Εκθεση επιθέσεως κατ’ ΑΡΔΕΑΣ(28/12/1948), 516 ΤΠΖ/5 Ιαν 1949


ΠΡΟΣ: 1) 31-32-33 Ταξιαρχίας ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
2) ΤΣΕΒ                                                   ΧΙ ΜΕΡΑΡΧΙΑ/Α1
3) ΤΣΕΚ                                                   ΑΡΙΘ Α.Π. 5/6/11
4) ΣΔΓ                                                        ΣΤΓ 914 τη 3.2.49
5) Τ.Π.(511-519)
6) Τ.Ε. (30-43-44-45-46-63-64-
70-71)

ΚΟΙΝ. Γ΄ΣΣ /Α2 (εις διπλούν)
Γ΄ΣΣ /Α1 (εις διπλούν)

  1. Κοινοποιώ την έκθεσιν του 516 Τ.Ε. επί της επιθέσεως κατ’ ΑΡΔΕΑΣ τη 28 Δεκεμβρίου 1948.
  2. Συνιστώ την μετά προσοχής μελέτην ταύτης. Θα διδαχθήτε πολλά πράγματα
    Όλοι οι Αξ/κοί να την μελετήσουν εκ περιτροπής.
    Α. ΠΕΡΙΒΟΛΙΩΤΗΣ
    Υποστράτηγος-Διοικητής
    Ακριβές αντίγραφον
    Το Γραφείον Α1/ΧΙ

Τ.Σ.Υ.

516 ΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ

ΕΚΘΕΣΙΣ
ΕΠΙ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΚΑΤΑ ΑΡΔΕΑΣ

ΓΕΝΙΚΑ
1. Μετά τις επιθέσεις ΝΑΟΥΣΣΗΣ-ΕΔΕΣΣΗΣ, διεπιστώθη ότι ολόκληρος η Χ Συμμοριακή Μεραρχία, ακολουθουμένη και από τα μόνιμα τμήματα ΒΕΡΜΙΟΥ-ΠΑΪΚΟΥ-ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ, συνεκεν-τρούντο εις περιοχήν ΚΟΡΥΦΩΝ-ΟΡΜΑΣ-ΛΟΥΤΡΑΚΙΩΝ.
2. Βάσει ανωτέρας διαπιστώσεως το Τάγμα την 27ην Δεκεμβρίου 1948 διέταξεν ανάλογον ανακατανομήν της δυνάμεως των Σ. Στηριγμάτων του, περιορίσαν εις το ελάχιστον ή εις το μηδέν την δύναμιν των Σ. Στηριγμάτων του Ανατολικού Τομέως του (ΠΑΪΚΟΥ) υπέρ του Δυτικού Τομέως (ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ-υψ.337 -υψ.213-ΠΙΕΡΙΑΣ) μετα-τοπισθέντος και του Σ.Δ. του Λόχου ΠΡΟΜΑΧΩΝ εις το υψ. 213 (142880).
Εκ παραλλήλου ενισχύθησαν τα Σ. Στηρίγματος ΧΡΥΣΣΗΣ-Ν.ΞΙΦΩΝΕΙΑΣ προς αποτροπήν ενδεχομένης διελεύσεως συμμοριτών εις ΠΑΪΚΟΝ διά του πεδινού διαδρόμου.
-Πίναξ Α΄ δεικνύει την λεπτομερή διάταξιν του Τάγματος και των τμημάτων ενισχύσεως κατά τη νύκτα της εναντίον της ΑΡΔΕΑΣ επιθέσεως της 28-29/12/48.
3. Από 26 Δεκεμβρίου βαθείαι επιθετικαί αναγνωρίσεις και Ομάδες πληροφοριών ημών διεισδύσασαι μέχρι των ορμητηρίων των συμμοριτών παρηκολούθουν οιανδήποτε κίνησιν τούτων.
ΕΧΘΡΟΣ
Δύναμις και ισχύς της Χ συμμοριακής Μεραρχίας ως και των ακολουθησάντων αυτήν τοπικών συμμοριακών τμημάτων ανεφέρθη δι’ ειδικών Δελτίων Δελτίων. Διά την ολοκλήρωσιν όμως της παρούσης εκθέσεως να γράφομεν εν συνόψει:
α. Προ της επιθέσεως κατά ΝΑΟΥΣΣΗΣ-ΕΔΕΣΣΗΣ

-Μεραρχιακοί σχηματισμοί 300
-14η Μεραρχία 760
-103η Ταξιαρχία 740
-18η Ταξιαρχία (ανήκουσα οργανικώς εις ΧΙ Μεραρχίαν) 550
-Τάγμα Σαμποτέρ 170
-Επιλαρχία ΝΕΣΤΩΡΑ 110
2.630

β. Μετά την αφαίρεσιν των απωλειών των (ΝΑΟΥΣΣΗΣ-ΕΔΕΣΣΗΣ) (καθ’ υπολογισμόν εκ πληροφοριών):

-Μεραρχιακοί σχηματισμοί 270
-14η Μεραρχία 450
-103η Ταξιαρχία 450
-18η Ταξιαρχία 350
-Τάγμα Σαμποτέρ 150
-Επιλαρχίαι 2 Ίλαι 90
1760
Τμήματα ΒΕΡΜΙΟΥ 100
Διλοχία ΣΤΑΘΗ (ΚΑΪΜΑΚΤΣΑΛΑΝ) 140
2000 περίπου
όταν αποφάσισαν την κατά ΑΡΔΕΑΝ επίθεσίν των.

-Μέσα πυρός τα οργανικά των συμμοριτών, ιδιαιτέρως προσοχής όμως ο άφθονος εφοδιασμός διά πάσης φύσεως υλικών καταστροφής του Τάγματος Σαμποτέρ (όπερ ακατανεμηθέν προηγείτο εκάστης Ταξιαρχίας), επί πλέον δε τα αντιαρματικά πυροβόλα και η ορεινή Πυροβολαρχία.
ΣΧΕΔΙΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ ΚΑΤΑ ΑΡΔΕΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗΣ.
α. 18η Ταξιαρχία διετάχθη να ενεργήση από Ν. και Δ. κατά πόλεως ΑΡΔΕΑΣ. Διά τμημάτων να εξουδετερώση την Φρουράν Γεφύρας ΥΔΡΑΙΑΣ (175832) διά να ανακόψη την οδόν ενισχύσεως εκ Νότου. Διά δυναμικού τμήματος ν’ απασχολή την Φρουράν Γεφύρας ΤΣΑΚΩΝΩΝ (157847).
Λόχος Σαμποτέρ προηγούμενος της Ταξιαρχίας να διανοίξη διόδους εις τα συρματοπλέγματα.
Στόχοι Ταξιαρχίας εντός πόλεως, Σ.Δ. Τάγματος και Σ.Δ. ΚΑΡΡΙΕΡΣ.
β. 103η Ταξιαρχία διετάχθη να ενεργήση από ΒΔ και Β. κατά πόλεως ΑΡΔΕΑΣ. Διά λόχου της ενισχυμένου διά Λόχου Σαμποτέρ ν’ αποκόψη την επικοινωνίαν από Ανατολάς δι’ ενεδρεύσεων και καταστροφής όλων των Γεφυρών επί της οδού ΑΡΔΕΑΣ-ΕΞΑΠΛΑΤΑΝΟΥ.
Στόχοι Ταξιαρχίας εντός πόλεως: Δημοτικόν Σχολείον (υπέθετον ότι κατείσχετο) Κόκκινη Αποθήκη (όπου το Πυροβολικόν) και Σταθμός Χωροφυλακής.
Εκάστη των ανωτέρω Ταξιαρχιών διετήρει πλησίον ΑΡΔΕΑΣ εφεδρικόν Τάγμα με σκοπόν την εν καιρώ είσοδόν του εις την πόλιν προς στρατηγίαν και λεηλασίαν.
γ. 14 Ταξιαρχία συν Διλοχία ΣΤΑΘΗ να εξουδετερώσουν ταχέως τα Σ.Στηρίγματος ΠΙΠΕΡΙΑΣ-ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ και υψ. 213 και πριν η ανατείλη η ημέρα να κινηθούν εις ΑΡΔΕΑΝ, διά να λάβουν το μερίδιόν των εκ της λεηλασίας.
δ. Τέλος η Επιλαρχία εξησφάλιζε την σύνδεσιν των τμημάτων κατά ΑΡΔΕΑΣ συμμοριτών κατά παντός ενδεχομένου.
Προ της εκκινήσεως των συμμοριακών Ταξιαρχιών διά την επιχείρησιν εγένοντο συγκεντρώσεις των συμμοριακών τμημάτων με ομιλητάς τους Ταξιάρχους και Πολιτικούς Επιτρόπους των, οίτινες ετόνισαν την βεβαίαν επιτυχίαν της μελετηθείσης κατά της ΑΡΔΕΑΣ επιθέσεως «ύστερα μάλιστα από την ανασυγκρότησιν και εκκαθάρισιν που έγινε στας γραμμάς των» και «εμείς είμαστε ολόκληρη Μεραρχία, ενώ ο εχθρός έχει μόνον μία Διλοχία μέσα στην ΑΡΔΕΑΝ».
ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΤΑΓΜΑΤΟΣ
Ως ανεγράφη ανωτέρω αι ομάδες Πληροφοριών ημών παρηκολούθουν κάθε κίνησιν του εχθρού. Ούτω:
-Την 1730 ώραν της 28-12-48 Ομάς Πληροφοριών προ του κατω ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ και τα Παρατηρητήρια ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ και υψώματος 337, σημειώνουν φάλαγγας κινουμένας από ΟΡΜΑΣ και ΛΟΥΤΡΑΚΙΩΝ προς Ανατολάς και ετέραν μεγάλην από ΚΟΡΥΦΩΝ κατερχομένην προς ΟΡΜΑΝ.
-Η πληροφορία διεβιβάσθη εις άπαντα τα τμήματα α ενδιέφερε το και εις την Ταξιαρχίαν επίσης, εκινήθη δε αμέσως το Πυροβολικόν εις ΑΡΔΕΑΣ προς κατεύθυνσιν ΠΙΠΕΡΙΩΝ, ίνα θέση τας κινουμένας φάλαγγας υπό το πυρ του.
Ούτω ουσιαστικώς αρχίζει η μάχη της ΑΡΔΕΑΣ με απόλυτον πρωτοβουλίαν ημών.
-Ερρίφθησαν τα πρώτα 50 βλήματα ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ άτινα επέφεραν εις αυτούς την πρώτην σύγχισιν.
-Τα Σ. Στηρίγματα ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ, υψ.337, υψ. 213 (142881) και ΠΙΠΕΡΙΑΣ την 1830 ώραν προώθουν περιπόλους προ αυτών και διαπιστώνουν την συνέχισιν της κινήσεως των συμμοριακών φαλάγγων προς Ανατολάς.
Το σύνθημα του συναγερμού από 1900 ώρας γενικεύεται εις ΑΡΔΕΑΝ και άπαντα τα περί αυτήν Σημεία Στηρίγματος. Απόλυτος πειθαρχία πυρός υφίσταται. Ουδέν περί τούτων γνωρίζει ο εχθρός.
ΕΠΙΘΕΣΙΝ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ ΚΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΩΝ Σ. ΣΤΗΡΙΓΜΑΤΩΝ ΗΜΩΝ.
α. ΠΙΠΕΡΙΑ
Την 2100 ώραν αι πρώται νάρκαι του ναρκοπεδίου ΠΙΠΕΡΙΑΣ δηλώνουν την άφιξιν των συμμοριτών εκεί. Ουδείς των ημετέρων βάλει. Μόνον αι όλμοι των 81 χιλ. των υψ.337 και 213 διατάσσονται εν επιτηρήσει προς ΠΙΠΕΡΙΑ.
Ομοίως το Πυρ/κόν ΑΡΔΕΑΣ, όπερ εν τω μεταξύ είχεν επανέλθει εις την θέσιν του. Την 2115 ώραν όταν πλέον αι συμμορίται είχον φθάσει εις απόστασιν 50 έως 100 μέτρων προ των συρματοπλεγμάτων διατάσσεται η εκδήλωσις του φραγμού ΠΙΠΕΡΙΑΣ από όλας τας δυνατάς κατευθύνσεις.
Το άριστον ηθικόν των 37 οπλιτών του Σ. Στηρίγματος ΠΙΠΕΡΙΑΣ αναπτερούνται έτι πλέον, όταν με την αιφνιδιαστικήν εκδήλωσιν του φραγμού ημών αναφαίρονται τα πρώτα αποτελέσματα (αναχαίτησις-σύγχισις του εχθρού- οιμωγαί τραυματιών κ.λ.π.)
-Ο αγών συνεχίζεται μέχρι 0800 ώρας της 29/12 με επιτεινομένας διαδοχικάς προσπαθείας των συμμοριτών όπως πάση θυσία εισελθώσι εντός του χωρίου. Μόνον εις ένα σημείον κατώρθωσαν να διανοίξωσι το συρματόπλεγμα αλλά ακριβώς εις το άνοιγμά του εγκατέλειψαν 4 νεκρούς χωρίς να επιτύχουν διείσδυσιν τινα.
-Ούτω η 14η Ταξιαρχία η οποία ενόμιζε ότι μέχρι μεσονυκτίου θα εξουδετέρωνε την Φρουράν ΠΙΠΕΡΙΑΣ και θα προσέτρεχεν εις την λεηλασίαν της ΑΡΔΕΑΣ καθηλώθη από την δράκα των 37 οπλιτών μέχρι πρωίας με τεραστίας απωλείας, μεταξύ των οποίων και τον Επιτελάρχην της.
β. ΥΨΩΜΑ 213
Την 2120 ώραν ήρχισε η συμμοριακή εκδήλωσις κατά του υψώματος 213 δι’ ολοκλήρου Τάγματος. Οι συμμορίται επεδίωξαν την πάση θυσία κατάληψιν του υψώματος τούτου, διά να το χρησιμοποιήσουν ως βάσιν πυρός κατά ΑΡΔΕΑΣ, και προς αποκοπήν των τμημάτων ΠΡΟΜΑΧΩΝ-ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ.
-Ο αγών διήρκεσε μέχρι της 0200 ώρας της 29/12, πότε αποκρουσθέντες ολοσχερώς αι συμμορίται συνεπτύχθησαν και ενίσχυσαν τους μαχομένους εις ΠΙΠΕΡΙΑΣ συμμορίτας. Μόνον εις απόστασιν τριών μέτρων από του πολυβολείου εγκατέλειψαν 5 νεκρούς.
-O ηρωϊσμός των 28 ανδρών του Σ.Στηρίγματος τούτου, υπό τον Υποσ/γον Μπούρον, είναι άξιος πάσης εξάρσεως, διότι ενώ εδέχοντο σφοδροτάτην επίθεσιν, ενώ εις 6 σημεία είχεν υποστή ρήγμα το συρματόπλεγμά των και ο αγών είχε μετατραπή εις τοιούτων χειροβομβίδων, οι ολμισταί με πρωτοφανή ψυχραιμίαν εξετελούν την κυρίαν των αποστολήν (πυρά κατά νώτων των κατά ΠΙΠΕΡΙΑΣ και ΑΡΔΕΑΣ ενεργούντων συμμοριτών).
γ. ΑΡΔΕΑ
Την 2150 ώραν αι εκρήξεις των πρώτων ναρκών ήρχισαν να διαγράφουν τας κατευθύνσεις ενεργείας των συμμοριτών.
-Κυρίως θόρυβος και χρεμετίσματα αλόγων κατεδείκνυον ότι η κίνησις εγένετο διά δυο χαραδρών μη υποκειμένων εις τα ευθυτενή πυρά ημών.
Οι συμμορίται επέλεξαν προφανώς διά τον αιφνιδιασμόν τας πλέον απιθάνους κατευθύνσεις κινήσεως (βάλτος, κίνησις εντός ύδατος ενός και πλέον μέτρου αι χρησιμοποιηθείσαι χαράδραι) και επί πλέον δρομολόγια κεκαλυμμένα.
-Δεν αιφνιδιάσθημεν, αλλά προσηρμόσαμεν τα πυρά των 3 όλμων 60 χιλ. και επί του ενός των 81 χιλ. εις την χαράδραν (165858) και όταν την 2200΄ ώραν ο φραγμός αμύνης ημών είχεν εκδηλώσει τα συγκεντρωτικά πυρά όλμων είχον μεταβάλλει την χαράδραν του 41 φυλακείου εις σφαγείον. 17 νεκροί ευρέθησαν εις έν μικρόν τμήμα της χαράδρας αυτής 6 μέτρα προ των συρματοπλεγμάτων.
Αύτη υπήρξεν η τύχη της 103η Ταξιαρχίας, η οποία ηκολούθησε τας δύο Βορειοδυτικώς της πόλεως χαραδρας.
Μόνον τρία Πολυβολεία ημών, εκ των 21 του Δ. και Β. τομέως της πόλεως ΑΡΔΕΑΣ, άβαλον κατ’ αυτών.
-Η 18η Ταξιαρχία δεν υπήρξε περισσότερον τυχερή.
Είχεν εκλέξει ως στόχον της την Σ.Δ του Τάγματος και κατεύθυνσιν κινήσεώς της τον βάλτον, «ΒΟΥΡΛΑ» (165854).
Αι διαρκείς ανατινάξεις ναρκών του ναρκοπεδίου ημών και οι προβολείς των τεθωρακισμένων κατεδείκνυον την παρέλασιν την οποίαν έκαμε η Ταξιαρχία αυτή προ των γραμμμών μας.
-Όταν επλησίασαν εις απόστασιν 50 μέτρων εξεδηλώθη ο φόβος ημών.
Οι προηγούμενοι συμμορίται της Διλοχίας σαμποτέρ αψηφίσαντες την θυσίαν των έφθασαν εις τα συρματοπλέγματα και διά ναρκών ΤΕΛΕΡ ανοίγοντες διόδους. Ταυτοχρόνως εκτοξευταί κατά δεκάδες ερίπτοντο προ των πολυβολείων.
-Εφ’ όσον ούτω πως είχεν εντοπισθή πλέον η προσπάθεια των συμμοριτών διετάχθη η προώθησις ενός στοιχείου Τεθωρακισμένων προς την κατεύθυνσιν αυτήν, όπερ και ανεχαίτησε κάθε προσπάθεια του εχθρού.
Όσοι των συμμοριτών προωθήθησαν εις τα ανοίγματα των συρματοπλεγμάτων παρέμειναν νεκροί επί τόπου.
-Ασφαλώς η επίθεσις δεν θα εσυνεχίζετο μέχρι πρωίας εάν ήτο δυνατή και εύκολος η μεταφορά των εκατοντάδων τραυματιών των υπό δραστικά και θεριστικά πυρά.
-Διότι από του μεσονυκτίου ήδη αι συμμορίται είχον κατανοήσει το μάταιον της συνεχίσεως της προσπαθείας των, αλλ’ ήσαν υποχρεωμένοι να συνεχίσουν διά να μεταφέρουν τους τραυματίες των.
δ. Σ.Σ. Ν. ΞΙΦΩΝΕΙΑ και ΓΕΦΥΡΑΣ ΥΔΡΑΙΑΣ.
Λόγω του ακαλύπτου εδάφους, καίτοι αρχικώς μία Διλοχία συμμοριτών ενήργησε κατ’ αυτών, εν τούτοις δεν ηδυνήθη αύτη ουδέ καν να πλησιάση τα συρματοπλέγματα, αφήκε δε επί τόπου 5 νεκρούς της.
ε. Σ.Σ. ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ και υψ. 337.
Τα σημεία ταύτα Στηρίγματος παρηνωχλήθησαν διά πυρών 4 μυδραλίων και ενός όλμου, άνευ αποτελέσματος.
Λόχος σαμποτέρ μετά Λόχου 103ης οίτινες είχον εντολήν ν’ αποκόψουν τας από Ανατολών επικοινωνίας και ν’ ανατινάξουν τας Γέφυρας οδού ΑΡΔΕΑΣ-ΕΞΑΠΛΑΤΑΝΟΥ, αφού επλήρωσαν τον φόρον των επί των δύο διαδοχικών ναρκοπεδίων ημών, εις α ενέπεσαν εις την ΜΑΥΡΟΓΕΦΥΡΑΝ (205865) κατορθώνουν ν’ ανατινάξουν εν μέρει την Γέφυραν, βοηθηθέντες περαιτέρω προσπαθείας των απορρίπτουσι τας εκρηκτικάς των ύλας εντός ποταμού (γομώσεις, νάρκαι κ.λ.π) αφήνουσι επί τόπου δύο νεκρούς των, φορτώνοντες τους 7 τραυματίας των (εν εις και τον λοχαγόν των) επί των εκκεντρωθέντων κτηνών, συμπτύσσονται προς Δυσμάς.
Την πρωίαν γενόμενοι αντιληπτοί από τας κινητοποιηθείσας ΜΕΑ ΕΞΑΠΛΑΤΑΝΟΥ-ΒΟΡΕΙΝΟΥ καταδιώκονται και διασκορπίζονται εις τον Βάλτον «ΚΑΒΟΥΡΙ» (2089). Εκ τούτων συνελήφθησαν 3, εφονεύθησαν 4 και εκυρίευσαν 4 Οπλ/λα Μπρεν.
Κατά την επομένην νύκτα φαίνεται διέρρευσαν προς Δυσμάς και ίσως εκ των ανευρεθέντων νεκρών επί ναρκοπεδίου (160850) ν’ ανήκουν εις αυτούς.
ΣΥΜΠΤΥΞΙΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΔΙΩΞΙΣ ΤΩΝ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ
0700΄ ώραν Λόχος 515 Τ.Π. εξ ΑΡΔΕΑΣ ετέθη επί τα ίχνη των συμπτυσσομένων συμμοριτών. Η κίνησίς του δεν ήτο ευχερής διότι το αναπεπταμένον έδαφος από ΠΙΕΡΙΑΣ προς Ανατολάς ηλέγχετο υπό 3 μυδραλλίων συμμοριτών ευρισκομένων εις (142856).
Διμοιρίαι ΛΥΚΟΣΤΟΜΟΥ και υψ. 337, κινηθείσαι από 0730΄ ώρας προς τα νώτα των συμπτυσσομένων συμμοριτών καθηλώθησαν από δραστικά πυρά συμμοριτών εις το ύψος παραλλήλου 87, ετοποθέτησαν όμως τους όλμους 60χιλ. εις παραλλήλους θέσεις και εν συνδυασμώ με τα πυρά των όλμων 81 χιλ. του υψωμ. 337 και 213 ήρχισαν εξαιρετικώς εύστοχον βολήν.
Κατηνάλωσαν και το τελευταίον βλήμα των κατά των προ αυτών παρελαυνόντων εν πανικώ συμμοριτών. 230 βλήματα συνολικώς, επί πλέον δε 40 εγκαιροφλεγή τοιαύτα κατά τούτων ενέτειναν έτι πλέον τον πανικόν και την καταστροφήν των.
Μόνον απουσίαζεν η ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ. Στόχος 6 Φαλάγγων μετά δεκάδων κτηνών εκάστη, εν πλήρει ημέρα, και εις έδαφος τελείως ακάλυπτον, θα ήτο εξαιρετικώτερος ίσως στόχος εξ’ όσων ποτέ προσέβαλεν η Αεροπορία.
Και ο καιρός ήτο αίθριος και ουδεμία νέφωσις υπήρχεν. (Εγνώσθη ημίν εκ των υστέρων ότι το αεροδρόμιον Θεσ/νίκης ήτο κεκαλυμμένον δι’ ομίχλης).
Τοιουτοτρόπως έληξεν η κατά ΑΡΔΕΑΣ επίθεσις της Χ Συμμοριακής Μεραρχίας, η οποία επνίγη κυριολεκτικώς εις το αίμα.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Απώλειαι ημετέρων μόνον εις Σ. Στηρίγματος υψ.337 εις νεκρός και εις τραυματίας.
Εις ΑΡΔΕΑΝ-ΠΙΠΕΡΙΑΝ και λοιπά Σ.Στηρίγματος ΜΗΔΕΝ.
ΑΠΩΛΕΙΑΙ ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ
-79 νεκροί μεταφερθέντες εις την Πλατείαν ΑΡΔΕΑΣ.
-16 συλληφθέντες, 22 παραδοθέντες.
-17 κτήνη έμφορτα φονευθέντα εντός ναρκοπεδίων.
-Άγνωστος αριθμός τραυματιών υπολογιζόμενος εις πλέον των 200.
ΛΑΦΥΡΑ (μέχρι στιγμής)
-11 Οπλ/λα ΜΠΡΕΝ
-14 αυτόματα
-40 τυφέκια
-80 νάρκαι ΤΕΛΕΡ
-100 και πλέον Αντιαρματικές Γροθιές.
-1 Τηλέφωνον.
-Εκρηκτικαί ύλαι και αριθμός φυσιγγίων και χειροβομβίδων.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
1. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΙ
-Άπαξ έτι απεδείχθη η αξία των ομάδων πληροφοριών και των καλώς οργανωμένων Παρατηρητηρίων.
-Ο εχθρός από της εξόδου του εκ των ορμητηρίων του παρηκολουθείτο μετά πάσης θετικότητος, ούτω δε αντί να αιφνιδιάση τα ημέτερα τμήματα, υπέστη ούτος τον αιφνιδιασμόν.
-Οι συμμορίται εστερούντο καλών πληροφοριών, βασιζόμενοι δε ίσως, εις τους αρίστους «Σαμποτέρ» των, υπετίμησαν την αξίαν των καλώς οργανωμένων Κ. αντιστάσεως ή Σ.Στηριγμάτων ημών.
2. ΕΧΘΡΟΣ
-Η περιοχή ημών σπανίως αντιμετώπισεν συμμορίτας με αρτίαν οργάνωσιν, αλλά κυρίως εμπεποτισμένος με φανατισμόν και πίστιν εις τας σαθράς ιδέας των.
-Ουδείς των συλληφθέντων ήτο συμμορίτης ολιγώτερον του έτους.
Οι πλείστοι τρόφιμοι του ΜΠΟΥΛΚΕΣ και των διαφόρων Κέντρων εξ Αλβανίας εκαυχώντο διά τα εγκλήματά των (ΓΡΑΜΜΟΝ-ΜΟΥΡΓΚΑΝΑΝ-ΒΙΤΣΙ).
-Συλληφθείς σαμποτέρ, αντί να δείξη μεταμέλειαν, προσεπάθη να κρύψη εντός των ποδείων του τα εμπυρεύματα των ναρκών τα οποία έφερε μεθ’ αυτού, τις οίδεν διά ποίον σκοτεινόν σκοπόν.
-Οι «σαμποτέρ των» άριστα εκπαιδευμένοι επεδείκνυον περιφρόνησιν προς τον θάνατον.
-Εν ολίγοις το ηθικόν των θα ηδύνατο να χαρακτηρισθή από «καλόν» μέχρις «άριστον».
-Τι από το ηθικόν των αυτό παρέμεινε μετά τα αλλεπάλληλα ραπίσματα, άτινα εδέχθησαν, είναι άγνωστον.
Βέβαιον είναι ότι κατερρακώθη τούτο και ως μας καταθέτουν μεταγενεστέρως παραδοθέντες συμμορίται, συνεχώς οι διάφοροι Επίτροποι και Διαφωτισταί προσπαθούν να τους πείσουν με παρηγορητικάς ομιλίας ότι, «ο τρίτος γύρος θα είναι δικός των».
3. ΤΡΟΠΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΕΧΘΡΟΥ
α. Επικειμένης προσβολής κατά σημείου οργανωμένου, προ εκάστης φάλαγγος συμμοριτών κινείται τμήμα Σαμποτέρ πλήρως εφοδιασμένον με υλικά καταστροφής (εκρηκτικαί ύλαι, Σταυροειδείς εκρηκτικαί γομώσεις-νάρκαι ΤΕΛΕΡ κ.λ.π.).
-Κατά οργανώσεων ημών προς διάνοιξιν διόδων εις τα συρματοπλέγματα εχρησιμοποιήθησαν εις ευρείαν κλίμακα νάρκες ΤΕΛΕΡ και Σταυροειδείς γομώσεις.
-Σαμποτέρ έρποντες πλησιάζουσι το συρματόπλεγμα, τοποθετούσι την νάρκην υπό τούτο (το συρματόπλεγμα) και δι’ ακαριαίου 20μ. περίπου ανατινάσουσι ταύτην. Ούτω επιτυγχάνεται η διάνοιξις διόδου αμέσως ορμώσι και καταλαμβάνουσι την σχηματισθείσαν χοάνην και αρχίζουσι την διείσδυσιν διά του διανοιχθέντος ρήγματος.
-Εκ της θέσεως αυτής εκτοξεύονται πλέον εκ του ασφαλούς οι αντιαρματικοί εκτοξευταί κατά των Πυροβολείων των προασπιζόντων το συρματόπλεγμα.
-Συνολικώς επτά Πολυβολεία εις ΑΡΔΕΑΝ και πέριξ Σημείων. εδέχθησαν βολάς εκτοξευτών. Δύο εκ τούτων επιφανειακά διά ξηρολιθιάς πάχους ενός μέτρου κατεστράφησαν εν μέρει. Τα λοιπά Πολυβολεία ημιϋπόγεια «χωστά» ουδέν έπαθον.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Το συρματόπλεγμα μετά ή άνευ προ αυτού ναρκοπεδίου δεν πρέπει να μας επαναπαύη, διότι σχεδόν πάντοτε είναι βέβαια η διάνοιξις διόδων επ’ αυτού, εάν δεν υπάρχη σύστημα αμύνης όπερ ν’ αποτρέψη τον εχθρόν να προσεγγίζη τούτο.
Τα συρματοπλέγματα είναι ανάγκη να κατασκευάζονται αρκετά μακράν των πολυβολείων, να επιτηρώνται όμως διά σκοπιάς επί του συρματοπλέγματος.
-Τα επιφανειακά πολυβολεία ν’ αποφεύγωνται.
-Να προβλεφθή ανταλλακτική θέσις Οπλ/λων εκτός Πολυβολείων.
Ουδεμία καταστροφή τηλεφωνικού δικτύου (εκτός εκείνης ήτις προξενηθη διά πυρών όλμων) εγένετο υπό του εχθρού.
Η αιτία επιστοποιήθη την επομένην, όπου εις δύο σημεία της γραμμής ευρέθη παροχέτευσις, και μάλιστα εις έν, ανέπαφον και το τηλέφωνόν της, όπερ εν συγχίσει υποχωρών εγκατέλειψεν ο εχθρός.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Προσοχή εις τηλεφωνικάς συνδιαλέξεις μας.
«Ο εχθρός ακούει».
-Είναι πάντοτε βέβαιον ότι από τα σχέδια ενεργείας των συμμοριτών δεν παραλείπεται η αρχή της αποκοπής των συγκοινωνιών με τας δυναμένας να επιδράσωσιν εις την επιχείρησίν των κατευθύνσεις.
-Ανατίναξις των τεχνικών ‘Εργων είναι το πρωταρχικόν των μέλημα.
-Απεδείχθη άπαξ έτι ότι η ναρκοθέτησις των έργων τούτων και η ενέδρευσις εγγύς αυτών είναι η πλέον ενδεδειγμένη.
-Επέτυχον μεν μερικώς οι συμμορίται ν’ ανατινάξουν εν αφρούρητον έργον (ΜΑΥΡΟΓΕΦΥΡΑ), αλλά επλήρωσαν το τόλμημά των ακριβά (2 νεκροί, 7 τραυματίαι εκ ναρκοπεδίου της Γέφυρας). Η ύπαρξις όμως μιας μικράς ενέδρας εξ οπλιτών ΜΕΑ επροστάτευσε την ανατίναξιν ετέρας γέφυρας ην εφρούρουν ούτοι.
ΣΧΕΔΙΟΝ ΑΜΥΝΗΣ ΑΡΔΕΑΣ
α. Το Σχέδιον Αμύνης ΑΡΔΕΑΣ βασιζόμενον κυρίως εις την οργάνωσιν περιφερειακών Σ.Στηριγμάτων εις ακτίνα 1,5-2χιλ. εκτός κυρίας περιμέτρου της πόλεως (π.χ. Γέφυραι ΥΔΡΑΙΑΣ-ΤΣΑΚΩΝΩΝ-υψ.213) απέδωσαν άριστα.
-Τα Σημεία ταύτα καθήλωσαν και απασχόλησαν αρκετάς δυνάμεις του εχθρού εκ των προοριζομένων κατά της ΑΡΔΕΑΣ ή όταν ο εχθρός παρέκαμψε ταύτα, υποτιμήσας την αξίαν των, τα Σημεία αυτά απετέλεσαν τας κυρίας εστίας ενεργείας κατά των νώτων του.
Επί των ανωτέρω η κατάθεσις ενός συλληφθέντος συμμορίτου Λόχου Μηχανημάτων (ΙΙ Τάγματος 103ης Ταξιαρχίας), είναι χαρακτηριστική.
Λέγει: «Ο Λόχος μου ευρίσκετο εις απόστασιν 1500 μέτρων από την ΑΡΔΕΑΝ και ήμουν γεμιστής του Βαρέως Όλμου. Από τα υψώματα που ήσαν πίσω μας (υψ.213) δεχόμεθα τόσα πυρά επάνω μας, ώστε αναγκασθήκαμεν να στρέψωμε μέτωπον εις αυτό το ύψωμα. Και αντί τα βλήματά μας να τα ρίξωμε στην ΑΡΔΕΑ τα ρίξαμε, όσα μπορέσαμε στο ύψωμα αυτό. Γιατί εν τω μεταξύ από τους 38 «μαχητές» που ήμασταν είχαμε μείνει μόνον 20″ (Απώλειαι 50%).
β. Το Σχέδιον πυρός εβασίζετο εις την κακήν λειτουργείαν των οπλοπολυβόλων.
Καίτοι κατεβάλλετο προσπάθεια διά συχνών ελέγχων καθαριότητος κ.λ.π ώστε τα μηχανήματα πυρός να λειτουργούν άριστα, εντούτοις μετά συνεχείς βολάς 1-2 ωρών, εκ των 7 οπλοπολυβόλων των προσβληθέντων φυλακείων, τα 3 εσίγησαν είτε εκ της υπερβολικής χρήσεως είτε εκ ριπάνσεως ή κακής γεμίσεως των γεμιστήρων και εις δύο περιπτώσεις εκ θραύσεως επικρουστήρος.
-Προέκυψε αμέσως η ανάγκη υπάρξεως Εφεδρικών οπλ/λων. Και η λύσις μεν ευρέθη διά της μετοπίσεως των οπλ/λων των μη προσβαλομένων Φυλακείων. Τι θα εγίνετο όμως εάν η επίθεσις του εχθρού ήτο ολόπλευρος; και εάν δεν υπήρχεν εφεδρεία;
Συμπέρασμα: Απαραίτητος η ανάγκη υπάρξεως εφεδρικής δυνάμεως ή τουλάχιστον εφεδρικών οπλ/λων.
2. Ανεφοδιασμός εις πυρομαχικά:
Προκαταρκτικός εφοδιασμός εις πυρομαχικά είχε γίνει ομοιομόρφως εις έκαστον των Πολυβολείων (6000 φυσίγγια κατά Οπλ/λον) υπολογισθέντα αρκετά διά την διεξαγωγήν ολονυκτίου αγώνος.
Εκ των πραγμάτων όμως απεδείχθη ότι το ποσόν τούτο ήτο ανεπαρκές. Μετά αγώνα τεσσάρων ωρών τα προσβληθέντα φυλάκεια εστερούντο πυρ/κών. Η λύσις διά της μετατοπίσεως των πυρ/κών εκ των μη προσβληθέντων φυλακείων αντιμετωπίσθη αμέσως, αλλά η αναχορηγία εκ του Σ.Δ. Τάγματος όπου μόνον ήσαν συγκεντρωμένα τα εφεδρικά πυρομαχικά υπήρξεν δυσχερής λόγω θεριστικής βολής εχθρού και των αποστάσεων.
Συμπέρασμα: Ανάγκη κλιμακώσεως και δημιουργίας εκ των προτέρων Σταθμών Αναχορηγίας πυρ/κών εις διαφόρους τομείς της πόλεως (ήδη εις την ΑΡΔΕΑΝ εδημιουργήθησαν τρεις αποθήκαι εφεδρικών πυρ/κών).
3. Διακομιδαί:
Το υπάρχον σχέδιον Διακομιδών δεν εδοκιμάσθη.
Βάσει τούτου εις τρεις τομείς της πόλεως θα ελειτούργουν Σταθμοί Επιδέσεως διά τους κατοίκους και δύο διά τους οπλίτας.
-Οι Ιατροί της πόλεως και οι Προσκόποι άνω των 16 ετών είχον επιστρατευθή ως τραυματιοφορείς και διανυκτέρευον εις χώρους καθοριζομένους διά του Σχεδίου. Προς αποφυγήν συγχύσεως είχον προκαθορισθή τα δρομολόγια διακομιδών.
4. Χρησιμότης των ΚΑΡΡΙΕΡΣ.
-Αναμφισβήτητος η αξία των ΚΑΡΡΙΕΡΣ διά την άμυναν μίας πόλεως.
Ευχής έργον θα ήτο αν τούτο αποτελεί δόγμα και τουλάχιστον τα υπό δημιουργίαν «Κέντρα Ασφαλείας» να εφοδιάζωντο δι’ αριθμού τοιούτων ή Τεθωρακισμένων οχημάτων εφόδου «Ουάϊτ». Και τα εγγύς Θεσσαλονίκης Νεκροταφεία αχρήστων οχημάτων γέμουν τοιούτων.
Εν προκειμένω εις ΑΡΔΕΑΝ:
Πιέζεται το 41ον φυλάκειον. Έν όχημα ΚΑΡΡΙΕΡΣ προστρέχει όπισθεν του φυλακείου τούτου, διπλασιάζει τα πυρά του φυλακείου, αναπτερώνει το ηθικόν των μαχομένων, τους δίδει την υπόσχεσιν ότι πάλιν θα επιστέψη και τρέχει προς το 44ον φυλάκειον, διά την αυτήν προσπάθειαν.
-Αχρηστεύεται: το οπλοπολυβόλον του 49 φυλακείου. Έτερον ΚΑΡΡΙΕΡΣ μεταφέρει εκ του ασφαλούς το οπλοπολυβόλον του μη προσβαλομμένου 35 φυλακείου, δι’ αντικατάστασίν του.
-Αναχορηγία πυρ/κών υπήρξεν ο κύριος ρόλος.
-Ομοίως εις μίαν περίπτωσιν αποκοπής τηλεφωνικού καλωδίου της γέφυρας ΣΩΣΑΝΔΡΑΣ, μεταφέρει το Συνεργείον Διαβιβαστών και υπό τα δραστικά πυρά του εχθρού, αποκαθίσταται η τηλεφωνική επικοινωνία.
-Δεν πρέπει να περιφρονήται και το δέος το οποίον προκαλεί εις τον εχθρόν εις το σκότος της νυκτός ο θόρυβος των ερπυστριών.
Συμπέρασμα: Η Διμοιρία ΚΑΡΡΙΕΡΣ εν ΑΡΔΕΑ απέδωσεν άριστα, εχρησιμοποιήθησαν δε μόνον 4 ΚΑΡΡΙΕΡΣ.
5. Ο Ουλαμός Τεθωρακισμένων
Εις την περίπτωσιν ΑΡΔΕΑΣ δεν εύρε την εικαιρίαν να χρησιμοποιηθή ούτος ευρέως. Ο εχθρός δεν εξήλθεν εκ των χαραδρών ει μη μόνον εις ελάχιστα σημεία.
-Αλλά εις μίαν έντασιν του αγώνος προ του Σ.Δ. του Τάγματος κύριος συντελεστής της αναχαιτήσεως των προωθουμένων συμμοριτών υπήρξεν το «Στοιχείον Τεθωρακισμένων».
-Κυρίως δε η χρήσις των προβολέων των Τεθωρακισμένων υπήρξεν αποδοτική καθόσον παρέδιδε τους συμμορίτες εις τα δραστικά πυρά των πέριξ πολυβολείων.
6. Πυροβολικόν
-Η ταυτόχρονος προσβολή πολλών Σημείων έφερεν προς στιγμήν εις αμηχανίαν της Δ/σιν του Τάγματος περιττού προτιμητέου στόχου πυροβολικού.
-Υπήρχεν Σχέδιον Πυρός Πυρ/κού άριστα μελετημένον δι’ όλα τα Σ. Στηρίγματος.
-Αι αιτήσεις των όμως κατέφθανον ταυτοχρόνως ως επιτακτικαί και επείγουσα, το υπάρχον δε Πυροβολικόν ήτο μόνον Ουλαμός.
-Κατ’ αρχήν ελήφθη ως αρχή στόχος δυνάμενος να βληθή δι’ όλμου να μη βληθή και διά πυρ/κού. Δεν ήτο όμως ορθή η αρχή, διότι η πίεσις ολοκλήρου Ταξιαρχίας κατά Σ. Στηρίγματος ΠΙΠΕΡΙΑΣ απήτει σωρεία βλημάτων. Ως εκ τούτου διετάχθη το πυρ/κόν να επέμβη με αποκλειστικότητα σχεδόν υπέρ ΠΙΠΕΡΙΑΣ.
-Εκ των καταναλωθέντων «410» βλημάτων «320» ερρίφθησαν υπέρ ΣΣ ΠΙΠΕΡΙΑΣ, τα υπόλοιπα δε «90» εις λοιπά Σημεία και ΑΡΔΕΑΝ.
-Πολλάκις διά λόγους ηθικού εγένετο χρήσις «παρά τα κεκανονισμένα και διατεταγμένα» βολής κατά πυροβόλον.
ΗΘΙΚΟΝ Μ.Ε.Α. ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
Η καταβληθείσα υφ’ ημών προσπάθεια διά την τόνωσιν και εξύψωσιν του ηθικού των ΜΕΑ και κατοίκων της περιοχής δεν απέβη επί ματαίω. Η συνεργασία τούτων μετά του Στρατού απετέλεσεν σημαντικόν ρόλον διά την επίτευξιν της Ν Ι Κ Η Σ.
Αι επιθέσεις κατά ΝΑΟΥΣΣΗΣ-ΕΔΕΣΣΗΣ και η διείσδυσις των συμμοριτών έστω και εις τας ακραίας οικίας των πόλεων τούτων είχον κλονίσει το ηθικόν των κατοίκων ΑΡΔΕΑΣ μέχρι σημείου ώστε να εκκενώσουν ούτοι τας ακραίας συνοικίας και να συγκεντρούνται εις το Κέντρον της πόλεως.
Εις επανειλημμένας συγκεντρώσεις των ΜΕΑ ετονίσθη η ανάγκη της διατηρήσεως της ψυχραιμίας των, της αποκτήσεως απολύτου εμπιστοσύνης προς τους πλαισιούντας αυτούς Αξιωματικούς και οπλίτας επί πλέον δε εκοινοποιήθη και ετοιχοκολήθη η κάτωθι ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ ημών:
516 ΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ
Επληροφορήθην ότι κάτοικοι ακραίων Συνοικισμών εγκαταλείπουσι τας οικίας των, αναζητώντες ασφάλειαν εις τας Κεντρικάς συνοικίας.
Θεωρώ την τακτικήν ταύτην το ολιγώτερον ανόητον.
Ουδείς κίνδυνος κατά της ΑΡΔΕΑΣ ούτε υπήρξεν ούτε θα υπάρξη.
Μοναδικός κίνδυνος εκ θραυσμάτων όλμων, ευχερέστερον αντιμετωπίζεται δι αραιώσεως.

ΠΑΡΑΜΕΙΝΑΤΕ ΑΤΑΡΑΧΟΙ ΕΙΣ ΤΑΣ ΟΙΚΙΑΣ ΣΑΣ ΜΕ ΑΠΟΛΥΤΟΝ ΠΙΣΤΙΝ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΚΟΙΜΗΤΟΥΣ ΦΡΟΥΡΟΥΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΣΑΣ.

Οιαδήποτε απόπειρα κατ’ αυτής σας διαβεβαιώ ότι θα πνιγή εις αίμα αυτών των Σλαυωδούλων καθαρμάτων, τα οποία μόνον ως σωρόν πτωμάτων εις την πλατείαν της πόλεώς σας πάντοτε εσείς θα αντιμετωπίζεται.
-Ευτύχημα δι’ ημάς και διά την περιοχήν ότι τα γεγονότα εδικαίωσαν τις προσδοκίας μας και δεν διαψεύσθημεν εις τας προβλέψεις μας.

Εν ΣΤΓ 914 τη 5-1-1949
Ακριβές Αντίγραφον
Το γραφείον Α1/ΧΙ

Τ.Σ.Υ.
Ο
Διοικητής του Τάγματος
(υπογραφή)
ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ