Εκθεση δράσης αντιστασιακής οργάνωσης ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΚΡΗΤΗΣ Χανίων


ΕΚΘΕΣΙΣ
ΣΠΑΝΟΥΔΑΚΗ ΜΑΡΚΟΥ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
Εφέδρου Λοχαγού εκ Μονίμων

1) Αρχηγού της Εθνικής Οργανώσεως κατασκοπείας και πληροφοριών εν τω Νομώ Χανίων, και
2) Μέλους της Διοικούσης Επιτροπής της Εθνικής Οργανώσεως Κρήτης (Ε.Ο.Κ.) του Νομού Χανίων, ΚΑΘ’ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗΝ 1941-1944.

ΓΕΝΙΚΑ
Κατά την μάχην της Κρήτης ευρέθην εις Χανιά με αναρρωτικήν άδειαν εκ του Αλβανικού.
Φθάνω με τα τελευταία τμήματα εις Σφακιά αλλά δεν προλαμβάνω να επιβιβασθώ δι’ Αίγυπτον και οδικώς, διά των Ορέων, φθάνω εις την Επαρχίαν Σελλίνου μετά του εφέδρου Ανθ/γού κ. Θεοδώρου Ξενάκη, φιλοξενούμενος εις το χωρίον Κακοδίκη επί τρίμηνον.
Με 2 ραδιόφωνα εγκατεστημένα αρχίζει η πρώτη έννοια της Εθνκής αντιστάσεως της περιοχής, ενώ συγχρόνως ο έφεδρος Ανθ/γός Θ. Ξενάκης οργανώνει ες την κοιλάδα του Κακοδικίου τους άνδρας της περιοχής οίτινες συγκεντρώνουν και εξασφαλίζουν τον οπλισμόν των.
Η διαταγή των Γερμανών περί παρουσιάσεως των αξιωματικών εις το Γερμανικόν Φρουραρχείον με αφήνει αδιάφορον, και τον Ιούλιον 1941 εγκαθίσταμαι ως ιδώτης εις την πόλιν των Χανίων.
Μανθάνω την κίνησιν Εθνικής Αντιστάσεως, η οποία γίνεται εν επαφή προς Άγγλους Αξωματικούς και έρχομαι εις επαφήν με τον ιατρόν κ. Ι. Παΐζην και τον Πρόεδρον Εφετών Χανίων κ. Αρ. Καρακουλάκην, οι οποίοι είχον αρχίσει ήδη μετά του εν π.δ. Συντ/ρχου κ. Ανδρέα Παπαδάκη να οργανώσουν την Εθνικήν Αντίστασιν και καταρτίζεται Νομαρχιακή Επιτροπή ως κάτωθι: Ι. Παΐζης, Α. Καρακουλάκης, Α. Πολέντας, Α. Βολάνης, Μ. Σπανουδάκης.
Το 1942 λόγω της αναχωρήσεως εις Μέσην Ανατολήν των κ.κ. Ι. Παΐζη, Α. Βολάνη, και Α. Καρακουλάκη και της εκτελέσεως του Α. Πολέντα έμεινα μόνος εκ των μελών της Νομαρχιακής Επιτροπής καταζητούμενος παρά των Γερμανών από τον Φεβρουάριον του 1942.
Εις την Νομαρχιακήν Επιτροπήν μετά την αναχώρησιν του κ. Ι. Παΐζη συμπεριελήφθη και ο κ. Σκουλάς.
Ήδη είχεν αφιχθή εξ Αθηνών ο νυν Βουλευτής Χανίων κ. Κ. Μητσοτάκης μετά του οποίου ήρχισα αμέσως συνεργαζόμενος ως θέλει αναπτυχθή κατωτέρω.
Ούτω η Νομαρχιακή Επιτροπή Χανίων της Ε.Ο.Κ. ανασυντίθεται ως κάτωθι: Μ. Σπανουδάκης, Ν. Σκουλάς, Κ. Μητσοτάκης, Α. Ησυχάκης και Γ. Μπασιάς. Η Επιτροπή κατά περιόδους εγένετο επταμελής ακόμη δε και τεσσαρακονταμελής λόγω ή απουσίας ωρισμένων μελών ή φόρτου αγώνος με βασικά όμως πάντοτε μέλη την ως άνω μνημονευθείσαν Επιτροπήν.
Μέλη της Επιτροπής ταύτης μετέβαινον ως αντιπρόσωποι της Ε.Ο.Κ. εις τας κατά διαφόρους περιόδους συγκροτηθείσας σύσκεψεις μετά του Ε.Α.Μ. εις τινάς των οποίων έλαβον μέρος και οι αντιπρόσωποι της Ελληνικής Κυβερνήσεως Καΐρου και του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ
Ευθύς από της πρώτης στιγμής, επειδή η ανάπτυξις υπό της Εθνικής Οργανώσεως Κρήτης (Νομού Χανίων) εν ενεργεία ανταρτικών ομάδων δεν εφαίνετο προσεχής απεφάσισα την οργάνωσιν ιδιαιτέρας Υπηρεσίας κατασκοπείας και πληροφοριών τελείως ανεξαρτήτου διά της οποίας αφ’ ενός μεν θα συνεκέντρωνα και θα διεβίβαζα πάσαν πληροφορίαν εις το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής, σχέσιν έχουσα με τους Γερμανούς, υποβοηθών ούτω το έργον της αποβάσεως εν Κρήτη, την οποίαν εθεωρούσαμεν επικειμένην και αφ’ ετέρου υποβοηθών την καλλιτέραν ανάπτυξιν της Εθνικής Οργανώσεως Εσωτερικής Αντιστάσεως, εις την Διοικούσαν Επιτροπήν της οποίας μετείχον από του θέρους του 1941, και έρχομαι εις επαφήν με τους αντιπροσώπους του Συμμαχικού Στρατηγείου Άγγλους Αξιωματικούς Σ. Χιούζ, Α. Φίλτιγκ, Λή Φέρμορ, Τ. Ντουνμπαρμπίν κ.λ.π.
Από τον Σεπτέμβριον λοιπόν του 1941 αναλαμβάνω την Οργάνωσιν Υπηρεσίας Πληροφοριών επί της οποίας εστήριξα εν συνεχεία και το οικοδόμημα της Εθνικής Αντιστάσεως.
Απεδείχθη δε ορθόν το μέτρον, ως θα φανή κατωτέρω, διότι είχομεν να παλαίσωμεν προς πολλούς εχθρούς και μόνον μία καλώς οργανωμένη Υπηρεσία Πληροφοριών θα μας παρείχε τα μέσα της προσβολής των Γερμανών και της αμύνης με τας ελαχίστας δυνατάς απωλείας.
Το Δίκτυον Πληροφοριών εξηπλώθη εις κάθε γωνίαν του Νομού. Από της ανοικτής θαλάσσης και των λιμένων μέχρι των ορέων οργανώθη Υπηρεσία μεταβιβάσεως πληροφοριών προς εμέ, και από εμέ (μετά τον έλεγχον και διασταύρωσιν των πληροφοριών) προς τους ασυρμάτους μας και τα πλωτά μέσα επικοινωνίας μετά της Μέσης Ανατολής (προκειμένου περί αλληλογραφίας και σχεδιαγραμμάτων Τοπογραφικών των οχυρών θέσεων, ναρκοπεδίων ξηράς και θαλάσσης, φωτογραφιών κ.λ.π. αποσταλέντων εις μέγα αριθμόν), ώστε να μην υπάρχη άγνωστος οχυρά τοποθεσία ή φωλεά αντιστάσεως, ή κίνησις τμημάτων πολεμικού υλικού νηοπομπών, αεροπλάνων κ.λ.π. εις Συμμαχικόν Στρατηγείον.
Αι διαβιβαζόμεναι πληροφορίαι διά των ασυρμάτων ή διά τοπογραφικών σχεδιαγραμμάτων και εκθέσεων περιείχον.
Γερμανικαί Μονάδες Κρήτης και ειδικώς εις τον Νομόν Χανίων. Έδρα Μονάδων, Δύναμις, Επιτελείον, Κατανομή Τμημάτων, Οπλισμός, Μετακινήσεις, Μονίμως οχυρωμέναι τοποθεσίαι, Πυροβόλα, Διαμετρήματα, Καμουφλάζ, Ψευδείς οχυρώσεις, Επανδρώσεις οχυρών, Αντιαεροπορικά (φύσις, θέσεις, αριθμός), Άρματα (έδρα, αριθμός), Τεθωρακισμένα αυτοκίνητα, Ηθικόν ανδρών κατά Τμήματα.
Αποθήκαι πυρομαχικών πάσης φύσεως και προστασία, αποθήκαι βενζίνης.
Κίνησις λιμένος Χανίων και Σούδας, μεμονωμένων πλοίων, νηοπομπών (προαφίξεις, προαναχωρήσεις, αριθμός σκαφών, όνομα, μεταφερόμενα είδη, τόπος προορισμού), φράγματα ναρκών θαλάσσης Δίοδοι, Βυθομετρήσεις παραλίων.
Αεροδρόμιον Μάλεμε, Αντιαεροπορική άμυνα, Κινήσεις αεροπλάνων καθημερινή, προστασία αεροπλάνων και θέσεις αναμονής των.
Αερολιμήν Σούδας, κίνησις υδροπλάνων, αριθμός και θέσεις αναμονής.
Υπηρεσία Γερμανικής Αστυνομίας, ετοιμαζόμενα μέτρα κατά του πληθυσμού, προειδοποιήσεις προσώπων των οποίων επέκειτο η σύλληψις, προετοιμαζόμεναι εξορμήσεις εναντίον Ελληνικών φυλακίων, Τμημάτων και χωρίων. Υποκλοπή εγγράφων ή φωτογράφησις αυτών.
Διά της συνεχούς παρακολουθήσεως, το Συμμαχικόν Στρατηγείον ήτο πάντοτε ενήμερον πάσης μεταβολής συχνάκις σκοπίμου των Γερμανικών οχυρών, Επακτίου αμύνης και αντιαεροπορικής τοιαύτης.
Το ότι κατεζητούμην συνεχώς με έπεισε ότι η αποστολή μου θα εξετελείτο καλύτερον, εάν εισηρχόμην εντός των Γερμανικών Υπηρεσιών και πράγματι εισήλθον εν αρχή ως εργάτης και εν συνεχεία ως επιστάτης διαφόρων έργων και πολλάκις ενώ με ανεζήτουν ή εις τας οδούς ή εις τα καταφύγιά μου, εγώ εισηρχόμην και ανέμενον εις διαφόρους υπηρεσίας ή επιβιβαζόμην Γερμανικών αυτοκινήτων, μεταβαίνων εις διάφορα στρατιωτικά έργα. Πολλάκις και εις τας οδούς ειδοποιήθην και από την Ασφάλειαν Χανίων (Ανθ/ρχος κ. Γ. Ιερωνιμάκης κ. αλ.) και ελάμβανον τα προχειρότερα μέτρα.
Αυτοπροσώπως επελαμβανόμην των αποστολών εκείνων αι οποίαι απήτουν ή λεπτούς χειρισμούς λόγω της ανάγκης επαφής μετά των Γερμανών (ως η καθυστέρησις της περατώσεως της Στρατιωτικής οδού Λιμένος Σούδας – Αεροδρομίου Μάλεμε, επί 6 μήνας, παρά τας διαταγάς των Γερμανών, λόγω της αρξαμένης επιθέσεως της Αφρικής) ή μάλλον προφανή προσωπικόν κίνδυνον διά την εξακρίβωσιν της φύσεως ωρισμένων οχυρών θέσεων ή ωρισμένων προσβάσεων προς αυτάς δι’ ενδεχομένην κατ’ αυτών ενέργειαν ως η πραγματοποιηθείσα είσοδος μου νύκτα εις το οχυρόν ΠΕΡΒΟΛΙΤΣΑΣ ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ, η προσωπικός έλεγχος παρ’ εμού του οχυρού ακρωτηρίου ΔΡΑΠΑΝΟΥ, η μελέτη και έναρξις εφαρμογής καταστροφής του εις τον αερολιμένα Σούδας στολίσκου των Γερμανικών Υδροπλάνων μετά του Άγγλου Συνδέσμου και πλείσται άλλαι.
Άμεσοι και στενοί συνεργάται μου κατά την περίοδον αυτήν ήσαν:
1. Ο πρώην Υπουργός και νύν Βουλευτής Χανίων κ. Κ. Μητσοτάκης, μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής της Ε.Ο.Κ., ο οποίος από της αφίξεώς του εις Κρήτην εκ της Ηπειρωτικής Ελλάδος το θέρος του 1942 (κατερχόμενος εξ Αλβανίας) συνεδέθη μετ’ εμού και καθ’ ο και τέλειος γνώστης της Γερμανικής γλώσσης και δικηγόρος ανέλαβε πλην των άλλων και την παράστασιν εις τα Γερμανικά Στρατοδικεία, αναπτύσσων επαφάς με όλας τας Γερμανικάς Υπηρεσίας. Επί πλέον προσέφερε το ιδιόκτητον υλικόν της Εφημερίδος «ΚΗΡΥΞ» και επετύχαμεν την έκδοσιν της Εφημερίδος Εθνικής Αντιστάσεως τυπουμένης εις τα πιεστήρια Γερμανοκρατουμένης Εφημερίδος υπό την προσωπικήν επίβλεψιν του κ. Ψ. Χατζηγρηγόρη.
Αντιλαμβάνεταί τις τους κινδύνους της αλλαχού στοιχειοθετήσεως, της μεταφοράς των στοιχειοθετημένων άρθρων εις Γερμανοεπιβλεπομένην εφημερίδα, της τυπώσεως και αμέσου αποκομίσεως τύπου και στοιχείων εις τας κρύπτας.
Επίσης ο κ. Μητσοτάκης οργανώνει την Υπηρεσίαν Αντιγερμανικής προπαγάνδας και διανομής εις τους Γερμανικούς καταυλισμούς και κτίρια εντύπων Γερμανιστί, τυπουμένων εν Χανίοις.
Οι Γερμανοί πλέον αντελήφθησαν τι συνέβαινε και διετάχθη τηλεφωνικώς η σύλληψις των κ. κ. Κ. Μητσοτάκη, Ξ. Χατζηγρηγόρη και Ν. Ξηρά, πλην όμως η Υπηρεσία μας Πληροφοριών εκινήθη ταχύτερον και εξησφαλίσθησαν. Πρότασις μεταφοράς των εις την Αίγυπτον απερρίφθη παρ’ αυτών και ούτω οι μεν κ. κ. Ν. Ξηράς και Ξ. Χατζηγρηγόρης μετέβησαν εις τα φυλάκια ασυρμάτων μας, εσυνέχισαν την υπηρεσίαν Αντιγερμανικής προπαγάνδας αναπτύξαντες Τυπογραφείον υπαίθρου δι’ αποσταλλέντων τυπογραφικών στοιχείων εξ Αιγύπτου (Γερμανικών και Ελληνικών), ο δε κ. Μητσοτάκης παρέμεινεν εις Χανιά συνεχίζων το έργον μας, συλληφθείς εν συνεχεία δύο φοράς και φυλακισθείς εις Αγυιάν. Κατά την αυτήν περίοδον συλλαμβάνεται ο Υπολ/γός κ. Ματθαίος Βαλαδάκης (νην Ταγματάρχης), ο Ι. Σπανουδάκης μετά του Άγγλου Λοχαγού (Μανώλη) Μ. Μανουσάκης Μηχανικός, Π. Βάνδουλας και άλλοι και τους οποίους διά πρώτην φοράν εις την ιστορίαν κατωρθώσαμεν διά πιέσεως προς τε τους Γερμανούς και προς το Συμμαχικόν Στρατηγείον να ανταλλάξωμεν με Γερμανούς αιχμαλώτους αφιχθέντας ειδικώς εκ Μέσης Ανατολής (Αξιωματικούς και οπλίτας).
Η πρωτοφανής αύτη ενέργεια του Συμμαχικού Στρατηγείου, δίδει και μόνη την σοβαρότητα της Υπηρεσίας μας και την σημασίαν την οποίαν έδιδε το Στρατηγείον εις ένα πλήθος θαυμασίων υπηρεσιών.
2. Ο κ. Ματθαίος Βαλαδάκης, Υπολ/γός τότε, ο οποίος πλην της Υπηρεσίας Πληροφοριών Επαρχίας Κυδωνίας, είχεν αναλάβει και την εκπαίδευσιν νέων εις τα νέα όπλα, εντός της πόλεως και εις την ύπαιθρον και Δ/τής Λόχου κατά την 2αν περίοδον.
3. Ο ε.α. Ταγματάρχης κ. Ιωάννης Νικολακάκης της Υπηρεσίας Πληροφοριών και επαφής υπαίθρου, Επαρχίας Αποκορώνου.
4. Ο Καθηγητής κ. Μιχαήλ Μποτωνάκης, της Υπηρεσίας Συνδέσμου και Μεταβιβάσεων.
5. Ο Δικηγόρος κ. Κων. Αγγελάκης, Γραμματεύς και σύνδεσμος με τα Ελληνικά Δικαστήρια Χανίων (του Εισαγγελέως και τινων δικαστών Χανίων, οίτινες κατά παραγγελίαν μου αθώωναν ή επέβαλον ποινάς μετ΄αναστολής εις μέλη της Οργανώσεως, ιδία υπαίθρου, τα οποία επειδή καταζητούντο παρά των Γερμανών ή εκινδύνευον, συνελαμβάνοντο κατά παραγγελίαν παρά της Χωρ/κής Χανίων. Σημειωτέον δε ότι ουδέποτε οι Γερμανοί περελάμβανον από την Χωρ/κήν συλλαμβανομένους υπ’ αυτής οπλίτας.
Επιλαμβάνομαι της ευκαιρίας ν’ αναφέρω ότι η Χωρ/κή Χανίων προσέφερε καθ’ όλην την διάρκειαν της Κατοχής, μεγίστας υπηρεσίας εις όλας τας καταστάσεις του πολύμορφου αγώνος.
Τα αποτελέσματα των επιτευχθέντων παρά της Υπηρεσίας Πληροφοριών κατά την περίοδον ταύτην φαίνονται σαφώς και εν περιλήψει βεβαίως από τας υποβληθείσας υπό της «Μονάδος 133» εκθέσεις προς το Υπουργείον Στρατιωτικών, ων αντίγραφα επισυνάπτω.
2) ΕΘΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Ν. ΧΑΝΙΩΝ
Ως προανέφερον από της πρώτης στιγμής μετείχον και εις την Νομαρχιακήν Επιτροπήν της Εθνικής Οργανώσεως Εσωτερικής Αντιστάσεως.
α) Διοικούσα Επιτροπή Ιούλιος 1941
Ι. Παϊζης, Αρ. Καρακουλάκης, Α. Πολέντας, Μ. Σπανουδάκης, Α. Βολάνης.
β) Διοικούσα Επιτροπή ανασυγκροτηθείσα – Φ/βριον 1943.
Μ. Σπανουδάκης, Ν. Σκουλάς, Κ. Μητσοτάκης, Α. Ησυχάκης, Γ. Μπασιάς.
Ένεκεν της λίαν ενεργού αναμίξεώς μου εις την κίνησιν της Εθνικής Αντιστάσεως.
1. Το Κ. Κόμμα από του 1941 διά των εν Χανίοις στελεχών του Ν. Γαλάνη, Εμμ. Τζεβελάκη κ.α. προσπαθεί διά των καθημερινών προς εμέ επαφών του, να επιτύχη την συνεργασίαν μου αλλά η απόφασίς μου ήτο σταθερά, ότι η κίνησις της Εθνικής Αντιστάσεως δεν πρέπει να έχη πολιτικόν χαρακτήρα αλλά μόνον καθαρώς απελευθερωτικόν.
2. Το 1942 με καλεί ο αφιχθείς εις Χανιά Στρατηγός Μάντακας / ίνα αναλάβη την απελευθερωτικήν κίνησιν /, να υπηρετήσω υπό τας διαταγάς του. Σημειωτέον ότι ο Στρατηγός Μάντακας, τότε δεν ήτο γνωστός ως κομμουνιστής, αλλά ως εθνικόφρων Φιλελευθέρων αρχών.
Αποδέχομαι ευχαρίστως την πρόσκλησίν του με τον σκοπόν να παραδώσω εις χείρας του την ηγεσίαν της Ε.Ο.Κ.
Είχομεν δύο συναντήσεις εις την περιοχην των λάκκων Χανίων. Κατά την πρώτην συνάντησιν ομιλήσαμεν επί των γενικωτέρων κατευθύνσεων, ως αληθείς εθνικόφρονες, και εμείναμεν απολύτως σύμφωνοι επί της ανάγκης ενιαίας Διευθύνσεως του Αγώνος και της συσπειρώσεως των Αξιωματικών του Νομού τους οποίους ήδη ήρχισε να προσκαλή.
Κατά την μετά βραχυ χρόνον δευτέραν συνάντησίν μας εφάνη εκδηλωτικότερος, μου ωμίλησε περί του Ε.Α.Μ. και της ανάγκης όπως υπαχθή υπ’ αυτό και η Ε.Ο.Κ. και αορίστως περί αριστερών κατευθύνσεων, ότε διεφώνησα ριζικώς και ευθέως και απέκλεισα την συνεργασίαν μας, δηλώσας ότι εις την Κρήτην το Κίνημα Αντιστάσεως έχει μόνον απελευθερωτικόν χαρακτήρα και όχι πολιτικήν και ως τοιούτον θα παραμείνη από της πλευράς της Ε.Ο.Κ.
Δυστυχώς η προς τους λοιπούς Αξιωματικούς πρόσκλησις του Στρατηγού Μάντακα είχε μεγάλην επιτυχίαν.
Κατόπιν της προσωπικής αντιλήψεως μου περί των διαθέσεων του Στρατηγού Μάντακα, ηύξησα εις τα μέγιστον την δράσιν της Ε.Ο.Κ., εν συνεννόησει μετά των λοιπών μελών της Επιτροπής και την αντίδρασιν κατά του Ε.Α.Μ. με αποτέλεσμα την πρόσκλησίν μου παρά του κ. Μάντακα διά συνάντησίν μας την οποία όμως δεν απεδέχθην.
Ακολουθεί η επιστολή του προς εμέ διά της οποίας ζητεί την συνεργασίαν των Οργανώσεων Ε.Α.Μ. – Ε.Ο.Κ.
Κατόπιν συζητήσεως μετά των λοιπών μελών της Νομαρχιακής Επιτροπής αποδέχομαι, κατ’ αρχήν, την συνεργασίαν και εις ανταλλαγείσας μετ’ εμού επιστολάς συνεφωνήθη να υπάρχη εις την κοινήν επιτροπήν ίσος αριθμός αντιπροσώπων εκατέρωθεν.
Ενώ όμως ανεμένετο η σύγκλισις της κοινής Επιτροπής διά τον καθορισμόν των περαιτέρω, ο Μάντακας δι’ επιστολής του μου γνωρίζει ότι εκ της Ε.Ο.Κ. θα είμαι μόνον εγώ αντιπρόσωπος ως Στρατιωτικός Αρχηγός της Οργανώσεως Ε.Ο.Κ.
Η πρότασις αύτη απερρίφθη ασυζητητί παρ’ εμού, ανταπήντησα δε αμέσως και εγνώρισα τούτο εν συνεχεία εις τα λοιπά μέλη της Επιτροπής Ε.Ο.Κ.
Το κέρδος παρά τούτο ήτο μέγα, διότι ήδη εγνωρίζαμεν με ποίαν ευκολίαν παρεμερίζοντο και προφορικαί και έγγραφοι συμφωνίαι όταν διέτασσε το Κ. Κόμμα.
Πόσον όμως κακό έκανεν η ανάμειξις του Στρατηγού Μάντακα εις τα της κρήτης, και πόση εντατική προσπάθεια απητήθη διά να απαγκιστρωθούν, έστω και εν μέρει, οι ταχθέντες υπό τας διαταγάς του Αξ/κοί, δεν θα προσπαθήσω να αναλύσω, αρκεί να αναφέρω ότι πολλάκις και την δολοφονίαν μου απεπειράθησαν και έκτοτε περιέργως οι Γερμανοί εμάνθανον τα καταφύγια μου, μάλιστα δε εν μία νυκτί υπέστην τρεις αιφνιδιασμούς εις τρία εν συνεχεία καταφύγιά μου.
Τα πάντα όμως απετύγχανον χάρις εις το δίκτυον πληροφοριών μας εντός και του Ε.Α.Μ. και της Ε.Π.Ο.Ν. υπό των Γερμανών.
Η ευρεία ανάπτυξις της Ε.Ο.Κ. ηνάγκασε το Ε.Α.Μ. να επιζητήση και πάλιν δηθέν συνεργασίαν μεθ’ ημών με απωτέρους σκοπούς.
α΄) Να μην εμφανισθούν ένοπλοι ομάδες μόνον της Ε.Ο.Κ. με ισχυρόν οπλισμόν.
β΄) Να λάβη και το Ε.Α.Μ. οπλισμόν από το Συμμαχικόν Στρατηγείον (διότι διέδωσα τότε είδε είχον παραλάβει μεγάλας ποσότητας οπλισμού και άλλου πολεμικού υλικού, πράγμα που τους συνεκράτει εν μέρει).
γ΄) Να κερδίσουν χρόνον διά να εξοπλίσουν ιδικάς των ομάδας έστω και με οπλισμόν αφικνούμενον εκ της λοιπής Ελλάδος, όπως και εγένετο βραδύτερον.
Είχομεν επανειλημμένας συσκέψεις μετά του Ε.Α.Μ. εις τας οποιας είχον λάβει μέρος και ο Μάντακας και ο ειδικώς αφιχθείς εκ της Ηπειρωτικής Ελλάδος Πορφυρογέννης, υπεγράφησαν δε επανειλημμένως διάφοροι συμφωνίαι, εις τινα των οποίων εις Ρέθυμνον το 1944 παρευρίσκετο και ο αντιπρόσωπος της Κυβερνήσεως Καΐρου τότε Σμήναρχος κ. Εμμ. Κελαϊδής.
Εγνωρίζομεν βέβαια πάντοτε ότι δεν θα ετηρούντο παρ’ αυτών τα συμφωνηθέντα αλλά το κέρδος ήτο και πάλιν ότι εκαθυστερούσαμεν όσον ήτο δυνατόν την εμφάνισιν ενόπλων ομάδων του Ε.Α.Μ.
Η αρχή μου από του 1941 ήτο η ανάπτυξις του κινήματος αντιστάσεως όσον ήτο δυνατόν με κριτήρια.
α΄) Το πολεμικόν κέρδος και
β΄) Την προστασίαν του αμάχου πληθυσμού.
Η μεγάλη σημασία της Κρήτης διά τους Γερμανούς, διετήρη εις αυτήν πάντοτε ισχυράς στρατιωτικάς δυνάμεις και η ύπαρξις ισχυρών Εθνικών ομάδων δεν θα συνέβαλεν εις την αύξησιν του Γερμανικού στρατού, ούτε και θα προυξένη εις αυτούς ζημίαν τοιαύτην, ώστε να θεωρηθή πολεμικόν κέρδος, αντιθέτως δε θα τους ηνάγκαζε να λάβωσιν απλώς μέτρα τα οποία θα εδυσχαίρενον μεγάλως το έργον της Υπηρεσίας Πληροφοριών, της επικοινωνίας με την Αίγυπτον, της Οργανώσεως του πληθυσμού και άσκοπα αντίποινα εις βάρος του πληθυσμού και των χωρίων της υπαίθρου.
Η αφάνταστος σκληρότης των Γερμανών, αι χιλιάδες των εκτελέσεων, αθώων πολιτών και αι εκατοντάδες των καταστραφέντων χωρίων δι’ ασημάντους αφορμάς, απήτουν εξαιρετικήν προσοχήν και ουχί επιπολαίας ενεργείας και επιδιώξεις τας οποίας θα επλήρωναν διά του αίματος των αθώα θύματα.
Το δένδρον της Ελευθερίας ποτίζεται πάντοτε με αίμα, αλλά το αίμα αυτό πρέπει να έχη αντίκρυσμα, να είναι αίμα αναποτρέπτου θυσίας και όχι αποτέλεσμα ανοήτου φιλοδοξίας, και αυτό είχομεν πάντοτε προ οφθαλμών.
Η δημιουργία εν ενεργεία ομάδων της Ε.Ο.Κ. θα είχεν ως άμεσον αποτέλεσμα την εμφάνισιν εν ενεργεία και ομάδων του Ε.Α.Μ. και την δημιουργίαν διαμερισμάτων επιρροής των, τας ενόπλους ρήξεις Ε.Ο.Κ. – Ε.Α.Μ., την έναρξιν προδοσιών κ.λ.π. ως συνέβη βραδύτερον.
Αντί τούτων προσωρινώς και κατόπιν μακρών συζητήσεων έπεισα τους Άγγλους αντιπροσώπους και το Συμμαχικόν Στρατηγείον να μην εμφανισθούν αμέσως ομάδες εν ενεργεία (πλην των απαραιτήτων φυλακίων διά την λειτουργίαν των ασυρμάτων και την κάλυψιν των αφίξεων πλωτών μέσων εκ Μέσης Ανατολής), αλλά όταν θα κρίνεται σκόπιμον ή αναγκαίον από της απόψεως του πολέμου ή της προστασίας της υπαίθρου. Όλαι όμως αι περιοχαί οργανώθησαν ώστε εις πάσαν στιγμήν να είναι δυνατή η σύγχρονος εμφάνισις ενόπλων ομάδων, ως εγένετο βραδύτερον, ή και η μεμονωμένη τοιαύτη όταν παρίσταται ανάγκη, ως εις την περίπτωσιν ενόπλου προσβολής της ομάδος Σούμπερ.
Η δράσις του απαισίου τέρατος του Γερμανού Επιλοχίου Σούμπερ και της ομάδος του εις Ηράκλειον μας είχεν ανησυχήσει τα μέγιστα. Όταν δε τον Αύγουστον του 1943 ήλθεν εις Χανιά, και εν όψει αθρόων εκτελέσεων και καταστροφών ως εις το Ηράκλειον διατάσσω την εντατικήν παρακολούθησιν και των σχέσεών του με τας διαφόρους Γερμανικάς υπηρεσίας και της προσωπικής του ζωής.
Αι πληροφορίαι ήσαν άρισται, διότι ο Σούμπερ είχε γίνει μισητός εις όλους σχεδόν τους Γερμανούς διά της αλαζονίας του.
Επειδή δε κατά την περίοδον αυτήν είχα διατάξει την εκτέλεσιν του προδότου και φίλου των Γερμανών Ι. Γαλάνη, την οποίαν είχον εν μέρει αναθέσει εις τον νυν Υποσμηναγόν και μέλος της Οργανώσεως κ. Α. Σταμπούζον, διέταξα την αναστολήν της ίνα εκτελεσθή ο Σούμπερ.
Τα γεγονότα όμως μας επρόλαβαν διότι τα Χριστούγεννα του 1943 ο Σούμπερ έδωσε διαταγήν η ομάς του να κυκλώση το χωρίον Μεσκλά Κυδωνίας. Ο Σούμπερ επειδή ήτο πλέον και εις τους Γερμανούς ανεπιθύμητος, ηδύνατο να κτυπηθή αφόβως σχεδόν από απόψεως αντιποίνων.
Αμέσως ειδοποιώ τον διαφυγόντα την σύλληψιν του Σούμπερ κ. Ν. Σκουλάν να ειδοποιήση εις την περιοχήν των Λάκκων τας ομάδας να είναι έτοιμοι. Ομοίως ειδοποιώ τον Ιωάννην Βελεγρήν της ομάδος Ακικιανού να κτυπήσουν με όλας τας δυνάμεις την ομάδα του Σούμπερ μόλις εμφανισθή.
Πράγματι η ομάς Σούμπερ επετέθη, αλλά μετά πολύωρον αγώνα, διελύθη και ετράπη εις φυγήν. Ουδεμία δε βοήθεια της εδόθη από άλλα Γερμανικά Τμήματα, αλλά εν συνεχεία και εξεδιώχθη εκ Κρήτης υπό των Γερμανών οι οποίοι εδικαιολογήθησαν ότι ο Σούμπερ εξηνάγκαζεν εις επανάστασιν τον Κρητικόν Λαόν.
Ήδη ο κ. Μητσοτάκης, ως δικηγόρους του Γερμανικού Στρατοδικείου, είχε συζητήσει ευθέως τα του Σούμπερ (ότι θα εξαναγκάση εις επανάστασιν τον Λαόν) και αυτό ήτο μία από τας συγκεντωθείσας εις βάρος του αφορμάς παρά των Γερμανών διά να συλληφθή την πρώτην φοράν τον Φεβρουάριον του 1944.
Όλην αυτήν την προσπάθειαν και συντονισμόν των ενεργειών
1) Διά την δράσιν και αντίδρασιν εναντίον των Γερμανών.
2) Δράσιν και αντίδρασιν εναντίον του Ε.Α.Μ., ώστε τούτο εις την κατάλληλον στιγμήν να μη δύναται να επικρατήση, ως αλλαχού της Ελλάδος (διότι εις τον Νομόν Χανίων – πρωτεύουσαν της Κρήτης – είχε ριφθή υπό του Ε.Α.Μ. όλο το βάρος του αγώνος του).
3) Προετοιμασίαν του πληθυσμού από τους Γερμανούς και το Ε.Α.Μ. και διατήρησιν ακμαίου του Εθνικού φρονήματος. Ιδού τι νομίζω ως έργον ενός πραγματικού Αρχηγού, κατά την απαισίαν εκείνην περίοδον 1941 – 1944.
Το ότι επέτυχον τούτο, μόνος σχεδόν κατα τινα περίοδον και βοηθούμενος από πράγματι θαυμασίους και ενθουσιώδεις συνεργάτας κατά την λοιπήν περίοδον, και μάλιστα χωρίς σχεδόν θύματα, είναι η μεγάλη αμοιβή της προσπαθείας μου ταύτης.
Περιληπτικήν έκθεσιν των ανωτέρω υπέβαλα:
α΄) Το 1945 διά της Στρατιωτικής Διοικήσεως Κρήτης εις το Υπουργείον των Στρατιωτικών και
β΄) Διά της ΙΙας Μεραρχίας ότε και επροτάθην παρά του Διοικήτου της και νυν Αρχηγού Γ.Ε.Σ. Αντιστρατήγου κ. Τσακαλώτου διά το αριστείον ανδρείας διά την περίοδον εκείνην.
Τα υπό της Ε.Ο.Κ. οργανωθέντα Τμήματα, τα οποία και ευθύς ως ανάγκη συνεκεντρώθησαν, είχον αρχηγόν ως κάτωθι:
1) Εμμανουήλ Νικολούδης Αρχηγός
2) Ι. Βελιγρής Αρχηγός Κυδωνίας
3) Γ. Ντιγριντής » Κισσάμου
4) Γ. Λιόδης » Αποκορώνου
5) Ι. Μαρκετάκης » Σελλίνου
6) Ι. Κατσιάς » Σφακίων
7) Π. Πέτρακας » Ανατολικού Αποκορώνου
8) Β. Πατεράκης » Ομάδος δολιοφθοράς Σελλίνου
Η ακρίβεια της παρούσης εκθέσεως βεβαιούται αφ’ ενός μεν εκ των συνημμένων εκθέσεων του Συμμαχικού Στρατηγείου προς το Υπουργείον Στρατιωτικών, αφ’ ετέρου δε από της προσωπικής αντιλήψεως του τότε Αντιπροέδρου της Κυβερνήσεως και νυν Αρχηγού του Γ.Ε.Α. Πτεράρχου κ. Εμμ. Κελαϊδή, ο οποίος και εμέ καλώς και το έργον μου εγνώρισεν, ιδία κατά την τελευταίαν περιόδον, καθ’ ην προσεπάθουν ν’ αποφύγω την μεταξύ Ε.Ο.Κ. – Ε.Α.Μ. αιματοχυσίαν, η οποία θα μετέβαλε την Εθνικήν υπόθεσιν εις οικογενιακάς τοιαύτας αίμας διαιωνιζομένας, προς χαράν του Κατακτητού, ο οποίος πολλάκις υπέθαλψε μίαν τοιαύτην προσπάθειαν.
Συνημμένως υποβάλλω εκθέσεις της «ΜΟΝΑΔΟΣ 133» του Συμμαχικού Στρατηγείου, και υποβληθείσαν έκθεσιν μου προς το Υπουργείον Στρατιωτικών βεβαιωθείσαν υπό της Υπηρεσίας του Συμμαχικού Στρατηγείου.

Μ. ΣΠΑΝΟΥΔΑΚΗΣ

Advertisements