Εκθεση επίθεσης κατά Ναούσης(11-16/1/1949), ΓΕΣ/14 Ιαν 1949


ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΚΣ ΚΑΤΑ ΝΑΟΥΣΣΗΣ

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΙΙ. ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΕΙΣ ΠΕΡΙΟΧΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΤΩΝ Κ/Σ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΣΗΣ
ΙΙΙ. ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ ΚΑΤΑ ΝΑΟΥΣΗΣ
ΙV. ΕΠΕΜΒΑΣΙΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ
V. ΑΠΩΛΕΙΑΙ ΤΜΗΜΑΤΩΝ

VI. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ.

ΓΕΝΙΚΟΝ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΟΥ-
ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ Α1/ΙV ΧΑΡΤΑΙ: 1.100.000 Φ. Δ6
1.20.000 ΝΑΟΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΙΣ
Επί της επιθέσεως κατά ΝΑΟΥΣΗΣ παρά των Κ/Σ
από 11 έως 16 Ιανουαρίου 1949

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. Κατά μήνα Ιανουάριον του έτους 1949 – είναι η εποχή, καθ’ ην ο κατ’ ευφημισμόν αυτοαποκαλούμενος Δημοκρατικός στρατός, ευρίσκετο εν πλήρει δράσει καθ’ άπασαν την χώραν. Έχει αρχίσει να αποβάλει την μέχρι τότε προσφιλή εις αυτόν τακτικήν του ανταρτοπολέμου και να επιτίθεται αιφνιδιαστικώς κατά μεγάλα και ισχυρά συμμοριακά συγκροτήματα κατά των μεγάλων αστικών Κέντρων της χώρας επί τω σκοπώ όπως:
(α) Εκμηδενίζη τας υπερασπιζούσας τας πόλεις δυνάμεις του Εθνικού Στρατού.
(β) Προβαίνη εις στρατολογίαν ευρείας μορφής του πληθυσμού των αστικών κέντρων προς αναπλήρωσιν των απωλειών και πύκνωσιν των ληστρικών φαλάγγων του.
(γ) Προβαίνη εις επιμελητειακήν εκμετάλευσιν, διαρπαγάς, διώξεις, λεηλασίας, καταστροφάς των αστικών κέντρων και πλήρη εξαθλίωσιν του πληθυσμού.
(δ) Δημιουργή εντυπώσεις μεταξύ της Διεθνούς κοινής γνώμης και καταρρίπτη το ηθικόν του Εθνικού Στρατού και του πληθυσμού της χώρας εις το εσωτερικόν.
2. Ούτω μετά την ΚΑΡΔΙΤΣΑΝ ή ΝΑΟΥΣΑ, πόλις εκ των πλέον ευημερουσών της Κεντρ. Μακεδονίας, από της 11-16 Ιανουρίου 1949 υπέστη το βάρος συμμοριακής επιθέσεως συμμοριακής ασυνήθους μορφής σφοδρότητα και επιμονήν.
ΙΙ. ΓΕΝΙΚΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΕΙΣ ΠΕΡΙΟΧΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΤΩΝ Κ/Σ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΗΣ
3. Κινήσεις των συμμοριτών προ της προσβολής
(α) Η Χ Συμ/κή Μεραρχία, αποτελούμενη εκ των 14, 18 και 103 Κ/Σ Ταξιαρχιών, την 18.12.48 διεπεραιώθη εκ της περιοχής ΒΙΤΣΙ προς την περιοχήν ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ και την 22.12.48 ενισχυθείσα διά τριών (3) Διλοχιών συνολικής δυνάμεως 650 της περιοχής ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ προσέβαλεν τας πόλεις: ΕΔΕΣΣΑΝ (14, 103 Κ/Σ/ Ταξ.) και ΝΑΟΥΣΑΝ (18 Κ/Σ Ταξ/χία). Και η μεν επίθεσις κατά της ΕΔΕΣΣΗΣ απέτυχεν, η δε επίθεσις κατά της ΝΑΟΥΣΗΣ απεκρούσθη μεν τελικώς υπό των φιλίων τμημάτων, πλην όμως έσχεν ως αποτέλεσμα να δυνηθούν οι Συμμορίται μετά την εξουδετέρωσιν ωρισμένων ΣΣ και εξωτερικών φυλακείων, να εισέλθουν εις τα ακραία τμήματα της πόλεως και να προβούν εις μικράς εκτάσεως λεηλασίαν και στρατολογίαν 70 πολιτών.
(β) Μετά την πρώτην κατά της ΝΑΟΥΣΗΣ και ΕΔΕΣΣΗΣ προσβολήν και την απόκρουσιν ταύτης, οι συμμορίται καταδιωκόμενοι ετράπησαν προς ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ, ίνα τελικώς συνεπεία επιθέσεων των φιλίων τμημάτων, ευρεθώσιν την 25.12.48 εις περιοχήν ΣΑΡΑΚΗΝΟΙ (Ο.0780) – ΟΡΜΑ (Ο.0484) ΑΝΩ και ΚΑΤΩ ΛΟΥΤΡΑΚΙ (Ο.0786), την οποίαν χρησιμοποιούν ως βάσιν εξορμήσεως διά την εξαπόλυσιν επιθέσεως κατά της ΑΡΔΕΑΣ κατά την νύκτα της 28.12.48, ήτις και απεκρούσθη υπό τμημάτων της ΧΙ Μεραρχίας. Την νύκτα της 30 και 31ης/12/48 αι αυταί συμμοριακαί δυνάμεις επιτίθενται εκ νέου κατά της ΑΡΔΕΑΣ και αποκρούονται και πάλιν με σοβαράς απωλείας, αναγκασθείσαι να συμπτυχθώσιν προς την βάσιν εξορμήσεών των.
(γ) Από των απογευματινών ωρών της 9/1/49 αι ως άνω ΚΣ δυνάμεις ήρξαντο κινούμενοι προς ΝΟΤΟΝ και εντός της νυκτός της 9ης διά των μεταξύ ΠΕΤΡΑΣ ΓΚΙΟΥΡΟΥ (Ο.0973) και ΣΩΤΗΡΑΣ (Ο.1474) και εκείθεν διά των μεταξύ ΑΓΡΑΣ και ΕΔΕΣΣΗΣ ατραπών αφικνούνται εις ΒΕΡΜΙΟΝ.
Αι κινήσεις αύται παρακολουθούνται παρά του Γ΄ΣΣ όπερ διά των υπ’ αριθ. 092100 – 100900 – 10 -1050 – 10 – 2200 ενημερώνει σχετικώς το ΓΕΣ. Προς καταδίωξιν των ούτω κινουμένων τμημάτων της Χης Κ/Σ Μεραρχίας εκινήθησαν τμήματα της 32 Ταξ/χίας άτινα ευρεθέντα προ ισχυρών συμμοριακών δυνάμεων ηναγκάσθησαν να συμπτυχθώσιν προς το υψ. ΚΕΡΑΣΙΕΣ (Ο.1167) Δ. της ΕΔΕΣΣΗΣ, ενώ έτεραι δυνάμεις της ιδίας Ταξιαρχίας εκινήθησαν από ΕΔΕΣΣΗΣ προς ΦΛΑΜΟΥΡΙΑ (Ο.1161) ΑΓ. ΦΩΤΕΙΝΗ (Ο.0957) και από ΧΑΝΙ ΜΟΥΧΑΡΕΝ προς ΠΕΤΡΩΤΟ – ΜΠΟΥΡΝΑΡΙ.
-Κατά την νύκτα της 10 προς 11.1.49 εξεδηλώθη ισχυρά συμμοριακή ενέργεια κατά της ΕΔΕΣΣΗΣ παρά των τοπικών Κ/Σ δυνάμεων του ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ, προς αντιπερισπασμόν και περεμπόδισιν της καταδιώξεως των εκ ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ διαπεραιωθεισών εις ΒΕΡΜΙΟΝ δυνάμεων. Η 32 Ταξιαρχία διέταξεν αναστροφήν των εκτός της πόλεως τμημάτων, ίνα προσβάλουν τους επιτιθεμένους συμμορίτας εκ των έξω, διότι η εντύπωσίς της ήτο ότι προσεβλήθη υπό τμημάτων της Χης Κ/Σ Μεραρχίας.
Από της πρωίας της 11.1.49 χάνεται η επαφή των τμημάτων της ΧΙ Μεραρχίας μετά των ΚΣ και η ΧΙ Μεραρχία ως και το Γ΄ΣΣ αρχίζουν σοβαρώς να ανησυχούν διά την έλλειψιν πληροφοριών περί των κινήσεων και των προθέσεων του εχθρού. Αι υπό της ΧΙ Μεραρχίας διαταχθείσαι αναγνωρίσεις προς Ν, ΝΔ της ΕΔΕΣΣΗΣ προς Β, ΒΔ και Δ. ΝΑΟΥΣΗΣ, προς ΜΠΟΥΧΑΡΕΜ ΧΑΝΙ και προς ΑΓΙΟΝ ΠΑΥΛΟΝ ουδέν απέδωσαν λόγω κυρίως της επικρατούσης πυκνής ομίχλης από της πρωίας μέχρι νυκτός της 11.1.49 εις ολόκληρον την περιοχήν του ΒΕΡΜΙΟΥ.
4. Διάταξις τμημάτων περιοχής ΧΙΙ Μερ/χίας την 2.1.49
Περιοχή ΒΕΡΡΟΙΑΣ
-ΤΣΕ ΒΕΡΡΟΙΑΣ
-Δ/σις 45 Τ.Ε. συν Λόχος Βέρροια
-Διλοχία 45 Τ.Ε. εις Κ.Α. ΚΑΣΤΑΝΙΕΣ
-Λόχος 556 Βέροια
-Λόχος 515 Βέρροια
Περιοχή ΒΕΡΡΟΙΑΣ
-Στρατηγείον 33 Ταξ/χίας ΝΑΟΥΣΣΑ
-Λόχος Στρατηγ. 33 Ταξ/χίας ΝΑΟΥΣΣΑ
-44 τ.Ε. συν λόχος Διοικ. Συν λόχος ΝΑΟΥΣΣΑ
-Λόχος νεοσυλλέκτων ΝΑΟΥΣΣΑ
-Λόχος ΠΑΤΩΜΑ (Ο.1041)
-Λόχος ΚΟΥΦΑΛΑ (Ο.1839)
-Διλοχία 519 Τ.Π. εις ΝΑΟΥΣΣΑ
Περιοχή ΕΔΕΣΣΗΣ
-Στρατηγείον 32 Ταξ/χίας ΕΔΕΣΣΑ
-43 Τ.Ε. (μείον λόχος)
-Λόχος ΑΓΡΑ
-514 Τ.Π. Δ/σις συν Διλοχία ΜΟΥΧΑΡΕΜ ΧΑΝΙ
-Διλοχία 514 Τ.Π. Βορ. ΒΕΡΜΙΟΝ
-518 Τ.Π. Δ/σις συν Διλοχία ΠΕΤΡΑ ΓΚΙΟΥΡΟΥ
-Λόχος 515 Τ.Π. ΕΔΕΣΣΑ
-Διλοχία 517 Τ.Π. ΜΟΥΧΑΡΕΜ ΧΑΝΙ
-Δ/σις 519 Τ.Π. συν Λόχος υψ. ΚΕΡΑΣΣΑ (Ο.1157)
-Λόχος 518 Τ.Π.
-Λόχος 556 Τ.Π. ΕΔΕΣΣΑ
Περιοχή ΑΡΔΕΑΣ ΑΨΑΛΟΥ
-516 Τ.Π. ΑΡΔΕΑ
-64 Τ.Ε. περιοχή ΑΨΑΛΟΥ
-Λόχος 519 Τ.Π. ΠΟΛΥΚΑΡΠΗ
-Λόχος 518 Τ.Π. ΑΡΔΕΑ
Πυροβολικόν
-Ουλαμός Πεδ. Πυρ/κού -ΑΡΔΕΑ
-ΕΔΕΣΣΑ
-ΝΑΟΥΣΣΑ
-Πυρ/χία Ορειν. Πυρ/κού. ΜΟΥΧΑΡΕΜ ΧΑΝΙ
-Πυρ/χία Μέσου Πυρ/κού. ΕΔΕΣΣΑ
Τεθωρακισμένα
Ουλαμοί Τεθωρακισμένων εις ΑΡΔΕΑΝ, ΕΔΕΣΣΑ, ΝΑΟΥΣΣΑΝ, ΒΕΡΡΟΙΑ.
Περιοχή ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
-556 Τ.Π. μείον Διλοχία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
-Ουλαμός Πεδ. Πυρ/κού
-Τρεις (3) Ουλαμοί Τεθωρακισμένων ΘΕΣ/ΝΙΚΗ
-Πέντε (5) Άρματα “ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ”
5. Λεπτομερής διάταξις εντός ΝΑΟΥΣΣΗΣ
(α) Φυλάκια έξω της περιμέτρου της πόλεως
-Σ.Σ ΘΕΟΛΟΓΟΣ (Ο.146469) – Διμοιρ. Εθνοφ. Συν ομάς πολυβόλων συν όλμος 60 χιλιοστών.
-Σ.Σ. ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑ (Ο.155429)-Διμοιρία Εθν/ράς
(β) Φυλάκια περιμέτρου πόλεως
Επηνδρωμένα με υπόλοιπον δύναμιν 44 Τάγματα Εθν/ράς
(γ) Τμήματα εφεδρικά
-Λόχος 519 Τ.Π. μείον Διμοιρία εις Σχολ. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ
-Διμοιρία εις ΑΓΙΟΝ ΓΕΩΡΓΙΟΝ
-Λόχος 519 εις Εργοστάσια ΛΑΝΑΡΑ
-Κάρριερς. 1 εις οικία ΠΕΤΡΙΔΗ – 1 εις Σ.Δ. 44 Τ.Ε.
-Τεθωρακισμένα . Εις Εργοστάσιον ΛΑΝΑΡΑ
-Ουλαμός Πεδινού Πυρ/κού εις κρατικόν Νοσοκομείον ΝΑΟΥΣΣΗΣ
-Όλμοι 60 χιλιοστών εις ΘΕΟΛΟΓΟΝ και Υδραγωγείον
-Όλμοι 81 χιλιοστών του 519 Τ.Πεζικού εις Εργοστ. ΛΑΝΑΡΑ
-Όλμοι 4,2΄΄ εις Κρατικόν Νοσοκομείον
-Ομάς πολυβόλων εις Εργοστάσιον ΛΑΝΑΡΑ
ΙΙΙ. ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ ΚΑΤΑ ΝΑΟΥΣΣΗΣ
6. Παρά τας γενομένας αναγνωρίσεις κατά την 11 Ιανουαρίου δεν κατέστη δυνατή λήψις επαφής μετά των Συμμοριτών και συλλογή πληροφοριών περί των κινήσεων και προθέσεων τούτων. Ενδείξεις εξ ανατινάξεως ναρκών παρείχον την εντύπωσιν ότι οι Συμμορίται ή τουλάχιστον μικροομάδας τούτων είχον προσεγγίσει την πόλιν της ΝΑΟΥΣΣΗΣ από της 2030 ώρας. – Καθ’ ην έλαβον χώραν και μερικαί – ανταλλαγαί πυρών εις τα υψ. ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ (Ο.139485) ΘΕΟΛΟΓΟΣ (Ο.1550) ΚΟΥΚΟΥΛΙ (Ο.145500)
7. Την 2330 ω της 11.1.49 αι Συμμοριακαί δυνάμεις των 14.18 και 103 Κ/Σ Ταξ/χιών, διαθέτουσαι και δύο (2) πυροβόλα των 75 χιλ. προσβάλλουν την πόλιν της ΝΑΟΥΣΣΗΣ εκ Β.Δ. και Ν. με κύριαν προσπάθειαν προς το ΘΕΟΛΟΓΟΝ – ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΝ – ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΝ.
-Η 33 Ταξιαρχία αναφέρει προς την ΧΙ Μεραρχίαν την προσβολήν διά του υπ’ αριθ. 4/1/16/112400 Σήματος.
Ταυτοχρόνως με την εκδήλωσιν της επιθέσεως κατά ΝΑΟΥΣΣΗΣ έτεραι συμμοριακαί δυνάμεις απησχόλησαν διά πυρών Πυρ/κού, όλμων και μυδραλλίων την φρουράν ΕΔΕΣΣΗΣ και ΑΡΔΕΑΣ.
8. Ο εχθρός επέτυχεν εξ αρχής την κατάληψιν του υψ. ΘΕΟΛΟΓΟΣ (Ο.1550) και εισέδυσεν εις την πόλιν εκ της κατευθύνσεως ΘΕΟΛΟΓΓΟΣ – ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΝ ως επίσης και εκ της κατευθύνσεως ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ – ΩΡΟΛΟΓΙΟΝ πόλεως. Η περιοχή των Εργοστασίων ΛΑΝΑΡΑ, ένθα ο Σ.Δ. της 33 Ταξιαρχίας εβλήθη από των πρώτων ωρών διά πυρών όλμων. Οι Συμμορίται συγκεντρώσαντες ισχυρά πυρά κατώρθωσαν να εξουδετερώσουν τα εκτός της πόλεως ΝΑΟΥΣΣΗΣ ευρισκόμενα τμήματα επί των υψ. ΚΟΥΚΟΥΛΙ ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑΣ – ΘΕΟΛΟΓΟΣ και να εισέλθουν εντός της πόλεως.
Παραλλήλως τμήματα τούτων ανατίναξαν τας επί ΑΡΑΠΙΤΣΑΣ γεφύρας (Ο.1547) εις την Α και Ν.Α. είσοδον της πόλεως.
Εντός της πόλεως ευρίσκετο Διοίκησις και Στρατηγείον της 33 Ταξ. Διλοχία του 519 Τάγματος Πεζ., Διοίκησις του 44 Τ.Ε. μετά του Λόχου Διοικήσεως και ενός ετέρου Λόχου τυφεκιοφόρων, Ουλαμός πεδ. Πυρ/κού, Στοιχείον Τεθωρ. διαβιβάσεις, υπηρεσίαι, τμήμα Χειρουργείου, δύναμις 40 περίπου χωρ/κων. Συνολική δύναμις αξ/κών και οπλιτών περί του 500.
9. Η 33 Ταξιαρχία προ της καταστάσεως ταύτης εκινητοποίησεν τας εφεδρείας της ως ακολούθως.
-2 Διμοιρίαι εκ του λόχου του 519 Τάγματος του ευρισκομένου εις το σχολείον ΜΕΤΑΜΟΡΦΟΣΕΩΣ προς την κατεύθυνσιν Γέφυρα ΑΡΑΠΙΤΣΑΣ – Νεκροταφείον Εργοστάσιον ΕΣΤΙΑ.
-2 Διμοιρίαι εκ του λόχου του 519 Τάγματος του ευρισκομένου εις το Εργοστάσιον ΛΑΝΑΡΑ προς το Ωρολόγιον της πόλεως Αλώνια.
-Την 0030 ώρας παρέστη ανάγκη αποστολής πυρομαχικών εις τα μαχόμενα τμήματα και εις το Ουλαμόν Πεδινού Πυρ/κού, το εκκινήσαν πρώτον όχημα βληθέν διά πάντζερ – Φάουστ εις απόστασιν 150μ. από του Σ.Δ. Ταξ/χίας ανεφλέγη.
-Από της 0100 ω το Στρατηγείον της Ταξιαρχίας απεμονώθη της υπολοίπου πόλεως. Επεχειρήθη ενέργεια διά των τεθωρακισμένων προς διάνοιξιν δρόμου, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
-Την 0430 ω υπέκυψεν και το Σ. Στηρίγματος ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ και ούτω τα εκτός της πόλεως Σ.Σ (του ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑ και ΘΕΟΛΟΓΟΥ) άτινα απετέλουν τον σκελετόν της αμύνης περιήλθον εις χείρας του εχθρού. Εξηκολούθουν ανθιστάμενα τα φυλάκια Γεφύρας ΒΕΡΡΟΙΩΤΙΣΣΑΣ – περιοχή ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ – Βίλλα ΠΕΤΡΙΔΗ περιοχή ΔΗΜ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ – περιοχή υδραγωγείου πόλεως ΚΑΡΥΔΙΕΣ.
10. Την πρωΐαν της 12/1 τα φυλάκια της περιοχής ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ συνεπτύχθησαν προς τας θέσεις των πυροβόλων, λόγω δε απωλειών εις την φρουράν του Νοσοκομείου, όσον και εις το προσωπικόν των πυροβόλων, παρέστη ανάγκη ενισχύσεως του Ουλαμού διά μίας ομάδος εκ της Διμοιρίας της γέφυρας ΑΡΑΠΙΤΣΑΣ, μεθ’ ενός Κάρριερ. Η ομάς αύτη άμα τη αφίξει της εις τον χώρον των πυροβόλων ετέθη σχεδόν εξ ολοκλήρου εκτός μάχης.
Τούτο έσχεν ως συνέπειαν να διαταχθή η άμεσος αποχώρησις των πυροβόλων και η εγκατάστασις τούτων εις τον Σ.Δ. του 44 Τ.Ε.
11. Την 1200 ω της 12/1 κατόπιν ισχυράς πιέσεως των Κ/Σ τα παρά τον Σ.Δ. του 44 Τ.Ε. τμήματα συνεπτύχθησαν εις την περιοχήν της Υποδ/σεως Χωρ/κής και τοιουτοτρόπως εγκατελείφθη ολόκληρος η περιοχή του Νοσοκομείου. Ούτω την εσπέραν της ιδίας ημέρας η άμυνα της πόλεως περιωρίσθη εις εναπομείναντα δύο (2) σημεία στηρίγματος της Ταξ/χίας και της Υποδ/σεως Χωρ/κής.
-Κατά την νύκτα της 12/13 εξηκολούθησεν η παρενόχλησις των θέσεων τούτων δι’ όλμων και Πάντζερ Φάουστ. Οι συμμορίται απέκοψαν τας τηλεφωνικάς επικοινωνίας, απεμόνωσαν τας εστίας αντιστάσεως και ουδείς ήτο εις θέσιν να δώση πληροφορίας περί των διαδραματιζομένων εν τη πόλει.
Διετάχθει η κίνησις ενός τμήματος του 519 Τ.Π. με επί κεφαλής τον Διοικητήν της Υποδ/σεως Χωρ/κής ΝΑΟΥΣΣΗΣ και τον Διοικητήν της Διλιχίας του 519 Τάγματος, προς την είσοδον της πόλεως και σύνδεσμον μετά των αφικνουμένων ενισχύσεων.
Το τμήμα τούτο προσβληθέν ισχυρώς καθ’ οδόν διελύθη εξ ολοκλήρου.
Την 1230 ωρ. της 13/1 οι Κ/Σ εξουδετέρωσαν το Συγκρότημα Χωρ/κής και εν συνεχεία τα φυλάκια ΚΑΡΥΔΙΑΣ και υδραγωγείου.
Εναπέμειναν ο Σ.Δ.Ταξιαρχίας εναντίον του οποίου από της 1530 ω ήρχισαν αλλεπάλληλοι προσβολαί.
12. Η αντίστασις των αμυνομένων εις τον Σ.Δ. της 33 Ταξ/χίας αποτελουμένων εκ του Διοικητού της Ταξιαρχίας, των Αξ/κών του Επιτελείου του και μικράς ομάδος Στρατιωτικών διήρκεσεν μέχρι της 1700 ω της 13/1, καθ’ ην οι αμυνομένοι με επί κεφαλής τον Ταξίαρχον, εξαντλήσαντες τα πυρομαχικά των επεχείρησαν έξοδον προς την Ν. πλευράν και εκείθεν έκαστος προσεπάθησεν να διασωθή κατ’ ιδίον τρόπον.
Ήδη οι Συμμορίται, κύριοι πλέον ολοκλήρου της πόλεως επεδώθησαν εις το έργον της επιμελητειακής εκμεταλλεύσεως, της στρατολογίας, του εμπρησμού και της αλώσεως της πόλεως.
ΙV. ΕΠΕΜΒΑΣΙΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΥΣΕΩΝ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ
Ενισχύσεις Γ΄ ΣΣ
13. Η ΧΙ Μεραρχία λαμβάνει γνώσιν της κατά της ΝΑΟΥΣΗΣ επιθέσεως την 12.00 15ω διά σχετικού σήματος της 33 Ταξιαρχίας.
Τα προς ενίσχυσιν της ΝΑΟΥΣΗΣ διατεθέντα διαδοχικώς τμήματα είναι:

-Λόχος 556 Τ.Π εξ ΕΔΕΣΣΗΣ αφίχθη 121000 ω
-Ουλαμός Τεθωρακισμένων εκ Ν.Χαλκηδόνας « 120545 ω
-Διμοιρία προστασίας Στρατ. ΧΙ Μερ. «      »      «
-Λόχος 556 Τ.Π. εκ ΒΕΡΡΟΙΑΣ «      »      «
-Ουλαμός Πεδ. Πυρ/κού ΒΕΡΡΟΙΑΣ «      »      «
-Διλοχία 556 Τ.Π. εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ « 120900 ω
-Πυρ/χία Πεδ. Πυρ/κού εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «     »      «
-Λόχος 519 Τ.Π. εξ ΕΔΕΣΣΗΣ « 121130 ω
-Διλοχία 517 Τ.Π. εκ ΜΟΥΧΑΡΕΜ ΧΑΝΙ « 121030 ω
-Λοχος 515 Τ.Π. εξ ΕΔΕΣΣΗΣ « 121530 ω
-Ουλαμός αρμάτων εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ « 121700 ω
-Διλοχία 553 Τ.Π. εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ « 131200 ω
-Λόχος 511 Τ.Π. εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ « 131800 ω
-Διλοχία 558 Τ.Π. εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «      »      «
-Δύο (2) Ουλαμοί Τεθ/νων εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «      »      «
-591 Τ.Π. εκ του Β΄ΣΣ « 140800 ω
-Πυρ/χία Πεδ. Πυρ/κού «      »      «

Ήτοι εν όψει διετέθησαν:
(α) Πεζικόν
-591 Τ.Π. πλήρες εις το τέλος του αγώνος
-Το 556 Τ.Π. πλήρες χωρίς να εισέλθη συγκεντρωτικώς εις τον αγώνα. Εισήλθον διαδοχικώς, στάγδην κατά τμήματα.
-Εννέα άλλοι Λόχοι Πεζικού των 519, 517, 515, 553, 511 και 558 ταγμάτων διαδοχικώς και εις διαφόρους χώρους εμπλακέντες.
(β) Πυροβολικόν
-Πέντε (5) Ουλαμοί Πεδ. Πυρ/κού ήτοι πυροβόλα 10 των 25 λιβρ.
(γ) Εις Τεθωρακισμένα και Άρματα
-Τρεις (3) ουλαμοί τεθ/νων και εις (Ι) Ουλαμός αρμάτων τύπου ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ.
14. Ο Επιτελάρχης της ΧΙ Μεραρχίας αφίκνετο εις τον Σιδ. Σταθμόν ΝΑΟΥΣΗΣ την 120600 ώραν και ανέλαβεν αρχικώς την διοίκησιν των εκεί καταφθανουσών δυνάμεων.
Από της 121200 την διοίκησιν των επί της πόλεως κληθέντων να ενεργήσωσιν τμημάτων ανέλαβεν ο Διοικητής του ΤΣΕ ΒΕΡΡΟΙΑΣ Ταξίαρχος ΠΕΤΕΙΝΗΣ, όστις και κατηύθηνε τας ακάρπους επιχειρήσεις διά την ανακατάληψιν της πόλεως μέχρι της 141000 καθ’ ην αφίχθη επί του πεδίου της μάχης ο ασθενών μέχρι της ημέρας εκείνης Διοικητής της ΧΙ Μεραρχίας.
15. Ενέργειαι κατά την 12ην/1
-Αι κινηθείσαι ενισχύσεις εκ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ – ΒΕΡΡΟΙΑΣ – ΕΔΕΣΣΗΣ προσεπάθουν, επιτιθείσαι από της πρωΐας να εισέλθουν εις την πόλιν προς ενίσχυσιν των αμυνομένων. Η ενέργειά των εξεδηλώθη δι ‘ενός Τάγματος μείον Λόχος (του 556 Τ.Π.) προς ΓΚΛΟΜΠΑ (Ο.155461) ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ (Ο.145461) ΘΕΟΛΟΓΟΣ (Ο.146469) μιας διλοχίας από υψ. ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ (Ο.138500) προς υψ. ΚΟΥΚΟΥΛΙ (Ο.145495) μιας ετέρας διλοχίας από ΛΕΥΚΑΔΙ (Ο.190500) προς ΝΑΟΥΣΑΝ και τέλος ενός Λόχου από Ε.Δ. κατευθύνσεως ήτοι από ΑΓ. ΠΑΥΛΟΝ (Ο.0753) προς ΚΟΥΚΟΥΛΙ (Ο.1450), τας επιθέσεις υπεστήριξεν πυρ/χία Πεδ. πυρ/κού τεταγμένη εις σιδηρ. Σταθμόν ΝΑΟΥΣΗΣ.
Η άμυνα των εντός της πόλεως και η προσπάθεια εισόδου των επιτιθεμένων εσυνεχίσθη καθ’ όλην την νύκτα της 12 προς 13.1.49. Προς στιγμήν κατωρθώθη η είσοδος εις την Β.Α. παρυφήν της πόλεως των /2/ λόχων, πλήν όμως επηκολούθησεν ευθύς η ανατροπή τούτων δι’ ισχυράς ανεπιθέσεως των Συμμοριτών.
16. Ούτω άπασαι αι προσπάθειαι απέβησαν άκαρποι, η δε τακτική κατάστασις κατά την 130800 παρουσιάζετο ως ακολούθως.
-Δεξιόν. Διλοχία 517 εις τριγωνομετρικόν ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ (Ο.138500). Κατεύθυνσις Ν.ΣΤΡΟΥΜΑΤΣΑ (Ο.155505) – ΛΕΥΚΑΔΙ (Ο.1950) ακάλυπτος.
-Κέντρον. Λόχος 515 εις (Ο.160475)
-Αριστερόν. Λόχος 556 εις παρυφάς πόλεως
-Διλοχία 556 εις προσβάσεις υψ. ΓΚΛΟΜΠΑ (Ο.155461)
-ΝΤΑΛΑΜΑ (Ο.1454613)
-Λόχος 519 Τ.Π. εις (Ο.158467)
-Διμοιρία Προστασίας ΧΙ Μεραρχίας εις (Ο.158470)
-Πυροβολικόν. Δύο (2) Ουλαμοί Πεδ. Πυρ/κού εις Σ.Σ. ΝΑΟΥΣΗΣ
-Τεθωρακισμένα συν Άρματα. Ομοίως εις Σιδ. Σταθμόν »
Ενέργειαι κατά την 13/1
17. Το 556 Τ.Π. συν Λόχος του 519 την 1530 ω ανήλθον με υποστήρηξιν Πυρ/κού εις ΓΚΛΟΜΠΑ ένθα και εδραιώθησαν μη δυνηθέντα να ολοκληρώσι την κατάληψιν του υψ. ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ.
-Ο Λόχος του 515 δεν εσημείωσεν ουδεμίαν προχώρησιν.
-Η αφιχθείσα την μεσημβρίαν της 13ης Διλοχία του 553 Τ.Π. ήρξατο κινουμένη από 131300 ω προς την περιοχήν ΑΡΚΟΥΔΟΧΩΡΙΟΥ (Ο.145435) με την εντολήν όπως επιτεθή κατά των Κ/Σ των κατεχόντων τα Νοτίως της ΝΑΟΥΣΣΗΣ υψώματα. Η Διλοχία αύτη τας εσπερινάς ώρας έφθασεν Ν.Α. ΑΡΚΟΥΔΟΧΩΡΙΟΥ.
-Την 1700 ω της ιδίας ημέρας αφίχθη εις Σ.Σ. ΝΑΟΥΣΣΗΣ εκ ΘΕΣ/ΚΗΣ εις (1) Ουλαμός Πεδ. Πυρ/κού.
-Η Διλοχία του 517 Τ.Π. ενήργησε την 130900 ώραν επίθεσιν κατά του υψ. ΚΟΥΚΟΥΛΙ διά ΣΤΡΟΥΜΤΣΑΣ (155505), ήτις ουδέν αποτέλεσμα επέφερεν παρά την ισχυράν υποστήρηξιν του πυρ/κού και της αεροπορίας. Κατά την ημέραν εσημειώθη εξαιρετική έντονος δράσις πυρ/κού, βληθέντων 1426 βλημάτων κατά των υψ. ΚΟΥΚΟΥΛΙ (145495) – ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ (145461) – ΘΕΟΛΟΓΟΣ (146469)
-Την 1615 της ιδίας ημέρας οι Συμμορίται αντεπιτίθεντες κατά της Διλοχίας ταύτης την ανέτρεψαν και την υπεχρέωσιν να συμπτυχθή εις ΜΑΡΙΝΑΝ (Ο.178545)
-Τας εσπερινάς ώρας της ιδίας ημέρας αφίχθη εις ΑΝΩ ΚΟΠΑΝΟΝ (Ο.2048) ο παρά του Γ΄ΣΣ διατεθείς Λόχος του 511 Τ.Π.
18. Εν συνόψει η διάταξις των τμημάτων κατά την 2100 ω της 13ης έσχεν ως ακολούθως:
-Διλοχία 553 Ν.Α ΑΡΚΟΨΩΡΙ (Ο.155429) άνευ επαφής με τον εχθρόν.
-556 Τ.Π. Λόχος εις ΓΚΛΟΜΠΑ (Ο.155461) – Λόχος επί ΝΑ κλιτύων ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ (Ο.145462) – Λόχος εις βάσιν πυρός και λόχος εις Α΄παρυφήν της πόλεως εν στενή επαφή με τους ΚΣ.
Λόχος 519 Τ.Π. καλύπτων το δεξιόν του 556 Τ.Π.
Λόχος του 515 Τ.Π. εις (Ο.160475)
Διλοχία 517 εις ΜΑΡΙΝΑΝ (Ο.178545)
Ουλαμός ΚΑΝΤΑΥΡΟΝ εις Σιδηρ. Σταθμόν ΝΑΟΥΣΗΣ
Τρεις (3) ουλαμοί Τεθωρακισμένων εις Σ.Σ ΝΑΙΥΣΗΣ
Λόχος 511 Τ.Π. εις ΑΝΩ ΚΟΠΑΝΟΝ (Ο.2048)
Συμβάντα κατά τη νύκτα της 13 προς 14
19. Την 140400 ωρ. λόχος του 556 Τ.Π. ενήργησεν ανεπιτυχή επίθεσιν προς ολοκλήρωσιν υψ. ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ (Ο.1446)
-Ο έτερος λόχος του 556 ο ευρισκόμενος εις την Α΄ παρυφήν της πόλεως εν στενή επαφή μετά των συμμοριτών, επέτυχεν ν’ απαγγιστρωθή και να συμπτυχθή εις το ύψος των υπολοίπων τμημάτων του τάγματος.
-Τη 140 800 Διλοχία του 518 Τ.Π. διατεθείσα παρά του Γ΄ΣΣ αφίχθη εις ΣΣ ΝΑΟΥΣΗΣ και έλαβον εντολήν, ίνα υποστηριζομένη παρά των τεθωρακισμένων και Κενταύρων ενεργήση προς την κατεύθυνσιν:
ΛΕΥΚΑΔΙ (Ο.1950) – ΣΤΡΟΥΜΤΣΑ (Φ.1750) – ΝΑΟΥΣΑ (Ο.1448) και να διεισδύσει εν τη πόλει ΝΑΟΥΣΗΣ.
Γεγονότα και Ενέργειαι κατά την 14/1
20. Νέα προσπάθεια κατά ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ παρά του εφεδρικού Λόχου του 556 Τ.Π. ουδέν απέδωσεν.
-Διλοχία του 553 κινηθείσα από της πρωΐας εκ Ν.Α ΑΡΚΟΥΔΟΧΩΡΙΟΥ έφθασεν τας εσπερινάς ώρας εγγύς του υψ. 538 (Ο.135460)
-Την 140800 ω Λόχος του 515 Τ.Π. ενήργησεν επιθετικώς προς εκκαθάρισιν του υψ. ΓΑΣΤΡΑ (Ο.175482), εφ’ ου και εγκατεστάθη την 140930 ώραν.
-Διλοχία του 558 Τ.Π. υποστηριζομένη υπό Ουλαμού ΚΕΝΤΑΥΡΩΝ και δύο Ουλαμών Τεθ/νων ενήργησε από 141000 ώρας προς την κατεύθυνσιν ΛΕΥΚΑΔΙ (Ο.190500) – ΝΕΑ ΣΤΡΟΥΜΤΣΑ (Ο.155505) – ΝΑΟΥΣΑ με αποστολήν να ανατρέψη τας παρά των Κ/Σ προβαλλομένας αντιστάσεις και να εισέλθη εις την πόλιν. Η Διλοχία αύτη αφίχθη εις την παρυφήν της πόλεως χωρίς να κατορθώση να εισέλθη εις αυτήν.
-Το 591 Τ.Π. αφιχθέν εκ ΒΕΡΡΟΙΑΣ ήρξατο κινούμενον εκ ΜΑΡΙΝΑΣ (01855) εν τη κατευθύνσει ΚΟΥΚΟΥΔΙ – ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ προς ΝΑΟΥΣΑΝ από της 141130 ώραν. περί τας εσπερινάς ώρας αφίχθη εγγύς των υψ. ΚΟΥΚΟΥΛΙ – ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ, λαβών στενήν επαφήν μετά των εκεί ευρισκομένων Κ/Σ
21. Διάταξις φιλίων τμημάτων κατά την 142100 ώραν
-Διλοχία 553 Τ.Π. αμέσως Ν. ύψ. 538 (Ο.135460) εν επαφή μετά των Κ/Σ
-556 Τ.Π. – Δύο (2) Λόχοι τούτου εις ΝΤΑΛΑΜΑΡΙ (Ο.145461)
– Διοίκησις Τάγματος και λοιποί Λόχοι εις ΓΚΛΟΜΠΑ (Ο.1546)
-519 και 515 Τ.Π. Βορείως Δημοσίου οδού από (Ο.158568) μέχρι και ΓΑΣΤΡΑ (Ο.175482).
-Διλοχία 558 συν Μηχαν. συν Τεθωρακ. Νοτίως ΝΕΑ ΣΤΡΟΥΜΤΣΑΣ.
-551 Τ.Π. εις (Ο.150505) και (Ο.143510) εν στενή επαφή μετά των Κ/Σ.
-Πυρ/κόν. Δύο (2) ουλαμοί εις Σ.Σ ΝΑΟΥΣΣΗΣ και έτερος Ουλαμός εις ΜΑΡΙΝΑΝ (Ο.1855)
-Λόχος 511 Τ.Π. εις ΣΙΔ. ΣΤΑΘΜΟΝ ΝΑΟΥΣΣΗΣ
Από της 141000 ο μέχρι τότε ασθενών Μέραρχος ανέλαβεν την Διοίκ. του Τ.Σ./ΧΙ Μεραρχίας.
Γεγονότα κατά την νύκτα 14-15/1
22. Κατά την νύκτα ταύτην ο εχθρός συνεπτύχθη ανενόχλητος διακόψας την μετά των τμημάτων Στρατού επαφήν, αφού προέβη εις ευρείαν λαφυραγωγίαν, εις τον εμπρησμόν των κτιρίων απασών των Δημοσίων Υπηρεσιών, εμπρησμόν του Κρατικού Νοσοκομείου, του ηλεκτρικού εργοστασίου και λοιπών επιχειρήσεων κοινής ωφελείας ως επίσης και εις στρατολογίαν ανδρών και γυναικών.
-Από της 150700 ώρας τα τμήματα εκινήθησαν προς τους αντικειμενικούς αυτών σκοπούς άνευ ουδεμίας πλέον αντιστάσεως.
Ενέργειαι Διλοχίας 514 Τ.Π. (ΝΤΟΡΤΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΑΓ. ΠΑΥΛΟΥ)
23. Αύτη μετά του Λόχου του 44 Τ.Ε. του ευρισκομένου εις ΠΑΤΩΜΑ (Ν.ΒΕΡΜΙΟΝ) ετέθησαν από της 120600 διά διαταγής της 33 Ταξ/χίας υπό προειδοποίησιν διά κίνησιν.
-Την 120800 διετάχθη παρά της 33 Ταξιαρχίας η κίνησις ενός λόχου της διλοχίας ταύτης προς ΚΟΥΚΟΥΛΙ.
-Ο λόχος ούτος κινηθείς ήλθεν εις επαφήν με δυνάμεις Κ/Σ εις περιοχήν ΚΟΥΡΗ ΚΑΨΑΛΑ (Ο.090515) – ΝΤΑΜΝΙΣΚΟ (Ο.115515) ένθα και καθηλώθη.
-Την πρωΐαν της 13/1 ο Λόχος ούτος τηρών την μετά των συμμοριτών επαφήν προέβη εις ανεφοδιασμούς πυρομαχικών και επεδίωξε παράκαμψιν των εχθρικών αντιστάσεων από κατευθύνσεως ΝΤΟΡΤΟΥΠΟΛΕΩΣ, χωρίς να το επιτύχη. Από των εσπερινών της 13ης απωλέσας πάσαν R/T επαφήν μετά της εν ΝΑΠΥΣΗ Ταξιαρχίας απεσύρθη εις την περιοχήν ΝΤΟΡΤΠΥΠΟΛΕΩΣ, απασχολούμενος δι’ ελαφρών συμμοριακών δυνάμεων.
Επέμβασις 77 Ταξιαρχίας
24. Το ΓΕΣ/Α1 διά της υπ’ αριθ. 217641/Φ.4009/4/5/13.1.49 Δ/γής του καθορίζει τα ακόλουθα.
«ΑΝΑΓΚΗ Β΄ΣΣ ΔΙΑ 77 ΤΑΞΙΑΡΧΙΑΣ ΛΑΒΗ ΕΠΑΦΗΝ ΜΕΤΑ ΣΥΜΠΤΥΧΘΗΣΟΜΕΝΩΝ ΕΚ ΝΑΟΥΣΗΣ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ (.) ΟΡΙΟΝ ΔΙΑ ΤΟ Β΄ΣΣ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΝ ΤΑΥΤΗΝ(.) 77 ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ ΚΙΝΗΘΗΣΕΤΑΙ ΜΕΤΑ ΣΠΟΥΔΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΗ-ΚΟΤΗΤΟΣ ΛΑΒΗ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΕΠΑΦΗΝ(.) ΧΙ ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΚΑΤΕΥ-ΘΥΝΗ 77 ΤΑΞΙΑΡΧΙΑΝ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΟΝ ΣΚΟΠΟΝ(.) ΑΝΑΜΕΝΩ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΩ ΔΕΝ ΥΠΑΡ-ΧΕΙ ΟΡΙΟΝ ΜΕΤΑΞΥ ΣΣ ΔΙΑ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ»
ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΓΙΑΤΖΗΣ ΔΗΜ.
Αρχηγός ΓΕΣ – Διοικητής Στρατού.
-Το Γ΄ΣΣ από της 121000 ω, διά του υπ’ αριθ. Α.ΑΠ. 435 σήματος του προς το Β΄ΣΣ πληροφορεί τα κάτωθι:
-Από 112230 σοβαραί συμμοριακαί δυνάμεις προσέβαλον ΝΑΟΥΣΑΝ με ταυτόχρονον σοβαράν απασχόλησιν ΕΔΕΣΣΗΣ(.) Κατόρθωσαν εισδύσουν απαλλαγήν πόλεως και είτα δίωξιν συμμοριτών(.) Πιθανότερον δρομολόγιον συμπτύξεώς των προς ΑΓ. ΦΩΤΕΙΝΗΝ – ΑΝΩ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ(.) Επιβάλλεται μη αναμένωμεν συμμορίτας Δυτικά κράσπεδα ΒΕΡΜΙΟΥ διά προσβολήν αλλά προσβάλωμεν αυτούς επί ΒΕΡΜΙΟΥ εις Πεδίον μάχης εκλεγησόμενον παρ’ ημών(.) Β΄ΣΣ παρακαλείται προωθήση αμέσως Ταξ/χίαν περιοχήν ΠΥΡΓΟΙ – ΑΝΩ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ απόφραξιν οδεύσεων ΜΠΟΥΝΑΡΙ (0159) – ΤΣΑΠΟΥ (0253) και εκείθεν προσβάλη αναλόγως εν συνδυασμώ με ενεργείαν τμημάτων Γ΄ΣΣ(.) Επιβάλλεται διά συντονισμόν ενεργειών μετά τμημάτων, Ταξιαρχία αύτη λαμβάνη διαταγάς παρά Γ΄ΣΣ(.) Επίσης Β΄ΣΣ παρακαλείται διαθέση προσωρινώς Γ΄ΣΣ Τάγμα Στρατού εν καλή καταστάσει δι’ ενέργειαν μετά τμημάτων Γ΄ΣΣ καθ’ ότι τμήματα ημών λόγω συνεχούς αγώνος επί 20ήμερον μέτωπον καταπονημένα (.) Τάγμα τούτο δέον προωθηθή ΒΕΡΡΟΙΑΝ σήμερον. Παρακαλούμεν γνωρίσατε αμέσως αποφάσεις υμών(.)
ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΓΡΗΓΟΡΟΠΟΥΛΟΣ
-Το ΓΕΣ διά του υπ’ αριθ. 217581/12.1.49 ώρα 1635΄ σήματός του προς το Β΄ΣΣ διατάσση το Β΄ΣΣ να ικανοποιήση το δυνατόν ταχύτερον αιτήσεις Γ΄ΣΣ διά την αποτελεσματικήν αντιμετώπισιν συμμοριακών δυνάμεων ΒΕΡΜΙΟΥ.
25. Βάσει των ως άνω Διαταγών 77 Ταξιαρχία ετέθη εις κίνησιν υπαχθείσα τακτικώς υπό την ΧΙ Μεραρχίαν, παρ’ ης διετάχθη να αχθή εις περιοχήν ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ.
-Την εσπέραν της 13ης έφθασεν εις ΒΕΡΡΟΙΑΝ το διατεθέν παρά του Β΄ ΣΣ 591 Τ.Π.
-Η 77 Ταξιαρχία κινηθείσα βραδέως ως έφθασεν την 141540 ω εις ΑΓΙΟΝ ΠΑΥΛΟΝ, διατεθείσα διά την καταδίωξιν των Συμμοριτών των συμπτυχθέντων κατά την νύκτα της 14/15 προς Μ.ΡΕΜΜΑ – ΑΓ. ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΝΩ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΝ.
Η Αεροπορία κατ’ επανάληψιν επεμβάσα και εντοπίσασα τους συμμορίτας επροξένησε εις τούτους σοβαράς εις αυτούς απωλείας.
V. ΑΠΩΛΕΙΑΙ ΤΜΗΜΑΤΩΝ
26. (α) Φρουράς ΝΑΟΥΣΣΗΣ
-Ως ο συννημένος πίναξ Α.΄
(β) Επεμβασών εις τον αγώνα ενισχύσεων
-Ως ο συνημμένος Πίναξ Β.΄
VΙ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
27. Από της 9.1.49, αφ’ ης κατέστη γνωστή η εγκατάστασις επί ΒΕΡΜΙΟΥ σημαντικών συμμοριακών δυνάμεων και διεφαίνετο σαφώς η απειλή κατά ΝΑΟΥΣΣΗΣ, έπρεπε:
(α) Να ληφθούν μέτρα, διά γοργής αναπροσαρμογής της διατάξεως, προς ενίσχυσιν και προστασίαν των αμέσως απειλουμένων μεγάλων αστικών κέντρων ΕΔΕΣΣΗΣ – ΝΑΟΥΣΣΗΣ – ΒΕΡΡΟΙΑΣ.
-Ειδικώτερον διά την ΝΑΟΥΣΣΑΝ θα έπρεπε δυνάμεις των Σημείων Στηρίγματος ΝΤΟΡΤΟΠΟΛΕΩΣ ΑΓ. ΠΑΥΛΟΥ και ΠΑΤΩΜΑΤΟΣ να συμπτυχθούν προς ΝΑΟΥΣΣΑΝ δι’ ενίσχυσιν της φρουράς προς απόκρουσιν της καθ’ αυτής διαιφαινομένης απειλής. Τα Σημεία ταύτα στηρίγματος ως δυνάμεθα ευκόλως κατά την νύκτα να παρακαμφθώσιν παρά των Κ/Σ και συνεπώς μη εκπληρούντα ουδένα σκοπόν έπρεπε οπωσδήποτε να συμπτυχθώσιν εις ΝΑΟΥΣΑ.
-Κυρίαν ευθύνην διά την μη αναπροσαρμογήν της διατάξεως φέρουσιν κατά πρώτον λόγον η 33 Ταξ/χία και εν συνεχεία η ΧΙ Μεραρχία.
(β) Η 33 Ταξ/χία μετά την 8/1, καθ’ ην ενεφανίσθησαν επί του ΒΕΡΜΙΟΥ αι Κ/Σ δυνάμεις θα έπρεπε να ελάμβανε μέτρα διά τη δημιουργίαν μιας Γραμμής Επιτηρήσεως προς Δυσμάς διά περιπόλων, αναγνωρίσεων και ενεδρών. Ούτω δεν θα αιφνιδιάζετο και δεν θα εδέχετο, κατά μοιρολατρικόν και παθητικόν τρόπον την κατά της ΝΑΟΥΣΣΗΣ εκδήλωσιν της Κ/Σ επιθέσως.
(γ) Η ΧΙ Μερ/χία έπρεπεν διά διαταγής της να είχεν καθορίση την αμοιβαίαν υποστήρηξιν και συνδρομήν των τμημάτων, εις τρόπον ώστε να γνωρίζη ο καθείς τι πρόκειται να πράξη και να αποφευχθούν οι κατά την τελευταίαν στιγμήν επικίνδυνοι αυτοσχεδιασμοί.
(δ) Θα έπρεπε οπωσδήποτε, αφ’ ης στιγμής εξετιμήθη ως πλέον πιθανή η κατά της ΝΑΟΥΣΣΗΣ επίθεσις των Κ/Σ να εδημιουργήτο εφεδρικόν τμήμα με συγκεκριμμένην αποστολήν διά την επέμβασίν του προς ΝΑΟΥΣΣΑΝ, ώστε τούτο να είχεν προπαρασκευάση λεπτομερώς την επέμβασίν του και να είχεν προβή εκ των προτέρων εις την εκτέλεσιν των απαραιτήτων αναγνωρίσεων.
28. Αύτη η οργάνωσις της αμύνης της πόλεως διά των διατεθιμένων δυνάμεων υπήρξεν πλημμελής διότι:
(α) Τα κύρια στηρίγματα της πόλεως ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ και ΠΡΟΦΗΤΗΣ, τα αποτελούντα το ζωτικόν έδαφος, εκρατούντο διά μιας διμοιρίας εθνοφρουράς έκαστον υπό την διοίκησιν ενός εφέδρου Ανθ/γού, ενώ εκρατούντο ως εφεδρεία δύο (2) Λόχοι Στρατού. Παρεγνωρίσθη η βασική αρχή καθ’ ην η άμυνα βασίζεται κυρίως επί του σχεδίου πυρός διά την εξυπηρέτησιν του οποίου διατίθενται τα 2/3 του συνόλου της δυνάμεως και δευτερευόντως εις τας εφεδρείας διά την εκτέλεσιν αντεπιθέσεων και διά τας οποίας ουδέποτε διατίθεται δύναμις μεγαλυτέρα του 1/3.
(β) Τα Σημεία Στηρίξεως δεν είχον επιτήρησιν (προωθημένα φυλάκια, ενέδρας, περιπόλους κ.λ.π.) διότι εάν συνέβαινε τούτο δεν θα αιφνιδιάζοντο.
(γ) Η άμυνα της πόλεως αφέθη εις τμήματα εθνοφρουράς, τα ΜΕΑ και τα ΚΜΕΑ, ήτοι εις τμήματα μειωμένης μαχητικής αξίας και πλαισιωμένα με Αξ/κούς μη διαθέτοντας πολεμικήν πείραν.
29. Είναι απορίας άξιον διά τίνα λόγον η διοίκησις της 33 Ταξ/χίας δεν ενήργησεν διά της αξιομάχου διλοχίας την οποίαν διέθετεν ως εφεδρικήν αντεπιθέσεις διά την ανακατάληψιν των ζωτικών υψωμάτων του ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ και ΠΡΟΦ. ΗΛΙΑ, αλλά άφησε την διλοχίαν ταύτην να αμυνθή παθητικώς του χώρου σταθμεύσεώς της υπό δυσμενετάτας συνθήκας, διά να εξουδετερωθή τελικώς. Δεν διαφαίνεται η ψύχραιμος και η άμεσος αντιμετώπισις της καταστάσεως.
30. Δεν είναι άμοιρος ευθύνης η Διοίκησις της ΧΙ Μεραρχίας διότι δεν είχε επιληφθή και δεν είχεν ελέγξει το Σχέδιον αμύνης της ΝΑΟΥΣΣΗΣ.
31. Σχετικώς με τας παρατηρήσας παραλείψεις και σφάλματα των εκτός της ΝΑΟΥΣΗΣ κληθέντων να ενεργήσωσι τμημάτων άξια μνείας είναι τα κάτωθι ουσιώδη:
(α) Χαρακτηριστική η έλλειψις Διοικήσεως διά την κατεύθυνσιν του αγώνος και τον συντονισμόν των προσπαθειών. Το ΤΣΕ ΒΕΡΡΟΙΑΣ (Ταξίαρχος ΠΕΤΕΙΝΗΣ) απεδείχθη ανεπαρκές και ακατάλληλον. Διέθετεν αμελετήτως και κατά μέτωπον εξ Α. προς Δ. παν αφικνούμενον τμήμα επί του πεδίου μάχης, με σκοπόν την απώθησιν των συμμοριτώνπρος Δυσμάς ήτοι προς τον άξονα συμπτύξεώς των. Δεν εξεπονήθη ένα στοιχειώδες σχέδιον ενεργείας, εις στοιχειώδης ελιγμός με σκοπόν την συντριβήν των συμμοριτών, καίτοι η αξία του ελιγμού της διλοχίας του 553 Τ.Π. δι’ ΑΡΚΟΥΔΟΧΩΡΙ κατεδείχθη από της πρώτης στιγμής. Δυστυχώς η κατεύθυνσις αύτη δεν ετροφοδοτήθη επαρκώς από της πρώτης ημέρας. Είναι φανερόν ότι το αποτέλεσμα της μάχης θα ήτο πολύ διαφορετικόν, εάν από της πρώτης ημέρας εγένετο ενέργεια από ΒΟΡΡΑ διά ΓΙΑΝΝΑΚΟΧΩΡΙΟΝ προς ΝΤΟΡΝΤΟΠΟΛΙΝ.
32. Εις την κατά μέτωπον κρούσιν δεν διακρίνει τις την εκτίμησιν της καταστάσεως υπό του ηγήτορος, τον ελιγμόν, την εκλογήν του σημείου κρούσεως προς διάσπασιν του κλοιού, και την συγκέντρωσιν των απαιτουμένων μέσων. Τα πάντα έβαινον κατά τύχην και αι δυνάμεις διετίθεντο αραχνοειδώς, ως εάν να επρόκειτο να προστατεύσουν τον εις τον Σιδ. Σταθμόν ευρισκόμενον Σ.Δ. από Συμμοριακήν προσβολήν. Η ευθύνη βαρύνει την ΧΙ Μεραρχίαν και του Γ΄ΣΣ, ιδίως την πρώτην ήτις εφυσύχασεν αναθέσασα την διεύθυνσιν του αγώνος εις Διοίκησιν γνωστής αξίας, χωρίς να εκδηλώση στρατιωτικοτέραν απέμβασιν εις τον αγώνα ειμή μόνον την ……………. ήτοι μετά ……ήμερον από της εκδηλώσεως της Κ/Σ προσβολής.
33. Τα προς ενίσχυσιν της ΝΑΟΥΣΣΗΣ διατεθέντα διαδοχικώς και ΣΤΑΓΔΗΝ εις τον αγώνα τμήματα χαρακτηρίζονται από ανομοιογένειαν δυνάμεων, έλλειψιν οργανικών δεσμών, έλλειψιν Διοικήσεως Τάγματος, έλλειψιν συντονισμού προσπαθειών. Εξοικονομήθησαν αποσπασθείσαι εκ των διαφόρων φρουρών κατά τον πλέον πρόχειρον τρόπον. Εχαρακτηρίζοντο τα περισσότερα εκ τούτων ως εφεδρικά τμήματα χωρίς εις την πραγματικότητα να είναι τοιούτα. Γενική εντύπωσις εκ της διαθέσεως και της χρησιμοποιήσεως τούτων είναι η κυριαρχούσα απαράδεκτος διασπορά εν τόπω και χρόνω και η πλήρης διάσπασις των οργανικών δεσμών.
34. Κατά την διεξαγωγήν του αγώνος προς διάσπασιν του κλοιού δεν παρετηρήθη ζωηρά δράσις περιπόλων κατά την νύκτα. Ούτε και ετηρήθη η επιβαλλόμενη στενή επαφή μετά των συμμοριτών. Το αποτέλεσμα υπήρξεν να δυνηθώσι οι Συμμορίται ανενόχλητοι και με πλήρη πρωτοβουλίαν ενεργείας να αποχωρήσωσι της πόλεως κατά την νύκτα της 14-15/1 συναποκομίζοντες τους βιαίως στρατολογηθέντας μετά των πάσης φύσεων λαφύρων.
35. Η Δ.Μ. και ο ανεφοδιασμός ελειτούργησαν ικανοποιητικώς.
Αι Διαβιβάσεις εις τας πλείστας των περιπτώσεων ικανοποιητικώς καίτοι το δίκτυον του Μερ/κού Τ.Σ. ήτο υπερφορτωμένον.
36. Δεν εμελετήθη, ούτε και προπαρασκευάσθη ως έδει Σχέδιον πυρός Πυρ/κού προ και κατά την διάρκειαν της επιθέσεως. Κατά την 4ήμερον μάχην δεν ετηρήθη ακριβής και ενημερωμένος χάρτης πληροφοριών και επιχειρήσεων.
37. Τέλος δέον να τονισθή ότι το ατύχημα ΝΑΟΥΣΣΗΣ δεν οφείλεται εις την έλλειψιν δυνάμεων, διότι αύται εξευρέθησαν έστω και καθ’ ον τρόπον εγένετο. Οφείλεται εις την μη πρόβλεψιν και τη μη τήρησιν στοιχειωδών αρχών πολέμου (τακτική ομοιογένεια, επιθετικότης, ασφάλεια και πληροφορίαι).
Η ήττα της ΝΑΟΥΣΗΣ υπήρξεν ήττα των Διοικήσεων της 33 Ταξ/χίας της ΧΙ Μεραρχίας και Γ΄ΣΣ.
ΒΣΤ 902 τη 1950.
Α1/ΓΕΣ- ΑΚΕΟ/ΓΕΣ ΑΥ/ΓΕΣ
Ο
ΑΡΧΗΓΟΣ ΓΕΣ

ΠΙΝΑΞ Α΄
Απωλειών και παρουσιασθέντων Αξιωματικών και οπλιτών τμημάτων ΝΑΟΥΣΗΣ

Α/Α Μ ο ν ά δ ε ς Αξιωματικοί Οπλίται Παρ
Ν Τ Α Πα Σ Ν Τ Α Πα Σ
Λόχ. Στρατ. 33 Ταξ. 4 2 5 11 2 3 4 29 38
Διμ. Προστ. 33 Ταξ. 1 1 3 9 12 24
44 Τάγμα Εθνοφρ. 2 1 4 10 17 7 31 90 122 250
519 Τ.Π. 1 1 8 10 8 14 67 92 181
510 Λόχος Πυρ/κού 1 5 10 16
Ομάς Κάρριερς 3 5 8
Ουλαμός Τεθ/νων 1 4 5
Ουλαμός Πυρ/κού 1 1 2 1 18 23
955 Λόχς ΕΣΑ 1 3 4
ΣΤΓ ταχυδρ. 1 1 2
Ο.Α.Σ. Μεραρχίας 1 1 2
Διμ. 213 Χ.Ε. 1 1 1 5 16 22
Διμοιρ. Διαβιβάσεων 1 1 2 3 3 8 25 39
707 Λόχος Μηχ/κού 1 1 1 2 3
779 Λ. Μεταφορών 1 3 1 5
ΣΥΝΟΛΟΝ 3 8 7 27 45 25 57 199 341 622

ΠΙΝΑΞ Β΄
Απωλειών τμημάτων ενεργησάντων εκτός ΝΑΟΥΣΗΣ

Νεκροί Τραυμ. Αγνοουμ
Α/Α Μονάδες ΑΞ. ΟΠ. ΑΞ. ΟΠ. ΑΞ. ΟΠ. ΠΑΡΑΤΗΡ.
556 Τάγμα Πεζικού 1 2 1 11
Διλοχία 553
Διλοχία 558 3
Διλοχία 517 2 2 7
Διλοχία 515 1
Διλοχία 519 2 1 11
Διμ. Προστ. Μεραρχίας 1
Διμ. Εκπαιδ. Μεραρχίας 1
Τμήματα Πυρ/κού 1 2 εκ νάρκης
ΧΙ Σ. Αναγνωρίσεως 1 7 ων 4 εκ νάρκης
91 Τάγμα Πεζικού 1 6
ΕΣΑ 1
ΣΥΝΟΛΟΝ 1 7 6 49