Έκθεση γεγονότων ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ(27-28/8/1948), Γ’ΣΣ/6 Σεπ 1948


ΘΕΜΑ: Γεγονότα ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ                                         ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ-ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ
27-28 Αυγούστου 1948                                                                      Εδακτυλ/θη υπό Ταγμ. Π.
ΠΡΟΣ: ΓΕΣ/Α1                                                                                          ΔΕΛΗΒΟΡΙΑ
Αριθ. Τηλ. 80253
ΚΟΙΝ: Α2/ΙV, Α1 Αριθ. Φ. Α.Π. 1892/24                                  Γ΄ΣΣ /Α2/ΙV
ΒΣΤ 903 τη 6-9-48
Συν. τω Εγγρ. 1

Των γεγονότων της ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ επελήφθην προσωπικώς δι’ επί τοπίου μεταβάσεώς μου εις ΔΡΑΜΑΝ την 2αν Σεπτεμβρίου 1948, κατόπιν της υπ’ αρ. Α.Π. 225499/Φ. 4011/24/31-8-48 υμετέρας.
Εκ της προσωπικής εξετάσεως διεπιστώθησαν τα κάτωθι:
Ι. Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Α Ι – Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Ι
α. Από της πρωίας της 27 Αυγούστου 1948 εις την Ταξιαρχίαν και Μεραρχίαν είχον περιέλθει πληροφορίαι ότι δύο Τάγματα συμμοριτών, συνολικής δυνάμεως 300 περίπου, προερχόμενα εκ της περιοχής ΠΑΠΑΔΩΝ είχον σημειωθή εις το ΦΑΛΑΚΡΟΝ όρος και συγκεκριμένως εις την περιοχήν ΒΩΛΑΞ Κ (1213) ΠΥΡΓΟΙ (8406) ΚΑΛΥΒΙΑ ΜΠΟΥΤΟΥ Κ (9711).
Διά την Ταξιαρχίαν και Μεραρχίαν η συγκέντρωσις αύτη των συμμοριτών περιέκλειε το ενδεχόμενον της προσβολής εκ μέρους τούτων είτε των χωρίων των αμέσως Βορ. ΔΡΑΜΑΣ, είτε των τοιτούτων της περιοχής ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ και αύτης ταύτης της ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ.
β. Η Μεραρχία και Ταξιαρχία, κατόπιν τούτου διέταξαν την λήψιν διαφόρων μέτρων τόσον προς παρεμπόδισιν της εκδηλώσεως μιας τοιαύτης ενεργείας των συμμοριτών, όσον και, κατά το δυνατόν, διά την συντριβήν τούτων εν περιπτώσει εκδηλώσεως.
Συγκεκριμένως δε διά την ασφάλειαν της κωμοπόλεως ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ ελήφθησαν τα κάτωθι μέτρα:
ι. Διετέθη είς Λόχος Πεζικού του 552 Τ.Π.
ιι. Δύο ΚΑΡΙΕΡΣ και έν στοιχείον τεθωρακισμένων (Έν ΜΑΡΜΟΥΘ και έν ΧΑΜΠΕΡ).
Τα ανωτέρω μέσα ετέθησαν υπό την Διοίκησιν του Αντ/ρχου ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗ Ευστρ. Δ/του του 552 Τ. Πεζ.
ιιι. Εις την Δυτικήν παρυφήν της πόλεως ΔΡΑΜΑΣ ετάχθησαν εν επιφυλακή δύο ΄Αρματα ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ μετά Τμήματος Πεζικού διά την κίνησίν των όπου παρίστατο ανάγκη.
ιυ. Ο Δ/τής της 25 Ταξιαρχίας, Ταξίαρχος ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ Κωνστ. το απόγευμα της 27/8 μετέβη συμφώνως και προς οδηγίας του Διοικητού της VΙΙ Μεραρχίας εις ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ, έδωσε προφορικάς επί τόπου οδηγίας εις τον αναλαβόντα την Διοίκησιν των ανωτέρω δυνάμεων Αντ/ρχην ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΝ ΕΥΣΤΡ. συνισταμένας εις την διάρθρωσιν των δυνάμεών του κατά τρόπον ώστε και την ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ να εξασφαλίση και την δυνατότητα ενεργείας διά την συντριβήν των συμμοριτών να έχη.
Τα ανωτέρω Τμήματα εγκατεστάθησαν εις τας αναγνωρισθείσας θέσεις των την 2000 ώραν της 27-8-48 ως κάτωθι: (όρα Σχεδιαγράμμα)
Ι Διμοιρία εις την Νοτίαν είσοδον διαβάσεως ΓΡΑΝΙΤΗ.
Ι Διμοιρία Πεζικού μετά των ΚΑΡΙΕΡΣ και τεθωρακισμένων παρά την Βορείαν παρυφήν ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ.
Ετέρα Διμοιρία υπό της Ταξιαρχίας διετέθη εις ΠΕΤΡΟΥΣΑΝ.
2. Γ Ε Γ Ο Ν Ο Τ Α
α) Η ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗ πράγματι προεβλήθη περί την 22-2215 ώραν της 27-8-48 ουχί υπό των συμμοριτών της περιοχής ΒΩΛΑΞ – ΠΥΡΓΟΙ – ΚΑΛΥΒΙΑ ΜΠΟΥΤΟΥ, αλλά υπό του συγκροτήματος ΚΟΣΜΙΔΗ της περιοχής ΑΛΗ ΜΠΟΥΤΟΥΣ, συνολικής δυνάμεως 450 ανδρών περίπου.
Η συμμορία αύτη, αφιχθείσα από ΑΛΗ ΜΠΟΥΤΟΥΣ εις περιοχήν ΚΑΛΗ ΒΡΥΣΗ (Κ.730943) την 27-8-48, διημέρευσεν αποκεκρυμμένη εις την περιοχήν ταύτην.
Από της 2000 ώρας της 27-8-48 ήρξατο κινουμένη προς προσβολήν της ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ εκ τριών κατευθύνσεων, πλην της Βορ. τοιαύτης.
Από της 2215 ώρας ήρξατο η διείσδυσις των συμμοριτών εις ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ φερόντων κατά το πλείστον θερινάς στρατιωτικάς στολάς, πράγμα το οποίον εν αρχή εξηπάτησεν τους ελαχίστους ΜΑΥ οι οποίοι ευρίσκοντο εις τινα φυλάκια της πόλεως. Οι υπόλοιποι ΜΑΥ, περί τους 30, είχον εξέλθει της πόλεως και συνηνώθησαν μετά των διμοιριών, του Λόχου 552 Τάγματος, αυτοβούλως κατά τον Διοικητήν του Τάγματος Αντ/ρχην ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΝ, ενώ κατά το Διοικητήν των ΜΑΥ τούτο εγένετο κατόπιν διαταγής του Αντ/ρχου ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗ.
Ούτω τα εξωτερικά φυλάκια της πόλεως έμειναν κατά το πλείστον αφρούρητα.
Το ζήτημα τούτο θα διευκρινισθή υπό του ενεργούντος την ένορκον προανάκρισιν.
β) Οι συμμορίται ούτω άνευ σχεδόν ουδεμιάς αντιστάσεως εισήλθον εντός της κωμοπόλεως και ήρξαντο ανενοχλήτως του καταστροφικού των έργου.
γ) Ο Αντ/ρχης ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΣ ΕΥΣΤΡ., αν και αντελήφθη εκ των πυροβολισμών και των πυρκαϊών ότι η ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗ είχε προσβληθή, δεν επέδειξε την επιβαλλομένην δραστηριότητα, αρκεσθείς μόνον να διατάξη την εκτέλεσιν βολής διά των ΄Ολμων εναλλάξ εις την Δυτικήν και Ανατολικήν παρυφήν της κωμοπόλεως. Επί πλέον δε μετά παρέλευσιν 40 λεπτών από της προσβολής διέταξε την κίνησιν του ενός ΜΑΡΜΟΥΘ μετά των δύο ΚΑΡΙΕΡΣ προς την κωμόπολιν μετά συνοδείας μιας ομάδος μάχης, τα οποία όμως ελλείψει επαρκούς προστασίας, ηναγκάσθησαν μόλις έφθασαν εις την πλατείαν της κωμοπόλεως βαλλόμενα να επιστρέψουν εις την βάσιν των. Μετά των τεθωρακισμένων λέγει ότι εκινήθη και ο ίδιος προσωπικώς.
δ) Ο Αντ/ρχης ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΣ ΕΥΣΤΡ. ουδεμίαν πληροφορίαν μετέδωσε εις την 25 Ταξιαρχίαν διά τα γεγονότα, ισχυριζόμενος ότι ο ασύρματός του δεν ήτο συντονισμένος με το δίκτυον της Ταξιαρχίας.
Ο Διοικητής της 25 Ταξιαρχίας επληροφορήθη την έναρξιν της προσβολής της ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ περί τη 2210 ώραν τηλεφωνικώς από την Υποδιοίκησιν Χωροφυλακής ταύτης και ανέμενε την εκδήλωσιν της αμέσου ενεργείας του Διοικητού των εκεί δυνάμεων Αντ/ρχου ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗ ΕΥΣΤΡ. προς τον οποίον από του απογεύματος είχε δώσει λεπτομερείς οδηγίας.
Αναμένων όμως μέχρι της 2230 ώρας και μη λαμβάνων ουδεμίαν αναφοράν του Αντ/ρχου ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗ, πληροφορηθείς δε και πάλιν από την Χωροφυλακήν ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ ότι οι συμμορίται έφθασαν εις την πλατείαν της κωμοπόλεως, διέταξε αμέσως τα εν επιφυλακή εις την Δυτ. Παρυφήν της πόλεως ΔΡΑΜΑΣ ευρισκόμενα δύο ΄Αρματα ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ να κινηθώσιν αμέσως προς ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ συνοδεία διμοιρίας Πεζικού.
Συγχρόνως δε και την διμοιρίαν ΠΕΤΡΟΥΣΗΣ να κινηθή αμέσως επ’ αυτοκινήτων και αχθή νοτίως ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ.
Τα ΄Αρματα μετά της διμοιρίας Πεζικού έφθασαν εις την ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ την 2330 ώραν εκτελέσαντα αμέσως βολήν εναντίον των συμμοριτών από της Νοτίας παρυφής της κωμοπόλεως.
Το γεγονός τούτο και μόνον ηνάγκασε τους συμμορίτας να διακόψουν το καταστροφικόν των έργον και να τραπούν εις φυγήν κατευθυνθέντες προς ΜΕΝΟΙΚΙΟΝ όρος, ματαιωθέντων ούτω των σχεδίων των συμμοριτών άτινα κατά πληροφορίας μετέπειτα παραδοθέντων, ήσαν η ευρυτάτη στρατολογία, λεηλασίαι και εμπρησμοί.
ε) Ο Αντ/ρχης ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΣ ΕΥΣΤΡ. αν και αντελήφθη την είσοδον των αρμάτων εις ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ δεν έσπευσε να κινηθή μεθ’ όλων των δυνάμεών του ίνα συμβάλλη εις την ενέργειαν εναντίον των συμμοριτών, αλλά παρέμεινεν εν αδρανεία εις τας ας κατείχε θέσεις.
Βραδύτερον διέταξε να κινηθή δύναμις ενισχυμένης διμοιρίας προς καταδίωξιν του εχθρού.
Αύτη έφθασε την πρωίαν εις 6 χιλ. περίπου Ανατ. ΜΙΚΡΟΠΟΛΕΩΣ οπόθεν επέστρεψε μη λαβούσα επαφήν μετά του εχθρού.
3. Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α Τ Α
α) Καίτοι προκαταρκτικώς είχον ληφθή όλα τα αναγκαία μέτρα διά την προστασίαν της ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ, βάσει των διαταγών της Μεραρχίας και της Ταξιαρχίας και θα ήτο δυνατόν ο Διοικητής των δυνάμεων Αντ/ρχης ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΣ διά μιας επιδεξίας, τολμηράς και εγκαίρου ενεργείας να επιτύχη μίαν συντριβήν των συμμοριτών, εν τούτοις λόγω της επιδειχθείσης ακατανοήτου αδρανείας του, αφήκε τους συμμορίτας να εισέλθουν εις την κωμόπολιν και να προβούν εις τας εις ας προέβησαν καταστροφάς.
β) Ουδεμία προσπάθεια κατέβαλε να αντιμετωπίση αυτόν τούτον τον εχθρόν, εισερχόμενος οπωσδήποτε εντός της κωμοπόλεως διά την προσβολήν των συμμοριτών, ενεργών παραλλήλως εκ των πλευρών και των νώτων διά μέρους των εις την διάθεσίν του μέσων και των μετέπειτα αφιχθέντων αρμάτων προς πλήρη συντριβήν και αποκοπήν της υποχωρήσεώς των.
γ) Ο Αντ/ρχης ΚΟΥΝΤΟΥΡΕΛΗΣ ΕΥΣΤΡ. δεν είχεν επίγνωσιν της σοβαρότητας της αποστολής του, αλλ’ ούτε και μετά την είσοδον των αρμάτων εις την ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΝ και την εσπευσμένην υποχώρησιν των συμμοριτών επέδειξε δραστηριότητα διά να ανεύρη και τηρήση οπωσδήποτε την επαφήν με τους φεύγοντας συμμορίτας, ίνα εν συνεχεία καταδιωχθώσιν ούτοι άνευ διακοπής.
Είναι φανερόν ότι υπό τας συνθήκας αυτάς δεν εμπνέει εμπιστοσύνην διά την Διοίκησιν του Τάγματος δι’ ό και αντεκατεστάθη από ταύτην.
δ) Αι ενέργειαι της Μεραρχίας και Ταξιαρχίας υπήρξαν από πάσης απόψεως λίαν καλαί.
Εγκαίρως και ορθώτατα εξετίμησαν την κατάστασιν και τα ληφθέντα παρ’ αυτών μέτρα ήσαν τοιαύτα ώστε εάν ο Διοικητής του 552 Τάγματος δεν παρουσίαζε την ανωτέρω εκτεθείσαν αδράνειαν, η ενέργεια των συμμοριτών κατά ΠΡΩΤΟΤΣΑΝΗΣ θα εστοίχιζε εις τούτως σοβαροτάτας απωλείας χωρίς ουδέν να επιτύχωσι.
Η επέμβασις της Ταξιαρχίας, μετά την εκδήλωσιν της εν λόγω κατά ΠΡΟΣΩΤΣΑΝΗΣ ενεργείας, υπήρξε ταχυτάτη και εν γένει πολύ καλή.

  1. Σ Υ Ν Ε Π Ε Ι Α Ι
    α) Εμπρησμός 4 Δημοσίων Καταστημάτων
    β) Εμπρησμός 11 Ιδιωτικών οικιών
    γ) Εμπρησμός 16 Καταστημάτων
    δ) Εμπρησμός 1 Εργοστασίου Κοινής ωφελείας
    (Ηλεκτροφωτισμού)
    ε) Λεηλασία 15 Οικιών
    Λεηλασία 16 ανωτέρω εμπρησθέντων καταστημάτων
    στ) Στρατολογία 41 ατόμων (εξ ων 24 άνδρες και 17 γυναίκες)

Θ. ΓΡΗΓΟΡΟΠΟΥΛΟΣ
ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ – ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ
Τ.Υ.

Advertisements