Εκθεση μάχης ΝΑΟΥΣΑΣ(8-18/1/1949), ΔΣΕ/28 Ιαν 1949


 ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΙΓΜΟ
8-18/1/49

Ι. ΓΕΝΙΚΑ
Ύστερα από τις δύο αποτυχίες που είχαν τα τμήματα του εκστρατευτικού σώματός μας, στην Έδεσσα και στην Αρδέα, δημιουργήθηκε μία άσχημη κατάσταση στους μαχητές και ιδιαίτερα στα στελέχη. Ένα ποσοστό μαχητών μας απογοητεύτηκε, το μεγαλύτερο μέρος πείσμωσε και ζητούσε μια μάχη για τη νίκη. Το σοβαρό λοιπόν πρόβλημα δεν ήταν η κατάσταση των μαχητών αλλά των στελεχών. Στελέχη έκφρασαν τις ακόλουθες απόψεις. “Ο εχθρός έχει τέλεια οχύρωση και σχέδιο πυρός. Με τα μέσα που διαθέτουμε δεν είναι δυνατή η κατάληψη πόλεων”. Η επιστροφή στο Βίτσι ήταν μια σκέψη πολλών στελεχών και μερικά στελέχη το έλεγαν ανοιχτά. Το στραπάτσο που μας έκαμε η Διεύθυνση της 14ης Ταξιαρχίας, η αποτυχία της Αρδέας κλόνισαν σε σημαντικό βαθμό την εμπιστοσύνη των μαχητών προς τα στελέχη. Η κατάσταση λοιπόν ήταν λίγο, πολύ, σοβαρή. Ήταν απαραίτητη μία έντονη πολιτική δουλειά, μια γρήγηρη συμπληρωματική εκπαίδευση. Αυτά είναι αλήθεια πως άρχισαν έντονα αμέσως μετά την αποτυχία και της Αρδέας. Μα κείνο που προπάντων ήταν απαραίτητο για να συνέλθουν πέρα για πέρα μαχητές και στελέχη, για να πιστεύσουν στην ορθότητα της γραμμής και ταχτικής μας ήταν μια νίκη σε πόλη. Έτσι μπήκε στην ημερήσια διάταξη το πρόβλημα της επιχείρησης στη Νάουσσα.
Για να δώσουμε και να κερδίσουμε τη μάχη της Νάουσας έπρεπε να λυθούν σωστά τα παρακάτω προβλήματα:
Πρώτο: Να βγούν τα αναγκαία διδάγματα από τις αποτυχίες στην Έδεσσα και στην Αρδέα.
Δεύτερο: Με βάση αυτά τα διδάγματα και με πιο πιστική ανάλυση της γραμμής και ταχτικής μας, με έντονη πολιτική δουλειά και συμπληρωματική εκπαίδευση να να ανορθώσουμε το κλονισμένο ηθικό μαχητών και στελεχών, να σκορπίσουμε τις συγχύσεις, για να πιστέψουν μαχητές και προπάντων στελέχη, ότι μπορούμε και πρέπει να κερδίσουμε τη μάχη στη Νάουσσα.
Τρίτο: Επεξεργασία ενός σωστού σχεδίου επιχείρησης στη Νάουσσα, συγκέντρωση των απαραιτήτων πληροφοριών για τη Νάουσα και τους κοντινούς εχθρικούς στόχους, εξασφάλιση ενός καλού σχεδιαγράμματος της Νάουσας, εξασφάλιση του απαραιτήτου αριθμού καλών οδηγών, αφομοίωση του σχεδίου επιχείρησης απ’ όλα τα στελέχη και ιδιαίτερα του μέρους που αφορούσε το κάθε Διοικητή, από το κάθε Διοικητή.
Τέταρτο: Να γίνει με μυστικότητα, μαστοριά, ταχύτητα ο ελιγμός από Καϊμακτσαλάν στη Νάουσσα.
Πέμπτο: Να εξασφαλιστεί επιδέξιος υποχωρητικός ελιγμός στην κατάλληλη στιγμή, από Νάουσσα προς Βίτσι. Αυτό αποτελούσε το δυσκολώτερο πρόβλημα γιατί μαχητές και στελέχη θα ήσαν άυπνα, η φάλαγγα θα ήταν δυσκίνητη, με τους τραυματίες, νεοεπιστρατευμένους αιχμαλώτους, εφοδιασμό.
Έκτο: Εξασφάλιση κάτω από όλες τις συνθήκες μίας ζωντανής καθοδήγησης, στην μάχη και στον ελιγμό.
Αυτά ήσαν τα βασικώτερα προβλήματα που έπρεπε να λυθούν σωστά και σε σχετικά περιορισμένο χρονικό διάστημα, ουσιαστικά από τις 5 ως τις 11 Γενάρη που άρχισε η μάχη της Νάουσσας. Κάνοντας μία εισαγωγική γενική εκτίμηση μπορούμε να πούμε ότι βασικά, όλα αυτά τα προβλήματα λύθηκαν σωστά.
Στη μελέτη της μάχης της Νάουσσας και του ελιγμού θεωρούμε απαραίτητη μελέτη, όχι μόνο αυτής της έκθεσης, αλλά ολόκληρου του σχετικού φακέλου που περιέχει. Την Ε.Π.Ε. 320, οκτώ Α.Π. πίνακα δύναμής μας που έδωσε τη μάχη της Νάουσσας, συνθηματικό πίνακα, δελτίο πληροφοριών, πίνακα οχυρών Νάουσσας, οδηγίες για την πορεία, σχεδιάγραμμα της Νάουσσας.
ΙΙ. Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΣΑΣ
Οι εχθρικές δυνάμεις που πήραν μέρος στη μάχη της Νάουσσας ήσαν:
Πρώτο: Μέσα στην πόλη. 3 λόχοι του 44 Τάγματος Εθνοφουράς, που μαζί με το μηχανισμό του Τάγματος, τους υπολογίζουμε σε 350. Αυτοί οι λόχοι ύστερα από τις ζημιές που έπαθαν από την πρώτη επίθεση κατά της Νάουσσας ενισχύθηκαν με 110 άνδρες από το Τάγμα νεοσυλλέκτων που εκπάιδευε ένας Αμερικάνος στα Γιανιτσά. Μια διλοχία του 519 Τάγματος Πεζικού της 33ης Ταξιαρχίας με δύναμη 250. Ο μηχανισμός της 33ης Ταξιαρχίας πχ. Λόχος στρατηγείου, γραφεία, επιμελητεία κλπ. περίπου 100. Μία πεδινή πυροβολαρχία των τεσσάρων πυροβόλων με δύναμη 80 και που μετά το πάρσιμο από μας των πυροβόλων πολέμησε σαν λόχος πεζικού. Αφού ο εχθρός είχε μέσα στην πόλη της Νάουσσας 7 βαρειά τάνκς, 21 κάριερς, 22 φορτηγά αυτοκίνητα, 27 μοτοσυκλέτες πρέπει να υπολογίσουμε το προσωπικό όλων αυτών σε 250 τουλάχιστον, που κι αυτοί μας πολέμησαν και μέσα από τα άρματα και σαν Πεζικό. Η υποδιοίκηση Χωροφυλακής και η ασφάλεια είχαν 60 δύναμη και πολέμησαν λυσασμένα. Υπήρχαν 30 ΜΑΔ μαυροσκούφηδες που πολέμησαν κι αυτοί λυσσασμένα. Υπήρχαν και 520 ΜΑΥ που όμως είναι ζήτημα αν μας πολέμησαν 100. Έτσι η συνολική δύναμη του εχθρού στη Νάουσσα ήταν περίπου 1.120 εκτός από τους Μαϋδες.
Δεύτερο: Ο εχθρός κίνησε για την ενίσχυση της φρουράς της Νάουσσας τις παρακάτω δυνάμεις: Διλοχία του 556 Τάγματος πεζικού, της 26ης Ταξιαρχίας, αλλά που υπάγονταν τακτικά στην 32 Ταξιαρχία από Σκύδρα προς Γάστρα – Νάουσσα, δύναμης 250 ανδρών, με δύο λόχους φανατικούς ΜΑΥδες δύναμης 200 ανδρών. Από Βέρροια προς Χοντροσούβλα – Παλαμάριν για Νάουσσα έφερε διλοχία του 515 Τάγματος Πεζικού της 32 Ταξιαρχίας δύναμης 250 ανδρών, το 517 Τάγμα Πεζικού της 13 Ταξιαρχίας δύναμης 500 ανδρών, το 591 Τάγμα πεζικού της 73 Ταξιαρχίας δύναμης 350 ανδρών. Από Κοζάνι μέσω Γραμματικού Βερμίου έφεραν τα 597 και 612 τάγματα πεζικού της 77 Ταξιαρχίας δύναμης περίπου 1000 ανδρών και που καθηλώθηκαν στη Κουτσούφλιανη – Ντορντόπολη – Δραζίλοβο μαζί με την Διλοχία του 514 Τάγματος πεζικού της 32 ταξιαρχίας που μένει μόνιμα στη Κουτσούφλιανη – Ντορντόπολη και που έχει δύναμη 250 ανδρών και την άλλη διλοχία του 514 από Μουχαρέμ πλήν δύο διμοιριών, δηλ. δύναμη περίπου 150 ανδρών. Σύνολο δυνάμεων που κίνησε ο εχθρός για ενίσχυση της φρουράς της Νάουσσας 3190. Έτσι αντιμετωπίσαμε σύνολο εχθρικών δυνάμεων μέσα και έξω από την πόλη 4310, με 7 βαρειά τάνκς, μέσα και πέντε απ’ έξω, με 21 κάριερς μέσα στην πόλη, με μια πεδινή πυροβολαρχία μέσα στην πόλη, με μια πεδινή πυρ/χία από την κατεύθυνση της Βέρροιας, ένα ουλαμό πεδινής πυρ/χίας από την κατεύθυνση της Σκύδρας. Σχεδόν σ’ όλη τη διάρκεια, πάντα σμήνος 6 Αεροπλάνων πάνω από το πεδίο της μάχης.
Τι αντιπαρατάξαμε εμείς στον εχθρό: Τρεις Ταξιαρχίες πεζικού, την 14η, την 18η, την 103, που είχαν 7 διλοχίες συνολικής δύναμης 2069. Τρεις λόχοι σαμποτέρ δύναμης 170, μισό ουλαμό ορειβατικό δύναμης 25, ένα λόχο του Βερμίου δύναμης 55, σχηματισμοί Χ Μεραρχίας δύναμης 92. Σύνολο 2441. Από άποψη μέσων. Ένα ορειβατικό πυροβόλο, 2 αντιαρματικά των 20 χιλιοστών, 2 αντιαρματικά των 37 χιλιοστών, 14 ομαδικούς όλμους, 14 πυροβόλα, πάντζερ, τυποποιημένα και νάρκες, τον ατομικό οπλισμό των μαχητών μας, περιορισμένα πυρομαχικά και στην πορεία της μάχης λάφυρα ένα βαρύ τάνκς και 2 κάριερς και ένα ολμοβόλο με 250 βλήματα. Η κατανομή των δυνάμεων και οι αποστολές έγιναν όπως αναφέρεται στην ΕΠΕ 320.
Η μάχη της Νάουσσας άρχισε στις 11 προς 12 Γενάρη στις 11.15΄ και τέλειωσε μέσα στην πόλη με τη πτώση των εργοστασίων Λαναρά στις 19,30΄. Ο υποχωρητικός ελιγμός άρχισε στις 14 Γενάρη στις 18,00 ώρα και τελείωσε στις 18 γενάρη στις 8.00 ώρα.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΣΑΣ
Ποια τα αποτελέσματα της μάχης της Νάουσσας; Αυτά είναι τα ακόλουθα σε βάρος τους εχθρού.
Πρώτο: Νεκροί μέσα κι έξω από τη Νάουσσα εξακριβωμένοι 500. Τραυματίες υπολογίζονται στους 700. Αιχμάλωτοι 300, που ανάμεσά τους είναι ο Διοικητής του 44 Τάγματος εθνοφρουράς Αντ/ρχης Κοντόσης Χρήστος, ο λοχαγός Διοικητής του 2ου λόχου του 44 τάγματος Σταμόπουλος Θανάσης, ο υπομοίραρχος Μηχαλόπουλος Λάμπρος, ο Ανθ/γός Κωνσταντι-νίδης Κώστας, ο Ανθ/λγός Τάκωνας Παναγιώτης, Ο Αρχηγός της ΜΑΔ Κουζαντζόγλου Χαράλαμπος, ο Γιατρός (λέξη δυσανάγνωστη) Σύνολο απωλειών 1500.
Δεύτερο: Λάφυρα 4 πεδινά πυροβόλα με 3000 βλήματα, 7 βαρειά τάνκς, 21 κάρριερς, 210 αυτοκίνητα φορτηγά και πέντε τζίπ, 27 μοτοσυκλέτες, 1 ολμοβόλο με 250 βλήματα, 5 ομαδικούς όλμους με 2000 βλήματα, 9 Καναδέζικους όλμους με 3000 βλήματα, 15 πολυβόλα βίκερς, 110 οπλοπολυβόλα, 550 ατομικά όπλα, 70 ημιαυτόματα, περίπου 2.000.000 σφαίρες, 15 αμερικάνικους ασυρμάτους, 4 ασυρμάτους Νο 22, 13 γραφομηχανές, 5 Ράδια, 170 χλαίνες, 120 στρατιωτικές στολές, 130 ζεύγη άρβυλα, 135 μουλάρια ειδικού φόρτου, 120 μουλάρια κοινού φόρτου, 2 ηλεκτρογεννήτριες, 33 τηλέφωνα, 3 τηλεφωνικοί πίνακες πολλών διευθύνσεων, 20 μπαταρίες, πολύ υγειονομικό υλικό, πολλά τρόφιμα, υφάσματα, που από τα τρόφιμα έφαγαν οι μαχητές μας, μοιράσαμε στο λαό καθώς και υφάσματα. Ένα τσουβάλι επιτελικούς χάρτες. Τα αρχεία υποδιοίκησης χωρ/κής, ασφάλειας, αστυνομικού τμήματος, 44 τάγματος, 33 Ταξιαρχίας, 519 Τάγματος.
Τρίτο: Ζημιές: Κάηκαν και ανατινάχθηκαν οι στρατιωτικές αποθήκες ιματισμού, βενζίνας κλπ. Κάηκαν και ανατινάχτηκαν όλα τά εργοστάσια, γιατί ήσαν οχυρωμένα, με όλα τα εμπορεύματα καί πρώτες ύλες που υπήρχαν σ’ αυτά, σε τεράστιες ποσότητες. Ρίξαμε 2 αεροπλάνα. Κάηκαν καί αντινάχτηκαν όλα τα οχυρωμένα δημόσια χτήρια και οχυρωμένα πλουσιόσπιτα π.χ Δημαρχείο, Ταχυδρομείο, Τηλεγραφείο, επαρχείο, Ειρηνοδικείο, Δημόσιο Ταμείο, Τράπεζα Αθηνών, Εργατικό κέντρο, Ταμείο Ανεργείας, Στρατιωτικά Γραφεία, Διοίκηση Χωρ/κής, Ασφάλεια, Αστυνομικό Τμήμα. Αίθουσα Τιτάνια, Βίλλες Πετρίδη, Χρηστίδη, Λαναρά Αγγελάκη, Πάζη, Κιλιμουρίδη, Κιτσέλη, Δημοβίκη κλπ.
Ανατινάχτηκαν όλες οι γέφυρες της πόλης στο ποτάμι Αραπίτσα, καθώς και η Βερροιώτικη Γέφυρα
Τέταρτο. Εκτελέσαμε τους περισσότερους προδότες. Οι χαφιέδες της ασφάλειας αυτοκτόνησαν.
Πέμπτο. 600 νέοι και νέες ακολούθησαν τα τμήματά μας.
Από την πλευρά μας είχαμε τις παρακάτω απώλειες, στη μάχη της Νάουσσας. Νεκροί 58, τραυματίες Ι74, αγνοούμενοι 36 που ασφαλώς περισσότεροι σκοτώθηκαν. Λιποτάχτες 4, σύνολο 272.
ΙΙΙ. Ο ΕΛΙΓΜΟΣ
Κατά τον υποχρεωτικό ελιγμό προs Βίτσι ο εχθρός κίνησε, γιά νά μας φράξει το δρόμο και να μας εκμηδενίσει τις ακόλουθες δυνάμεις. Τα 597 και 612 τάγματα πεζικού της 77 Ταξιαρχίας, το 514 τάγμα πεζικού της 32 Ταξιαρχίας που προσπάθησαν να κυκλώσουν πιάνοντας Κοτσούφλιανη -Ντορτόπολη – Δραζίλοβο – υψώματα Αγ. Φωτεινής, προσπαθώντας να πιάσουν τα υψώματα Τσίκλα – Καραούλι. Από Καϊλάρια έφερε στο χωριό Κομνηνό και υψοδείχτη Προζύμι το 105 Ταγμα πεζικού της 77 Ταξιαρχίας για να μας κόψει το δρόμο προς Ράδοσι. Τα 508-509 τάγματα πεζικού της 22 Ταξιαρχίας για να μας κόψουν το δρόμο προς Ράντοσι, πιάνωντας τη γέφυρα Μπράμορ και τις γύρω θέσεις. Μετά το πέρασμά μας από Κομνηνό, ο εχθρός μετέφερε γρήγορα το 105 τάγμα πεζικού που αναφέραμε πιο πάνω προς Κλεισουραγιά Δροσοπηγή, για να μας κόψει το δρόμο προς Γκλάβατα, Μακρυχώρι. Κίνησε γρήγορα το 575 τάγμα πεζικού της 73 Ταξιαρχίας από την περιοχή Καστοριάς, προς Κλεισούρα για Δροσοπηγή, για να μας κόψουν το πέρασμα Γκλαβάτα-Μακρυχώρι. Κίνησε επίσης Διλοχία τoυ 568 τάγματος πεζικού της 37 Ταξιαρχίας, από Περκοπάνα προς Τέμνι Βρί, για να μας κόψει το ίδιο πέρασμα. Επίσηs κίνησε διλοχία τoυ 504 τάγματος πεζικού της 22 Ταξιαρχίας προς Κριθαρένια νερά, για να μας κόψει το πέρασμα προς Κούλα – Μακρυχώρι, το 507 Τάγμα Πεζικού της 22 Ταξιαρχίας προς Φλάμπουρο, για να μας κόψει το πέρασμα προς Τριανταφυλλιά – Κούλα – Μακρυχώρι και προς άνω Υδρούσα – Ελάτια – Δροσοπηγή – Γκλάβατα – Μακρυχώρι. Όταν περάσαμε στο Ράντοσι ο εχθρός στέλνει γρήγορα από την περιοχή Αμύνταιου, το 508 τάγμα πεζικού της 22 Ταξιαρχίας προς υψώματα Ανω Υδρούσας, για να μας κόψει τα περάσματα Τριανταφυλλιά – Κούλα-Μακρυχώρι και άνω Υδρούσας – Ελάτια – Δροσοπηγή – Γκλάβατα-Μακρυχώρι.
Έτσι ο εχθρός κατά τον υποχρεωτικό ελιγμό κίνησε ενάντιά μας, για «εγκλωβισμό» 8 τάγματα πεζικού, 2 διλοχίες πεζικού, συνολικής δύναμης περίπου 4.500 ανδρών, 15 τανκς και θωρακισμένα ορύγματα, 4 πεδινά πυροβόλα από Αμύνταιο, 2 πεδινά πυροβόλα από Φλώρινα, ολοήμερη χρήση αεροπορίας, κατά σμήνη 6 αεροπλάνων.
Απέναντι σ’ αυτές τις εχθρικές δυνάμεις εμείς αντιπαρατάξαμε την αρχική δύναμη, που ανάφερα για τη Νάουσσα, πλήν τις 272 απώλειες που είχαμε εκεί, συν δύο τάγματα της Ι08 Ταξιαρχίας μας που έπιασαν τη γέφυρα Μπράμορ και τα υψώματα Ράντοσι καί που στή πορεία από κει και πάνω μεταβλήθηκαν σε οπισθοφυλακή της Φάλαγγας.
Κατά τη διάρκεια του υποχωρητικού ελιγμού δώσαμε μάχες. Στό Δραζίλοβο. Στα υψώματα της Αγ. Φωτεινής. Στο Κομνηνό. Κοντά στη Πέρδικα. Στο Κάμπο καί στη Γέφυρα Μπράμορ. Στα υψώματα Ράντοσι. Μπρος στο Φλάμπουρο. Μπρος στην Υδρούσα. Στα υψώματα Τριανταφυλλιάς. Τα τάγματα που κινήθηκαν προς Δροσοπηγή-Τέμνη Βρι, άλλα στασίασαν και άλλα δεν έφτασαν, από απροθυμία αξιωματικών και φαντάρων να μπλεχτούν στη μάχη.
Σ’ όλες αυτές τις μάχες, ο εχθρός είχε εξακριβωμένες απώλειες.
Νεκρούς 120, τραυματίες 200, δύο τάνκς, δύο αυτοκίνητα οι απώλειές του όμως είναι ασύγκριτα πιο μεγάλες.
Από την πλευρά μας είχαμε τις παρακάτω απώλειες:
Νεκροί 49. Τραυματίες 111. Αγνοούμενοι 33. Λιποτάχτες 8. Σύνολο 167. Χάσαμε κάμποσους αιχμαλώτους και νεοεπιστρατευμένους και σκοτώθηκαν περί τα 30 μουλάρια.
Έτσι το σύνολο των απωλειών μας στη μάχη της Νάουσας και κατά τον υποχρεωτικό ελιγμό ήταν 433, που απ’ αυτούς είναι της 108 Ταξιαρχίας μας 11 νεκροί, 18 τραυματίες, 5 αγνοούμενοι, κάμποσοι αιχμάλωτοι και νεοεπιστρατευμένοι και καμμιά 30 μουλάρια.
ΙV. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΣΤΗ ΝΑΟΥΣΣΑ ΚΑΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ.
Η μάχη της Νάουσσας τέλειωσε με μεγάλη νίκη των όπλων του στρατού μας. Για πρώτη φορά ο στρατός μας κατόρθωσε να καταλάβει ολοκληρωτικά μια πόλη και μάλιστα γερά οχυρωμένη, που την υπεράσπιζαν σοβαρές δυνάμεις και που βοήθησαν τη φρουρά της εξαιρετικά μεγάλες δυνάμεις, χωρίς αποτέλεσμα. Ποιοι είναι οι παράγοντες αυτής της μεγάλης νίκης: Κατά τη γνώμη μας είναι οι ακόλουθοι.
α) το σχέδιο επιχείρησης ήταν πέρα για πέρα σωστό. Αυτού βρίσκεται η βάση της επιτυχίας. Το σχέδιο κατανοήθηκε απ’ όλα τα στελέχη.
β) Η παραπλάνηση έπαιξε αποφασιστικό ρόλο. Για πρώτη φορά η παραπλάνηση μπαίνει σαν βασικό συστατικό στοιχείο στο σχέδιο επιχείρησης. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι η παραπλάνηση έγινε:
Πρώτο: Με δύο σοβαρές κρούσεις στην Έδεσσα, με δύο διλοχιές του Καϊμακτσαλάν και με 3 ορειβατικά πυροβόλα που έρριξαν 400 βλήματα μέσα στην Έδεσσα, στις 10 προς 11 γενάρη και στις 11 προς 12 Γενάρη.
Δεύτερο: Με δύο γερές κρούσεις προς Άγρα-Μουχαρέμ, που έγιναν με δύο διλοχίες του Καϊμακτσαλάν κι ένα πυροβόλο. Αυτές έγιναν στις 12 προς 13 του Γενάρη και στις 13 προς 14 του Γενάρη.
Τρίτο: Μία κρούση με τις ίδιες δυνάμεις προς Βρυτά – Παναγίτσα, που έγινε στις 14 προς 15 Γενάρη. Απ’ αυτές τις παραπλανητικές κρούσεις ο εχθρός είχε σοβαρές απώλειες και παραπλανήθηκε ως προς τις προθέσεις μας όταν πηγαίναμε στη Νάουσσα, καθηλώθηκαν οι δυνάμεις του κατά τη διάρκεια των μαχών στη Νάουσσα, παραπλανήθηκε ο εχθρός στο που θα κάνουμε τον υποχωρητικό ελιγμό. Δηλαδή πίστεψε πως θα τον κάνουμε προς Καϊμακτσαλάν.
γ) Στελέχη και μαχητές πίστεψαν ότι θα πετυχαίναμε. Πίστεψαν πως ο εχθρός δεν ήταν σε θέση να μας θέσει σε κίνδυνο από τις ενισχύσεις που μπορούσε να έφερνε για ενίσχυση της φρουράς της Νάουσσας, και για να μας κόψει το δρόμο του υποχωρητικού ελιγμού μας. Πίστεψαν πως επιστροφή στο Βίτσι, με τρεις αποτυχίες θα χρεωκωπούσε τα στελέχη στη συνείδηση των μαχητών και θα δημιουργούσαν σοβαρή κατάσταση μέσα στους μαχητές.
δ) Τα τμήματά μας ενήργησαν με αποφασιστικότητα και μαστοριά. Στα συμπεράσματα, αυτό θα φανεί πιο καθαρά, πιο πιστικά.
ε) Η διοίκηση της επιχείρησης κρατούσε πάντα γερά στα χέρια της την κατάσταση, επενέβαινε, ενεθάρρυνε, διόρθωνε στη πορεία της μάχης, είχε μία απαραίτητη εφεδρεία στα χέρια της που την χρησιμοποιούσε σωστά.
Η μάχη της Νάουσσας παρουσίασε και πολλές αδυναμίες.
Αναφέρουμες τις πιο βασικές.
Πρώτο: Παρουσιάστηκαν περιπτώσεις κλωνισμών π.χ. ζητήθηκε επέμβαση εφεδρείας, χωρίς να υπάρχει λόγος και γι’ αυτό δεν δόθηκε. Επειδή δεν είχε πέσει το Νοσοκομείο δημιουργήθηκε η εντύπωση πως πρέπει να θεωρηθεί η επιχείρηση τελειωμένη.
Δεύτερο: Παρουσιάστηκαν δισταγμοί στο μπάσημο μέσα στην πόλη του ορειβατικού πυροβόλου και άργησε να χρησιμοποιηθεί από τη στιγμή που μπήκε.
Τρίτο: Δεν πάρθηκαν μέτρα για διάσωση των 4 πεδινών πυροβόλων που πήραμε λάφυρα. Αντίθετα τα κατέστρεψαν οι δικοί μας βιαστικά από φόβο μήπως με αντεπίθεση τα ξαναπάρει ο εχθρός, που όμως η ζωή απόδειξε, μα και από πριν ήταν φανερό, ότι ο φόβος αυτός δεν ήταν βάσιμος. Δεν πάρθηκαν μέτρα διάσωσης, για χρησιμοποίηση του εχθρικού οπλισμού και πυρομαχικών που έπεσαν στα χέρια μας και ειδικά των όλμων και πολυβόλων. Αν δεν καταστρέφαμε τα πολυβόλα θα χτυπάγαμε άγρια τον εχθρό στη κίνησή του, θα τον υποχρεώναμε να κατεβάζει τα τμήματά του 15 χιλιόματρα μακρυά από την πόλη, θα τσακίζαμε πιο πολύ τις επιθέσεις του προς την πόλη. Αν δεν καταστρέφαμε ασυλόγιστα τους όλμους, πολυβόλα κ.λ.π. δεν φεύγαμε από την Νάουσσα στις 14 του Γενάρη. Είναι γνωστό πως φύγαμε γιατί μείναμε με λιγώτερο από τα πυρομαχικά ασφαλείας.
Τέταρτο: Τα συνεργεία επιστράτευσης αντί να βρουν όλους τους τρόπους για να ξετρυπώσουν τον επιστρατεύσιμο κόσμο, έκαναν τυπικές επισκέψεις, επηρεάστηκαν από τις ρεβεράντσες και τα κεράσμαα που τους έκαναν οι γυναικούλες και έτσι δεν πήραμε όσους μπορούσαμε να επιστρατεύσουμε.
Πέμπτο: Έγιναν αντιλαϊκές πράξεις. Είναι αλήθεια πως έγιναν αντιλαϊκές πράξεις σε περιορισμένη κλίμακα. Όμως όσο περιορισμένες κι αν είναι αποτελούν στίγμα που πολιτικά μας έβλαψε.
Έκτο: Η πιο αδύνατη πλευρά στην επιχείρηση της Νάουσας ήταν η επιμελητεία στο σύνολό της. Υπήρχαν τόσες και τέτοιες ποσότητες όπως τροφίμων ιματισμού κ.λ.π. που ήταν δυνατό να φάνε καλά οι μαχητές, να ντυθούν και να πάρουμε μεγάλες ποσότητες. Αντί να γίνει αυτό τα τμήματα γενικά δε τράφηκαν καλά και επιστρέψαμε σχεδόν με αδειανά χέρια. Οι επιμελητές και πρώτα απ’ όλα της Μεραρχίας έδειξαν πλήρη ανικανότητα. Φυσικά εδώ αναμφισβήτητα φορτώθηκαν και με ποινικές ευθύνες και το λόγο τώρα τον έχει η στρατιωτική μας δικαιοσύνη.
V. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΙΓΜΟΥ ΚΑΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ
Ο ελιγμός από Όρμα προς Νάουσσα και απ’ εκεί προς Βίτσι αποτελεί αναμφισβήτητα μία μεγάλη νίκη. Αυτό φαίνεται καθαρά αν πάρει κανείς υπ’ όψει του: Το πέρασμα από Κερασιές προς Βέρμιο, ανάμεσα από σοβαρές κοντινές δυνάμεις και που ειδικά στου Στρατού το Ρέμα και στον ποταμό Βόδα αντικειμενικά βρισκόμασταν μέσα σε εχθρικό κλοιό. Τις δυνάμεις που κίνησε ο εχθρός για να χτυπήσει τη φάλαγγά μας. Ποιοι ήταν οι παράγοντες επιτυχίας του ελιγμού; Κατά τη γνώμη μας οι παρακάτω:
α) Η κίνηση από Όρμα προς Κερασιές, ένα άλμα, από Κερασιές προς Αλγέρ Τσιφλίκ Βερμίου δεύτερο άλμα, από Αλγέρ Τσιφλίκ μπροστά στη Νάουσα, τρίτο άλμα έγινε με μυστικότητα, αθόρυβα, με ταχύτητα, με όλα τα μέσα της πλαγιοφύλαξης εμπροσθοφυλακής και οπισθοφυλακής. Από την αρχή ως το τέλος, για κάθε άλμα, έβγαινε διαταγή συγκεκριμένη. Βλέπε τις 8 Α.Π. που είναι σχετικές μ’ αυτή τη δουλειά.
β) Πριν από κάθε άλμα γίνονταν σοβαρή πολιτική δουλειά. Αυτή έπαιζε αποφασιστικό ρόλο για την επιτυχία όλου του ελιγμού.
γ) Η παραπλάνηση του εχθρού μπήκε αυτή τη φορά σαν βασικό στοιχείο της επιτυχίας του ελιγμού. Σ’ άλλο μέρος αναφέρουμε όλες τις παραπλανητικές πράξεις που κάναμε.
δ) Η νίκη της Νάουσας έδοσε απέραντη αντοχή στους μαχητές μας. Από τις 8 ως τις 10 Γενάρη οι μαχητές και στελέχη μας βάδιζαν και μάχονταν. Ουσιαστικά δε κοιμήθηκαν, γιατί και όταν δε βάδιζαν και δε μάχονταν έμεναν πάνω στα χιόνια, χωρίς φωτιά γιατί αντιμετωπίζαμε πάντα αεροπορία. Κείνο που τους έδινε ακατάβλητη αντοχή ήταν η νίκη της Νάουσας. Σ’ αυτές τις πορείες οι μαχητές μας πραγματικά έσπασαν κάθε ρεκόρ αντοχής. Άυπνοι, χωρίς ανάπαυση έκαναν χωρίς στάση 15 ώρες πορεία.
Ο ελιγμός όμως παρουσίασε και πολλές αδυναμίες. Θα αναφέρουμε τις πιο μεγάλες:
Πρώτο: Είναι αλήθεια ότι σ’ αυτόν τον ελιγμό κάτι έκανε το μηχανικό μας. Έφκιαξε π.χ. μια περίφημη γέφυρα στον ποταμό Βόδα, που τη μόνταρε σε μισή ώρα και από πάνω της πέρασε με ταχύτητα όλη η φάλαγγα μαζύ με τα μεταγωγικά. Επιδιόρθωσε σε κάμποσα μέρη τους δρόμους και έκανε ακόμα μερικές γεφυρώσεις. Όμως δεν έγινε ότι έπρεπε και ότι δε μπορούσε να γίνει. Παραδείγματα. Από Κερασιές ως υψώματα Κερασιάς έπρεπε να γίνει διόρθωση στο δρόμο σε τέσσερα σημεία. Η δουλειά που χρειάζονταν σε κάθε σημείο δεν ήταν περισσότερο της μισής ώρας για 5 ανθρώπους. Δεν έγινε αυτό και η φάλαγγα καθυστέρησε κάπου τρεις ώρες. Η γεφύρωση ενός μικροτέρου ποταμού στον κάμπο των Καϊλαρίων ήταν γελοία, γιατί προετοιμάστηκε η γεφυροσκευή τη τελευταία στιγμή. Έτσι εκεί καθυστέρησε το πέρασμα της φάλαγγας περίπου 2 ώρες.
Δεύτερο: Η εμπροσθοφυλακή που ορίστηκε για να πιάσει τα υψώματα Κερασιάς κατά το δεύτερο άλμα αδικαιολόγητα καθυστέρησε. Έτσι έφτασε εκεί λίγα λεφτά μετά την άφιξη εχθρικής Διλοχίας. Αν αυτή η εχθρική δύναμη πρόφταινε να πιάσει αυτά τα υψώματα θα παθαίναμε μεγάλη ζημιά γιατί αντικειμενικά θα βρισκόμασταν από παντού κυκλωμένοι.
Τρίτο: Ενώ η Δ/ση της επιχείρησης ήξερε τις κινήσεις της 77 εχθρικής Ταξ/χίας προς Βέρμιο, ενώ είχε το χρόνο και τις δυνάμεις να πιάσει έγκαιρα το Δραζύλογο, το οχυρωμένο του Μέταλα, τα υψώματα της Αγ. Φωτεινής, το ύψωμα Τσίκλα κ.λ.π. δεν πέτυχε. Έτσι μερικά απ’ αυτά τα έπιασε ο εχθρός. Δημιουργήθηκε σύγχυση και καθυστέρηση της φάλαγγας στο Μεγάλο Ρέμα κι αν σβέλτα μερικοί λόχοι με ελαφρό οπλισμό δεν έπιαναν μερικά βασικά υψώματα πιο μπροστά απ’ τον εχθρό, ολόκληρη η φάλαγγα θα έμπαινε σε μεγάλο κίνδυνο. Εδώ είχαμε μερικές απώλειες τσάμπα.
Τέταρτο: Όταν φθάσαμε στο Μεσόβουνο η 103 Ταξ/χία άργησε να πάρει τη διάταξη που διατάξαμε. Έτσι ο εχθρός έπιασε με το 105 Τάγμα το χωριό Κομνηνό και υψοδείχτη Προζύμι, που απ’ εκεί έπρεπε να περάσει η φάλαγγα. Έτσι είχαμε εκεί κάμποσες εντελώς αδικαιολόγητες απώλειες, καθυστέρησε η κίνηση της φάλαγγας, ενώ αν είχαμε πάρει έγκαιρα τη διάταξη θα καταστρέφαμε το 105 εχθρικό Τάγμα και τα περισσότερα από τα 8 εχθρικά τάνκς. Το χειρότερο ήταν ότι καθυστέρησε η κίνηση της φάλαγγας 3 1/2 ώρες, χάσαμε και 1 1/2 ώρα από το κύκλο του νέου δρομολογίου που έπρεπε να κάνουμε και έτσι ξημερώθηκε η ουρά της φάλαγγας στη γέφυρα Μπάμορ μέσα στο κάμπο, που αυτό μας στοίχισε σοβαρές απώλειες από την εχθρική αεροπορία κλπ. Ακόμα είχαμε τη κακή συνέπεια να μη προφτάσουμε να πάρουμε τη διάταξη που έπρεπε στο Φλάμπουρο-Άνω Υδρούσα-Κριθαρένια νερά, κι έτσι οι περιπέτειες και οι απώλειες συνεχίστηκαν και την άλλη μέρα.
Πέμπτο: Παρ’ όλο που αργήσαμε να φτάσουμε στο Φλάμπουρο, για τους λόγους που αναφέραμε, μπορούσαμε να πάρουμε πιο γρήγορα τη διάταξη που έπρεπε, να κάνουμε σοβαρές ζημιές στον εχθρό και να αποφύγουμε αδικαιολόγητες ζημιές. Απ’ αυτή τη βραδύτητα και ανεξάρτητα από τα προηγούμενα του Μεσόβουνου η κίνηση της φάλαγγας από Φλάμπουρο προς Μακρυχώρι καθυστέρησε 6 ώρες, με συνέπειες επί πλέον ταλαιπωρίες και απώλειες. Μπορούμε να πούμε ότι τουλάχιστον τα 3/4 των απωλειών που είχαμε στον ελιγμό, οι απώλειες των αιχμαλώτων, νεοεπιστρατευμένων, ζώων, εφοδίων προέρχονται από τις αδυναμίες που αναφέραμε. Συνεπώς ήταν τελείως αδικαιολόγητες. Αν δεν εκδηλώναμε τις παρακάτω απαράδεκτες αδυναμίες ο εχθρός θα είχε κατά τον ελιγμό μας τουλάχιστο διπλάσιες απώλειες.
Έκτο: Τα μέτρα της ενεργητικής αεράμυνας ήταν μηδαμινά. Γι’ αυτό η αεροπορία κατάφερε να μας κάνει σοβαρή ζημιά, χωρίς να της κάνουμε ζημιά.
Κατά τον ελιγμό οι αδυναμίες βασικά ήταν αδυναμίες στελεχών συμπεριλαμβανομένης και της Δ/σης της Χ Μεραρχίας. Παρουσίασαν: υπερβολική κόπωση, κάποιο ζάλισμα, έλλειψη ελέγχου, υποχώρηση στην έγκαιρη εκτέλεση των διαταγών. Απ’ αυτές τις αδυναμίες προέρχονται οι ζημιές και η εγκατάλειψη 60 τραυματιών της 103 Ταξ/χίας μπρος στη Νάουσσα που σώθηκαν χάρη στην ατολμία του εχθρού, στον ηρωϊσμό της μικρής φρουράς τους, που κι αυτή ξεχάστηκε εκεί και χάρη στα μέτρα που πήραμε, μόλις το μάθαμε και στη πολύτιμη βοήθεια των δυνάμεων του Βερμίου και του Π.Ε. της Νάουσσας. Όμως παρά αυτές τις απαράδεχτες αδυναμίες ο ελιγμός αποτελεί μεγάλη νίκη μας.
VΙ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΑ
Η νίκη στη Νάουσσα, η νίκη στον ελιγμό μάς δίνουν πολλά συμπεράσματα. Θα αναφέρουμε τα πιο σοβαρά. Αυτά κατά τη γνώμη μας είναι τα παρακάτω:
1) Παρά την ικανότητα που επέδειξαν τα στελέχη μας, παρά την εφευρετικότητα που επέδειξαν πολλοί μαχητές μας, όμως είναι καταφάνερη η σοβαρή διοικητική και τεχνική ανεπάρκεια των στελεχών μας, η ελαττωματική εκπαίδευση των μαχητών μας, η έλλειψη της απαιτούμενης πείρας από στελέχη και μαχητές, για αγώνα σε κατοικημένο γερά οχυρωμένο στόχο. Αυτά βέβαια δε παρουσιάζονται ισόβαθμα σ’ όλες τις Ταξ/χίες που πήραν μέρος στη μάχη της Ναόυσσας. Η διαφορά π.χ. είναι φανερή, όταν συγκρίνουμε την 18η με την 103 Ταξ/χία. η 18η Ταξιαρχία κατέλαβε τα 2/3 της πόλης, με τα πιο γερά και πιο πολλά οχυρά. Και όμως είχε 13 νεκρούς, 28 τραυματίες, δηλαδή τα 15% του συνόλου των απωλειών μας στη Νάουσσα. Η 103 Ταξ/χία είχε στη μάχη της Νάουσσας 32 νεκρούς 120 τραυματίες, 34 αγνοούμενους, 4 λιποτάχτες, δηλαδή σχεδόν τα 70% του συνόλου των απωλειών μας στη Νάουσσα. Βέβαια, δε παραγνωρίζουμε ότι η 103 Ταξ/χία έδοσε τις μάχες με τις εχθρικές δυνάμεις που ήρθαν από Βέρροια προς Νάουσσα και τις ανέτρεψε προξενώντας της σοβαρές απώλειες. Όμως σ’ αυτές τις μάχες οι απώλειές της ήσαν λίγες. Βασικά τις απώλειες τις είχε στη πόλη. Εδώ λοιπόν η διαφορά είναι φανερή ανάμεσα στις δυο ταξ/χίες, τόσο από την πλευρά των στελεχών, όσο και από την πλευρά των μαχητών. Ποιοι είναι οι παράγοντες της υπεροχής της 18ης ταξ/χίας; Αναμφισβήτητα οι μάχες που είχε δόσει προηγούμενα στα Καϊλάρια, στη Σιάτιστα, στην Εράτειρα, στη Νάουσσα κλπ. Αυτές οι μάχες αποτέλεσαν το μεγάλο σχολειό της 18ης Ταξ/χίας. Συμπέρασμα. Εκτός από τις ασκήσεις, κείνο που βασικά θα φέρει την ποιοτική αλλαγή σε στελέχη και μαχητές είναι οι μάχες σε πόλεις, η λεπτομερειακή εξαντλητική μελέτη της πείρας από τη κάθε τέτοια μάχη, η άσκηση μετά με βάση αυτή τη πείρα.
2) Ο πόλεμος, σε οχυρωμένους τόπους, εκτός από τη τόλμη, ταχύτητα, αποτελεί επαναστατική πονηριά, δεξιοτεχνία, περίσκεψη, σωστό συνδυασμό όλων των μέσων. Ας δούμε αυτά τα ζητήματα κάτω από το φως της πείρας της Νάουσσας.
Πρώτο: Στη μάχη της Νάουσσας ταυτόχρονα με τη θυελλώδικη επίθεση κατά των οχυρών και οχυρωμένων γερά υψωμάτων Άγιος Θεολόγος, Αη Λιάς, όρμησαν μέσα στην πόλη καθορισμένα τμήματα. Είναι χαρακτηρηστική η τόλμη, ορμητικότητα των μαχητών και στελεχών μας και από την αστραπιαία κατάληψη των 4 πεδινών πυροβόλων, που μόλις πρόφτασαν και έρριξαν δύο βλήματα. Το πιο μεγάλο εξωτερικό οχυρό Άγιος Θεολόγος έπεσε σε 15 λεπτά. Να τι πάει να πει τόλμη, ταχύτητα.
Δεύτερο: Για την επαναστατική πονηριά πολλά μπορεί να πει κάθε μαχητής. Υπάρχουν περιπτώσεις που για για να πέσει ένα οχυρό μέσα στην πόλη, ανέβηκε δικός μας στα κεραμύδια διπλανού σπιτιού και κοπάνησε πάνω στο οχυρό μαγάλη νάρκη και το εξόντωσε. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που για να ξεκάνουν ένα εχθρικό οχυρό χωρίς δικές μας απώλειες τρίπησαν σβέλτα 5-6 σπίτια ώσπου να φτάσουν στη πλάτη του δοσμένου οχυρού απ’ όπου το εξόντωναν.
Τρίτο: Για τη περίσκεψη υπάρχουν πολλά παραδείγματα. Το νοσοκομείο δεν έπεφτε παρά τις επιθέσεις και τα μέσα μας. Κι όμως το κατέλαβε μια μόνο ομάδα σαμποτέρ, αφού δοκίμασε μέσου των πυρών της το αμυντικό του σύστημα, βρήκε την αδύνατή του πλευρά και το καβάλλησε χωρίς απώλειες. Υπήρχαν πολυβολεία που έβαζαν προς πολλές κατευθύνσεις. Μερικά ήσαν δίπατα, και είχαν παραπάνω από ένα πολυβόλο. Υπήρχαν στη Νάουσσα στελέχη μας που δεν έρριχναν ασυλόγιστα τους μαχητές πάνω στα τέτοια πολυβολεία. Μία μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν ταύτην εδώ. ‘Επιαναν διπλανά σπίτια τρυπώντας πολλά για να φθάσουν εκεί που ήθελαν. Τοποθετούσαν οπλοπολυβόλα που έβαζαν στις θυρίδες περίπου των πολυβολείων και υποχρέωναν το προσωπικό τους είτε να μη βάζει είτε να βάζει προς την κατεύθυνση των οπλ/λων μας. Έτσι δίνονταν η δυνατότητα σε έναν δυο μαχητές μας να πλησιάσουν το δοσμένο εχθρικό πολυβολείο έρποντας και να το ξεκάνουν με χειρ/δες.
Τέταρτο: Στη μάχη της Νάουσσας, περισσότερο από κάθε άλλη έγινε ένας σωστός συνδυασμός όλων των όπλων μας και κείνων που πήραμε απ’ τον εχθρό. Όλα τα όπλα μας χρησιμοποιήθηκαν εξαντλητικά. Ατομικά τυφέκια, χειρ/δες, πάντζερ, εκρηκτικά, αντιαρματικές φυάλλες, αντιαρματικά πυροβόλα, το Ορειβατικό πυροβόλο μας για άμεση βολή, φωτιά, τα τάνκς που πήραμε απ’ τον εχθρό. Είχαμε περιπτώσεις που όλα αυτά χρησιμοποιήθηκαν όλα μαζύ σε φάση της μάχης και ενάντια σε γερούς στόχους. Η μάχη της Νάουσσας απόδειξε ότι τα μέσα είναι παραπάνω από αρκετά, αν τα χρησιμοποιούμε όλα σε αριστοτεχνικό συνδυασμό.
3) Η ταχύτητα στη διείσδυση σε μία πόλη είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από εξαιρετική προσοχή. Δεν υπάρχει πουθενά αλλού ο κίνδυνος της κύκλωσης της σφήνας που δημιουργείς, όσο σε μία πόλη. Γι’ αυτό τα τμήματα που διεισδύουν πρέπει να είναι κλιμακωμένα. Το πρώτο Κλιμάκιο πάει κατ’ ευθείαν στον κύριο στόχο, χωρίς να απασχολείται με το ξεκαθάρισμα των μικροαντιστάσεων που υπάρχουν. Το δεύτερο Κλιμάκιο ξεκαθαρίζει, προχωρώντας ταυτόχρονα τις μικροαντιστάσεις φκιάνει στηρίγματα, φκιάνει οδοφράγματα. Το τρίτο κλιμάκιο αποτελεί εφεδρεία, που όπως προχωρεί η σφήνα μας, προχωρεί κι αυτό και καταλαμβάνει τα στηρίγματα που φκιάνει το δεύτερο Κλιμάκιο. Το τρίτο Κλιμάκιο έχει ακόμα την αποστολή να ερευνά τα σπίτια του χώρου που λευτερώνουμε, γιατί μπορεί ο εχθρός να αφίνει κρυμμένους τους άντρες του, που στην κατάλληλη στιγμή βάζει τα τμήματά μας από την πλευρά και τα νώτα. Έτσι δημιουργείται σύγχυση σε μας και βοηθιέται εξαιρετικά μια εχθρική αντεπίθεση. Ακόμα πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι είναι εντελώς απαραίτητη στη προέλασή μας σε πόλη, η γερή αναγνώριση του κάθε στόχου. Αυτό βέβαια να γίνεται με σβελτάδα. Όμως πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι χωρίς αυτή τη λεπτομερειακή αναγνώριση κάθε εχθρικού στόχου θα δίνεις αίμα, θα σπας τα μούτρα σου, ώσπου να βρεις το αδύνατο σημείο του δοσμένου στόχου. Αυτό το πάθαμε πολλές φορές στη Νάουσσα.
4) Βασικό ζήτημα στην τακτική μας σε μάχη σε μία πόλη είναι η απομόνωση ορισμένων στόχων και το ξεκαθάρισμα άλλων. Με οδοφράγματα, με στηρίγματα σε επίκαιρα σημεία απομονώνουμε τους δοσμένους στόχους. Αυτό το ζήτημα είναι εξαιρετικά σοβαρό. Συνήθως σε μία πόλη υπάρχει πυκνότητα εχθρικών στόχων που ο ένας υποστηρίζει τον άλλον. Να τους ξεκάνεις όλους με μιας και αδύνατο είναι και πολυδάπανο σε αίμα. Να αγνοήσεις μερικούς δεν είναι δυνατό. Εδώ χρειάζεται απομόνωση μερικών, για εξουδετέρωση άλλων. Φυσικά αυτό απαιτεί ικανότητα του δοσμένου ηγήτορα να εκτιμήσει σωστά τη σημασία του κάθε στόχου για να δει ποιους θα απομονώσει και ποιους σε πρώτη γραμμή θα εξοντώσει. Σα συμπέρασμα απ’ όλα αυτά μπορούμε να πούμε και τούτο που βγήκε από τη πείρα της Νάουσσας και που πρέπει να αποτελεί αξίωμα. Η σε βάθος και κοντά στον εχθρό δημιουργία στηριγμάτων μας ενάντια στις εφεδρείες του εχθρού, σε πεζικό και μηχανοκίνητα αποτελεί έναν απο τους πιο αποφασιστικούς συντελεστές της επιτυχίας της νίκης.
5) Η μάχη της Νάουσσας απόδειξε πως είναι απαραίτητο να ξέρουν όλοι οι μαχητές του πεζικού στοιχειώδικη χρήση των εκκρηκτικών π.χ. ναρκοθέτηση, αφοπλισμό ναρκών, παγιδευμένων χειρ/δων, χρήση των τυποποιημένων κλπ. Επίσης όλοι οι μαχητές του πεζικού πρέπει να αποκτήσουν πρακτικά στοιχειώδικες γνώσεις για να φκιάνουν οδοφράγματα. Ακόμα η πείρα της Νάουσσας απόδειξε ότι οι μονάδες σαμποτέρ δεν είναι σωστό να δρουν σαν τέτοιες μέσα στη πόλη. Η πιο σωστή χρησιμοποίησή τους είναι να δώσουμε σε κάθε λόχο πεζικού που δρα μέσα στην πόλη από μια ομάδα σαμποτέρ. Κάθε τέτοια ομάδα δε πρέπει να χρησιμοποιείται σαν πεζικό, ούτε να τη κομματιάζουμε. Αυτό πρέπει να μπει κατηγορηματικά, γιατί συνήθως χρησιμοποιούνται τέτοιοι σαμποτέρ σαν ακροβολιστές με το ντουφέκι. Κάθε τέτοια ομάδα σαμποτέρ, διαθέτοντας την απαιτούμενη πείρα μπορεί να κάνει ανατινάξεις, ναρκοθετήσεις στα οδοφράγματα που φκιάνουμε, αφοπλισμό ναρκοπεδίων κλπ. Τα τμήματα σαμποτέρ χρησιμοποιούνται έξω από την πόλη, δε πρέπει να χωρίζονται σε ομάδες που θα διατίθενται τακτικά στους Λόχους Πεζικού που έχουν αποστολή πλαγιοφύλαξης. Αυτά τα τμήματα σαμποτέρ πρέπει να δρουν σαν οργανικά τμήματα για ναρκοθετήσεις των αμαξόδρομων που αποτελούν άξονες κίνησης των εχθρικών φαλάγγων που θα’ ρθουν για ενίσχυση της φρουράς της δοσμένης πόλης για ναρκοθέτηση κείνων των σημείων που αναγκαστικά θα αναπτυχθούν οι εχθρικές ενισχύσεις πεζικού, για ενέδρες κοντά σε τέτοια ναρκοπέδια, τόσο στους αμαξόδρομους όσο και σε κείνα που κάναμε στα σημεία που θα αναπτυχθεί το εχθρικό πεζικό. Τα τέτοια τμήματα σαμποτέρ πρέπει απαραίτητα να υπάγονται – κατά τη διάρκεια της μάχης στη δοσμένη πόλη – ταχτικά στα τμήματα πεζικού που αποτελούν τις πλαγιοφυλάξεις μας. Πρέπει και εδώ να τονίσουμε ότι ο διοικητής πεζικού πλαγιοφύλαξης, που σ’ αυτόν υπάγεται τακτικά ένα τέτοιο τμήμα σαμποτέρ, δεν έχει το δικαίωμα να το χρησιμοποιεί σαν τμήμα πεζικού. Τα τμήματα σαμποτέρ αποτελούν επίλεκτους σχηματισμούς με ειδική αποστολή. Η εκπαίδευσή τους είναι λίγο πολύ μακρόχρονη όχι τόσο από τη πλευρά της σχολικής εκπαίδευσης αλλά της πείρας πάνω στο πεδίο της σαμποταριστικής πάλης. Οι απώλειες σαμποτέρ λοιπόν είναι εξαιρετικά δυσαναπλήρωτες. Έτσι δεν σκέφτονται συνήθως οι διοικητές πεζικού. Εδώ ακόμα πρέπει να τονίσουμε ότι στους διοικητές πεζικού μας υπάρχει πολύ στενοκεφαλιά στα ζητήματα ταχτικής υπαγωγής γενικά τμημάτων μας σ’ αυτούς και ειδικά σαμποτέρ. Τους φαίνονται π.χ. πιο φτηνό το αίμα των μαχητών τέτοιων τμημάτων, και προτιμούν τη δράση τους και πολλές φορές την κρύβουν για να εξυψώσουν το δικό τους τμήμα οικοιοποιούμενοι πολεμική απόδοση των τμημάτων που υπάγονται τακτικά σ’ αυτούς. Ειδικά σ’ αυτό το τελευταίο υπάρχει πνεύμα μαγαζιακής πολιτικής, απαράδεχτης πέρα για πέρα.
6) Η μάχη της Νάουσσας απέδειξε τη μεγάλη αξία που έχει η εφεδρεία στα χέρια της Δ/σης της μάχης, την αξία που έχει η εφεδρεία στα χέρια και των παρακάτω διοικήσεων. Αν ξαναφέρουμε π.χ. στο μυαλό μας τις μεγάλες εχθρικές δυνάμεις που έφερε ο εχθρός για την ενίσχυση της εχθρικής φρουράς της Νάουσσας. Αυτές οι ενισχύσεις αχρηστεύτηκαν σε σημαντικό βαθμό εξοντώθηκαν χάρη στην ύπαρξη αυτών των εφεδρειών. Στη μάχη της Νάουσσας δεν παρουσιάσθηκε πραγματική ανάγκη διάθεσης μέρους της εφεδρείας που είχε η Διεύθυνση της επιχείρησης, για την ενίσχυση των τμημάτων μας μέσα στην πόλη. Παρουσιάστηκε όμως μεγάλη ανάγκη διάθεσης εφεδρείας στην αντιμετώπιση των εχθρικών ενισχύσεων. Και πρέπει να το πούμε δω ότι αυτή η εφεδρεία μας έγκαιρα και με τιμή εκπλήρωσε το καθήκον της. Ένα δίδαγμα που βγήκε από τη μάχη της Νάουσσας και που πρέπει να αποτελεί αξίωμα είναι τούτο εδώ. Τα τμήματα που δρουν μέσα στην πόλη πρέπει να μένουν απερίσπαστα στη δουλειά τους από την έξω από την πόλη κατάσταση. Η εφεδρεία, όπως είπαμε και πιο πάνω είναι απαραίτητη και στα χέρια των παρακάτω διοικήσεων και ειδικά αυτών που διευθύνουν μάχη μέσα στην πόλη. Εδώ ο εχθρός, στηριγμένος και στα μηχανοκίνητά του μπορεί να σου ξαπολύσει αντεπιθέσεις, να σου αφαιρέσει κείνα που έχεις κατακτήσει και να σε θέσει σε κίνδυνο. Με την ύπαρξη εφεδρείας μπορεί να αντιμετωπίσεις κάθε κατάσταση. Να αντιμετωπίσεις τας αντεπιθέσεις του εχθρού, να εκμεταλευτείς στον ανώτατο βαθμό, ευνοϊκές καταστάσεις που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια της μάχης. Το πρόβλημα της εφεδρείας δε πρέπει να το βλέπουμε στενά μόνο σα ζήτημα κατανομής των δυνάμεων πριν να αρχίσει η μάχη, αλλά σαν ένα πρόβλημα με διάρκεια για όλη τη περίοδο της δοσμένης μάχης. Ας δούμε πιο αναλυτικά το ζήτημα. Η 103 Ταξιαρχία π.χ. διέθετε διλοχία για τη κατάληψη του οχυρού υψώματος Άγιος Θεολόγος. Αυτό κράτησε 15 λεφτά. Μετά άφησε μια διμοιρία. Η υπόλοιπη δύναμη προστέθηκε στην εφεδρεία της. Στην αρχή της μάχης, η ίδια Ταξ/χία διάθεσε μια διμοιρία στη Βερροιώτικη γέφυρα. Εκπληρώνοντας η Ταξ/χία με ταχύτητα την αποστολή της στον Άγιο Θεολόγο και στο βαθμό, που ο εχθρός έφερνε ενισχύσεις από τη Βέρροια, έστελνε κι άλλες δυνάμεις της προς τη Βερροιώτικη γέφυρα και προς Παλαμάρι. Με την 18 Ταξ/χία έγινε τούτο. Μόλις κατέλαβε τα οχυρά υψώματα Αη Λιά και Κουκούλι, η διοίκηση της Ταξ/χίας προώθησε μέρος της εφεδρείας της και επάνδρωσε αυτά τα οχυρά και έτσι η 18η απέσειρε τις δυνάμεις της που είχε εκεί και τις έρριξε στη πόλη. Μετά την ολοκληρωτική κάληψη της πόλης, ολόκληρη η 18 μεταβάλλεται σε εφεδρεία της Δ/σης της επιχείρησης, η 103 ολόκληρη παίρνει μέτωπο προς τα έξω από σιδ/κό σταθμό ως Παλαμάρι-Άγιος Θεολόγος με σημαντική εφεδρεία στα χέρια της. Έτσι έχουμε την 103 Ταξ/χία σε διάταξη μάχης. Την 14η Ταξ/χία που αποτελούσε αρχικά εφεδρεία της Δ/σης της μάχης μερικά μπλεγμένη στη μάχη στις θέσεις Γάστρα-Τριγωνομετρικό Προδρόμου-Καραούλι-Κουρί Καψάλα. Και ολόκληρη την 18η Ταξιαρχία εφεδρεία στα χέρια της Δ/σης της επιχείρησης. Τι δείχνουν όλα αυτά:
Βασικό κεντρικό στη σκέψη της Δ/σης της επιχείρησης ήταν πάντα, όχι απλώς ύπαρξη εφεδρείας στα χέρια της αλλά αύξηση αυτής της εφεδρείας. Η ύπαρξη εφεδρείας στα χέρια κάθε διοικητή αποτελεί Νόμο του πολέμου που δεν μπορεί κανείς δ/τής να τον αγνοεί ατιμώρητα.
7) Η ζωντανή καθοδήγηση της μάχης τόσο απ’ τη Δ/ση της επιχείρησης όσο και από τα παρακάτω Κλιμάκια αποτελεί βασικό δίδαγμα της μάχης της Νάουσσας.
Κατά τη διάρκεια της μάχης η δ/ση της επιχείρησης, όχι μόνο κρατούσε σύνδεση και καθοδηγούσε με ασυρμάτους, τηλέφωνα, συνδέσμους, αλλά έστελνε στελέχη του επιτελείου της στα μαχόμενα τμήματα. Έτσι π.χ. στάλθηκαν στα μαχόμενα τμήματα ο Π.Ε. της Μεραρχίας, ο αξ/κός επιχειρήσεων της Μεραρχίας, ο επιτελάρχης της Μεραρχίας και σε μια δύσκολη στιγμή και ο ίδιος ο διοικητής της Μεραρχίας. Έτσι η Δ/ση της μάχης έδωσε, με το παράδειγμά της τον τόνο της ζωντανής καθοδήγησης και στις παρακάτω διοικήσεις. Κι έτσι είχαμε ανάλογες πράξεις τους και πιο πολλές. Εδώ πρεπει να τονίσουμε το βασικό ρόλο που παίζει η θέση του σταθμού Δ/σης, για τη ζωντανή καθοδήγηση της μάχης, για να έχει πάντα μια σαφή και οπτική ακόμα εικόνα της εξέλιξης της μάχης. Ένα δίδαγμα που βγήκε από τη μάχη της Νάουσσας είναι και τούτο δω. Η Δ/ση μίας μάχης στο σύνολό της, η Δ/ση ενός τομέα μάχης, δε μπορεί να την διευθύνει πίσω από τη πλάτη της. Αυτό δε το πήρε υπόψει της η Δ/ση της μάχης στην Έδεσσα. Χωρίς εφεδρεία μακρυά από το πεδίο της μάχης απομονώθηκε και στάθηκε ανίκανη να επεμβαίνει κάθε φορά που ήταν απαραίτητο και προπάντων σε κρίσιμες στιγμές. Αντίθετα η Δ/ση της μάχης στη Νάουσσα είχε το σταθμό της 1000 περίπου μέτρα μακρυά από την πόλη και έβλεπε το πεδίο της μάχης σ’ όλη του τη περίμετρο. Στη μάχη της Νάουσσας έχουμε βέβαια και παραδείγματα ζωντανής καθοδήγησης από την ανάποδη. Τόσο ο διοικητής της 18ης όσο και ο διοικητής 103 Ταξ/χιών μεταβάλλονταν πολλές φορές σε ακροβολιστές. Ο ένας τραυματίστηκε και οι δύο το πως δεν σκοτώθηκαν τσάμπα είναι θαύμα. Είναι φανερό πως τέτοια Δ/ση μάχης είναι απαράδεχτη. Εδώ αναμφισβήτητα, εκτός από την απερισκεψία, που τη γεννάει είτε ο υπερενθουσιαμός είτε οι εξαιρετικές δυσκολίες, υπάρχουν υπολλείμματα αντάρτικου αυτοσχεδιασμού, που σημαίνει ξεγλύστρισμα του τέτοιου διοικητή από το ρόλο του.
8) Η μάχη της Νάουσσας μας δίνει και σειρά άλλα δευτερεύοντα διδάγματα αλλά που έχουν βασική σημασία. Τα παραθέτουμε χωρίς σχόλια. Τα στελέχη ανάπτυσσαν γόνιμη πρωτοβουλία στην εκπλήρωση της αποστολής που αυτό αποτέλεσε σοβαρώτατα συντελεστή της νίκης. Η ύπαρξη καλών, ψύχραιμων οδηγών μέσα στην πόλη, έπαιξε αποασιστικό ρόλο, αν και η ζωή στη Νάουσσα μας δίδαξε ότι δε πρέπει να τα κρεμούμε όλα στους οδηγούς γιατί και παντογνώστες δεν είναι στο δοσμένο κομμάτι της πόλης που τους χρησιμοποιούμε και στερούνται κατά κανόνα ταχτικής αντίληψης. Ένα καλό σχεδιάγραμμα της δοσμένης πόλης-τέτοιο είχαμε- αποτελεί σημαντικό συντελεστή της επιτυχίας και μάλιστα όταν οι ηγήτορές μας δεν ξέρουν τη δοσμένη πόλη και δε προφτάνουν να κάνουν καλή αναγνώριση. Η επιμονή στην εκπλήρωση της αποστολής αποτελούσε κοινό γνώρισμα όλων των διοικητών μας στη μάχη της Νάουσσας και έτσι αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα της νίκης γιατί μια μάχη παρουσιάζει πολλές καταστάσεις -δυσκολίες στην εκπλήρωση κάθε αποστολής, που δημιουργεί αντιλήψεις διπλώματος μπρος σ’ αυτές τις δυσκολίες, πάσης μη εκπλήρωσης της δοσμένης αποστολής. Η άμεση επίμονη εκλαΐκευση σ’ όλους των νικών, κατά την πορεία της μάχης, η άμεση χωρίς διακοπή εκλαΐκευση ηρωϊσμού μαχητών και στελεχών μας έγινε συστηματικά στη μάχη της Νάουσας, και αποτέλεσε σπουδαίο μέσο παρόρμησης για πιο μεγάλες νίκες, για πιο μεγάλους ηρωϊσμούς. Η σχολαστική επίμονη διαφωτιστική δουλειά στους φαντάρους και αξιωματικούς του αμυνόμενου εχθρού, όχι μόνο σε πολιτικά ζητήματα είτε με το σύνθημα “παραδοθείτε να γλυτώστε”, αλλά και με τη μετάδοση πληροφοριών, για τους στόχους που εξοντώθηκαν για το ανελέητο πελέκημα των εχθρικών ενισχύσεων, τονίζοντας πως αυτές ποτέ δεν θα κατορθώσουν να μπουν στη πόλη, αποτέλεσε μία μέθοδο στη μάχη της Νάουσσας που συντέλεσε πολύ στη νίκη. Η αποφυγή λαφυραγώγησης, κατά τη διάρκεια της μάχης, παρά τα μερικά στραπάτσα που έγιναν, αποτελεί σοβαρώτατο παράγοντα, γιατί η λαφυραγώγηση φέρνει αναδιοργάνωση στα τμήματά μας, καθυστέρηση στην εκπλήρωση της αποστολής τους, δημιουργεί άσκοπες θυσίες και παραπανήσιους κινδύνους, μειώνει τα τμήματά μας ηθικά, μας εκθέτει πολιτικά απέναντι στο λαό. Η καλή οργάνωση των σταθμών επίθεσης, των ταγμάτων Ταξιαρχιών, η καλή οργάνωση του ορεινού μας χειρουργείου και της μεταφοράς των τραυματιών, όσες αδυναμίες και αν παρουσίασαν, όλα αυτά αποτέλεσαν σπουδαίους παράγοντες της νίκης. Τέλος η πολιτική προετοιμασία πριν τη μάχη και σ’ όλη τη διάρκειά της αποτέλεσε ένα από τους πιο αποφασιστικούς συντελεστές της νίκης.
ΜΕΡΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΙΓΜΟ
Σ’ άλλο μέρος αυτής της έκθεσης δώσαμε τα θετικά και αρνητικά από τον ελιγμό προς Νάουσσα και μετά προς Βίτσι. Είναι φανερό ότι οι ελιγμοί σε μακρυνές αποστάσεις από κατσικόδρομους μέσα από εχθρικές φρουρές γερά οχυρωμένες σε δεσπόζοντα σημεία, μακρυά από τη βάση εξόρμησής σου και από τα κέντρα ανεφοδιασμού σου απαιτεί:
1) Ακούραστη πολιτική προετοιμασία, πριν από τον ελιγμό και σ’ όλη τη διάρκειά του σε μαχητές και στελέχη. Η πολιτική δουλειά πρέπει να καθορίζει τον πολιτικό ορίζοντα καθενός, με βάση την προοπτική μας, τη γραμμή μας, συνδέοντας τον άμεσο επιδιωκόμενο σκοπό της κίνησης, του ελιγμού μας, με τη στρατηγική μας. Η πολιτική μας δουλειά, πριν και κατά τον ελιγμό, πρέπει να βοηθάει καθένα να νοιώθει την ανάγκη της σωματικής άσκησης, σύμφωνα με τους κανόνες πορείας, τέτοιας μεγάλης φάλαγγας, να νοιώθει την ανάγκη της αδιάκοπης άσκησης για μάχες σε κατοικημένους οχυρωμένους στόχους, να επιστρατεύσει όλες τις σωματικές και ψυχικές δυνάμεις μαχητών και στελεχών για την εκπλήρωση της αποστολής. Η πολιτική δουλειά πρέπει να φανερώνει τους παράγοντες της νίκης, μέσα από τις δυσκολίες, να στερεώνει την πεποίθηση στη νίκη, μέσα στη πάλη με τις δυσκολίες. Χωρίς αμφιβολία, η ολόπλευρη πολιτική προετοιμασία μαχητών και στελεχών, αποτελεί το μισό τουλάχιστον των προϋποθέσεων της νίκης. Αυτό αποτελεί μεγάλο δίδαγμα από τη νίκη του ελιγμού μας, από τη νίκη μέσα στη Νάουσσα.
2) Τέτοιοι ελιγμοί αποτελούν ολοκληρωτική επιστράτευση όλων των σωματικών και ψυχικών δυνάμεων από τον καθένα, εκδήλωση στον ανώτατο βαθμό αλληλεγγύης στους αδυνάτους, αδιάσπαστης συνοχής, σιδερένιας πειθαρχίας. Αυτά τα ζητήματα για να επικρατήσουν στη ζωή, μέσα στη δοκιμασία κατά τον ελιγμό πρέπει, εκτός από την πολιτική δουλειά και την άσκηση, τα στελέχη να είναι υποδείγματα αντοχής, αλληλεγγύης, πειθαρχίας, ψυχραιμίας, με αλύγιστη επιμονή, σωστοί αετοί. Αυτά δεν είναι παχειά λόγια, όμορφα αραδιασμένα, αλλά απαιτήσεις του ίδιου του ελιγμού, για να μη κουραστούν άσκοπα οι μαχητές, για να μη βραδύνεται η κίνηση, για να μη δίνουμε τσάμπα αίμα, για να μη θέσουμε σε αδικαιολόγητους κινδύνους τους μαχητές μας, για να μην οδηγηθούμε σε αποτυχία ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
3) Τέτοιοι ελιγμοί, απαιτούν από τις διοικήσεις των τμημάτων που τους εκτελούν πρόβλεψη, περίσκεψη, εξονυχιστική μελέτη και των λεπτομερειών, σβελτάδα στη λήψη αποφάσεων, έλεγχο και μεγάλη επιμονή, για έγκαιρη και στο ακέραιο εκτέλεση των διαταγών της. Οι τέτοιες διοικήσεις πρέπει στη πράξη πρώτα απ’ όλους να επιστρατεύουν όλες τις σωματικές και ψυχικές τους δυνάμεις, γιατί μόνο έτσι θα δίνουν σ’ όλους τον επιβαλλόμενο τόνο. Αν κρίνουμε τη δράση της διοίκησης του ελιγμού που κρίνουμε, παρ’ όλο που έκανε ένα άλμα προόδου σε σχέση με άλλες ανάλογες περιπτώσεις, ούτε την απαιτούμενη πρόβλεψη, περίσκεψη, εξονυχιστική μελέτη έκανε, ούτε σβελτάδα, επιμονή, έλεγχο έκανε και παρουσίασε καταφανή σ’ όλους σημεία κόπωσης και υποχώρησης στη γρήγορη και στο ακέραιο εκτέλεση των διαταγών. Τις συνέπειες τις αναφέραμε. Μπορούσαν να ήταν και χειρότερες, αν δεν είχαμε να κάνουμε με ένα χαμένο αντίπαλο.
4) Η πρόβλεψη, περίσκεψη, εξονυχιστική μελέτη πρέπει να εκφράζεται τόσο σε γραφτή διαταγή για κάθε άλμα όσο και στην επιμονή για την εκτέλεση. Απ’ αυτή την άποψη η Δ/ση του ελιγμού της Νάουσσας-Βίτσι έβγαλε τις απαραίτητες διαταγές, όχι πάντα έγκαιρα και χωρίς σοβαρό έλεγχο για την εκτέλεσή τους γρήγορα στο ακέραιο. Έτσι, γι’ αυτό το λόγο οι διαταγές δεν εξουδετέρωσαν όλους τους κινδύνους και είχαμε τις συνέπειες που αναφέραμε σε άλλο μέρος.
5) Η πείρα του ελιγμού Νάουσσα-Βίτσι απόδειξε ότι πάντα είναι απαραίτητος ο ακόλουθος κανονισμός πορείας της φάλαγγας.
Πρώτο: Εμπροσθοφυλακή, Ταξιαρχίας, εφόσον πρόκειται για πολλές Ταξ/χίες, που το Τάγμα της κεφαλής της πρέπει να’ χει όλους τους Λόχους του ευκίνητους, χωρίς ζώα και βαρειά όπλα, μόνο με ατομικά όπλα και αυτόματα και στην ουρά του να ακολουθούν τα βαρειά του όπλα. Αυτό επιβάλλεται από την ανάγκη ταχύτητας της εμπροσθοφυλακής για έγκαιρη κατάληψη σημείων που δεσπόζουν, είτε για την ανατροπή του εχθρού αν κατέχει αυτά τα δεσπόζοντα σημεία, για να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη πορεία της φάλαγγας.
Δεύτερο: Καταλαμβάνοντας η κεφαλή της εμπροσθοφυλακής τέτοια δεσπόζοντα σημεία παραμένει, με μέρος είτε με ολόκληρη τη δύναμή της σ’ αυτά τα δεσπόζοντα σημεία, ώσπου να περάσει όλη η φάλαγγα και τότε, αν το έδαφος το επιτρέπει με ταχύτητα προσπερνάει τη φάλαγγα και κολλάει στην ουρά της Ταξιαρχίας του που παραμένει εμπροσθοφυλακή. Αλλοιώτικα μένει σαν οπισθοφυλακή της οπισθοφυλακής. Έτσι είτε αλλοιώς, τη θέση της κεφαλής της εμπροσθοφυλακής τη παίρνει το δεύτερο Τάγμα της Ταξ/χίας εμπροσθοφυλακής. Αυτή η αλλαγή μπορεί να γίνει πολλές φορές και αν το απαιτεί το δοσμένο άλμα, μπορεί να γίνει η δεύτερη Ταξιαρχία εμπροσθοφυλακή της φάλαγγας. Αν το άλμα γίνεται με δύναμη Ταξιαρχίας, τότε το Τάγμα παίζει ρόλο που αναφέρουμε για την Ταξ/χία. Αν το άλμα γίνεται με Τάγμα τότε ο Λόχος παίζει το ρόλο που αναφέραμε για το τάγμα.
Τρίτο: Στο κέντρο της φάλαγγας βρίσκεται ο εφοδιασμός, πυροβολικό, τραυματίες, αιχμάλωτοι κλπ. με συνοδεία Ταξ/χίας, εφόσον πρόκειται για πορεία Μεραρχίας. Στο κέντρο πρέπει να βρίσκεται και η Δ/ση της φάλαγγας και ακριβώς στο κεφάλι του κέντρου. Στο κέντρο κάθε Ταξ/χίας Τάγματος πρέπει να βρίσκονται οι διοικήσεις τους. Ο Λοχαγός και διμοιρίτης με τους Π.Ε. τους πρέπει να είναι πάντα στο κεφάλι του Λόχου είτε διμοιρίας με εναλλαγές μεταξύ τους και το καθήκον τους είναι να κρατάν το τμήμα πάντα στα χέρια τους, σε πλήρη συνοχή, έτοιμοι να ριχτούν στη μάχη στο λεφτό.
Τέταρτο: Στην ουρά της φάλαγγας βρίσκεται πάλι Ταξ/χία εφόσον πρόκειται για φάλαγγα Μεραρχίας που το Τάγμα της ουράς της έχει στο κεφάλι του τα βαρειά του όπλα για να είναι ευκίνητοι, ευέλικτοι οι Λόχοι του σαν οπισθοφυλακή. Αν υπάρχουν σημεία επικίνδυνα που χώνεται η φάλαγγα όπως π.χ. του Στρατού το Ρέμα ως τα υψώματα της Κερασιάς, τότε η οπισθοφυλακή πρέπει να εξασφαλίσει τη κατοχή δεσποζόντων σημείων στο τέλος της φάλαγγας, ώσπου να περάσει όλο το επικίνδυνο σημείο, σ’ όλη τη φάλαγγα και μετά με ταχύτητα φτάνει την κυρίως φάλαγγα.
Πέμπτο: Η Δ/ση της φάλαγγας, η Δ/ση κάθε Ταξ/χίας πρέπει να έχει έφιππους συνδέσμους έξυπνους με γερά άλογα για να κοντρολάρει την πορεία της φάλαγγας. Οι Ταξίαρχοι πρέπει να αναφέρουν ταχτικά στη Δ/ση της φάλαγγας για τη πορεία της δικιάς τους Ταξ/χίας, για το αν υπάρχει συνοχή μεταξύ των Ταξ/χιών. Σε τέτοιες μεγάλες φάλαγγες πρέπει να χρησιμοποι-ούνται σαν μέσα σύνθεσης Αμερικάνικοι φορητοί ασύρματοι. Μα επειδή πάντα δεν έχουμε τέτοια μα και γιατί δε τα καταφέρνουμε ακόμα, γι’ αυτούς όλους τους λόχους πρέπει να υπάρχουν και οι έφιπποι σύνδεσμοι. Οι σύνδεσμοι Ταγμάτων και Λόχων δεν υπάρχει ανάγκη να είναι έφιπποι.
Έκτο: Όταν κοπεί η φάλαγγα η πορεία δε σταματά, ίσως μόνο να βραδύνει το ρυθμό πορείας. Ο δοσμένος δ/τής ξανασυνδέει τη φάλαγγα μέσω των συνδέσμων του χωρίς φασαρία.
Έβδομο: Σε τέτοιους ελιγμούς πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια να εξασφαλίζονται οδηγοί για τη Δ/ση της φάλαγγας για κάθε Ταξ/χία για κάθε Τάγμα και αν είναι δυνατό για κάθε Λόχο. Οι οδηγοί σε κάθε Κλιμάκιο πρέπει να είναι τουλάχιστο δυο και πρέπει να είναι κάτοχοι του δοσμένου μέρους και πιστοί. Μπορεί βέβαια στην ανάγκη να πάιρνουμε οδηγούς οποιουσδήποτε που σκόπιμα θα συλλάβουμε από τα χωριά, μαντριά κλπ. που βρίσκονται στον άξονα κίνησης της φάλαγγας. Αυτό όμως σε έσχατη ανάγκη. Για πιο σωστή γνώση της πορείας για κοντρολάρισμα και των οδηγών πρέπει να γίνεται χρήση χάρτη και πυξίδας. Και γι’ αυτό το λόγο πρέπει να μάθουν τη χρήση τους όλοι οι διοικητές μας.
Όγδοο: Στους χώρους κάλυψης της φάλαγγας μετά από κάθε άλμα πρέπει να πηγαίνουν έγκαιρα αξ/κοί στρατοπεδίας με επικεφαλής αξ/κό στρατοπεδίας της Δ/σης της φάλαγγας για να καθορίσουν χώρο κάλυψης για κάθε μονάδα και να τους οδηγούν σ’ αυτά. Αυτοί οι αξ/κοί στρατοπεδίας πρέπει να έχουν μαζύ τους το απαραίτητο κάθε φορά προσωπικό. Η υπηρεσία στρατοπεδίας βαδίζει στη κεφαλή της φάλαγγας και όταν πλησιάζουμε το χώρο κάλυψης προπορεύεται με μία μικρή δύναμη π.χ. διμοιρία.
Ένατο: Η διαταγή για το κάθε άλμα πρέπει να καθορίζει τα δεσπόζοντα σημεία που θα πιάζουμε γύρω από το χώρο της κάλυψης και τα τμήματα που θα τα πιάσουν. Τα δεσπόζοντα σημεία πρέπει να είναι τέτοια, που όχι μόνο να εξασφαλίζουν τη καταυλισμένη φάλαγγα αλλά και τη πορεία στο επόμενο άλμα.
6) Η ενεργητική και παθητική αεράμυνα είναι ένα από τα πιο βασικά προβλήματα σ’ έναν ελιγμό, προπάντων στους χώρους κάλυψης. Ο δ/τής της φάλαγγας, κάθε δ/τής δε πρέπει να δίνει μόνο τις απαραίτητες διαταγές, αλλά να επιμένει και να γνωρίζει με ακρίβεια αν εκτελέστηκε αυτή του η διαταγή. Ο δ/τής της φάλαγγας, οι δ/τές των Ταξ/χιών και Ταγμάτων πρέπει να ορίζουν αξ/κό της ενεργητικής και παθητικής αεράμυνας που επικεφαλής όλων θα είναι ο αξ/κός που ορίζει ο δ/τής της φάλαγγας. Πολύ μας στοίχισε, στον ελιγμό Νάουσσα-Βίτσι η περιφρόνηση προπάντων στην ενεργητική αεράμυνα.
7) Για την πορεία μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι οδηγίες πορείας που δόσαμε γραφτά στην αρχή του ελιγμού Νάουσσα-Βίτσι και που υπάρχουν στο σχετικό φάκελο.
Την έκθεση αυτή μπορούν να τη συμπληρώσουν οι μαχητές μας με τη πείρα τους. Γι’ αυτό πρέπει με επιμονή να συγκεντρώσουμε από κάθε μαχητή τις μέθοδες που χρησιμοποίησε στη μάχη της Νάουσσας. Αυτό αποτελεί επιτακτικό και άμμεσο καθήκον όλων των Διοικήσεων των Μονάδων του εκστρατευτικού σώματος.
Σ.Δ. 28/1
ΒΛΑΝΤΑΣ
ΣΚΟΤΙΔΑΣ
Υποστράτηγοι

Advertisements