗ μέχρι ΦΟΥΡΝΑ-ΡΕΝΤΙΝΑ. Υπήρχε μόνον το Ι Ε.Τ.Π εις περιοχήν ΞΗΡΑΚΙΑ ΤΡΙΚΛΙΝΟΣ.
Αι Πληροφορίαι των ΚΣ επί των ημετέρων δυνάμεων εις την περιοχήν ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΑΡΤΗΣ εστηρίζοντο επί της ανωτέρω διατάξεως τουτέστιν υπελόγιζον 87 Ε.Τ.Π. με μείον λόχος εις ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΙ, 8 Ε.Τ.Π. ΑΡΤΑΝ και Ι Ε.Τ.Π. εις ΞΗΡΑΚΙΑ ΤΡΙΚΛΙΝΟΝ.
Το Σώμα Στρατού διά της υπ’ αριθ. Α.Π.Φ.3/360/15 Μαρτίου διαταγής διέταξε την άμεσον μετακίνησιν δυνάμεωνν της VΙΙΙ Μεραρχίας προς ΑΡΤΑΝ και της Α. Σ.Δ.Σ.Ε. προς ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΝ.
Ούτω την 21ην Μαρτίου οι ΚΣ αντιμετώπιζον εις μεν την περιοχήν ΑΡΤΗΣ-ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ την 76 Ταξιαρχίαν (581-611-625 Τ-Π) και το 40 Ε.Σ.Π. (8.66.87 Ε.Τ.Π.) ως και το 583 Τ.Π. εις δε την περιοχήν ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ-ΒΑΛΤΟΥ το 6ον και 39 Ε.Σ.Π. (1,2,6,9,10 και 68 Ε.Τ.Π.).
Τ.Σ./Α΄ΣΣ από 18ης Μαρτίου εις ΙΩΑΝΝΙΝΑ
Τ.Σ./Α΄ΣΣ από 23ης Μαρτίου εις ΑΡΤΑΝ
Τ.Σ./ΥΙΙΙ Μεραρχίας από 23ης Μαρτίου εις ΑΡΤΑΝ
Τ.Σ./Σ.Δ. ΑΓΡΙΝΙΟΥ από 17ης Μαρτίου εις ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΝ
Τ.Σ./Α.Σ.Δ.Σ.Ε από 17ης Μαρτίου εις ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΝ
Η ανωτέρω ταχεία και έγκαιρος μεταφορά δυνάμεων εκ των περιοχών ΓΡΑΜΜΟΥ – ΣΟΥΛΙΟΥ – ΡΟΥΜΕΛΗΣ υπήρξεν ο πλήρης αιφνιδιασμός των ΚΣ.
3. Κ/ΣΥΜΜΟΡΙΑΚΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Την 15ην Μαρτίου ε. ετ. συνεκεντρώθησαν εις περιοχήν ΓΡΑΝΙΤΣΑ (Χ.5383) η Ι Κ.Σ.Μ. μετά 192 και 138 ΚΣ Ταξ. και ΙΙ ΚΣΜ, μετά Ι/172 συν Δ/σιν 172 ΚΣ Ταξ. και 144 ΚΣ Ταξ. τμήμα Σχολής Αξ/κών και Τμήμα Πυρ/κού μεθ’ ενός ορειβατικού Πυρ/κού.
Την 18/19.3 διήλθον διά γεφύρας ΤΕΜΠΛΑΣ – Δρομολογίου ΒΡΑΒΙΑΝΑ (Σ.4584) – ΑΥΛΑΚΙ (Σ.4289)-ΚΑΡΙΝΟ (Σ.4185) – ΠΡΑΤΙΝΑ (Σ. 3687). 19/20-3 . εκ ΠΡΑΤΙΝΑΣ η 138 ΚΣ Ταξ. εκινήθη προς ΠΑΤΙΟΠΟΥ (Σ. 3384) και εκείθεν διά δύο φαλάγγων προς ΤΟΥΡΚΑ (Σ.2877) – ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΙ (Σ.2481) ως πλαγιοφυλακή (21/22.3).
Η 192 ΚΣ ταξ. διά ΓΙΑΝΝΙΩΤΟΥ (Σ.3390) προς ΜΟΥΣΓΕΣ (Σ. 2390) και ΚΡΑΝΙΕΣ (Σ. 2395) και η 144 ΚΣ Ταξ. προς ΓΙΑΝΝΙΩΤΗ (Σ.3390)-ΒΕΛΕΤΖΙΚΟ (Σ.3297) αποτελούσαι ούτω τον κύριον όγκον κρούσεως με το Ι/172 ΚΣ Τάγμα εν πλαγιοφυλάξει προςΜΑΡΚΙΝΑΔΕΣ (Σ.1800). Άπασαι αι ανωτέρω ΚΣ δυνάμεις ετέλουν υπό την Δ/σιν Κ.Γ.Α.Ν.Ε. (ΚΟΛΙΓΙΑΝΝΗ).
Ούτω το σχέδιον ενεργείας του Κ.Γ.Α.Ν.Ε. και της ΑΡΤΗΣ ευρεθέν επί του συλληφθέντος επιτελάρχου της 138 ΚΣ Ταξ. ΛΟΚΡΟΥ είχεν ως ακολούθως:
Κυρία ενέργεια: Επίθεσις κατά της ΑΡΤΗΣ διά του συνόλου των δυνάμεων των 144 και 192 ΚΣ Ταξ.
Κάλυψις αριστερού από κατεύθυνσιν ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ διά της 138 ΚΣ Ταξ.
Κάλυψις Δεξιού από κατεύθυνσιν ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΙΟΥ διά του Ι/172 ΚΣ Τ.
4. ΕΞΕΛΙΞΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
Την 21 Μαρτίου δυνάμεις της VΙΙΙ Μεραρχίας ήλθον εις επαφήν μετά του όγκου των ΚΣ δυνάμεων των ενεργουσών κατά ΑΡΤΗΣ εις περιοχήν ΔΗΜΑΡΙΟ (Χ.22.91) δυνάμεις δε της Σ.Δ.Α. ήλθον εις επαφήν μετά της καλυπτούσης το αριστερόν 138 ΚΣ Ταξ. εις περιοχήν ΤΟΥΡΚΑ (Χ.2877).
Καθ’ όλην την διάρκειαν 21ης και 22ας Μαρτίου διεξάγεται σκληρός αγών υπό της 76 Ταξιαρχίας (581 Τ.Π. και 625 Τ.Π.) εις την περιοχήν ΔΙΧΑΛΙΑ (Χ.2493)-ΜΟΥΖΙΕΣ (Χ.2390).
Οι ΚΣ επιτεθέντες λυσσωδώς προς ανατροπήν των Η. ‘Απασαι αι επιθέσεις των αποκρούονται με σοβαρωτάτας απωλείας. Το 611 Τ.Π. κινείται από ΝΕΥΡΟΠΟΛΙΝ (Σ.3509) προς ΑΓ. ΘΩΜΑΝ (Σ.3202) ίνα επιτεθή κατά του δεξιού και νώτων της ΚΣ Διατάξεως. Την νύκτα της 22ας το 583 Τ.Π. προωθείται προς ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΝ (Χ.6194) ίνα εισέλθη εις τον αγώνα. Αι δυνάμεις της Σ.Δ.Α διεξάγουν σκληρόν αγώνα περιοχήν ΤΟΥΡΚΑ (Σ.2877) αποκρούουσαι προσπάθειαν της 138 ΚΣ Ταξ. όπως κατέλθη προς ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΣ και αποκόψη την αμαξιτήν ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ – ΑΡΤΑ.
Από της έω της 23ης η 76 Ταξιαρχία διά των 581,583,625 Τ.Π αναλαμβάνει επίθεσιν επιτυχούσα μετά σκληρόν αγώνα την ανατροπήν των ΚΣ. Τας εσπερινάς ώρας ΚΣ ημύνοντο εις την περιοχήν ΔΗΜΑΡΙΟ (Σ.2391).
Ομοίως δυνάμεις της Α.Σ.Δ.Σ.Ε ανατρέπουν την 138 ΚΣ Ταξ. εκ της περιοχής ΤΟΥΡΚΑΣ (Σ.2776) αχθείσαι τας εσπερινάς ώρας εις περιοχήν ΒΑΛΜΑΔΑ (Χ.2781).
Κατόπιν ματαιώσεως της προσπαθείας των όπως επιτεθούν κατά της ΑΡΤΗΣ και της κεραυνοβόλου ενεργείας των Η. αι ΚΣ δυνάμεις του ΚΓΑΝΕ υποστάσαι συντριπτικάς απωλείας. ‘Ηρχισαν υπό την κάλυψιν ισχυρών οπισθοφυλακών υποχωρούσαι προς ΑΧΕΛΩΟΝ από της 24 Μαρτίου.
Η VΙΙΙ Μεραρχία διά της 76 Ταξιαρχίας και του Ε.Σ.Π. και η Α.Σ.Δ.Σ.Ε. διά του 39 Ε.Σ.Π. καταδιώκουν τας συμπτυσσομένας ΚΣ δυνάμεις προσβάλλουσαι συνεχώς τας οπισθοφυλακάς των, ωθούν δε διά συντόνου ισχυράς δυνάμεις προς κατάληψιν των γεφυρών ΑΧΕΛΩΟΥ προς απαγόρευσιν διαπεραιώσεως τούτων ανατολικώς του ποταμού.
Ούτω το μείζον μέρος των διασωθεισών ΚΣ δυνάμεων διήλθεν διά γεφύρας ΚΟΡΑΚΑ (Σ. 4705) ην και ανετίναξεν.
Ελάχιστα τμήματα ΚΣ διεπεραιώθησαν διά της γεφύρας ΑΡΓΥΡΙΩΝ (Χ.4691) προς της καταλήψεως ταύτης υπό των Η.
Η 138 ΚΣ Ταξ. αποπειραθείσα να διέλθη διά γεφύρας ΑΡΓΥΡΙΟΥ προσέκρουσε επί δυνάμεων Α.Σ.Δ.Σ.Ε. και ανεστράφη προς ΑΥΛΑΚΙ (Χ.4389) ένθα εντοπισθείσα εκ νέου υπό Τμημάτων υπέστη συντριπτικάς απωλείας. Την νύκτα 27-28 αποπειραθείσα να διέλθη τον ΑΧΕΛΩΟΝ εις Χ.4682 δεν ηδυνήθη λόγω ισχυρού ρεύματος, πνιγέντων 2 ΚΣ. Την νύκτα 28-29 πέτυχε να διαπεραιωθή εις την περιοχήν (Χ.4373) και εκινήθη προς ΒΟΥΛΠΗΝ (Χ.5576) καταδιωκομένη υπό Τμημάτων διαφυγούσα τελικώς προς ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ (Χ.6080).
Αι διά της γεφύρας ΚΟΡΑΚΑ διαπεραιωθείσαι ΚΣ δυνάμεις καταδιωκόμεναι κατευθύνθησαν και συνεκεντρώθησαν εις περιοχήν ΑΝΘΗΡΟΝ (Σ.5110)-ΚΟΥΜΠΟΥΡΙΑΝΑ (Σ.5502).
Το Σώμα Στρατού μετά την ματαίωσιν της προθέσεως των ΚΣ την κεραυνοβόλον προσβολήν τούτων, συντριβήν και αποδιοργάνωσιν των διά των επενεχθεισών συντριπτικών απωλειών εις προσωπικόν και υλικόν, δεν εσυνέχισεν την προς ΑΓΡΑΦΑ καταδίωξιν των αλλ’ ηρκέσθη εις την δημιουργίαν ισχυρών προγεφυρωμάτων εις τας περιοχάς ανατολικώς των γεφ. ΑΧΕΛΩΟΥ διά τους κάτωθι λόγους:
α) Η διαφαινομένη απειλή εις τον απογυμνωθέντα τομέα ΓΡΑΜΜΟΥ απήτει την άμεσον μεταφοράν των εξ αυτού αφαιρεθεισών δυνάμεων.
β) Λόγω των επικρατουσών καιρικών συνθηκών και του ύψους της χιόνος εις την δύσβατον περιοχήν των ΑΓΡΑΦΩΝ ως και της ελλείψεως δρομολογίων τόσον η κίνησις όσον κυρίως ο ανεφοδιασμός των δυνάμεων αίτινες θα ενήργουν θα καθίσταντο προβληματικός.
Διά τους ανωτέρω εκτεθειμένους λόγους το Σώμα Στρατού διέταξε την λήψιν της επιχειρήσεως και από της 29ης ήρχισε η αναπροσαρμογή της διατάξεως των δυνάμεων και η μεταφορά τούτων προς ΚΟΝΙΤΣΑΝ.
5. ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΝ:
Προς υποστήριξιν των τμημάτων της VΙΙΙ Μεραρχίας διετέθησαν εις περιοχήν ΚΟΜΠΟΤΙ (Χ.1686) και ΠΕΤΑ (Χ.1393) 4 πεδινά πυροβόλα ως και 2 ορειβατικά διά την υποστήριξιν των τμημάτων της Α.Σ.Δ.Σ.Ε. διετέθησαν 2 πεδινά και 2 ορειβατικά πυροβόλα.
Τα πάντοτε εύστοχα και δραστικά πυρά του Πυρ/κού επέφεραν εις τους ΚΣ σοβαρωτάτας απωλείας συμβαλλόντα τα μέγιστα εις την θραύσιν της επιθετικής ορμής των πρώτων 2 ημερών των ΚΣ.
6. ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
Η συμβολή της Αεροπορίας κατά τας επιχειρήσεις ΑΧΕΛΩΟΥ υπήρξεν θαυμασία.
Από της 15ης Μαρτίου διά πυκνών τακτικών αναγνωρίσεων παρηκολουθήθη η όλη κίνησις των ΚΣ δυνάμεων εκ του χώρου συγκεντρώσεως των προς τας περιοχάς ΤΖΟΥΜΕΡΩΝ και ΒΑΛΤΟΥ. Την παρατήρησιν διηυκόλυνεν εξαιρετικά το υπέροχον στρώμα χιόνος επί του οποίου παρέμενον ανεξίτυλα τα ίχνη της διελεύσεως των ΚΣ φαλάγγων. Από της πρώτης στιγμής της ενάρξεως του αγώνος επενέβη δι΄όλων της των μέσων υποστηρίζουσα ούτω, υπερόχως όπως πάντοτε τα τμήματα Πεζικού και ενεγκούσαν εν συνεχεία εις τους συμπτυσσομένους ΚΣ σοβαρωτάτας απωλείας. Επίσης δέον να εξαρθή η συμβολή του σμήνους μεταφορών όπερ εξησφάλισε τους ανεφοδιασμούς των προωθηθέντων μέχρις ΑΧΕΛΩΟΥ τμημάτων.
7. ΔΙΑΒΙΒΑΣΕΙΣ
Γενικώς ελειτούργησαν κατά τρόπον λίαν ικανοποιητικόν πλην των τοιούτων των 6 και 39 Ε.Σ.Π. αίτινες λόγω ανεπαρκείας και πεπαλαιομένου υλικού παρουσίασαν σοβαράς δυσχερείας.
8. ΤΕΘΩΡΑΚΙΣΜΕΝΑ
Διά 5 Ουλαμών Τεθ/νων εξησφαλίσθη η ασφάλεια των επί των αμαξιτών οδών κινουμένων φαλάγγων ως και η τοιαύτη των αστικών κέντρων ΑΡΤΗΣ και ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ.
9. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ
Η έλλειψις μεταγωγικών εκ των Ε.Τ.Π. παρουσίασε σοβαράς δυσχερείας εις του ανεφοδιασμούς.

Advertisements