Εκθεση εγκλημάτων Τουρκαλβανών μουσουλμάνων εναντίον Χριστιανών στην Ηπειρο, ΕΒΧ/5 Οκτ 1945


Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή
Έν Μαργαριτίω τή 5 Οκτωβρίου 1945
Υποδιοίκησις Χωροφυλακής Μαργαριτίου
Άριθ. Πρωτ. 30/1/3
Πρός
Την Γενικήν Διοίκησιν Ηπείρου
Δ/νσιν Εσωτερικών
Τμήμα Α
Ιωάννινα
Λαμβάνω την τιμήν, εις έκτέλεσιν της ύπ άριθ. 10355 έ.έτ. Υμετέρας διαταγής, να υποβάλω προσηρτημένως.
1. Ονομαστικήν κατάστασιν των έκτελεσθέντων Χριστιανών υπό Μουσουλμάνων κατά το διάστημα της εχθρικής κατοχής.
2. Ονομαστικήν κατάστασιν άρπαγέντων ύπό των Μουσουλμάνων κατά το αυτό διάστημα.
3. Ονομαστικήν κατάστασιν έγκλημάτων τιμής, πράξεων λαβουσών χώραν ύπό των Μου­σουλμάνων κατά Έλληνίδων κατά το αυτό ώς άνω διάστημα.
4. Ονομαστικήν κατάστασιν των συλληφθέντων Χριστιανών ύπό των Μουσουλμάνων και παραδοθέντων ύπ αυτών εις τους Ιταλούς και Γερμανούς, παρ ώ έξετελέσθησαν.
5. Ονομαστικήν κατάστασιν Χριστιανών συλληφθέντων ύπό των Μουσουλμάνων και πα­ραδοθέντων ύπ αυτών εις τους Ιταλούς και Γερμανούς παρ ών έφυλακίσθησαν ή έκ.ρατήθησαν ώς όμηροι.
6. Περιληπτικήν κατάστασιν προξενηθεισών ζημιών εις βάρος των Χριστιανών ύπό των Μουσουλμάνων.
7. Ονομαστικήν κατάστασιν φονευθέντων Μουσουλμάνων ύπό Χριστιανών κατά το διάστημα της κατοχής και ληφθείσας μαρτυρικάς καταθέσεις κατοίκων της περιφέρειας και να ανα­φέρω τά έξης.
Από 150 ετών και μέχρι της κηρύξεως του Έλληνοϊταλικου πολέμου ή κατάστασις άπό άπόψεως αναλογικής συνθέσεως του πληθυσμού των Χωρίων των ύπαγομένων εις την περιφέ­ρειαν της Ύπ/σεως Χωρ/κής Μαργαριτίου είχεν περίπου ώς εξής: 1) Κοινότης Μαζαρακιάς μετά των συνοικισμών Κόναρα και Πανινα, 2) Κουρτεσίου μετά του συνοικισμού Βερβίτσα, 3) Καταβόθρα μετά των συνοικισμών Γούρι και Μελικοκιας, πληθυσμός αμιγής Μουσουλμανικός, 4) Καρ­τεριού μετά του συνοικισμού Συκοχωρίου πληθυσμός του μέν Καρτεριού Χριστιανικός, του δέ Συκοχωρίου Μουσουλμανικός, 5) Μαργαριτίου κατά τά 9 /10 Μουσουλμάνοι και κατά 1/10 Χρι­στιανοί, 6) Ελευθερίου, Λειβαδαρίου, Σπθαραίων μετά του συνοικισμού Μορφάτι. Άνθούσης, Αγιας αμιγής Χριστιανικός πληθυσμός, 7) Πάργας μετά του συνοικισμού Αγίας Κυριακής κατά τά 6/7 Χριστιανοί και κατά το 1/7 Μουσουλμάνοι, ούχί Αλβανικής καταγωγής, κατοικουντες εν τή κωμοπόλει Πάργας, 8) Πέρδικας κατά τά 9/10 Μουσουλμάνοι και 1 /10 Χριστιανοί κυρίως από το έτος 1922 και εντεύθεν Πρόσφυγες έκ ΜικραςΑσίας και τινες οίκογένειαι έκ της Νήσου Ικαρίας έγκατασταθεϊσαί κυρίως χάριν γεωργικής έκμεταλλεύσεως.Τέλος 18 χωρία της περιοχής Φαναριού κατοικούμενα άποκλείστικώς παρά Χριστιανών, των υπολοίπων Χωρίων της αυτης περιοχής ύπαγομένων εις την περιφέρειαν Τ. X. Παραμυθίας.
Τά Χωρία της περιφερείας Φαναριού ώς και τά τοιαυτα Σπαθαράτι, Μορφάτι, Αγία Κυριακή, Πάργας και Πυργί (Συνοικισμός Κοιν. Ελευθερίου) από της έποχής του Άλή Πασα άπετέλουν τσιφλίκια άνήκοντα εις διαφόρους Μουσουλμάνους γεωκτήμονας οι εις αύτά δέ έγκατεστημένοι Χριστιανοί κολλήγοι, έκαλλιέργουν τους αγρούς καταβάλλοντες εις τους ίδιοκτήτας το 1 /3 της όλης παραγωγής.

Πάντως οι Χριστιανοί ούδεμίαν είχον πρωτοβουλίαν, τά πάντα δέ έξηρτώντο άπό την θέλησιν των γεωκτημόνων. Μετά την κατά τά έτη 1912-1913 άπελευθέρωσίν ναι μέν οι Χριστιανοί της περιφερείας απέκτησαν την Εθνικήν αυτών ανεξαρτησίαν και Ελευθερίαν ή κατάστασις όμως διά τους εγκατεστημένους εις τά αγροκτήματα των γεωκτημόνων Μουσουλμάνων κατ’ ούδέν μετεβλήθη, διότι έξηκολούθει ή ύφίσταμένη ή μεγαλοϊδιοκτησία μέχρι του 1922, οτε έλήφθη το μέτρον της αναγκαστικής άπαλλοτριώσεως των κτημάτων τούτων υπέρ των εις αύτά εγκατεστημένων καλλιεργητών Χριστιανών. Η υπό του Ελληνικού Στρατού άπελευθέρωσις και του τμήματος τούτου της Ηπείρου ,του μίκτου άπό άπόψεως συνθέσεως του πληθυσμου, κατ ούδέν απολύτως μετέβαλεν την κατάστασιν διά τους Μουσουλμάνους, οίτινες άποκτησαντες την Ελληνικήν ύπηκοότητα διά της άθρόας πολιτογραφήσεως, έξηκολούθησαν κατέχοντες τας περιουσίας των και άπολαμβάνοντες γενικώς των αυτών μέ τους Χριστιανούς δικαιω­μάτων, θεωρούμενοι και ούτοι αδιακρίτως Έλληνες πολίται. Προϊόντος του χρόνου έπεδίδοντο έπί πάσης φύσεως έπιχειρήσεις υπό την προστασίαν της προοδευτικής Ελληνικής νομοθεσίας δύναταί τις είπείν άδιστάκτως οτι έβελτίωσαν σημαντικώς την οικονομικήν των θέσιν, πλειστοι δέ έκ τούτων άσημοι και χειρόνακτες έπί τουρκοκρατίας, απέκτησαν περιουσίαν και άπετέλεσαν σημαίνοντας οικονομικούς παράγοντας.

Από άπόψεως τέλος πολιτικών και Θρησκευτικών προνομίων ή στάσις της Ελληνικής Διοικήσεως ύπήρξεν, ώς είναι γνωστόν, άψογος. Η έπίτέλεσις των θρησκευτικών των καθηκόντων ήτο απολύτως έλευθέρα και άνευ ούδεμίας Κρατικής έπεμβάσεως. Οι Θρησκευτικοί αυτών λειτουργοί δίωρίζοντο απ εύθείας παρά του αρμοδίου Μου­φτή άνεξελέγκτως. Ή διαχείρισίς Βακουφικών κτημάτων άπετέλει άναφαίρετον και άνεξέλεκτον δικαίωμα των Θρησκευτικών αυτών Αρχών, καίτοι δέ ύφίσταντο νόμοι διέποντες την διοίκησιν και διαχείρησίν των βακουφίων ώς ό ΑΛΓΣ. τοιουτος, ούτινος ή ισχύς έπεξετάθη και εις την άπελευθερωθείσαν Ήπειρον, περιέχοντος δικαίωμα έποπτείας και έλέγχου των Ελληνικών Αρ­χών, έν τούτοις, διά λόγους σκοπιμότητος, ούδέποτε έφηρμόσθησαν οι νόμοι αυτοί. Ή αύτοδιοίκησίς ήσκείτο παρ’ αύτών των Μουσουλμάνων, τά όργανα δέ αυτης έξελέγοντο διά καθολικής ψηφοφορίας, έπόμενον δέ ήτο όπου έπλειοψήφει το Μουσουλμανικόν στοιχείον έξελέγοντο έξ ολοκλήρου Μουσουλμάνοι, διά να κατανοηθή δέ πλήρως το μέγεθος των πολιτικών αύτών έλευθεριών, άρκεί να λεχθή ότι και κατά την διάρκειαν ακόμη της Δικτατορίας 1936 -1940  γενομένης άνασυνθέσεως εις -Την τοπικήν αύτοδιοίκησίν και τότε ακόμη δίωρίσθησαν Μουσουλμάνοι, είς τας μίκτάς δέ κοινότητας και πάλιν την πλειοψηφίαν διέθετον αύτοί οι Μουσουλμάνοι εις τε την αύτοδιοίκησίν και λοιπούς οργανισμούς.
Ή έκπαίδευσις έτέλει βεβαίως ύπό την προστασίαν του Κράτους, ούχ ήτον διά τας Μουσουλμανικάς Κοινότητας, δίωρίσθησαυ μισθοδοτούμενοι ώς οαι οι λοιποί ύπάλληλοι, διδάσκαλοι της Μουσουλκμανικής Θρησκείας, οϊτινες κατ αυτήν ακόμη την περίοδον της κατοχής, οπού οι Μουσουλμάνοι ένέσπειρον τον όλεθρον και την καστροφήν εις τά Χριστιανικά Χωρία, οι διδάσκαλοι ούτοι έμισθοδοτούντο παρά του Δημοσίου Ταμείου. το άκρου άωτον της ανεκτικότητας του Κρά­τους και της άψογου πολιτικής αυτού, έναντι της μειονότητος ταύτης, άπετέλεσεν ό διορισμός διδασκάλων της Αλβανικής γλώσσης εις πολλά χωρία, καίτοι οι αρμόδιοι έξ αδιάσειστων στοι­χείων, έγνώριζον οτι ήσκείτο εις την περιφέρειαν Τσαμουργίας άντεθνικωτάτη προπαγάνδα εκ μέρους προυχόντων Μουσουλμάνων, έξυπηρετούντων τά Αλβανικά συμφέροντα εις βάρος της ακεραιότητας της Ελλάδος, ήτις μετά τόσης στοργής περιέβαλεν αυτούς. Ή Αγροτική ασφά­λεια είχεν άποκατασταθή πλήρως, τά κατώτερα δέ όργανα αυτης διά τας Μουσουλμανικάς Κοι­νότητας δίωρίζοντο έκ Μουσουλμάνων. Η δικαιοσύνη άπενέμετο έξ ίσου και άνευ ούδεμίας απο­λύτως διακρίσεως, είναι δε γεγονός αναμφισβήτητου οτι εις πολλάς περιπτώσεις ποινικώνύποθέσεων τά δικαστήρια έπεδείκνυον ύπέρμετρον επιείκειαν προκειμένου περί Μουσουλμανικνων, διά λόγους βεβαίως ύπερτέρας και αυτονοήτου σκοπιμότητας .Εις την άσκησιν των εκλογικών των δικαιωμάτων ήσαν απολύτως ελεύθεροι, αί Δημόσιαι ύπηρεσίαί ήσαν πάντοτε εις την διάθεσίν των, ασφαλώς δέ θα είχαν και ένεργοτέραν άνάμιξιν εις την Διοίκησιν, αφού έκέκτηντο Την Ελληνικήν υπηκοότητα, εάν δεν ήσαν κατά το σύνολον αγράμματοι. Διά να καταδειχθή το μέγεθος της πολιτικής αυτών ελευθερίας περιορίζομαι μόνον εις το να αναφέρω ότι ό άλλοτε πρόεδρος της Κοινότητας Μαργαριτίου Γιασίν Σαντίκ,όστις κατά την διάρκειαν της κατοχής άπέβη ό τρο­μερότερος δυνάστης των Χριστιανών, είχεν έξελιχθή εις σημαίνοντα πολιτικόν παράγοντα,ρυθμίζοντα και αυτήν ακόμη την θέσιν των Δημοσίων υπαλλήλων, οίτινες εις τούτον κατέφευγον οσάκις έπεθύμουν να επιτύχουν άδειαν, μετάθεσιν κλπ., είναι δε αξιοσημείωτου το γεγονός οτι κατά το έτος 1930 συνεταξίδευσεν από Πρεβέζης εις Ιωάννινα δι αυτοκινήτου μετά τού Γενικού Διοικητού Ηπείρου, ανώτερος δέ Κρατικός λειτουργός κατελθών εξ Ίωαννίνων εις Πρέβεζαν ϊνα ύποδεχθή και συνοδεύση τον άφιχθέντα Γενικόν Διοικητήν, δεν ήξιώθη της τιμής να λάβη θέσιν εντός τού αύτοκινήτου τοποθετηθείς πλησίον τού σωφέρ, διότι ή θέσεις αυτή, μοναδική άλ­λως τε, κατείχετο παρά τού Γιασίν Σαντίκ, καθημένου παραπλεύρους τού Γενικού Διοικητού. Η Αγροτική Τράπεζα έχορήγη δάνεια καλλιεργητικά μακροπρόθεσμα και θάμηνα, ού μόνον άνευ ούδεμίας διακρίσεως άλλα τουναντίον μεγαλύτερα ποσά εις τους Μουσουλμάνους πράγμα όπερ προεκάλεσεν την άγανάκτησιν και τά εύλογα παράπονα των Χριστιανών.
Αί φορολογικάι υπηρεσίαι έπεδείκνυον πνεύμα επιείκειας έναντι των Μουσουλμάνων προς ούς παρείχον πάναν δυνατήν φορολογικήν διευκόλυνσιν και κυρίως μετά την αναγκαστικήν άπαλλοτρίωσιν των τσιφλικιών, οι ίδιοκτήται των οποίων προέβαλον πάντοτε το ζήτημα τούτο ώς αίτιολογικόν αξιώσεων πάσης φύσεως.
Γενικώς ή στάσις των Αρχών και της Ελληνικής Διοικήσεως έναντι των Μουσουλμάνων ύπήρξεν τόσον Φιλελευθέοα και αξιοπρεπής ώστε να μή δύναται νά συγκριθή προς την θέσιν των μειονοτήτων άλλων Κρατών. Παρά πάντα όμως ταύτα οι Μουσουλμάνοι της Τσαμουργίας άπαντες Αλβανικής καταγωγής, πλήν των της Πάργας, καίτοι τοιούτων άπελάμβανον προνομίων έν τούτοις ουδέποτε ήθέλησαν να έκτιμήσωσι δεόντως την άψογον προς αύτούς στάσιν της Ελληνικής Διοικήσεως, είλικρινώς να άφομιωθώσι προς το Ελληνικόν στοιχείου, άποβάλλοντες ούτω από την ψυχήν το έμφολευον εις αύτούς φυλετικόν μίσος κατά των Χριστιανών. Εις ολόκληρον την πε­ριφέρειαν Τσαμουργίας παρετηρείτο ζωηρά προπαγανδιστική κίνησις εις βάρος των Ελληνικών συμφερόντων και της Ελληνικής άκεραιότητος, πάντοτε δέ το τμήμα τούτο το έθεώρουν ώς ανα­πόσπαστου μέρος της Αλβανικής Επικράτειας. Η αντεθνική αύτη κίνησις κατευθύνετο έκ τού έσωτερικού της Αλβανίας και ένισχύετο ύπό των Αλβανικών και Ιταλικών Προξενείων Ίωαννίνων και Κερκυρας. Ή διεύθυνσις των διπλωματικών τούτων Γραφείων ύπό το πρόσχημα της προστασίας των μειονοτήτων έτέλει έν διαρκεί έπικοινωνία μετά των προυχόντων τού τμήματος τούτου, οίτινες εκμεταλλευόμενοι την αμάθειαν των ομοθρήσκων των ύπέσχοντο εις αύτούς την δημιουργίαν μεγάλης Αλβανίας ήτις θα περιελάμβανε ολόκληρον την Ήπειρον μέχρι Κρυονερίου ή έστω μέχρι Πρεβέζης, οπότε ό Μουσουλμανικός πληθυσμός θα έγνώριζεν υπό την σκεπήν της Άλβανίας ημέρας έθνικου μεγαλείου και οκοιομικής εύμαρείας, αφού το πλείστον των Χριστια­νών θά έξηναγκάζετο εις εκπατρισμόν. Οι έν λόγω προύχοντες άνήκοντες κυρίως είς την τάξιν των γεωκτημόνων αμόρφωτοι και ούτοι δεν ήδύναντο να κατανοήσωσι ότι οίαδήποτε έξέλιξις της καταστάσεως δεν ήτο δυνατόν να άνακόψη το επικρατούν απανταχού ριζοσπαστικόν ρεύμα, αναγ­καία συνέπεια της έξελίξεως των λαών και οτι οίαδήποτε διοίκησις δεν ήτο δυνατόν να άνεχθή την υπαρξιν τσιφλικούχων και μεγαλοκτηματιών πολύ δέ περισσότερον το ότι ή άπαλλοτρίωσις των τσιφλικίων και ή άποκατάστασις των άκτημόνων άπετέλει μέτρον άναπότρεπτον κοινωνικής ανά­γκης. Άντιθέτως παραγνωρίζοντες τους φυσικούς τούτους νόμους της έξελίξεως ένόμιζον ότι θα ήτο δυνατή ή έκ νέου έπανάκτησις των ιδιοκτησιών των και ή διατήρησις τού συστήματος τού ραγιαδισμού έπιβάλλοντος αδιάκοπου έργασίαν των πολλών έπώφελεία οόρισμένων ατόμων διά να άπολαμβάνουν ταύτα όλων των αγαθών.
Ολην την νοσηράν ψυχοσύνθεσιν των Τσάμιδων και τους ένδομύχους αύτών πόθους, βλέπομεν έκδηλουμένους έν όλη αύτών τή έκτάσει τας πρώτας στιγμάς της κηρύξεως τού Έλληνοϊταλικού πολέμου καίτοι και πρότερον ακόμη και δή άφυτου το ραδιόφωνου των Τυράννων ήρξατο οσχολούμενον μέ γελοίους ισχυρισμούς περί δήθεν καταδυναστεύσεως των μειονοτήτων και περί διώξεων τού λήσταρχου Νταούτ Χότζα οντινα άπικάλουν εθνικόν ήρωα, ήτο ζωγραφισμένη είς τά πρόσωπα αύτών ή ίκανοποίησις διά την επικίνδυνον έξέλιξιν των σχέσεων μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας, την αναπόφευκτου ρήξιν την όποιαν και έγνώριζον οι ήγήτορές των και άπέβλεπον οι λοιποί, άνέμενον δέ την έμπρακτον έκδήλωσιν ταύτης ώς ήμέραν έθνικής των άπολυτρώσεως διότι έπίστευον απολύτως οτι ή διάλυσις της Ελλάδος. Θά ήτο ζήτημα ήμερών μόνον.
Ουτω τας άπογευματινάς ώρας της 28ης Οκτωβρίου 1940 όμου μετά των Ιταλικών στρα­τευμάτων είσέβαλον είς Φιλιάταις δύο σώματα άτακτων ένόπλων καταγόμενων κατά το πλείστον έκ Τσαμουργιάς έπί κεφαλής αύτών ήσαν οι α) Άζίζ Τσάμης έκ Γιάννιαρης Κονισπόλεως και β) Σκεντέρ Τσάμης τέως Γεώργιος Καμμένος έκ Μαλουνίου Φιλιατών Χριστιανός έξισλαμισθείς ύπό τού έκ Καλπακίου Φιλιατών Χασάν Πιλάφι, έξυπηρετουντος την Αλβανικήν προπαγάνδαν. Ούτος είχεν έγκαταλείψει το Ελληνικόν έδαφος άπό τού έτους 1917 άκολουθήσας τους Ιταλούς ευρισκόμενος δέ είς Κονίσπολιν έπέτυχεν την κατάταξιν είς την Αλβανικήν Χωρ /κήν τού ανω­τέρω Γεωργίου Καμμένου όντινα μετενώμασεν είς Σκεντέρ Τσάμην. Είναι άληθές οτι ή νέα αύτου πατρίς ή Αλβανία έξετίμησε τον νεοφώτιστου τούτον άλβανόν φθάσαντα μέχρι τού βαθμού τού Μοιράρχου, άπό τας άπογευματινάς δέ ώρας της 28ης 10-1940 έπί κεφαλής άτακτων είσέβαλεν είς το Ελληνικόν έδαφος άγωνιζόμενος ό άθλιος κατά της έλευθερίας της γενετείρας του Ελλάδος και την απαλλαγήν της άπό της Ελληνικής δουλείας. Μετά των άτακτων τούτων είσήλθεν την αύτήν ήμέραν είς Φιλιάταις και ό διοργανωτης των άτακτων τούτων μεγαλοκτηματίας και γνω­στός διά την μετέπειτα δράσιν του Ρετζέπ Πλιάκος έκ Κονισπόλεως. Τά ώς είρηται σώματα των άτακτων ήσαν δημιουργήματα της στιγμής δι* έθελουσίας έπιστρατεύσεως πράγμα όπερ κατα­δεικνύει τας προθέσεις αύτών και τας έναντι της Ελλάδος διαθέσεις των. Εύθύς άμα τή εισβολή των είς το Ελληνικόν έδαφος έπελήφθησαν τού προσφιλούς είς αύτούς έργου της διαρπαγής και λεηλασίας των Χριστιανικών καταστημάτων και οικιών μέχρι και τού πλέον εύτελους άντικειμένου. Ας είδομεν όμως ποια ή στάσις των έντοπίων Μουσουλμάνων. Ούτοι πανηγυρίζοντες την άπελευθέρωσίν των άπό την Ελληνικήν τυραννίαν( !) άπέβησαν οι ρυθμισταί της καταστάσεως ήτις περιήλθεν έξ ολοκλήρου είς τας χείρας των. Πρώτη αύτών πράξιςίνα έξαληφθή παν ίχνος Ελληνισμού ύπήρξεν ή ύποχρέωσις των Χριστιανών να αντικαταστηςουν τά καπέλλα των διά σκούφων αλβανικών λευκών (κιουλάφια) έπηκολούθησεν ή σύλληψις πλειάδος Χριστιανών και ή φυλάκισις αύτών και ό βασανισμός των κατά τον πλέον απάνθρωπου τρόπον μεταξύ δεν αύτών και ό είς Φιλιάταις έγκατεστημένος έμπορος Στέφ. Γραμματικός.Την αύτήν ήμέραν είσέβαλον οι Ιταλοί συνοδευόμενοι ύπό άτακτων ένοπλων τουρκαλβανών είς το χωρίου Πόβλα Φιλιατών μέχρι δέ της έπομένης είχε συντελεσθή πλήρως ή διαρπχγή και λεηλασία άπάσης της περιουσίας των Χριστιανών. Ο πε­ρίφημος Νουρή Μπέη Ντίνος είσήλθεν και αύτός την αύτήν ήμέραν είς το Ελληνικόν έδαφος και έγκατεστάθη είς το έν Λιόπεσι Φιλιατών Σαράγι τού Μπέη. Εκεί ήρξαντο προσερχόμενοι οι Τουρκαλβανοί τσάμηδες και έδήλουν έθελουσίαν κατάταξιν, όπλιζόμενοι δέ ήκολούθουν τον Ιτα­λικόν στρατόν παρά το πλευρόν τού οποίου έπολέμησαν κατά των Ελλήνων μετά φανατισμού πρω­τοφανούς άγριόν η τος μείζονος και αύτης των Ιταλών, ώς ολίγον κατωτέρω θέλω αναφέρει. Οι αυτοί εντόπιοι Μουσουλμάνοι έκαστος εις το Χωρίον του από κοινού μετά των άτακτων έλεηλάτησχν τας οικίας και καταστήματα των Χριστιανών έν Ηγουμενίτσα ήν και πυρπόλησαν, έκεϊ δε συνέλαβον και παρέδωσαν εις τους Ιταλούς τον έξ Ηγουμενίτσης Χρηστόν Πιτούλην, έκτελεσθέντα παρ αυτών τας άρχάς Νοεμβρίου 1940. Επίσης συνέλαβον τον Νικόλαον Δαφνιάν έμπο­ρον κάτοικον Ηγουμενίτσης τον όποιον άπέστειλαν οι Ιταλοί ώς όμηρον εις την Ρώμην όπου και άπεβίωσεν. Ολαι αί συλλήψεις, έκτελέσεις, λεηλασίαι και άρπαγαί ήσαν αποκλειστικόν έργον των Τουρκαλβανών τσάμηδων και των έξ Αλβανίας άτάκτων οίτινες έφθασαν μέχρι Πέρδικας και Μαργαριτίου, όπου επί κεφαλής αύτών ήτο ό Γιασίν Σαντίκ, ό διαβιοσας ημέρας δόξης υπό την σκέπην της Ελληνικής Δ/σεως, περί οδ έλέχθη ανωτέρω και είς έκδήλωσιν ευγνωμοσύνης κχταστάς βραδύτερου ό τρομοκράτης και δεινάστης των Χριστιανών, έπυρπόλησεν την ιδίαν αύτου οικίαν την οποίαν είχεν πουλήσει διά συμβολαίου όλως άβιάστως προ τού πολέμου είς τον κτηνοτρόφον Νικόλαον Μάμον, όταν άντελήφθη την άνασυνταξιν και προέλασιν τουΈλληνικού στρα­τού.
Κατά την προέλασιν αύτήν έξεδηλώθη όλον το πολεμικόν μένος των Μουσουλμάνων τσά­μηδων, οίτί-ες έπυροβόλουν εκ των οικιών εις Μαζαρακιάν και αλλαχού τους Ελληνας στρατιώτας. Οι περισσότεροι τραυματία, οι διακομισθέντες είς Πάργαν έκ Μαζαρακιας, Αγίας Μαρίνης κλπ., έτραυματίσθησαν υπό των Μουσουλμάνων. Είς την μάχην της Φοισκομηλιας ήν εδωκαν οι Ιταλοί ύποχωρουντες, έλαβον μέρος ού μόνον άτακτα οτίφη τουρκαλβανών, αλλά και αυτοί οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι τού Χωρίου τούτου. Επίσης είς την μάχην Μάλλι Μπάρδε (Αγίας Μαρί­νης Ηγουμενίτσης) έλαβον μέρος περί τους 1.500 Μουσουλμάνοι.Τό κορύφωμα της εγκληματικής αυτών συνεργασίας μετά των Ιταλών και της δράσεώς των κατά της Ελλάδος ύπήρξεν ή εξής σατανική έπινόησις. Οταν έφθασαν είς Μαζαρακιάν σημαντική δύναμις έξ Ελλήνων στρατιωτών προελαύνουσα πρός Ηγουμενίτσαν, καί καταδιώκουσα τους ύποχωρούντας Ιταλούς, κάτοικοι Μαζαρακιας Μουσουλμάνοι έκτελούντες προφανώς διαταγάς και οδηγίας των Ιταλών γέμισαν οικιακόν τινά κλίβανον δι* άχύρων περιβρέκτων δι υδατος μεθ ο έθεσαν πύρ. Λόγω όμως τού υγρού των άχύρων ον μετεδίδετο το πύρ, άλλ άνεδίδοντο έκ τού κλιβάνου πυκνά νέφη καπνού. Τούτο έχρησίμευσεν ώς στόχος διά τά περιπολούντα Ιταλικά αεροπλάνα, άτινα μετ ολίγον βομβάρδισαν την θέσιν εκείνην και έφονεύθησαν επτά (7) Έλληνες στρατιώτες και δώδεκα ήμίονοι τού στρατού.
Τούς ύποχωρούντας Ιταλούς, οίτινες διά την διάσπασιν της αμυντικής γραμμής Καλαμά έφθασαν μέχρι Μαργαριτίου, μετά την άνασυγκρότησιν τού στρατού μας και την άνάληψιν ύπ αύτού πρωτοβουλίας έπιθέσεως, ήκολούθησαν πλείστοι όσοι Τουρκαλβανοί, όσοι δέ παρέμειναν, δεν έπραξαν τούτο διότι δεν έπεκρότουν την έγκληματικήν δρασιν των ομοθρήσκων των ή διότι ο έν έπεθύμουν την συνεργασίαν των μετά των Ιταλών, άλλα διότι δεν ήδύναντο είς τόσον βραχύ χρονικόν διάστημα να μετακινήσωσι τας οικογένειας των και να συναποκομίσωσι και την κινητήν αύτών περιουσίαν.
Μετά την έκ νέου έπάνοδον των Αρχών είς τας θέσεις των έν Μαργαριτίω, Ηγουμενίτση Παραμυθία, Φιλιάταις κλπ. επόμενον ήτο να ληφθώσιν στοιχειώδη μέτρα άποσκοπουντα ούχί είς την έξόντωσιν τού Μουσουλμανικού στοιχείου αλλά άποκλειστικώς οίς την διασφάλισιν άπροσκόπτου κινήσεωε τού στρατού μας δεδομένου ότι ή προαναφερθείσα τακτική των Τουρκαλβανών ούδεμίαν προφανώς παρείχεν έγγύησιν ομαλής κινήσεως τού στρατού. Ως τοιουτον λοιπόν μέτρον στοιχειώδους έπαναλαμβάνομεν άμύνης, ήτο ή συγκέντρωσες των προυχόντων και των πλέον ζωη­ρών τουρκαλβανών και ό περιορισμός αυτών είς στρατόπεδον συγκεντρώσεως είς το έσωτερικόν τή Χώρας.

Διά να καταληφθή πλήρως ή υπέροχος και ευγενική συμπεριφορά των Ελληνικών, Αρχών πρός τους τουρκαλβανούς τούτους, άς ληφθή ύπ οψει το γεγονός ότι την ημέραν των Χριστουγένων 1940 ό Μητροπολίτης Κορίνθου, οπού κρατούντο οι τουρκαλβανοί, έπεσκέφθη αύτούς και διένειμεν ένδύματα, τροφάς και άλλα είδη βίωτικής ανάγκης. Έκ παραλλήλου αί οίκογένειαι αύτών άπελάμβανον πάσης προστασίας, ένισχύσεως διά συσσιτίων και άλλων παροχών,πάντα δί ταύτα άπεδείκυον τας προθέσεις της Ελληνικής Διοικήσεως, προθέσεις αίτινες πόρω άπείχον άπό τού να αποβλέπουν είς την έξόντωσιν τού Μουσουλμανικού στοιχείου, άν και οίαδήποτε κατ αύτών ένέργεια θά ήτο ο δικαιολογημένη κατόπιν της αχαρακτήριστου και έγκληματικής αύτών διαγωγής έναντι τού Χριστιανικού στοιχείου και των Ελλήνων στρατιωτών.
Τοιαύτη ή το έν γενικά ίς γραμμαίς ή κατάστασις μέχρι της 20ης Απριλίου 1941 οτε έπήλθεν ή κατάρρευσις του Έλληνοϊταλικου μετώπου και ή συνθηκολόγησις του στρατού της Ηπείρου.
Πρώτη των Ιταλών πραξις ήτο ή άπελευθέροσις των είς στρατόπεδα συγκεντρώσεως κρατουμένων Τουρκαλβανών, οίτινες έπανήλθον άπαντες σώοι και αβλαβείς είς τας έστίαςτων έξαίρετον και τούτο δείγμα της άνωτερότητος της Ελληνικής φυλής έν άντιθέσει προς τους βαρ­βάρους συμμάχους των τουρκαλβανών Ιταλούς και Γερμανούς των οποίων την συμπεριφοράν έναντι των κρατουμένων ύπ αύτών είς στρατόπεδα συγκεντρώσεως καταδικάζει σήμερον ολό­κληρος ή πεπολιτισμένη άνθρωπότης, ώς βάρβαρον και άπάνΟρωπον.
Ή Ιταλική κατοχή έπέτρεψε την έλευθέραν έπικοινωνίαν μετά της Αλβανίας, ταύτης δέ έν συνδυασμώ και προς τον άφοπ/ισμόν πάσης πρωτοβουλίας των τύποις μόνον διατηρηθεισών Ελληνικών Αρχών, έπέτρεψε την είσοδον είς το Ελληνικόν έδαφος και άποκλειστικώς είς το τμήμα τούτο του Νομού Θεσπρωτίας όλων των φυγοδίκων, φυγόποινων κλπ., έγκληματικών στοιχείων άτινα διωκόμενα παρά των Ελληνικών Αρχών διά ληστείας, φόνους, ώς και άλλα αδι­κήματα του κοινού Ποινικού Δικαίου είχον καταφύγει είς το Αλβανικόν έδαφος.
Μεταξύ τούτων συμπεριλμβάνεται και ό περίφημος Γιασίν Σαντίκέκ Μαργαριτίου περί ού ανωτέρω έγένετο λόγος. Ούτος διατελέσας Πρόεδρος Κοινότητος Μαργαριτίου διέπραξεν πλείστας όσας άπατας είς βάρος των ομοφύλου του και της κοινοτικής περιουσίας και πλαστογραφίας προς σφετερισμόν χρημάτων της Κοινότητας κατεδικάσθη έπανειλημμένως είς ειρκτήν και πρόσκεαιρα δεσμά ίνα δε άποφύγη την σύλληψιν κατέφυγεν είς Αλβανίαν, όπου βραδότερον μετέφερεν την οικογένειαν του, αφού διά πληρεξουσίου έπώλησεν ολόκληρον την περι­ουσίαν του προς αποφυγήν κατασχέσεώς της έκ μέρους των ύπ αύτού έξαπατηθεντων και της νέας Διοικήσεως της ύπ αύτού καταληστευθείσης Κοινότητας Μαργαριτίου.
Αύτός λοιπόν ό μικρός και άσημος ποιμήν μέχρι τού έτους 1920 ό τόσον έξυπηρετηθείς παρά της Ελληνικής Διοικήσεως και τόσον έκτιμηθείς παρά των Κρατικών Αρχών, χάρις δέ άποκλειστικώς είς την εύνοιαώρισμενων πολιτικών προσώπων άναδειχθείς είς σημαίνοντα πα­ράγοντα και ίθύνουσαν ο όναμνν είς την περιφέρειαν της Τσαμουργιάς, και όποκτηςας σημαντικήν κινητήν και ακίνητον περιουσίαν αύτός λοιπον λέγω ύπήρξεν ό θανάσιμος διώκτης τού Χριστια­νικού στοιχείου της περιφέρειας μας ένισχυόμενος ποικιλοτρόπως παρά των Ιταλών, οίτινες έγκατέλειψαν τους Ελληνικούς πληθυσμούς έρμχιον των άρπακτικών και έγκληματικών διαθέ­σεων των βαρβάρων τουρκαλβανών είς τας υποδείξεις και εισηγήσεις των οποίων εδιδον απόλυ­τον πίστιν και ώδήγουν άθώους Χριστιανούς προ τού έκτελεστικού αποσπάσματος άποκλειστικώς και μόνον ίνα ικανοποιήσουν τους πόθους των συνεργατών των Τουρκαλβανών, είς τας ψυχάς των οποίων πάντων ανεξαιρέτως αδιακρίτως φύλου καί ήλικίας ένεφόλευεν άσβεστον μίσος κατά των Χριστιανών των οποίων έπεθύμουν την ολοκληρωτικήν έξόντωσιν.
Αύτός έπαναλαμβάνω ό έπισκεπτόμενος έλευθέρως τα Γραφεία των Δημοσίων ύπηρεσιών μέχρι των Υπουργικών Γραφείων και έξυπηρετούμενος παρ αύτών, άπετέλεσεν μετά την κατοχήν -Την ίθύνουσαν δόναμιν της Ιταλικής στρατιωτικής Διοικήσεως καί έτέθη έπί κεφαλής πολυμελούς συμμορίας ένόπλων τουρκαλβανών ήτις περιείρχετο τά Χριστιανικά Χωρία της περιφερείας μας λεηλατούσα, ξυλοκοπούσα και έν μια λέξει διασκορπίζουσα τον όλεθρον, το πένθος, την κατα­στροφήν και την άτίμωσιν.
Αύτός τέλος ύπήρξεν ό διοργανωτης τού αιμοσταγούς έκτελεστικού αποσπάσματος άποτελεσθέντος άποκλειστικώς έξ έγκληματιών μή όροδούντων πρό ούδενός ώς ό Λιούτ Χάνε έκ Κουρτεσίου, δραπέτης των φυλακών, Τζεμαλής Μούρτος έκ Μαζαρακιας, δίς καταδικασθείς εις θάνατον και λοιπαί προσωπικότητες τού έγκληματικου πανθέου, έπί κεφαλής δέ τούτων έτοποθέτησεν τον Ντάλιάν Φερχάτ Μουρτζεζάν έκ Βραχωνα Ήγουμενίτσης, διάσημον λαθρέμπορον καταδικασθέντα έπανειλημμένως έπί λαθρεμπορία, παρανομώ όπλοφορία κλπ.
Ας μοί έπιτραπή πρωτίστως να ομολογήσω αδυναμίαν περιγραφής έν όλη αύτης τή έκτάσει της δράσεως τού τρομοκρατικού και έξοντωτικού τούτου αποσπάσματος ή πολιτεία τού οποίου ασφαλώς θα έφερεν είς δυσχερή θέσιν και τον πλέον δυνατόν συγγραφέα, προκειμένου να δό ση όλην την εικόνα των τρομκρατικώ/ πράξεων της έν λόγω συμμορίας.
Αλλά δεν ήτο μόνον το απόσπασμα τούτο οπερ είχεν άναλάβει το έξοντωτικόν έργον τών Χριστιανών. Άπαντες οι Τουρκαλβανοί κάτοικοι τού Τμήματος της Ηπειρωτικής γής άπό ήλικίας 12 μέχρι 70 έτών ήσαν οπλισμένοι πολλοί δέ τούτων έφερον στρατίωτικάς στολάς ίνα έξαπατώσι τους Χριστιανούς και μη έγκαταλείπωσι τά χωρία των όταν διέκρινον αύτούς μακρόθεν ερχομένους και ούτω έκτελώσι καλλίτερον το καταστρεπτικήν αυτών έργον, δεδομένου ότι αί Ίταλικαί Άρχαί συνίστων πάντοτε είς τους Χριστιανούς να μή φοβούνται τους Ιταλούς στρατιώτας και να μη έγκαταλείπωσι τας εστίας των. Πολλάκις επίσης έδημιουργουντο μικτά αποσπάσματα έξ Ιταλών καί Τουρκαλβανών περιερχόμενα τά Χριστιανικά Χωρία συλλαμβάνοντα τους Χριστιανούς, ούς ύπέβαλον εις μύρια οσα βασανιστήρια, πολλούς τούτων συνελάμβανον και μέ φανταστικάς κατηγορίας περί δήθεν κατοχής οπλών, συνομωσίας κατά του στρατού κατοχής κλπ. τους παρέδιδον είς την Ιταλικήν Διοίκησιν και άλλους μέν έφυλάκιζον και έξυλοκίπουν μέχρις αίματος, άλλους παρέπεμπον είς στρατοδικεία παρ ών κατεδικάζοντο είς βαρυτάτας παινάς, άλλους άπέστελον είς το Εσωτερικόν της Ιταλίας, ώς ομήρους, άλλαι δε ένοπλοι ομάδες Μου­σουλμάνων έλεηλάτουν τας οικίας των.

Είναι αληθές ότι ή έξώφθαλμος αύτη συνεργασία μεταξύ Ιταλών και Τουρκαλβανών και ή φανερά πλέον συναδέλφωσις αυτών άπεθράσυνεν ες σημειον αφάνταστου τους τελευταίους τούτους οϊτινες ύπό την προστασίαν της Ιταλικής Διοικήσεως διέπρχττον παντός είδους και μορφής εγκλήματα ούχ ήτον όμως είναι έξ ίσου αληθές ότι ή στάσις των Τουρκαλβανών άπετέλει καθαράν και έμπρακτον έκδήλωσιν της ενδιαθέτου αυτών εγκληματικής βουλήσεως και τού μίσους των κατά των Χριστιανών διότι έν έναντία περιπτώσει θα ήδένατο κάλλιστα να συνταυτίσωσι την τύχην των μετά των Χριστιανών καί να έπιδίδωνται είς τας είρηνικάς αυτών έργασίας έφόσον ήσαν καί αυτοί Έλληνες πολίται γεννηθέντες και ανατραφέντες έν Έλλάδι άναμνιμνησκόμενοι όπως θα έπρεπε μετ ευγνωμοσύνης της έναντι αυτών συμπεριφοράς της Ελληνικής Διοικήσεως και διότι εάν δεν συνεσκότιζεν την διάνοιαν αυτών το πάθος καί το μίσος θα έσκέπτοντο όριμώτερον και θα διέβλεπον ότι οίαδήποτε και αν ήτο ή εκβασις τού πολέμου δεν ήτο δυνατόν να έκπληρωθώσιν οι σκοποί των καί να ίκανοποιηθώσιν οι πόθοι των έφ όσον έστερούντο ήθικού έρείσματος, άλλ έστηρίζοντο είς -Την έπιβίωσιν μιας μειονότητος εκ 18.000 είς βάρος τριπλασίων και περισ­σοτέρων Χριστιανών τού τμήματος τούτου της Ηπείρου.
Είδικώς διά την περιφέρειαν της Τ.Χ. Μαργαριτίου πρώτη έκδίλωσις της υίοθετηςεωσ υπό των Ιταλών των κακοβούλων εισηγήσεων και υποδείξεων των Τουρκαλβανών, ύπήρξεν ή κατά την 13ην Ιουνίου 1941 συλληψις τού Ιερέως Καρτεριού Άνδρέου Βασιλείου, γνωστού διά την έθνικήν αυτού δράσιν και πέραν ακόμη των ορίων της περιφερείας μας μετά των τριών υιών του Βασιλείου, Θωμά, και Φιλίππου είς βάρος των οποίων έσχηματίσθη δικογραφία έπί έσχατη προδοσία πλουτισθείσα μέ στοιχεία προερχόμενα άποκλειστικώς έκ Τουρκαλβανών και παρεπέμφθησαν είς το Ιταλικόν στρατοδικείο Ναύπακτού, παρού κατεδικάσθησαν είς ποινήν πρόσ­καιρων δεσμών, πλήν τού Ιερέως Άνδρέου Βασιλείου, άφεθέντος έλευθέρου ίνα δολοφονηθή βραδέτερον όλίγον εξωθι τού Χωρίου Μαζαρακιάς καί είς άπόστασιν εκατόν (100) μέτρων περίπου άπό τού Ιταλικού Σταθμού Μαζαρακιάς παρά Τουρκαλβανών, χωρίς ούδεμία να κχταβληθή προσπάθεια προς σύλληψιν των γνωστών δραστών της πράξεως ταύτης. Η περίπτωσις αυτή ένεθάρρυνε τους τουρκαλβανούς ,οίτινες έκ τού εμφανούς πλέον ήρξαντο τού έξοντωτικου αυτών κατά των Χριστιανών έργου.
Φυσική συνέπεια της δημιουργηθείσης και άπό ημέρας είς ημέραν έπιδεινουμένης καταστάσεως διά τους Χριστιανικούς πληθυσμούς, κατάστασις ή όποια ένέβαλεν είς κίνδυνον και αυτήν α­κόμη την ζωήν των και κυρίως τους οίκούντας είς Χωρία γειτνιάζοντα πρός Μουσουλμανικά τοιούτα, ύπήρξεν ή έγκατάλειψις των εστιών των μετά των έν αύτοίς υπαρχόντων και ή άναζήτησις καταφυγίου είς περιοχάς όπου ό έκ των Μουσουλμάνων κίνδυνος δεν ήτο έπί θύραις. Αρχήν της ομαδικής αύτης μετοικήσεως έποιήσαντο οι κάτοικοι τού Χωρίου Καρτεριού περιβαλλομένου πανταχόθεν ύπό Χωρίων αμιγούς τουρκαλβανικού πληθυσμού. Ώς έπόμενον κατά τού έρημωθέντος πλέον Χριστιανικού τούτου Χωρίου έπίδραμον οι Τουρκαλβανοί κάτοικοι των γειτονικών χωρίων Μαζαρακιάς, Συκοχωρίου και Κουρτεσίου και αφού διήρπασαν παν ό,τι άνεύρον είς κινητά, κατέ­στρεψαν άπάσας τας οικίας είσελθόντες δέ είς την εκκλησίαν τού χωρίου και αφού κατέστρεψαν πάντα τά ιερά σκεύη της Εκκλησίας παρεμόρφωσαν τας αγίας εικόνας διά παντός βεβήλου μέσου έκδηλώσαντες ούτω διά μίαν ακόμη φοράν όλα τά κακούργα αυτών ένστικτα έτι δέ και την ασέ­βειαν και πρός αυτά τά θεία, διά τά όποια πρέπει να όμολογήσωμεν ότι πρότερον ήσθάνοντο σε­βασμόν τινά. Οσον άφορά τας ακινήτους των Χριστιανών περιουσίας, ταύτας κατέλαβον οι Τουρκαλβανοί οίτινες καί ένεμήθησαν ταύτας άνενοχλήτως και προς αποκλειστικόν όφελος αυτών μέχρι της αποχωρήσεως των Γερμανών. Την οδόν της μετοικήσεως ήκολούθησαν και οι Χριστιανοί κάτοικοι Μαργαριτίου διαισθανόμενοι ότι και αυτών ή ζωή δεν άπετέλει πλέον αναφαίρετου αυτών δικαίωμα, άλλ’ εύρίσκετο εις τας χείρας των τυράννων Τουρκαλβανών κυρίως δι έπετάχυνε την άναχώρησίν των εκείθεν ή έξωθι της κωμοπόλεως άγρια δολοφονία των Χριστιανών Γεωργίου Γκίτζου και Αθανασίου Παπαδιαμάντη, των οποίων τα πτώματα άνευρέθησαν είς οίκτράν κατάστασιν εντός ερειπωμένου κτιρίου κτκχλυμένα διά λίθων. Μετ άλγους ψυχής οι έπιζήσαντες κάτοικοι Μαργαριτίου οι επανελθόντες ήδη εις τας εστίας των άναμνιμνήσκονται της θλιβερής εκείνης ημέρας τού Μεγάλου Σαββάτου τού έτους 1942 ότε ενώ οι απανταχού της Ελλάδος Χρι­στιανοί, έστω και υπόδουλοι ανέμεναν να εορτάσουν ουχί βεβαίως διά πανηγύρεων και κωδωνο­κρουσιών, άλλα διά της σκέψεως των την Άνάστασιν τού Θεανθρώπου και μυστικώς να παρακαλέσωσι τον Σωτήρα τού κόσμου όπως έλεος γενή τοίς ταπεινούς δούλοις του και χαρίση εις τους άγωνιζομένους «Νικάς κατά βαρβάρων» αυτοί έγκατέλειπον τας έστίας των και τά υπάρχοντά των και κατευθύνοντο προς εκεί όπου θα ένόμιζον ότι ό κατά της ζωής των κίνδυνος δεν θα ήτο άμεσος.
Οι Τουρκαλβανοί χαίροντες και άγαλλόμενοι διά την οικτράν κατάστασιν των μέχρι πρό τίνος συμπατριωτών των, τους οποίους είχον συμπαραστάτας είς όλας τας βιωτικάς αύτών ατυχίας καί άνάγκας, αλλά και τρίζοντες τους όδόντας των έκ μίσους διά την διαγωγήν της λείας των έπιδόθησαν αμέσως είς το εργον της λεηλασίας των οικιών και καταστημάτων. Την αυτήν τύχην είχον και όλοι οι Χριστιανοί κάτοικοι των Χωρίων των γειτνιαζόντων προς Μουσουλμάνικά τοιαύτα ώς οι των Αργυροτόπου, Πλαταριάς, Αγίας, Μαρίνης, Πέστιανης, Γραικοχωρίου κλπ. της περιφερείας Ηγουμενίτσης, πάντων δέ τούτων ή μέν κινητή περιουσία διηρπάγη, ή δέ ακί­νητος κατελήφθη υπό των Τουρκαλβανών.
Κυρίως οι κάτοικοι των Χριστιανικών τούτων Χωρίων κατέφυγον είς την περιφέρειαν Φα­ναριού κατοικουμένην ύπό αμιγούς Χριστιανικού πληθυσμού και όπου λόγω τού κατεξοχήν προσφοόρου διά γεωργικάς εργασίας εδάφους άνεύρισκον εύχερέστερον εργασίαν ήτις να διησφάλιζεν ες αυτούς τουλάχιστον τους πόρους έστω και στοιχειώδους συντηρήσεως. Τούτο βεβαίως δεν έξυπηρέτει τά απώτερα σχέδια και τους βαθύτερους σκοπούς των Τουρκαλβανών, των οποίων ενδόμυχος πόθος ήτο ή οπωσδήποτε έξόντωσις τού Χριστιανικού στοιχείου της Τσαμουργιάς, διότι ούτω ευχερής πλέον θα ήτο ή άπόσπασις τού τμήματος τούτου από της Ελληνικής Επι­κράτειας και ή προσάρτησίς του εις την Αλβανίαν, και προς τούτοις ήρξατο καταβαλλόμενη έντεχνος και συστηματική προσπάθεια όπως πεισθούν αί Ίταλικαί Άρχαί κατοχής να ενεργήσουν έκκαθαριστικάς επιχειρήσεις προς την περιοχήν τού Φαναριού, οπότε θα ήδύναντο και οι Τουρκαλβανοί άκολουθουντες τους Ιταλούς να ίκανοποιήσωσι την επιθυμίαν των. Κυρίως έξεμεταλεύοντο το γεγονός της δημιουργίας αμυντικής γραμμής έκ μέρους ενόπλων Χριστιανών οϊτινες πράγματι είχον προσφύγει είς το μέτρον τούτο, ούχί βεβαίως διά να παρεμποδίσωσι την κάθοδον των Ιτα­λών προς Φανάριον, άλα τυχόν μεμονωμένην επιδρομήν Τουρκαλβανών, μέτρον έπιβληθέν από λόγους αύτοαμύνης αφού αί μέν Έλληνικαί Αρχαί ούδεμίαν διέθετον δύναμιν ή είχον ευχέρειαν δράσεως κατά των Τουρκαλβανών αί δε Ίταλικαί Άρχαί συνειργάζοντο πλέον εμφανώς μετ αυτών τους οποίους ένίσχυον δι όπλων και πυρομαχικών. Το μέτρον δέ τούτο άπεδείχθη αποτελεσματικόν οσάκις ήθέλησαν οι Τουρκαλβανοί να έπιχειρήσωσι κάθοδον προς την περιοχήν Φαναριού, μάλιστα δέ είς μίαν τοιαύτην έπιχείρησιν, έπενέβησαν και οι Ιταλοί περί τους 800 πε­ρίπου οίτινες είσβαλλόντες είς τά Χριστιανικά Χωρία Σπαθαραίου, συνέλαβον πάντας τους εύρεθέντας εκεί κατοίκους, έξ ών τρεις έξετελέσθησαν έξωθι τού Σχολείου τού Χωρίου υπό των τουρκαλβανών κατ εντολήν των Ιταλών.
Εις το σημείον αύτό άς μοί έπιτραπή να κάμω μίαν παρένθεσιν και να επανέλθω είς τον Δεκέμβριον τού 1942 ότε έφονεύθη έξωθι τού Χωρίου Μορφάτι ό περί ου πολύς ανωτέρω έγένετο λόγος διάσημος Γιασίν Σαντίκ.
Τούτον ήθέλησε να άπωλέση ή Θεία Πρόνοια δι ο και τον έμώρανε. Ενώ προφανώς έγνώριζεν τας δι αύτόν αντιλήψεις των Χριστιανών και ενώ θα έπρεπε να λαμβάνη πάντοτε στοιχειώδη
μέτρα προστασίας εαυτού, τόσον έτυφλώθη από την δόξαν και την αίγλην την οποίαν άπέκτησεν μεταξύ των ομοθρήσκων του, διά την επιτυχή ύπ αύτου διεύθυνσιν του αντιχριστιανικού άγώνος, έν τούτοις περιήρχετο τά Χριστιανικά Χωρία και τας ποιμενικάς εγκαταστάσεις των παραχειμαζόντων κτηνοτροφών συνοδευόμενος πάντοτε ύπο όμάδος ενόπλων συμπολιτών του Μουσουλ­μάνων. Εάν τώρα επιθυμεί τις να πληροφορηθή τους σκοπούς των τοιούτων περιοδειών του, θά διακοιβώση ότι άπέβλεπεν αποκλειστικώς εις την διαρπχγήν και την έκβίασιν, διά τού τρόπου δέ τούτου είχεν αποκτήσει ολόκληρον ποίμνιον άπεσκόπει δε είς το να αύξήση όσον το δυνατόν περισσότερον την περιουσίαν του μεθ ό να άναχωρήση συναποκομίζων και τά υπάρχοντά του διά το έσωτερικόν της Αλβανίας, προβλέπων προφανώς ποιον θα ήτο το τέλος της εγκληματικής διαγωγής των ομοθρήσκων του. Έπιστρέφων λοιπόν από μίαν τοιαύτην έπιχείρησιν άπό την οποίαν άπεκόμισεν περί τά 110 πρόβατα εύρεν οίκτρόν τέλος ή μάλλον το άρμόζον τέρμα της ταραχώδους και μεστης εγκληματικών πράξεων ζωής του. Ο θάνατος τούτου γνωσθείς είς Μαργαρίτιον προεκάλεσεν έξέγερσιν, 500 δέ και πλέον τουρκαλβανοί έξεστράτευσαν κατά της περιοχής εκείνης, σημειωτέον οτι τρεις σκηνίται κτηνοτρόφοι μεταβάντες είς Μαργαρίτιον μέ φορτία καυσόξυλων προοριζόμενων διά την οικίαν αυτού τούτου του Γιασίν Σαντίκ, έξετελέσθησαν, χωρίς και γνώσιν ακόμη να έχουν τού φόνου όστις έλαβεν χ.ωραν είς άπόστασιν τριών περίπου ωρών από Μαργαρίτιον. Οι επιδρομείς όσους Χριστιανούς συνήντησαν καθ’ οδόν τους συνέλαβον και τους έξετέλεσαν κατά τον πλέον άγριώτερον τρόπον. Εντός τού Χωρίου Σπαθαραιοι είχεν παραμείνει ό ίερεύς τού Χωρίου Σπυρίδων Νούτσης και ό Πρόεδρος της Κοινότητος Βασίλειος Τσούπης. Άμφοτέρους τούτους συνέλαβον και ώδήγησαν είς Μαργαρίτιον όπου μετά πρωτοφανή βα­σανιστήρια έξετέλεσαν, μάλιστα δέ περί τού ιερέως υπάρχει πληροφορία ότι κατά την διαδρομήν άπό Σπαθαραίους είς Μαργαρίτιον επέβησαν έπ αυτού κατά σειράν πολλοί Τουρκαλβανοί εκεί δέ έπέθηκαν έπ αυτού σάγμα και χαλινόν δίκην δέ μεταγωγικού ώδηγήθη είς τον τόπον της εκτελέσεως. 22 έν όλω οίκογένειαι θρηνούσι την απώλειαν προσφιλών των ύπάρξεων κατά την έποχήν εκείνην.
Επανέρχομαι ήδη εις το σημείον της έπιδρομής κατά τού Χωρίου Σπαθαραιοι.
Παρ όλας τας προσπάθειας των τουρκαλβανών όπως πείσωσι τους Ιταλούς να άναλάβωσι πρωτοβουλίαν έκκαθαριστικών επιχειρήσεων κατά της περιοχής τού Φαναριού, ούτοι δεν έδωκαν σημασίαν κυρίως διότι αί πληροφορίαι των περί των έν Ιταλία έπιχειρήσεων δεν ήσαν καλαί, ούτω δέ μετ ολίγον άνεκοινώθη ή συνθηκολόγησις αύτών.
Τό Α’. 15νθήμερον τού μηνός Ιουλίου 1943 άφίχθη είς Μαργαρίτιον Γερμανικόν στρατιω­τικόν τμήμα προοριζόμενον διά Πάργαν. Οι Τουρκαλβανοί έλησμόνησαν αμέσως τους μέχρι χθές συμμάχους των Ιταλούς και προέβησαν είς παντοειδείς εκδηλώσεις ύπέρ των Γερμανών. Μετά τούτο επιτροπή έξ αυτών παρουσιασθείσα είς τον επικεφαλής τού τμήματος Αξιωματικόν, υπέ­δειξαν είς αυτόν το έπικίνδυνον της πρός Πάργαν πορείας, έπί τώ λόγω ότι δήθεν ή οδός έφρουρείτο παρ ανταρτών και άλλων ένοπλων Χριστιανών. Ο Γερμανός Αξιωματικός έδωκεν πίστιν είς τας ψευδείς ταύτας πληροφορίας και έπέστρεψεν είς Ηγουμενίτσαν. Μετά τινας ήμέρας άφίχθη έτέρα δύναμις Γερμανών έχουσα την αύτήν κατεύθυνσιν. Οι Τουρκαλβανοί και είς τον έπί κεφαλής της δυνάμεως ταύτης μετέδωκαν τας αύτάς πληροφορίας πλήν όμως ούτος ούδεμίαν εδωκεν ση­μασίαν και ανενόχλητος έφθασεν είς Πάργαν. Έξηκολούθησαν οι τουρκαλβανοί και μέ τους Γερ­μανούς την αύτήν τακτικήν, ποια όμως μέσα μετήλθον και ποια γεγονότα έμεσολάβησαν ώστε να πεισθώσιν οι Γερμανοί και ένεργήσουν την κατά τού Φαναριού έπιδρομήν δεν κατέστη δυνατόν να γνωσθή.
Ή πλέον πιθανή εκδοχή είναι ότι τον σπουδαιότερον ρόλον διεδραμάτισαν οι αδελφοί Μαζάρ και Νουρί Ντϊνος, γνώσται της Γερμανικής γλώσσης και επίσης και οι παραμείναντες μετά την συνθηκολόγησιν πιστοί είς τους Γερμανούς Ιταλοί Φασίσται, διότι έξηκριβώθη ότι ή Δ/σις των έπιδραμόντων κατά τού Φαναριού Γερμανών εφερεν μεθ έαυτης χάρτην Ιταλικόν έπί τού οποίου διεκρίνετο ή περιοχή αύτη διά μελανών χρωμάτων και διότι ή έπιδρομή έγένετο ταύτοχρόνως έκ πολλών σημείων μάλιστα δέ μετεκινήθησαν και δυνάμεις εκ Παραμυθίας, Πρεβέζης, Ιωαννίνων και Αγρίνιου.
Την πρωίαν της 10ης Αύγουστου 1943 έκινήθησαν πρός Φανάριον τμήματα Γερμανών πλήρως έξωπλισμένα μέχρι δέ σημείου τίνος μετεφέρθησαν και πυροβόλα. Τούτους ήκολούθησαν και ομάδες καλώς έξωπλισμένων Τουρκαλβανών διοικούμενοι έξ όμοθρήσκων των και συγκε­κριμένους υπό των ανωτέρω αδελφών Μαζάρ και Νουρί Ντίνο και του ανεψιού αυτών Ρετζέπ. Τότε είχεν έπιστή πλέον ή στιγμή να ίδουν οι Τουρκαλβανοί ικανοποιούμενους πλήρως τους πό­θους των.
Καθ έκάστην προσετίθοντο και άλλοι Τουρκαλβανοί ούτω δέ ολόκληρος ή περιοχή Φαναριού κατακλείσθη παρ αυτών, μάλιστα δέ και έκ τού εσωτερικού της Αλβανίας είχον άφιχθή διά να λάβουν μέρος εις την επιδρομήν αύτήν.
Πρώτη των επιδρομέων πράξις και δή των Μουσουλμάνων ήτο ή λεηλασία των Χριστια­νικών οικιών. Παν οτι άνεύρισκον έντός αύτών ήτοι είδη ρουχισμού, κλινοστρωμνής, τρόφιμα και οικιακά αντικείμενα και παν είδος βιωτικής ανάγκης το άφήρουν,δ ιά των ζώων δέ άτινα είχον φέρει μεθ έαυτών καί των διαρπαζομίνων τοιούτων, συνετελείτο ή άμεσος μεταφορά εις Μου­σουλμανικά Χωρία. Έπηκολούθει κατόπιν ή πυρπόλησις των κενών πλέον οικιών. Τα των κα­τοίκων όσοι ήδυνήθησαν και άντελήφθησαν εγκαίρως τον κίνδυνον κατέφυγον εις την περιφέρειαν Πρεβέζης και την περιοχήν ΙΊάργας, Άγιυάς και Άνθούσης. Πλείστοι όμως καταληφθέντες έξ άπήνης έπεσαν εις χείρας των Γερμανών και τουρκαλβανών. Πλήρης περιγραφή των θηριωδιών και βασανιστηρίων τα όποια ύπέστησαν οι Χριστιανοί κάτοικοι της περιοχής εκείνης δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθή. Οι Τουρκαλβανοί ύπερβαλλόντες εις θηριωδίαν και τους Ιταλούς και τους Γερμανούς, ούδέν έσεβάσθησαν. Έξετέλεσαν φιλησύχους και φιλονόμους πολίτας ανε­ξαρτήτως ηλικίας κατά τρόπον απάνθρωπον. Έβίασαν κοράσια και ήσέλγησαν έπί ύπάνδρων γυναικών ώς άμυδρώς μόνον προκύπτει έκ των ληφθεισών μαρτυρικών καταθέσεων, δεδομένου ότι πλείστα θύματα εγκλημάτων τιμής άποσιωπώσι τούτο δι’ ευνόητους λόγους, απομένει όμως γε­γονός έκτος πάσης αμφισβητήσεως ότι έλάχισται ύπήρξαν αί γυναίκες αίτινες δεν έχρησιμοποιήθησαν διά την ίκχνοποίησιν των κτηνωδών ορέξεων των Τουρκαλβανών. Καθ ολόκληρον τον μήνα Αύγουστον 1943 ούδέν άλλο παρετήρει τις εις την περιφέρειαν εκείνην είμή καπνούς έκ των πυρποληθεισών οικιών και ουδέν άλλο ήκουεν είμή θρήνους και κοπετούς των θυμάτων της θηριωδίας των επιδρομέων. Εκ των συνυποβαλλόμενων καταστάσεων προκύπτει ό αριθμός των θυμάτων της εποχής εκείνης.
Ή παραμονή των επιδρομέων Γερμανών και άτακτων Τουρκαλβανών διήρκεσεν μέχρι τέλους τού μηνός Οκτωβρίου 1943. Κατά το χρονικόν τούτο διάστημα έκαστος Μουσουλμάνος είχεν την εύχέρειαν να μεταβαίνη εκεί και να διαπράττη παν είδος ανοσιουργήματος και εγκλήματος, οπερ θα έπεννόη ή πεπορωμένη διάνοια του. Ολόκληρος ή γεωργική παραγωγή τού έτους εκείνου εις σίτον, αραβόσιτον, ορυζαν και άλλα προϊόντα ποσότητες ενός και πλέον εκατομμυρίου οκάδων, διηρπάγη, εκείνοι δέ οι όποιοι έμόχθησαν διά την καλλιέργειαν της γης, ούδέν ήδύνήθησαν να αποκομίσουν, ό αριθμός των διαρπαγέντων μικρών και μεγάλων ζώων υπερβαίνει τας 20.000, τοιαύτης δέ εκτάσεως ήτο ή λεηλασία των οικιακών ειδών ώστε διήρπασαν και αυτούς ακόμη τους γάτους. Το μέγεθος της καταστροφής την όποιαν ύπέστη ή περιοχή εκείνη είναι τοιούτον ώστε και άν τις σήμερον έπισκεφθή την περιοχήν έκείνην θα μείνη κατάπληκτος προ της άθλιότητος την όποιαν θα συναντηση. Εκεί ούδέν θα παρατηρήση, είμή έρείπια έν μέσω δέ αύτών ρακενδύτους διαβιούντας ύπό συνθήκας πλήρους εξαθλιώσεως, από απόψεως δέ υγιεινής, ύπάρξεις ευρισκομένας εις το μεταίχμιον μεταξύ ζωής και θανάτου.
Τέλος έρήμωσις, έξαθλίωσις, καταστροφή είναι αί μόναι λέξεις αίτινες δύνανται να δώσωσιν άμυδράν μόνον εικόνα της καταστάσεως ήτις επικρατεί εις την δυστυχή ταύτην περιοχήν. Μονα­δικόν παρήγορον σημείον διά τον έπισκεπτόμενον την περιοχήν ταύτην είναι ή διατήρησις ακμαιό­τατου τού εθνικού φρονήματος και ή απόλυτος πεποίθησις περί ταχείας ανορθώσεως έάν βεβαίως συνεχισθώσιν αί παροχαί τροφίμων και έκτιμηθή δεόντως το δίκαιον των κατοίκων αίτημα πε­ρί ενισχύσεως αυτών διά γεωργικών εφοδίων και εργαλείων έξ ών ούδέν άπέμεινεν. Έκ παραλλή­λου όμως ό θέλων να μελετηση καλώς την κατάστασιν ώς αύτη διεμορφώθη σήμερον εκεί και γενι­κώς εις όλα τα χωρία της περιφέρειας ήμών, και των άλλων ασφαλώς τού Νομού Θεσπρωτίας θα διαπιστώση βασίμως ότι μελλοντική συμβίωσις τού πληθυσμού τούτων μετά των Τουρκαλβανών είναι απολύτως αδύνατος.
Εις την ψυχήν των ανθρώπων αυτών άναμιμνησκομένων της έπικαταράτου περιόδου της κα­τοχής και των ανήκουστων εγκλημάτων και θηριωδιών των Τουρκαλβανών, έχει εδραιωθή μίσος άσβεστον, ούδεμία δέ δύναμις είναι ικανή να μεταβάλη τας σκέψεις των Χριστιανών. Ακροθιγώς και μόνον εάν άποπειραθή τις να θίξη ζήτημα τυχόν επανόδου των Τουρκαλβανών, βλέπει αμέσως έκδηλούμενον όλον τον χείμαρον της άγανακτηςεως, ακολουθεί δέ αμέσως ή προβολή αδυσώπητων και έν μέσω λυγμών ερωτημάτων που είναι ό πατήρ μου, που ή μήτηρ μου, που ό υιός μου. που ό αδελφός μου, που ή αδελφή μου, που αί υπάρξεις τόσον προσφιλών συγγενών, που ή τιμή της συ­ζύγου μου, της θυγατρός μου, ποια βάρβαρος και δολοφονική χειρ άφήρεσε την ζωήν αυτών, κατά τί έπταίσαμεν εις τους τουρκαλβανούς Πότε δεν περιεβάλλαμε τούτους και ώς άτομα και ώς Έθνος μέ αδελφικήν στοργήν, τίνος την σύζυγον ή την θυγατέρα ήτιμάσαμεν όταν ουτοι εύρίσκοντο εις τά στρατόπεδα συγκεντρώσεως, τί ήρνήθημεν, ο,τι μάς έζήτησαν ώς άνθρωποι και έν όνόματι του ανθρωπισμού και των έπί τόσα έτη δεσμών μας,
Ούδείς δύναται να αμφισβητηση ότι εις τα ερωτήματα αυτά δύναται να δοθή ικανοποιητική άπάντησις μέ το τετριμμένου εκείνο δικαολογητικόν οτι πρέπει να ρίψωμεν λήθην είς το παρελθόν Το ζήτημα της επανόδου των Τουρκαλβανών Τσάμηδων είς τας εστίας των είναι ζήτημα γενικωτέρας πλέον μορφής διότι δεν έλαβον χώραν μεμονωμένα κρούσματα εγκληματικών πράξεων, άλλ επρόκειτο περί ομαδικής και παντελώς αδικαιολογήτου εξεγέρσεως τού στοιχείου τούτου κατά των Χριστιανών μέ σκοπούς ολοκληρωτικής εξοντώσεως. Πάσα προσπάθεια καταμερισμού ευθυνών των Τουρκαλβανών είναι αδύνατος. Διεπιστώθη απολύτως και μαρτυρείται παρά πάντων ότι οι Τουρκαλβανοί από ηλικίας 12 ετών μέχρι 70 έλαβον όπλα, συνειργάσθησαν μετά των κατακτητών, έπεδίωξαν τον έξαφανισμόν ολοκλήρου τού Χριστιανικού στοιχείου, διέπραξαν ανήκουστα εγκλήματα κατά της ζωής, τιμής και περιουσίας των Χρι­στιανών, ουδείς δέ τούτων έξεδήλωσεν ποτέ είτε μεταμέλειαν είτε αντιπάθειαν πρός τας πράξεις των όμοφίλων του, πάντες δέ έν μια ψυχή και ώς εις άνθρωπος έσπευδαν όταν επρόκειτο να λάβη χώραν έπιχείρησις ο καμένη να έχη ώς έπακόλουθον την απώλειαν έστω και ενός Χριστιανού.
Τρανότατου περί τούτου δείγμα μας δίδει ή περίπτωσις των Μουσουλμάνων Πάργας οίτινες καίτοι δεν ήσαν Αλβανικής καταγωγής έν τούτοις έσκηνοθέτησαν αποκοπήν τηλεφωνικής συγκοι­νωνίας των Ιταλών και δολοφονικήν δήθεν απόπειραν κατά των ομοθρήσκων των, ούτω δέ έπέτυχον την αγίαν ήμέραν της Μ. Παρασκευής τού έτους 1943 να τύχουν της ενισχύσεως των Ιτα­λών και άπαντες άπό τού μικρότερου μέχρι τού μεγαλύτερου να τραπούν πρός το χωρίον Ανθούσα κάι να πυρπολήσουν εκεί 14 έν όλω χριστιανίκάς οικίας ενώ οι κώδωνες των εκκλησιών ήχουν πενθίμως ύπενθυμίζουσών το πάθος τού θεανθρώπου και την δουλείαν της Έλλάδος, αυλού άδοντες έπέστρεψαν έξ Άνθούσης έπιδοθέντες κατόπιν είς διασκέδασιν και πανηγυρίζοντες τά κατορθώματά των.
Πολλάς φοράς ήθελήσαμεν να προλειάνωμεν το έδαφος και να προπαρασκευάσωμεν την κοινήν γνώμην δι ένδεχομένην έπάνοδον των Τουρκαλβανών, τυχόν έπιβληθησομένην χάριν γενικωτέρων συμφερόντων τού Έθνους, πάντοτε όμως εύρέθημεν πρό τοιαύτης έκδήλου αγανακτήσεως ώστε ήναγκάσθημεν να παραιτηθώμεν πάσης περαιτέρω προσπάθειας. Προεβάλαμεν είς δοθείσαν ευκαιρείαν την έκτέλεσιν παρά Χριστιανών ορισμένων Τουρκαλβανών και κυρίως των της Πάργας και Παραμυθίας. Είς τά στόματα όλων ήτο έτοιμος ή άπάντησις. Οι Τουρκαλ­βανοί φεύγοντες συναπεκόμισαν ολόκληρον την κινητήν αυτών περιουσίαν, ένω αυτοί έλεηλάτησαν ταν των Χριστιανών μέχρι και τού πλέον ευτελούς αντικειμένου. Οι Τουρκαλβανοί έξετέλεσαν 100ντάδες αόπλων φιλήσυχων και φιλονόμων Χριστιανών ένω οι έκτελεσθέντες Τουρκαλβανοί ήσαν κοινοί έγκληματίαι, όλοι ένοπλοι και έξετελέσθησαν ασφαλώς διά λόγους εκδικήσεως.
Συνοψίζοντες τά περί της θέσεως των Τουρκαλβανών μελλοντικούς είς την περιφέρειαν ταύτην, είμεθα υποχρεωμένοι να τονίσωμεν ότι ή συνύπαρξις των δύο αυτών στοιχείων είναι απολύ­τους αδύνατος, είς την περίπτωσιν δέ αυτήν και ό χρόνος όστις συντελεί είς την άμβλυνσιν όλων των ψυχικών παθών και κλονισμόν, αποτελεί παράγοντα ανίκανον να έπιτύχη τοιούτον αποτέλεσμα.
Τό ζήτημα τούτο καθ ήμάς δέον να έξετασθή από της άλλης πλευράς έφ όσον άπό της πλευράς της συνυπάρξεως αποκλείεται πάσα συζήτησις.
Είναι εθνική ανάγκη το ζήτημα τούτο να ρυθμισθή διά παντός και λέγομεν Εθνικήν ανάγκην διότι ή υπαρξις μειονότητας συνδεομένη έθνολογικώς πρός γειτονικόν Κράτος μετά τού οποίου ουδέποτε έπετεύχθη ή ειρηνική και φιλική συνεργασία άπετέλεσαν πάντοτε παράγοντα δι­πλωματικών προστριβών.
Βεβαίως δεν γνωρίζομεν ποια θα είναι ή μελλοντική θέσις μας έναντι της Αλβανίας, πάντως όμως κρίνομεν έξ όσων έχομεν σήμερον ύπ όψιν :
Πλήν τούτου και άλλοι ακόμη λόγοι και δή τοιούτοι Εθνικής οικονομίας έπιβάλλουσι την δημιουργίαν αμιγούς Χριστιανικού πληθυσμού έν τω τμήματι τούτω.
Είναι γνωστόν ότι το έδαφος της περιοχής ταύτης είναι παραγωγικώτατον και γεωργικών εκμεταλεύσιμον. Έάν κατά ταυτα έγκατασταθώσι πληθυσμοί προερχόμενοι εξ ορεινών περιοχών οίτινες διακρίνονται διά την φιλεργατικότητα θα συντελεσθή σημαντική αύξησις της παραγωγής έκτος δέ τούτου θα είναι δυνατή ή άποκατάστασις πληθυσμού Χριστιανικού πενταπλασίου τού προυπάρχοντος Μουσουμανικου, άνερχομένου ως γνωστόν εις 18.000, διο και παρατηρείται το φαινόμενον μεγαλοκτηματιών χιλίων και δυο χιλιάδων έλαιοδένδρων έκτος των λιβαδιών άτινα δεν άπαλλοτριώθησαν ως ανεπίδεκτα καλλιέργειας. Διά τού μέτρου τούτου θα ίκανοποιηθή σημαν­τικός αριθμός οικογενειών καταστραφεισών κατά την διάρκειαν της κατοχής και άξιων πάσης προστασίας. Τέλος θα δημιουργηθή σύνολον αμιγούς Χριστιανικού πληθυσμού μέ έθνικήν Ελλη­νικήν συνείδησιν. Θα δημιουργηθουν Σχολεία δι ών θα έπιτευχθή ή Ελληνοπρεπής μόρφωσις ενός τμήματος της Ηπείρου όπου έκυριάρχει ή αλβανική γλώσσα, θα δημιουργηθώσι έκκλησίαι αίτινες θα συντελέσουν εις την άνάπτυξιν και τόνωσιν τού θρησκευτικού συναισθήματος και έν μια λέξει ό Νομός Θεσπρωτίας θα άποτελέση τμήμα έπωφελές διά το έθνος ημών και ούχί φωλέα αμόρφωτων και κακοποιών άπεργαζομένων έκ παραλλήλου και έκ τού αφανούς την καταστροφήν της Πατρίδος μας.
Όσον άφορα τέλος την θέσιν των Μουσουλμάνων έναντι τού Έθνους ημών ως συνόλου ούτοι είναι ώς έτονίσαμεν ανωτέρω από τού 12 έτους της ήλικίας και άνω δοσίλογοι ώς σννεργασθέντες εμφανώς μετά των καταχτητών προς έξόντωσιν τού Χριστιανικού πληθυσμού τού Νομού Θεσπρωτίας, ένοχοι άνηκούστων έγκλημάτων τού Κοινού Ποινικού δικαίου και γενι­κώς έγκληματίαι πολέμου κατ’ αυτών δε δέον να έφαρμοσθώσιν αί κυρώσεις αί προβλεπόμεναι διά τοιούτους έγκληματίας να άφαιρεθή απ αύτών ή Ελληνική ύπηκοότης και να θεωρηθώσιν ως άπελαθέντες έκτος των ορίων τού Κράτους διά λόγους Εθνικής Ασφαλείας.

Ο Δ /της της Υποδ /σεως
Άντ. Πισογιαννάκης
Άνθ /ρχος