Η κατάσταση στη Θεσπρωτίας 1941-1944, ΕΟΕΑ/ 25 Μαρ 1944


Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ
ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΕΩΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΙΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΝ
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΜΕΧΡΙ
ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΩΣ (1941-1944)

Μέρος Α:
……………………………………………………………………………………………..
…………………………….(Ειδική έκθεσις)
Μέρος Β:
Από της ανοίξεως του 1944 η κατάστασις εις περιοχήν ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ είναι ανάγκη να μεταβληθή, προκειμένου να αναληφθούν σοβαραί εξωτερικαί ειδήσεις διά την απελευθέρωσιν.
Η παρουσία των ενόπλων Τσάμιδων οίτινες ενισχύουσιν τας Γερμανικάς δυνάμεις διά 2.500 ανδρών καλώς εξοπλισμένων και οργανωμένων και διοικουμένων υπό των Γερμανών εθεωρήθη ως σοβαρόν πρόσκομμα διά τας υπ’όψιν επιχειρήσεις, διότι άπασα η παραλιακή ζώνη από εκβολών του Αχέρωνος μέχρι των Ελληνοαλβανικών συνόρων, επετηρείτο και εφυλάσσετο από τας Αλβανικάς ταύτας ομάδας.
Ως πρώτη προϋπόθέσις προς εξασφάλισιν της παραλιακής ζώνης εκρίθη ότι ήτο αναγκαία η κατάληψις υπό των Ε.Ο.Ε.Α. (Ζέρβα) της πόλεως ΠΑΡΓΑΣ μετά του μικρού λιμένος της.
Η κατάληψις της πόλεως επραγματοποιήθη την 3ην Απριλίου υπό των Ε.Ο.Ε.Α. κατόπιν συμπλοκής προς την μικράν Γερμανικήν φρουράν.
Διά την εξασφάλισιν της πόλεως και του λιμένος αφέθη δύναμις Λόχου 100 περίπου ανταρτών υπό την οποίαν υπήχθησαν και αι εις την περιοχήν ΠΑΡΓΑΣ δρώσαι μικραί τοπικαί ομάδες Ελλήνων αναρτών.
Την 4ην Απριλίου ισχυραί δυνάμεις Τουρκοαλβανών (1500) και δυνάμις 300 Γερμανών, προσβάλλουσι την φρουράν της ΠΑΡΓΑΣ ήτις αμυνθείσα ολόκληρη την ημέραν, επιτυγχάνει τελικώς να εξέλθη την νύκτα διασπάσασα την πολιορκίαν της πόλεως.
Την επιχείρησιν ταύτην διαδέχονται πολλαί άλλαι μεταξύ Γερμανοτσάμηδων και Ε.Ο.Ε.Α. διά την εξασφάλισιν υπό των Ε.Ο.Ε.Α. ελευθέρου διαδρόμου μεταξύ θαλάσσης και ορεινών συγκροτημάτων ΣΟΥΛΙΟΥ, προς τον σκοπόν όπως διευκολύνεται η απόβασις συμμαχικών αποσπασμάτων και υλικού εις τας ακτάς της Ηπείρου.
Η διατήρησις των ελευθέρων τούτων διαδρόμων καθίσταται επιχείρησις επίπονος και δύσκολος λόγω της παρουσίαςτων Γερμανοτσάμηδων.
Αποφασίζεται κατόπιν τούτου η κατάληψις ωρισμένων κέντρων αντιστάσεως εις τρόπον ώστε να μη είναι δυνατή η άμεσος επέμβασις των Γερμανών προς τους χώρους αποβάσεως (εκβολαί Αχέρωνος).
Ως τοιαύτα εξελέγησαν:
α) Η ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ήτις έφρασσε την οδόν από ΜΕΝΙΝΑΣ προς ΚΑΝΑΛΑΚΙ.
β) Η ΣΤΕΝΩΠΟΣ ΠΟΝΤΑΡΙ ήτις έφρασσε την οδόν από ΠΡΕΒΕΖΗΣ προς ΚΑΝΑΛΑΚΙ
γ) Η ΠΑΡΓΑ ήτις εκάλυψε την κατεύθυνσιν από ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ.
Αι αντίστοιχοι επιχειρήσεις διετάχθησαν και εξετελέσθησαν ως ακολούθως:
Κατάληψις της ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ
Την 27ην Ιουνίου κατόπιν σκληράς μάχης με την Γερμανικήν Φρουράν ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ενισχυμένην από Τσάμιδες καταλαμβάνεται η ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ και τα Βορείως ταύτης υψώματα ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ. Πολλοί Τσάμιδες και Γερμανοί εφονεύθησαν.
Μεταξύ των συλληφθέντων αιχμαλώτων Τσάμιδων συμπεριλαμβάνονται και πολλοί οι οποίοι είχον διαπράξει φόνους, εμπρησμούς και ληστείας εις βάρος του Ελληνικού πληθυσμού.
Ούτοι παραπέμπονται εις τακτικόν Στρατοδικείον και εξ αυτών οι καταδικασθέντες εις θάνατον (43 τεσσαράκοντα τρεις) εξετελέσθησαν μεταξύ δε τούτων και ο Έλλην Σαλούκας Σ. ως συνεργασθείς μετά των ληστών Τσάμιδων. Πολλοί απηλλάγησαν η κατεδικάσθησαν εις μικροτέρας ποινάς (ώρα έγγραφον υπ’ αριθ. Ι).
Οι μη καταδικασθέντες Τσάμιδες και τα γυναικόπαιδα των φονευθέντων και εκείνων οι οποίοι ένοπλοι ακολούθησαν τους Γερμανούς συνεκεντρώθησαν εις ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ (600 περίπου), διά να προστατευθώσι από την δε δικαιολογημένην οργήν του Έλληνικού στοιχείου.
Η υπηρεσία των Ε.Ο.Ε.Α. έλαβε άπαντα τα μέτρα διά την διατροφήν και περίθαλψιν τούτων (ώρα έγγραφον 2).
Ανακατάληψις ΠΑΡΓΑΣ
Αυτή επραγματοποιήθη την 29 Ιουνίου 1944.
Και ελήφθησαν τα αυτά μέτρα τιμωρίας των υπευθύνων και προστασίας των γυναικοπαίδων.

Εξέλιξις της καταστάσεως της περιοχής ΠΑΡΓΑΣ – ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ
Αι δυνάμεις των Τσάμιδων εκτελούσαι τας διαταγάς της Γερμανικής Διοικήσεως εγκατέστησα γραμμήν μάχης εις υψώματα Δ. και Ν.Δ. ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ και βορείως ΠΑΡΓΑΣ, επιδιδόμενοι εις επιδρομάς, ληστείας και φόνους εντός της καταληφθείσης υπό των Ε.Ο.Ε.Α. περιοχής. Αι επιδρομαί αυταί εξελίχθησαν εις σοβαράς μάχας μεταξύ Ε.Ο.Ε.Α. και Τσάμιδων.
Προς τούτους απεστάλη προκήρυξις δι’ ης εκαλούντο όπως καταθέσουν τα όπλα και να παύσουν να συνεργάζωνται με τους Γερμανούς (έγγραφον υπ’ αριθ. 3).
Επί ταύτης ουδεμία απάντησις ελήφθη.
Την 30ην Ιουνίου Γερμανικαί μηχανοκίνητοι δυνάμεις προερχόμεναι από ΙΩΑΝΝΙΝΑ προσβάλλουν την ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ από βορρά, ενώ ταυτοχρόνως ισχυραί ομάδες Τσάμιδων υπο την διοίκησιν Γερμανών αξ/κών και υπαξ/κών προσέβαλαν την ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ από δυσμών.
Εις σκληράν μάχην διαρκέσασαν ολόκληρον την ημέραν αμφότεραι αι επιθέσεις απεκρούσθησαν με μεγάλας απωλείας Γερμανών και Τσάμιδων και με αποτέλεσμα την βελτίωσιν των θέσεων των Ε.Ο.Ε.Α. και προς βορράν και προς Δυσμάς της ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ (έγγραφον υπ’ αριθ. 4).
Μετά την αποτυχίαν ταύτην οι Γερμανοί διέταξαν γενική επιστράτευσιν των Τσάμιδων με σκοπόν να οργανώσουν τούτους κατά πλέον στρατιωτικόν τρόπον, παραχωρήσαντες οπλισμόν συγχρονισμένον και ιματισμόν Γερμανικόν.
Η διαταγή αυτή εγένετο ευμενώς δεκτή από τους Τσάμιδες τα ορισθέντα Κέντρα επιστρατεύσεως ΦΙΛΙΑΤΑΙ, ΜΑΡΓΑΡΙΤΙ, ΜΕΝΙΝΑ, εγέμισαν απο τους στρατευμένους Τσάμιδες, οίτινες διά πυροβολισμών και άλλης φύσεως εκδηλώσεων εξεδήλωνον την χαράν των, τρομοκρατούντες τον δυστυχή Ελληνικόν πληθυσμόν.
Νέοι ορίζοντες αισιοδοξίας ηνοίγοντο προ των εξαγρειωμένων κακούργων. Η Γερμανική βοήθεια παρείχετο αφειδώς, και με αυτήν ήλπιζον να εξαφανίσουν όχι μόνον το Ελληνικόν στοιχείον της περιοχής, αλλά και να επεκτείνωσι την δράσιν κατά των Ε.Ο.Ε.Α. τας οποίας ήλπιζον να διαλύσσουν μαζί με τους Γερμανούς.
Επί τούτοις οι Γερμανοί ήλπιζον πολύ εις την συνδρομήν των Τσάμιδων, λαμβάνοντες υπ’όψιν την σοβαρήν ούτων ικανότητα εις τον ορεινόν κλεφτοπόλεμον.
Από τους προσερχομένους προς κατάταξιν Τσάμιδες, εκτός των συγκροτουμένων Μονάδων διετέθη σοβαρός αριθμός διά την ενίσχυσιν των διαφόρων Γερμανικών φυλακείων ή κέντρων αντιστάσεως, εις τρόπον ώστε να ισχυροποιηθούν ταύτα και σοβαρός αριθμός Γερμανών στρατιωτών να εξοικονομηθή προς συγκρότησιν μονάδων ελιγμού αίτινες θα ανελάμβανον την εκκαθάρισιν της περιοχής της ΗΠΕΙΡΟΥ η οποία ηλέγχετο σταθερώς από τας Ε.Ο.Ε.Α.
Εκ παραλλήλου ελήφθησαν μέτρα περιορισμού του ελληνικού στοιχείου, άπαντες δε αι σημαίνοντες εθνικισταί εκλήσθησαν εις τας φυλακάς τη υποδείξει των Τσάμιδων οι δε υπόλοιποι ηπειλούντο διά σφαγής (έγγραφον υπ’ αριθ. 5).
Η κατάστασις ήτο πολύ σοβαρή κατόπιν των ληφθέντων μέτρων υπό των Γερμανών και της παρατηρηθείσης προθυμίας των Τσάμιδων προς κατάταξιν εις τον Γερμανικόν Στρατόν.
Η διατήρησις της ελευθέρας ακτής και του προγεφυρώματος της ΗΠΕΙΡΟΥ ήτο επισφαλής, δεδομένου ότι ο Γεμανικός Στρατός κατοχής θα ενισχύετο διά 1500-5000 χιλιάδων ικανών πολεμιστών.
Έπρεπε ν’ αντιμετωπισθή αύτη το ταχύτερον και πριν προλάβουν να οργανωθούν στρατιωτικώς οι Τσάμιδες.
Δύο λύσεις υπήρχον:
α) Να πεισθούν οι Τσάμιδες να εγκαταλείψουν την μέχρι τότε συνεργασία με τους Γερμανούς και να επανέλθουν ως φιλήσυχοι πολίται εις τα ειρηνικά αυτών έργα.
β) Να επιχειρηθή πλήρης εκκαθάρισις της περιοχής ΤΣΑΜΟΥΡΙΑΣ από τας ληστρικάς ομάδας των Τσάμιδων πριν προλάβουν να οργανωθούν εις τον τακτικόν Γερμανικόν Στρατόν.
Διά λόγους ανθρωπιστικούς και πολιτικής σκοπιμότητος προκρίθη η πρώτη λύσις, λαμβανομένου υπ’όψιν ότι η εκκαθάρισις θα είχεν ως φυσικήν συνέπειαν την απομάκρυνσιν και ολοκλήρου αμάχου πληθυσμού των Τσάμιδων από την περιοχήν, δεδομένου ότι άπαντες οι δυνάμενοι να φέρουν όπλα Τσάμιδες συμμετείχον εις τας ληστρικάς ομάδας, και συνεπώς απομακρυνόμενοι της περιοχής θα συμπεριελάμβανον και τας οικογενείας των.
Εάν τέλος δεν επετύγχανε η προσπάθεια αύτη τότε θα ανελαμβάνετο πλέον στρατιωτική επιχείρησις προς εκκαθάρισιν της καταστάσεως το ταχύτερον. Επί της απόψεως ταύτης ήτο σύμφωνος και η γνώμη της συμμαχικής αποστολής ήτις ήτο απεσπασμένη παρά το Στρατηγείω του Στρατηγού ΖΕΡΒΑ.
Προς ειρήνευσιν της περιοχής ΤΣΑΜΟΥΡΙΑΣ διά συνεννοήσεως με του Τσάμιδες αι Ε.Ο.Ε.Α. προέβησαν εις τας κάτωθι ενεργείας.
Την 3ην Ιουλίου 1945 ήτοι μετά την επίθεσιν των Γερμανοτσάμιδων κατά της ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ, απεστάλη προκήρυξις υπό των Ε.Ο.Ε.Α. προς ολόκληρον τον πληθυσμόν των Τσάμιδων να καταθέσουν τα όπλα (έγγραφον 6).
Παρά την προκήρυξιν εσυνεχίσθη η εμπόλεμος κατάστασις και η διατήρησις πλήρους πολεμικού μετώπου προς Δυσμάς και Βορείως ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ. Διά τον λόγον τούτον δεν κατέστη δυνατή από ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ προς ΜΑΖΑΡΑΚΙ των εις ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ Τσάμιδων μετά των γυναικοπαίδων (έγγραφον αριθ.7).
Η προσπάθεια προς ειρήνευσιν συνεχίζεται, και την ΙΙην Ιουλίου υπογράφεται εις ΝΙΚΟΛΙΤΣΙ συμφωνητικόν μεταξύ Ε.Ο.Ε.Α. και Τσάμιδων περί καταπαύσεως των εχθροπραξιών κλπ. (έγγραφον υπ’ αρ. 8).
Την 13ην Ιουλίου κοινοποιείται προς τους Τσάμιδες διάγγελμα του Γενικού Αρχηγείου Ε.Ο.Ε.Α. επί του αυτού αντικειμένου (έγγραφον υπ’ αριθ. 9).
Την 21ην Ιουλίου οι Τσάμιδες δι’ επιστολής των ορίζουν συνάντησιν διά λεπτομερή και οριστικήν συζήτησιν διά την 24ην και ώραν 17ην (έγγραφον υπ’ αριθ. 10).
Εκ των Ε.Ο.Ε.Α. ορίζεται επιτροπή εις την οποίαν συμμετέχουν στρατιωτικοί αντιπρόσωποι των Ε.Ο.Ε.Α. και οι Αμερικανικός Λοχαγός Άντερσον, ο Βρεττανός Υπολ/γός Ντέιβ και ο Βρεττανός Υπαξ/κός Ντόν και τρεις Μουσουλμάνοι Τσάμιδες εκ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ, η οποία την ως άνω ημερομηνία και ώραν μεταβαίνει εις την υπό των Τσάμιδων ορισθείσαν θέσιν.
Εις την θέσιν ταύτην δεν προσέρχεται η επιτροπή των Τσάμιδων, αλλά μόλις την 18ην ώραν παρουσιάζονται σύνδεσμοι τινες των Τσάμιδων άνευ ουδεμίας εξουσιοδοτήσεως. Διά των συνδέσμων τούτων απεστάλη προς την επιτροπήν των Τσάμιδων σχετικόν έγγραφον (έγγραφον υπ’ αριθ. ΙΙ).
Εις την έγγραφον πρόσκλησιν προς συνέχισιν των διαπραγματεύσεων εις ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ, οι Τσάμιδες ουδεμίαν απάντησιν η επιτροπήν απέστειλεν.
Παρά ταύτα το Γενικόν Αρχηγείον των Ε.Ο.Ε.Α. δεν παρετήθη των προσπαθειών του διά την ειρηνικήν λύσιν του ζητήματος των Τσάμιδων και προς τον σκοπόν τούτον χρησιμοποιεί τον Μητροπολίτην ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ Δωρόθεον όστις αποστέλλει σχετικήν επιστολήν εις τον αρχηγόν των Τσάμιδων Ναυρί Ντίνο. Η απάντησις τούτου είναι αόριστος και παρελκυστική (έγγραφα 12 και 13).
Η διεξαγωγή των συζητήσεων επί ένα μήνα με τους Τσάμιδες, ως και το πλήθος άλλων πληροφοριών τας οποίας είχε το Γενικόν Αρχηγείον των Ε.Ο.Ε.Α. κατεδείκνυον ότι μοναδικός σκοπός των Τσάμιδων ήτο η παρέλκυσις του ζητήματος μέχρι της πλήρους οργανώσεως των από τους Γερμανούς και της αφίξεως των αναμενομένων ενισχύσεων από την Αλβανικήν Τσέταν.
Κατόπιν τούτου το Γ. Αρχηγείον Ε.Ο.Ε.Α. απεφάσισε τη συγκαταθέσει της συμμαχικής αποστολής να επιχειρηθή η πλήρης εκκαθάρισις διά των όπλων της περιοχής Νοτίως ΚΑΛΑΜΑ από τους Τσάμιδες.
Εις το καταρτισθέν σχέδιον επιχειρήσεων προεβλέφθη να δοθή τοιούτος ρυθμός ώστε να λάβουν τον χρόνον οι Τσάμιδες και ν’ αποσύρουν τας οικογενείας των Βορείως ΚΑΛΑΜΑ.
Επακολουθεί σειρά επιχειρήσεων από της 4ης Αυγούστου μέχρι της 11ης ιδίου, αίτινες κατέληξιν εις την εκκαθάρισιν της περιοχής Νοτίως ΚΑΛΑΜΑ.
Τας επιχειρήσεις παρηκολούθησαν εκ του σύνεγγυς και αξ/κοί της συμμαχικής αποστολής.
Οι Τσάμιδες επέτυχον να αποσύρουν όλον τον άμαχον πληθυσμόν (έγγραφα 14-22).
Οι Τσάμιδες συμετυχθέντες βορείως ΚΑΛΑΜΑ εις περιοχήν ΦΙΛΙΑΤΩΝ ήρχισαν νέας διώξεις, σφαγής και λεηλασίας εις βάρος του εκεί Ελληνικού πληθυσμού. Κατέστρεψαν τα χωρία ΚΑΣΤΡΙ, ΠΑΡΑΠΟΤΑΜΟΝ, ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙ, ΑΓ.ΒΛΑΣΣΙΟΣ, ΣΚΟΥΠΙΤΣΑ κλπ. Οι κάτοικοι της περιοχής εν απογνώσει ζητούν προστασία παρά των Ε.Ο.Ε.Α. (έγγραφον 23).
Η διαταραχθείσα επιστράτευσις των Τσάμιδων συνεχίζεται με ούχι καλή απόδοσιν, διότι διασκορπισθέντες Τσάμιδες ασχολούνται ήδη διά την μεταφοράν των οικογενειών των εις την Νότιον Αλβανίαν. Παντως μέγα μέρος τούτου παραμένει εις τας τάξεις του Γερμανικού Στρατού η εις αυθύπαρκτα Σώματα υπό των διαταγάς των Γερμανών, αποτελούντες ούτω πολύτιμον όργανον εις την υπηρεσίαν του Στρατού Κατοχής.
Η ασφάλεια της οδού ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ προς ΙΩΑΝΝΙΝΑ κατά μέγα ποσοστόν απετελείτο από μικτάς φρουράς Γερμανοτσάμηδων. Η οχυρωμένη περιοχή ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ τα κέντρα αντιστάσεως ΠΑΡΑΠΟΤΑΜΟΥ, ΜΕΝΙΝΑΣ, ΒΛΑΧΩΡΙ, ΒΡΟΥΣΙΝΑΣ, ΒΟΥΤΣΑΡΑΣ, ΣΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ, περιελάμβανον ικανόν αριθμόν Τσάμιδων. Αι φρουραί αυταί κατ’ επανάληψιν προσέβαλον την προκάλυψιν των Ε.Ο.Ε.Α. αμέσως Ν. της οδού και ιδίως την περιοχήν Βορείως ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ, ένθα σκληραί μάχαι διεξήχθησαν καθ’όλον τον μήνα Αύγουστον.
Την 17ην Αυγούστου κατόπιν διαταγής του Στρατηγού Μ.Ανατολής, αι Ε.Ο.Ε.Α. προσέβαλον το χωρίον ΜΕΝΙΝΑ ισχυρόν Γερμανικόν Κέντρον αντιστάσεως, Βορείως ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ. Μετά 2ήμερο σκληράν μάχην ολόκληρος η Γερμανική φρουρά εξοντώθη. Μεταξύ των συλληφθέντων 180 αιχμαλώτων συμπεριελαμβάνοντο και 43 Τσάμιδες εντεταγμένοι εις τον Γερμανικόν Στρατόν. Ούτοι θεωρηθέντες ως προδόται εξετελέσθησαν άνευ διαδικασίας από την μονάδα ήτις συνέλαβε τούτους. Από τας καταθέσεις τούτων εξηκριβώθη ότι εις την φρουράν ΜΕΝΙΝΑΣ ήσαν εντεταγμένοι και άλλοι Τσάμιδες διαφυγόντες εγκαίρως βορείως ΚΑΛΑΜΑ.
Παρ’όλα τα επακολουθήσαντα γεγονότα λόγω της αρνήσεως των Τσάμιδων να καταθέσουν τα όπλα και να παύσουν συνεργαζόμενοι με τους Γερμανούς, το Γενικόν Αρχηγείον δεν έπαυσεν εργαζόμενον επί της γραμμής της συνεννοήσεως και αποστέλλει νεάν προκήρυξιν προς τους Τσάμιδες την 27ην-8-44 (έγγραφον 24) ήτις όπως και αι προηγούμεναι έμειναν άνευ απαντήσεως.
Προς τον αυτόν σκοπόν της καταθέσεως των όπλων υπό των Τσάμιδων το Γεν.ΑΡχηγείον εζήτησε την μεσολάβησιν του εκπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού ΗΠΕΙΡΟΥ κ.ΛΑΜΠΕΡ, όστις εν συνενοήσει με τον ΜΟΥΦΤΙΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ανέλαβε προθύμως την υπηρεσίαν ταύτην, ενδιαφερόμενος κυρίως διά την τύχην του αμάχου πληθυσμού των Τσάμιδων όστις είχε συγκεντρωθεί εις περιοχήν ΦΙΛΙΑΤΩΝ και ΚΟΝΙΣΠΟΛΕΩΣ
Ο κ.ΛΑΜΠΕΡ, μετέβη εις ΦΙΛΙΑΤΕΣ και ΚΟΝΙΣΠΟΛΗΝ κατά μήνα Αύγουστον συνοδευόμενος υπό εκπροσώπων του Γεν.Αρχηγείου ίνα πείση τους Τσάμιδες να παύσουν τον πόλεμον και να καταθέσουν τα όπλα.
Αίτησις των Τσάμιδων να ανακληθούν τα ανταρτικά Σώματα τα δρώντα Βορείως ΚΑΛΑΜΑ, εγένετο αποδεκτή υπό του Γεν.Αρχηγείου, ως απαρχή μιας συνδιαλλαγής.
Αλλά πέραν τούτου ουδεμία ετέρα ενέργεια η κατάθεσις των όπλων υπό των Τσάμιδων επηκολούθησε, αντιθέτως τούτου εξηκολούθησαν να διαρπάζουν και καταστρέφουν τας Ελληνικάς περιουσίας, ιδίως μετά την σύμπτυξιν των Βορείως ΚΑΛΑΜΑ ανταρτικών ομάδων του Γενικού Αρχηγείου.
Από όλα τα γεγονότα της περιόδου ταύτης είχε διαπιστωθή απολύτως η ένταξις των Τσάμηδων εις τον Γερμανικόν Στρατόν.
Από του τέλους Αυγούστου αρχίζει η μάχη της απελευθερώσεως της ΗΠΕΙΡΟΥ απο τους κατακτητάς και τους μετ’ αυτών συνεργασθέντας Τσάμηδες.
Η απελευθέρωσις του Βορ.ΚΑΛΑΜΑ Β.Δ. τμήματος της ΗΠΕΙΡΟΥ επραγματοποιήθη κατά το 2ον 15/θήμερον του Σ/βρίου κατόπιν συνεχών αγώνων προς τους Γερμανούς και Τσάμιδες (3η Μάχη ΜΕΝΙΝΑΣ) Μάχαι ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ – ΝΤΟΥΣΚΟΥ – ΠΑΡΑΠΟΤΑΜΟΥ – ΦΙΛΙΑΤΩΝ)
Κατά την απελευθέρωσιν των ΦΙΛΙΑΤΩΝ συνελήφθησαν εκτός της μικράς Γερμανικής οπισθοφυλακής και περί τους 120 Τσάμιδες συμπράττοντες μετά τούτων, και βαρυνόμενοι διά πλείστα εγκλήματα κατά του χριστιανικού ελληνικού πληθυσμού. Περί τους 55 καταδικασθέντας εις θάνατον εξετελέσθησαν. Μέτρα προστασίας και περιθάλψεως των γυναικοπαίδων των Τσάμιδων ελήφθησαν υπό των εγκατασταθεισών τοπικών αρχών τη συνδρομή του Γενικού Αρχηγείου των Ε.Ο.Ε.Α.
Κατά μήνα Νοέμβριον το Γεν.Αρχηγείον προώθησε προς Αλβανίαν τα εις ΠΑΡΓΑΝ, ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΝ και ΦΙΛΙΑΤΕΣ μερίμνη του συντηρούμενα γυναικόπαιδα ων ο αριθμός ανήρχετο εις 1000 περίπου.
ΜΕΡΟΣ Γ Απο τις εκδιώξεις των Γερμανών μέχρι σήμερον
Από του μηνός 8/βρίου η τάξις και η ησυχία απεκατεστάθη εις την περιοχήν ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ.
Το Γενικόν Αρχηγείον των Ε.Ο.Ε.Α. εγκατέστησε εις τας εγκαταληφθείσας υπό των Τσάμιδων περιουσίας Ελληνας των οποίων αι περιουσίαι κατά την περίοδον της κατοχής είχον καταστραφή από τους Τσάμιδες. Η εργασία αυτή είχε συντελεσθή εντός ολίγου χρονικού διαστήματος και αι γεωργικαί εργασίαι είχον αρχίσει.
Οι Τσάμιδες χάσαντες τους πολυτίμους συνεργάτες τους Γερμανούς, ήδη στρέφονται προς το Ελληνικόν ΕΑΜ, βοηθούμενοι από το Αλβανικόν ΕΑΜ και την Αλβανικήν Τσέταν.
Το πρώτον 10/ήμερον του 8/βρίου εμφανίζεται εις τα σύνορα Βορ. ΦΙΛΙΑΤΩΝ το πρώτον μικτόν Τάγμα ΕΛΑΣ υπό τον Υπολ/γόν του ΕΛΑΣ Σαράφην. Τούτο απετελείτο από 40 αντάρτες του ΕΛΑΣ και 300 περίπου ληστάς Τσάμιδες, μέχρι της χθες καταστρέφοντας τον Ελληνικόν πληθυσμόν της περιοχής ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ εν συνεργασία αρχικώς με τους Ιταλούς και ακολούθως με τους Γερμανούς.
Το μικτόν τούτο Τάγμα εισήλθε περί την 10 8/βρίου εις το ελληνικόν έδαφος και εγκατεστάθη εις ΣΑΓΙΑΔΑ.
Η παρουσία της μονάδος ταύτης του ΕΛΑΣ εις το ελληνικόν έδαφος και ιδίως εις περιοχήν μόλις ελευθερωθείσαν και ελεγχομένην από τους Ε.Ο.Ε.Α. προς το Γεν.Στρατηγείον ΕΛΑΣ προεκάλεσε σφοδράς διαμαρτυρίας του Γεν. Αρχηγείου του ΕΟΕΑ προς το Γεν. Στρατηγείο ΕΛΑΣ, δεδομένου ότι σοβαραί ταραχαί ήτο δυνατόν να προκληθώσι από στιγμής εις στιγμήν.
Το Γενικόν Στρατηγείον ΕΛΑΣ κατόπιν των διαμαρτυριών του Γεν.Αρχηγείου των Ε.Ο.Ε.Α. διέταξε το μικτόν τούτο Τάγμα να μεσταθμεύση εις περιοχήν ΤΣΑΜΑΝΤΑ, περιοχή ελεγχομένην από τον ΕΛΑΣ.
Την συγκρότησιν του Τάγματος τούτου επηκολούθησε η συγκρότησις και άλλου παρομοίου εις την περιοχήν ΔΕΛΒΙΝΑΚΙΟΥ.
Κατά την επίθεσιν του ΕΛΑΣ κατά των Ε.Ο.Ε.Α. τον Δ/βριον 1944 τα Τάγματα ταύτα των Τσάμιδων, ενισχυθέντα και με άλλα Τμήματα της Αλβανικής Τσέτας, έλαβον μέρος υπό τας διαταγάς τςη ΥΙ Ταξ.ΕΛΑΣ και διεδραμάτισαν σοβαρόν ρόλον εις την απώθησιν των Ε.Ο.Ε.Α. και της ΗΠΕΙΡΟΥ.
Επηκολούθησε κάθοδος των τμημάτων τούτων προς Ν.ΚΑΛΑΜΑ όπου υπό την προστασίαν του ΕΛΑΣ θα επανελάμβανον το διακοπέν έργον των της εξοντώσεως του Ελληνικού πληθυσμού.
Εις την περίπτωσιν όμως ταύτην εξηγέρθη σύσσωμος ο Ελληνικός πληθυσμός ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ και εξηνάγκασε τούτους να συγκεντρωθώσι εις την περιοχήν ΦΙΛΙΑΤΩΝ, όπου παρέμενον μέχρι παρελθόντος Φεβρουαρίου.
Παρά την εαμικήν τρομοκρατίαν και την υποστήριξιν του ΕΛΑΣ προς τους Τσάμιδες κατ’ επανάληψιν εσημειώθησαν συγκρούσεις μεταξύ του πληθυσμού και των ληστών Τσάμιδων, κατά τας οποίας εφονεύθησαν περί τους 20 Τσάμιδες. Αποτέλεσμα των συμπλοκών τούτων ήτο η αναχώρησις εκ νέου εξ Ελλάδος των Τσάμιδων και των ολίγων οικογενειών τας οποίας ούτοι είχον οδηγήση μαζί των κατά την επάνοδον των εις την επαρχίαν ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ.
Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α
Εξ’όλων των εκτεθέντων ως άνω γεγονότων καταφαίνεται:
α) Ότι ολόκληρος η μειονότης των Τουρκοαλβανών Τσάμιδων ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ, νομίσασα κατά την περίοδον της Κατοχής ότι δεν θα ανασυνεκροτείτο ποτέ πλέον το Ελληνικόν Κράτος και πιστεύσασα εις την Νίκην του Άξονος όχι μόνον συνεργάσθη μετά των κατακτητών αλλά επεζήτησε να αφανίση ολόκληρον τον Ελληνικόν πληθυσμόν της ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ – ΦΙΛΙΑΤΩΝ εις τρόπον ώστε να παρουσιάση την περιοχήν ταύτην ως και ολόκληρην την ΗΠΕΙΡΟΝ ως Αλβανικήν.
β) Αι καταστροφαί τας οποίας επροξένησε ήσαν άνευ προηγουμένου εις την ιστορίαν της Ελλάδος.
γ) Ενίσχυσε σοβαρώς την Γερμανικήν Στρατ/κήν Δ/σιν. Παρέσχε εις ταύτην τα μέσα να πυκνώση την κατοχήν και να εξοικονομήση σοβαράς δυνάμεις τας οποίας διέθετε εις άλλας περιοχάς.
δ) Δεν απεδέχθη τας προτάσεις του Γ.Αρχηγείου των Ε.Ο.Ε.Α. προς κατάθεσιν των όπλων, αλλά συνέχισε τον αγώνα εις το πλευρόν των Γερμανών μέχρι τέλους.
ε) Συνεμάχισε τέλος μετά των αναρχικών της Ελλάδος (ΕΑΜ – ΕΛΑΣ).
στ) Ολόκληρος ο Ελληνικός πληθυσμός όστις υπέφερε τα πάνδινα κατά την περίοδον της 4/ετούς δουλίας από τους Τσάμιδες δεν είναι δυνατόν να ανεχθή την επάνοδον των εις ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΝ. Απόδειξις η τηρηθείσα στάσις του πληθυσμού ότε μέρος τούτων τη βοηθεία του ΕΛΑΣ επανήλθε εις την περιοχήν.
Πάσα απόπειρα επαναφοράς των θα σημειώση γενικήν εξέγερσιν του πληθυσμού.

Αθήναι τη 25 Μαρτίου 1945
Ο
Δ/ΤΗΣ ΤΟΥ ΓΡΑΦ. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ ΤΩΝ Ε.Ο.Ε.Α.
(Τ.Υ.)
Π.ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ
Αντ/ρχης

Advertisements