Εκθεση εξόντωσης Βελουχιώτη την 16 Ιουν 1945, υποστράτηγος ε.α Χρυσανθακόπουλος


Ιστορικόν σημείωμα
Περί των περιστάσεων υφ΄άς εξοντώθη ο Στρατηγός Αρχηγός του ΕΛΑΣ
Αρης Βελουχιώτης (Αθαν. Κλάρας) την
16ην Ιουνίου 1945

Υπό Υποστρατήγου ε.α Χρυσανθακοπούλου

Κατά την 30ην Απριλίου 1945 είχα παρουσιασθή εις την εν Ιωαννίνοις Ανωτέραν Στρατ. Διοίκησιν Ηπείρου διοικουμένην υπό του υποστρατήγου κ. Βλοχαϊτόπουλου Αριστ. εις ην είχον τοποθετηθή ως επιτελάρχης.
Ευθύς από των πρώτων ημερών της αναλήψεως της υπηρεσίας μου ταύτης είχον πληροφορηθή από όργανα πληροφοριών της πόλεως, αποτελούμενα από εθνικόφρονας πολίτας υπηρετήσαντας ως επί το πλείστον εις τας μονάδας αντιστάσεως του Στρατηγού Ζέρβα, άτινα έσπευσαν προθύμως να με συναντήσουν και παράσχουν τας υπηρεσίας των ότι, καίτοι το ΕΑΜ είχεν υπογράψει την συνθήκην της Βάρκιζας προετοίμαζεν την ευθέτω χρόνω εκδήλωσιν νέας δράσεως. Προς τα όργανα ταύτα πληροφοριών ήμουν κατ΄αρχάς επιφυλακτικός καθ΄όσον εγνώριζον ότι τα μίση μεταξύ των οπαδών του Ζέρβα και των κομμουνιστών ήσαν πολύ οξυμμένα και εφοβούμην ότι ταύτα θα είχον εις την παροχήν πληροφοριών υπερβολικών και ήτο δυνατόν να με παρασύρουν εις ενεργείας μη συμβιβαζομένας με την πολιτικήν λήθης του παρελθόντος και κατευνασμού ην επεθύμει η τότε Κυβέρνησις του Κράτους. Συν τω χρόνω όμως απέκτησα περισσοτέραν εμπιστοσύνην προς τα όργανα ταύτα άτινα απετέλεσαν την κυριωτέραν πηγήν πληροφοριών μου.
Αι πρώται πληροφορίαι ας μοι παρέσχον ήσαν ότι το ΕΑΜ είχεν αποκρύψη μέγαν αριθμόν εκ του καλυτέρου οπλισμού του εις διάφορα μέρη του Κράτους και τα δυναμικώτερα στελέχη του είχον καταφύγη εις την Β. και Β.Α Κονίτσης ορεινήν περιοχήν.
Εξ άλλου η εν Ιωαννίνοις πολιτική ηγεσία του ΕΑΜ, παρά την συμφωνίαν της Βάρκιζας και την στρατιωτικήν υπεροχήν των εθνικών δυνάμεων, τινές των οποίων εφέροντο προκλητικότερον και ζωηρότερον του πρέποντος, εδεικνύετο λίαν θρασεία και ενεργητική παρέχουσα ούτω την εντύπωσιν ότι δεν είχε παραιτηθή των προδοτικών σχεδίων της και ότι κάτι προσεδόκα και εσχεδίαζεν διά το αμέσως προσεχές μέλλον.
Η εντύπωσίς μου αύτη ενισχύθη κατά πολύ ότε παρέστην μάρτυς αποδοκιμασίας περιπόλων της εθνοφυλακής κατά τον εορτασμόν της υπογραφής της ανακωχής μετά της Γερμανίας την 9η Μαϊου, αποδοκιμασίας ήτις έλαβεν χώραν προ των γραφείων της Διοικήσεως και ήτις ηπείλησε προς στιγμήν να έχη θλιβεράς συνεπείας διά τους αποδοκιμάσαντας τας περιπόλους λόγω της εξάψεως των ανδρών της φρουράς, αποφευχθείσα τη επεμβάσει του Στρατηγού, εμού προσωπικώς και τινών άλλων ψυχραίμων βαθμοφόρων. Επίσης περί τα μέσα Μαΐου παρέστην μάρτυς της παρουσιάσεως προ του Στρατηγού Βλοχαϊτοπούλου της εν τη πόλει επιτροπής του ΕΑΜ. Κατ΄αυτήν η επιτροπή αύτη θέλουσα να παραπονεθή δι΄υπερβασίας της Εθνοφυλακής, αγνοών αν αληθώς λαβούσας χώραν, ήτις είχεν αναλάβη τότε και αστυνομικά καθήκοντα, εισήλθε θρασέως εντός του γραφείου του Στρατηγού και ηθέλησε να τον χαιρετήση διά χειραψίας, ως αν απετέλει επίσημον τινα αρχήν του τόπου. Ούτος όμως λαβών αυστηράν στάσιν δεν εδέχθη την οικειότητα ταύτην, ωμίλησε με αυστηράν γλώσσαν εις τον εκ των μελών της ζωηρότερον δικηγόρον Σούλην, απειλήσας αυστηρά μέτρα εν περιπτώσει με συμμορφώσεως των προς τους νόμους και τους όρους της συμφωνίας της Βάρκιζας. Παρά την εξαιρετικώς αυστηράν στάσιν και γλώσσαν του Στρατηγού, όστις εν τέλει σχεδόν απέπεμψεν του γραφείου του την επιτροπήν, τα μέλη ταύτης εξηκολούθουν να δεικνύουν θρασύτητα ήτις με κατέπληξε και ως υπεύθυνος αρχηγός του Επιτελείου της Ανωτέρας Στρατιωτικής Διοκήσεως ενέτεινα τας προσπαθείας μου ίνα πληροφορηθώ εγκαίρως τας νέας εκδηλώσεις δράσεως του ΕΑΜ ας προέβλεπον.
΄Οντως μετά τινας ημέρας επληροφορήθην ότι ο αρχηγός του ΕΛΑΣ ΄Αρης Βελουχιώτης είχε σχηματίση συμμορίαν 40-80 ανδρών και ήρχισε την δράσιν του κατερχόμενος προς Ν. εκ της ορεινής περιοχής της Κονίτσης όπου και αυτός είχε καταφύγη, κινούμενος παραλλήλως των ορίων της Ηπείρου και της Δ. Μακεδονίας – Θεσσαλίας.
Ούτως είχον πληροφορηθή ότι περί τα μέσα Μαϊου ούτος είχε κατέλθη εις σημείον κείμενον περί τα 4 χιλ. από της Κονίτσης και συνεννοήθη με οπαδούς του της περιοχής, όταν δε επληροφορήθη ότι εκκινήθησαν κατ΄αυτού τμήματα της 8ης Ταξιαρχίας Εθνοφυλακής, ανήλθε πάλιν επί του ορεινού κρησφυγέτου του.
Μετά τινας ημέρας είχον πληροφορηθεί ότι είχε πράξη το αυτό εις την περιοχήν Μετσόβου.
Αντελήφθην ούτω ότι ο αρχηγός του ΕΛΑΣ είχεν αρχίση την δράσιν του κατερχόμενος προς Ν. κατά μήκος του ποταμού Αχελώου, προσπαθών προφανώς να ανασυγκροτήση τα τμήματα του ΕΛΑΣ και ανέμενον εκδήλωσιν ταύτης εις νοτιωτέραν περιοχήν της Ηπείρου.
Εν τω μεταξύ τη εισηγήσει μου ανήλθεν επί της ορεινής περιοχής των Τζουμέρκων διλοχία του εν ΄Αρτη Τάγματος Εθνοφυλακής (206 Τ.Ε Δ/κτής Ταγ/ρχης Τζινιέρης ούτινος τον αριθμόν δεν ενθυμούμαι) και ήρξατο να επιβάλη την τάξιν και τον Νόμον.
Περί την 4ην Ιουνίου επληροφορήθην ότι κάτοικοι της περιοχής Αγνάντων είχον καταφύγη εις Ιωάννινα περίτρομοι διότι η συμμορία Βελουχιώτη είχεν αναφανή την 2αν Ιουνίου Α. της άνω κωμοπόλεως, ο πρόεδρος δε Αγνάντων προσελθών εις το γραφείον μου κατεπτοημένος διεμαρτυρήθη διά την αδράνειαν των εθνικών δυνάμεων και εζήτησε να αποσταλούν τοιαύται προς αποκατάστασιν της ασφαλείας. Φοβούμενος ακριτομύθειαν εφάνην αδιάφορος εις τας διαμαρτηρίας του προέδρου αλλ’ ηννόησα αμέσως ότι η συμμορία θα κατήρχετο έτι νοτιώτερον ίνα δράση και εις ετέραν περιοχήν της Ηπείρου και Θεσσαλίας εγγύς του Αχελώου.
Έλαβον τότε τα κάτωθι μέτρα:
Εκάλεσα εις το γραφείον μου τον εν Ιωαννίνοις δικηγόρον κ. Φρόντζον, όθεν είχον πληροφορίες ότι είχε δράση μετά των ομάδων του ΕΔΕΣ και, αφ΄ου του συνέστησα εχεμήθειαν, εζήτησα πληροφορίας, ποίαι αι Ν. Μετσόβου επί του Αχελώου αναγκαστικαί διαβάσεις μεταξύ Θεσσαλίας και Ηπείρου. Ούτος μου υπέδειξεν ως κόμβον αναγκαστικής διελεύσεως την τοποθεσίαν Νεράϊδα.
Συνέταξα τηλεγράφημα προς την Ανωτέραν Στρ. Διοίκησιν Θεσσαλίας ζητών όπως κινηθούν το ταχύτερον 2 λόχοι διά διαφόρων δρομολογίων άτινα καθώριζα προς την διάβασιν της Νεραϊδας.
Εκάλεσα εις το γραφείον μου τον προϊστάμενον της Βρεττανικής Στρατ. Αποστολής αντ/ρχην HUTCHISON και τον παρεκάλεσα να αναλάβη την διαβίβασιν του τηλεγραφήματος τούτου διά του Αγγλικού ασυρμάτ. Πρεβέζης, καθ΄όσον εστερούμεθα μέσων τηλεπικοινωνίας αι δε τηλεγραφικαί γραμμαί ήσαν κατεστραμμέναι. Ούτος εδέχθη προθύμως, έδωσα το τηλ/μα εις έμπιστον αξ/κόν του επιτελείου όστις ανεχώρησεν αμέσως δι΄αυτοκινήτου εις Πρέβεζαν οπόθεν όντως το τηλ/μα διεβιβάσθη.
Μη ων βέβαιος διά την διαβίβασιν του τηλ/ματος διέταξα τον λοχαγόν του Επιτελείου Λιγεράκην Γεώργιον εις ον είχον απόλυτον εμπιστοσύνην ως αγνωνισθέντα κατά του ΕΛΑΣ εις τας τάξεις του ΕΔΕΣ ως διοικητής τάγματος, ίνα την 5ην Ιουνίου λίαν πρωί επιβή αυτοκινήτου και φθάση εντός της ημέρας εις το εν Λαρίση επιτελείον της Ανωτ. Στρ. Διοικήσεως Θεσσαλίας παρουσιασθή εκεί εις τον επιτελάρχην ταύτης Σ/ρχην Πυρ. Πρόκον Στέφανον τυγχάνοντα φίλον και συμμαθητήν μου και τω επιδόση αφ΄ενός μεν επίσημον αντίγραφον του τηλεγραφήματος αφ΄ετέρου δε προσωπικήν επιστολήν μου εν η εξήγουν την ανάγκην ταχείας αποστολής των δύο λόχων.
΄Οντως ο λοχαγός Λιγεράκης έφθασεν αυθημερόν εις Λάρισαν και έφερεν εις πέρας την εντολήν του και οι 2 Λόχοι ετέθησαν εις κίνησιν λίαν εγκαίρως. Ως μου ανέφερε βραδύτερον ευρήκε το εν Λαρίσση επιτελείον ευρισκόμενον εν γνώσει των κινήσεων του Βελουχιώτη αλλά διστάζον να ενεργήση διότι εθεώρει τούτο μάταιον. Τη επιμονή του επείσθη να ενεργήση.
Τη εισηγήση μου απεστάλη ουλαμός της 8ης Ταξιαρχίας Εθνοφρουράς όστις κατέλαβε κόμβον συγκοινωνιών αμέσως Ν. Μετσόβου προς αποκοπήν της επιστροφής της συμμορίας του προς Β.
Εστάλη τηλ/μα προς το εν ΄Αρτη τάγμα εθνοφρουράς ίνα επιστήση την προσοχήν της επί των Τζουμέρκων δρώσης διλοχίας του.
Κατόπιν των ληφθέντων μέτρων τα γεγονότα εξελίχθησαν περίπου ως είχον προβλέψη.
Η Συμμορία Βελουχιώτη κατερχομένη προς Ν. παραλλήλως του Αχελώου και πιθανώς πληροφορηθείσα ότι εκινούντο δυνάμεις εκ περιοχής Τρικάλλων προς ΝΔ επεχείρησε να διαβή εις ΄Ηπειρον. Πληροφορηθείσα όμως ότι διέτρεχε κίνδυνον εκ της επί των Τζουμέρκων δρώσης διλοχίας διέβη πάλιν τον ποταμόν εισελθούσα εις Θεσσαλίαν.
Εν τω μεταξύ ο νοτιότερον κινούμενος λόχος της Στρατιωτικής Διοικήσεως Τρικάλων πληροφορηθείς ότι η συμμορία είχε κατέλθη νοτιότερον του σημείου Νεράϊδα έσχε την πρωτοβουλίαν να αφήση το καθορισθέν δρομολόγιον και να τεθή εις καταδίωξιν της, ενισχυθείσα πιθανώς και από εθνικόφρονας χωρικούς.
Ούτως η συμμορία επιχειρήσασα υπό την απειλήν του λόχου τούτου να διέλθη πάλιν προς ΄Ηπειρον την 16ην Ιουνίου διά της παρά το χωρίον Μεσσόντα μικράς γεφύρας ευρέθη μεταξύ των πυρών του Λόχου Τρικάλων εις ον είχον ενταχθή και ομάδες Εδεσιτών της Θεσσαλίας και αφ΄ετέρου υπό τα πυρά τμήματος της διλοχίας Τζουμέρκων και μικράς ομάδος ενόπλων εθνικοφρόνων χωρικών υπό τον οπλαρχηγόν Βόϊδαρον καίτινας άλλους και διελύθη φονευθέντων 4-5 εν οις ο Βελουχιώτης, ο υπαρχηγός του Τζαβέλας και πνιγέντων 4-5 εντός του ποταμού, συλληφθέντων δε και τινων αιχμαλώτων, εν οις μία γυνή και ο ως δήμιος της συμμορίας φερόμενος Δράκος.
Αι κεφαλαί του Βελουχιώτη και Τζαβέλα εξετέθησαν την 18ην Ιουνίου εις κοινήν θέσιν εις την κεντρικήν πλατείαν των Τρικάλων
Η υπόλοιπος συμμορία κατήλθεν εν διαλύσει προς Ν. προς την ορεινήν περιοχήν Α. Αμφιλοχίας.
Προς συμπλήρωσιν της καταστροφής της έλαβον τα εξής μέτρα.
Απέστειλα τηλ/μα προς το εν Αμφιλοχία τάγμα Εθνοφρουράς ίνα αποστείλη δυνάμεις επί των προς Α. ορεινών διαβάσεων τούθ΄όπερ ο ικανός διοικητής του τάγματος έπραξε τάχιστα κινηθείς ο ίδιος μεθ΄ολοκλήρου του τάγματός του.
Ζητήσας την άδειαν του Στρατηγού κατήλθον δι΄αυτοκινήτου εις ΄Αρταν προς προσωπικήν επίβλεψιν των ληπτέων μέτρων.
Εν Αρτη διέταξα ίνα απόσπασμα του εκεί Τάγματος κινηθή τάχιστα εις την Α. ΄Αρτης περιοχήν, εισδύση εντός της Στερεάς Ελλάδος προς την περιοχήν Γρανίτσα (ΒΔ Καρπενησίου) αναζητούν πληροφορίας και δρόν αναλόγως της καταστάσεως.
Εξ Αμφιλιχίας απέστειλα διά ταχυδρόμου εμπίστου επιστολήν προς τον επί των ορέων διοικητήν του τάγματος εν ή καθίστον αυτώ γνωστάς τας τελευταίας πληροφορίας.
΄Ελαβον εις το τηλέφωνον τον επιτελάρχην της εν Μεσολογγίω Στρατ. Διοικήσεως, τω κατέστησα γνωστά τα λαβόντα χώραν και εζήτησα ίνα αποσταλούν δυνάμεις προς την Β. και ΒΔ Καρπενησίου περιοχήν.
Αποτέλεσμα των ενεργειών τούτων ήτο ότι επί των Α. Αμφιλοχίας ορέων συνελήφθησαν (ως ήκουσα χωρίς να δύναμαι να τα βεβαιώσω) περί τους 15 συμμορίται και εξοντώθη άγνωστος αριθμός αυτών, οι υπόλοιποι δε διεσκορπίσθησαν και δεν ηκούσθη πλέον τίποτε περί της δράσεως αυτών.
Πάντα τα ανωτέρω αναφέρθησαν μετά τινας ημέρας εις το Γενικόν Επιτελείον Στρατού διά λεπτομερούς αναφοράς της Ανωτέρας Στρατ. Διοικήσεως Ηπείρου.
Αθήνα 9 Ιουλίου 1954
(Τ.Υ)
Χρυσανθακόπουλος

Advertisements