Εκθεση γεγονότων στη Λευκάδα, από της αρχής της Κατοχής, ΑΣΔΗ/15 Μαϊ 1945


ΑΝΩΤΕΡΑ ΣΤΡ/ΚΗ Δ/ΣΙΣ ΗΠΕΙΡΟΥ
Διεύθυνσις Πληροφοριών

ΕΙΔΙΚΗ  ΕΚΘΕΣΙΣ
Περί των εν Λευκάδι Γεγονότων, από της αρχής της Κατοχής
μέχρι σήμερον.

Α.    ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ
-Η Νήσος Λευκάς κατελήφθη τον Απρίλιον 1941 υπό των Ιταλών και ομού μετά των άλλων Ιονίων Νήσων απετέλεσε ιδιότυπον Κράτος.
Τούτο διοικούμενον υπό Ιταλού αρμοστού, επρόκειτο κατά τας διακηρύξεις των κυβερνώντων την Ρώμην να αποτελέση Ανεξάρτητον Κράτος Ιονίων Νήσων υπαγόμενον υπό το Στέμμα της τέως Ιταλίας.
-Ως εκ των ανωτέρω βλέψεών των οι Ιταλοί προέβησαν εις εξαιρετικάς πιέσεις και τρομερούς διωγμούς κατά των κατοίκων της Νήσου.
-Οι  Ελληνικοί Νόμοι κατηργήθηκαν, τα Δικαστήρια έπαυσαν λειτουργούντα, τα Σχολεία εκλείσθησαν, οι Δημόσιοι Υπάλληλοι εξεδιώχθησαν, αι Τράπεζαι αντεκατεστάθησαν υπό Ιταλικών τοιούτων.

Β.    ΑΓΩΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ
-Λόγω της καταστάσεως ταύτης ενεφανίσθη ταχύτατα η αντίδρασις η καθαρώς Πατριωτική. Το φύσει ανυπότακτον και άγριον της Φυλής του Λευκαδίου Λαού συνυφασμένον με την ευφυίαν και τα Πατριωτικά αισθήματά του εξεδήλωσε αμέσως την αντίδρασιν.
-Προκηρύξεις ήρχισαν να διανέμωνται από των πρώτων ημερών της κατοχής ενώ εκ παραλλήλου εδημιουργείτο μία καταφανής παθητική αντίστασις εκ μέρους του Λαού κατά των Ιταλών. Καθίσταται φανερόν ότι η αντίδρασις αυτή καθοδηγείτο από μίαν πατριωτικήν Οργάνωσιν και πράγματι τότε ενεφανίσθη το ΕΑΜ ως τοιαύτη.
-Πλείστα άτομα καθ’ όλα άξια της εμπιστοσύνης της Κοινής γνώμης μετείχον και ηγούντο της Οργανώσεως αυτής. Ουδεμία υποψία Κομμουνιστικής ή αναρχικής αναμίξεως εφαίνετο εις το ΕΑΜ και ούτω το πλείστον του πληθυσμού της Νήσου, ηκολούθησε τας επαγγελίας των.
-Αργότερον αποκαλυφθέντων των αληθινών σκοπών του ΕΑΜ εδημιουργήθη ισχυρόν ρεύμα υπέρ του ΕΔΕΣ εξ αντιδράσεως, μεταξύ των νεωτέρων μαχητικών στοιχείων, ενώ εκ παραλλήλου το μεγαλύτερον μέρος ετήρησεν, μίαν καθαρώς παθητικήν στάσιν και προς το ΕΑΜ και τους Κατακτητάς.
-Περί τα τέλη του 1943 η Οργάνωσις του ΕΔΕΣ υπό την Στρατιωτικήν ηγεσίαν του Μονίμου Υπολ/χού Ζαμπέλη ωργάνωσεν ισυράς ανταρτικάς ομάδας, εν συνόλω 200-300 ανδρών. Την προσπάθειαν ταύτην υπεστήριξαν Εθνικισταί οπλαρχηγοί. Αφ’ ετέρου τη υποστηρίξει πολλών Πολιτικών παραγόντων εδημιούργησεν ο ΕΔΕΣ πολιτικόν ρεύμα ισχυρότατον. Αρχηγός του ΕΔΕΣ ήτο ο Ιατρός Μελάς, ισχυρός βασιλόφρων Πολιτευτής παράγων εν τη Νήσω και προσωπικώς φίλος του μεγαλυτέρας εκτιμήσεως χαίροντος πολιτευτού Λευκάδος Αριστ. Βαλαωρίτου.
-Αι ανωτέρω ένοπλοι ομάδες του ΕΔΕΣ, υπό τον Ζαμπέλην, ισχυρότατα εξωπλισμένοι, εκυριάρχησαν απολύτως εις την ύπαιθρον μετά την συνθηκολόγησιν της Ιταλίας διασφαλίσασαι την τάξιν και την ησυχίαν εις ολόκληρον την Νήσον.
-Το ΕΑΜ όμως μη κατορθώσαν να αναπτύξη Πολεμικήν Οργάνωσιν λόγω της δυσπιστίας του πληθυσμού προς τους αρχηγούς του, ηρκέσθη εις ευρείαν Πολιτικήν οργάνωσιν. Κέντρα της κινήσεώς των ήσαν η πόλις της Λευκάδος όπου ενεργείτο σφοδρός συνωμοτικός αγών, και εκ μέρους των δύο Οργανώσεων και εις την ύπαιθρον εις τα χωρία ΕΓΚΛΟΥΒΗ, ΚΑΡΥΑ και ΣΦΑΚΙΩΤΕΣ, κέντρα και προπολεμικώς ακόμη των Κομμουνιστών.-
-Παρ’ όλην την αντίθεσιν της ιδεολογίας και προκειμένου να ευοδωθή ο αγών κατά του Κατακτητού αμφότεραι αι παρατάξεις δεν εδείκνυον καμμίαν διάθεσιν ρήξεως. Απεναντίας εις πλείστας περιπτώσεις εγένετο και συνεργασία οφειλόμενη κυρίως εις τα ισχυρά προσωπικά φιλικά αισθήματα  μεταξύ των ιθυνόντων.
-Το ΕΑΜ πρώτον από του Μαρτίου του 1944 βλέπον ότι ο ΕΔΕΣ κατέκτα έτι περισσότερον έδαφος εις την νήσον και ότι πιθανόν ο Στρατηγός Ζέρβας να επεθύμει χρησιμοποιών την Λευκάδαν ως βάσιν, να ανακτήση την επιρροήν του εις την Αιτωλοακαρνανίαν, απωλεσθείσαν από τας επιχειρήσεις του Οκτωβρίου 1943, ήρχισεν διά παντός μέσου οξύν αγώνα κατά του ΕΔΕΣ. Η έναρξις του αγώνος εξεδηλώθη ότε ο Αρχηγός του ΕΔΕΣ ιατρός Μελάς μεταβαίνων εκ Λευκάδος προς το εν Δερβιζιάνοις ευρισκόμενον Γενικόν Στρατηγείον του Στρατηγού Ζέρβα, ηχμαλωτίσθη κατόπιν σχεδίου από τον ΕΛΑΣ εις την περιοχήν Κρανιάς και άνευ ουδεμίας διαδικασίας εσφάγη εις το χωρίον Μουζάκα μετά του συνοδού του.
-Τον Μάϊον του ιδίου έτους ο αναλαβών την αρχηγίαν του ΕΔΕΣ έγκριτος δικηγόρος  Κ.Βαγενάς, δολοφονείται εν Λευκάδι υπό του γνωστού Κομμουνιστού Καρφάκη εντός του δικηγορικού του γραφείου.
-Κατόπιν των δύο τούτων αλλεπαλλήλων πληγμάτων, η κίνησις του ΕΔΕΣ παρέλυσε προσωρινώς, συγκρατηθείσα μόνον διά δραστηρίων ενεργειών του Υπολ/γού Ζαμπέλη, διατηρούντος πλήρη την ένοπλον ισχύν του ΕΔΕΣ.
-Δέον να σημειωθή επί πλέον ότι εις την Αιτωλοακαρνανίαν και ιδία εις την περιοχήν Παλαίρου-Μύτικα, ο εθνικιστής Βέρης, ωργάνωσε ισχυράν ένοπλον αντικομμουνιστικήν ομάδα δυνάμεως 200 ανδρών. Ο Π.Βέρης, καίτοι άσημον πρόσωπον, έτυχε της υποστηρίξεως Πολλών Εθνικιστών και κατέστησε την ομάδα του ισχυράν. Εις την ανωτέρω ομάδαν είχον καταφύγει και πολλά εγκληματικά εις Λευκάδα στοιχεία υπό το πρόσχημα του αντικομμουνιστικού αγώνος.
-Εις τον ΕΛΑΣ αφ’ ετέρου, εν Αιτωλοακαρνανία, εκ του γεγονότος ότι ανταρτικάς ομάδες του ΕΛΑΣ δεν υπήρχον εν Λευκάδι, κατέφυγον τα μαχητικά στοιχεία του ΕΑΜ ως και τα πλείστα των εγκληματικών στοιχείων της νήσου πρωτοστατούντος του δραπέτου των φυλακών Π.Γιαννούλη, με σκοπόν την εισβολήν του ΕΛΑΣ εν τη νήσω εκ Κεφαλληνίας και Αιτωλοακαρνανίας .

Γ.     ΕΝΟΠΛΟΣ ΡΗΞΙΣ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ
-Την 16ην Ιουνίου 1944 ισχυρά τμήματα του ΕΛΑΣ υπό την αρχηγίαν του Καπετάν Φουρτούνα εκ Κεφαλληνίας και του Καπετάν Γιαννούλη και Κόρακα εξ Αιτωλοακαρνανίας, ανερχόμενα εις 1500 άνδρας απεβιβάσθησαν εις τον όρμον της Βασιλικής εις το Ν. τμήμα της Νήσου και εις τον κόλπον των Συβότων εις το Δυτικόν.
-Ο Υπολ/γός Ζαμπέλης μετά των τμημάτων του αμυνόμενος κατ’ αρχάς, αντεπιτεθείς ύστερον, κατώρθωσεν να ανατρέψη τους εισβολείς εις τον κάμπον της Βασιλικής.
-Ταυτοχρόνως ο Βέρης διεπεραιώθη εκ Παλαίρου Αιτωλοακαρνανίας εις Λευκάδα κληθείς υπό των Εθνικιστών εκ του φόβου της εαμικής επικρατήσεως.
-Γενομένης ισχυράς συγκρούσεως μεταξύ ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ εις τον κάμπον της Βασιλικής ο ΕΛΑΣ υπέστη πανωλεθρίαν με αποτέλεσμα τον φόνον 120  ελασιτών και την τελείαν διάλυσιν του αποβατικού τμήματος. Οι αρχηγοί της επιχειρήσεως, τραυματίαι, μόλις διέφυγον εις Ακαρνανίαν.
-Κατόπιν της εκδιώξεως των επιδρομέων ο Ζαμπέλης εγένετο και πάλιν κύριος της νήσου μη ενεργήσας πράξεις αντεκδικήσεως, πλην μεμονωμένων τινών ενεργειών διαφόρων οπλαρχηγών, οίτινες εκ καθαρώς προσωπικών λόγων εξετέλεσαν ελασίτας τινάς. Τούτο σήμερον αποτελεί πάντοτε την βάσιν της προπαγάνδας του ΕΑΜ.
-Ο Βέρης όμως μετά ταύτα εγκατεστάθη εν τη πόλει όπου και οι Γερμανοί δημιουργήσας ούτω ατμόσφαιραν συνεργασίας μετ’ αυτών.
-Την κατάστασιν ταύτην επιθυμών να εκκαθαρίση ο Στρατηγός Ζέρβας, απέστειλε τα τέλη Αυγούστου 1944 τον Ταγ/ρχην Μαραγκόν επί κεφαλής ισχυρού τμήματος, όστις αποβιβασθείς εις Άγιον Νικήταν και ανασυκροτήσας πλήρως τας δυνάμεις του ΕΔΕΣ κατώρθωσε να εξουδετερώση κάθε ενέργειαν του Βέρη εις την ύπαιθρον και τελικώς με την αποχώρησιν των Γερμανών να επιβληθεί εν τη πόλει όπου αφοπλίσας και θέσας υπό περιορισμόν την μετά του εχθρού θεωρηθείσαν ως συνεργασθείσαν ομάδα Βέρη, να επιβάλη την τάξιν.
Ούτω εις Λευκάδα από της 10 Σ/βρίου 1944 μέχρι της 18 Δεκεμβρίου 1944 παρέμενε το 25ον Σύνταγμα ΕΔΕΣ δυνάμεως 800 ανδρών υπαγομένων εις την  ΙΧ Μεραρχίαν ΕΔΕΣ.-

Δ.    ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ
-Κατόπιν της επιθέσεως του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ εν Ηπείρω και της αποχωρήσεως εκ ταύτης του ΕΔΕΣ η Λευκάς απομονωθείσα υπέστη ισχυράν επίθεσιν εκ πολλών κατευθύνσεων παρά του ΕΛΑΣ. Η φρουρά της πόλεως αιφνιδιασθείσα παρεδόθη. Εις την ύπαιθρον όμως ο Ζαμπέλης μεθ’ ολοκλήρου της δυνάμεώς του ημύνθη επί 10ήμερον, ότε εξαντληθέντων των πυρομαχικών του και κατόπιν διαβεβαιώσεως του ΕΛΑΣ περί εντίμου συνθηκολογήσεως κατέθεσε τα όπλα.
-Μετά την παράδοσιν τα πράγματα ήλλαξαν. Οι συλληφθέντες αιχμάλωτοι αντάρται ωδηγήθησαν εις Τατάρνα της Αιτωλοακαρνανίας. Ο Ζαμπέλης εσφάγη υπό της Καπετάνισσας Τζαβέλαινας και πλείστοι άλλοι αρχηγοί ανταρτών κατεκρεουργήθησαν.
Η ομάς των οπλαργηγών Καραγιάννη, δυνάμεως 150 ανδρών, κατώρθωσε να διαφύγη εις τα όρη και να συνεχίση τον κλεφτοπόλεμον κατά του ΕΛΑΣ.

Ε.     ΕΑΜΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ
Κατά την κατοχήν του ΕΑΜ μέχρι της συμφωνίας της Βάρκιζας ο ΕΛΑΣ προέβη εις γενικήν λεηλασίαν εν τη υπαίθρω και εις αιματηράς αντεκδικήσεις. Εις πλέον των 100 υπολογίζωνται οι εκτελεσθέντες κατά το τρίμηνον διάστημα της Κατοχής. Πλέον των 500 ωδηγήθησαν όμηροι εις Ταρτάνα εν οις και ο Δήμαρχος και Εισαγγελεύς Λευκάδος.

Ζ.     ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ
Μετά την συμφωνίαν της Βάρκιζας, τον αφοπλισμόν του ΕΛΑΣ, αι δυνάμεις αυτού απεχώρησαν της Νήσου. Η εγκατάστασις των νομίμων αρχών εγένετο άνευ επεισοδίου τινός. Ο πληθυσμός αναθαρρήσας επεδόθη εις τα ειρηνικά του έργα.
Εις την ύπαιθρον ως και εις τας άλλας περιοχάς εις ας δεν εγκατεστάθη Εθνοφυλακή, η κομμουνιστική προπαγάνδα συνεχίζεται με σύντονον ρυθμόν. Τακτικαί συγκεντρώσεις λαμβάνουν χώραν εις ας εκπέμπονται τα γνωστά συνθήματα του ΕΑΜ περί τρίτου γύρου τελικής επικρατήσεως κ.λ.π. το Εθνικιστικόν ρεύμα όμως υπερτερεί απολύτως.
Ο μη καταθέσας τα όπλα Καπετάνιος του ΕΛΑΣ Γιαννούλης μετά ομάδος 10 ενόπλων περιφέρεται εις την ύπαιθρον και κυρίως εις τα χωρία Καρυά – Έγκλουβη – Σφακιώτες, ενεργών προπαγάνδαν και τρομοκρατίαν.-
Εκ παραλλήλου και άλλοι μεμονωμένοι ένοπλοι προπαγανδισταί κινούνται εις την ύπαιθρον.
Εξ αντιδράσεως προς τούτο ο όπλαρχηγός του ΕΔΕΣ Καραγιάννης διατηρεί μικρόν τμήμα 10-20 ενόπλων εις το Ν. τμήμα μη εκδηλώσας καμμίαν ενέργειαν εις βάρος του Γιαννούλη.
Κυρίως η περιοχή Βαρκερή-Εγκλουβη είναι εκείνη ήτις υποφέρει σήμερον υπό των τρομοκρατικών ενεργειών των αναρχικών Οργανώσεων.
Ιωάννινα τη 15η Μαΐου 1945
Ο
Διευθυντής Πληροφοριών
Β.Μητσάκος
Ταγ/ρχης
Διά την ακρίβειαν
Η
Δ/σις Επιχειρ. ΑΣΔΗ
Τ.Σ.Υ.

Advertisements