Εκθεση δράσης 11/16 Τάγματος/10 ΜΕΡΑΡΧΙΑ/ΕΟΕΑ


Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ

Απελευθέρωσις της Τσαμουργιάς. Δράσις του θρυλικού 11/16 Ανταρτικού Τάγματος Χ Μεραρχίας Ε.Ο.Ε.Α.

Εν συνεχεία προγενεστέρας υπηρεσίας μου εις τας ΕΟΕΑ, τον Απρίλιον 1944, ετοποθετήθην (Λοχαγός τότε) υπό του Γεν.Αρχηγείου εις την Χ Μεραρχίαν υπό τον Ανρχην Καμάραν Βασίλειον, ης η έδρα ευρίσκετο εις το χωρίον Τσαγγάριον – Παραμυθιάς.

Η νεοσύστατος αύτη Μεραρχία, μοι ανέθεσεν την διοίκησιν του υπό συγκρότησιν τελούντος τότε ΙΙ Τάγματος του 16ου Συντάγματος διοικητής του οποίου ήτο ο Τχης Κρανιάς Αριστείδης.

Μεταβάς εις Ζερβοχώριον – Παραμυθιάς, εγκατέστησα εκεί την έδραν του Τάγματος, το οποίον περιελάμβανε τρείς λόχους: τον 5ο υπό τον Υπίλαρχο (εύελπιν τότε) Χριστόπουλον Χρίστον (έδρα Προδρόμιον Παραμυθιάς), τον 6ον υπό τον Υπλγόν Αυτοκινήτων Γριβάκον Πέτρον (έδρα Ζερβοχώριον Παραμυθιάς) τον 2ον Μηχανημάτων υπό τον Υπλγόν (εύελπιν τότε) Παναγιωτακόπουλον Γ. (έδρα Τσαγγάριον).

Μέχρι των αρχών του δευτέρου 15ημέρου του Ιουνίου, οι άνδρες του τάγματος ήσαν πλήρως ενδεδυμένοι διά στρατιωτικών στολών και αρκούντως εξωπλισμένοι.

Διωργάνωσα τους Λόχους της Διμοιρίας κατά ομάδας και προέβην εις την στρατιωτικήν εκπαίδευσιν της μονάδος μου. Ούτω κατά τας αρχάς του δευτέρου 15ημέρου του Ιουνίου, το τάγμα ήτο έτοιμον προς δράσιν. Οι άνδρες του 5ου Λόχου προήρχοντο ως επί το πλείστον εκ των χωρίων Προδρομίου – Βέλιανης – Καρυωτίου. Οι πλείστοι τούτων ήσαν παλαίμαχοι αντάρται του εκ Προδρομίου οπλαρχηγού (Υπλγού των ΕΟΕΑ) Γεωργίου Κων/νου (Κώτσιο – Νικόλα), (γενναίος και ατρόμητος πολεμιστής. Άκρως εγωϊστής, είχε ροπήν προς δημιουργία επεισοδίων. Αγνός όμως πατριώτης και νεαρός εις την ηλικίαν, κατευνάζετο υπό των αξκών εκείνων οίτινες εγνώριζον τον χαρακτήρα του, ότε μετετρέπετο αιφνιδίως εις ένα των καλυτέρων ηρώων. Εις τας προσταγάς του Μεράρχου Καμάρα (όστις και έστεψε τούτον ως παράνυμφός του) εμού και του Λοχαγού του Χριστοπούλου, ουδέποτε έφερε αντίρησιν. Ήσαν οι άνθρωποι οίτινες εγνώριζον αυτόν καλώς κατά πάσει λαβόντες μέρος εις πλείστας όσας προγενεστέρας μάχας κατά Τουρκαλβανών – Γερμανών – Ιταλών και Εαμελασιτών.

Ο 6ος λόχος περιελάμβανε αντάρτας εκ των χωρίων Ζερβοχωρίου (οπλαρχηγός Κωνσταντίνου, γενναίος πολεμιστής), Αγοράς – Χοϊκας (οπλαρχηγός Φώτο – Λιόλιος “κουμπάρος μου”), περιοχής Φαναρίου (οπλαρχηγός Ντούσκος), Προδρομίου (οπλαρχηγός κ.Τσίτσος). Άπαντες οι οπλαρχηγοί ήσαν γενναίοι αρχηγοί.

Ο 2ος λόχος Μηχανημάτων περιελάμβανε περί τους 10 άνδρας υπηρέτας των Μηχανημάτων. Είχε συγκροτηθή υπό του Συντάγματος εις Τσαγκάριον και παρέμεινεν εκεί τεθείς εις την διάθεσίν μου μόλις την ημέραν της μάχης Αγίων Θεοδώρων (ως περαιτέρω θα ίδωμεν), διότι εν τω μεταξύ εξεπαιδεύοντο. Περί το πρώτον 15ήμερον του Ιουνίου, έλαβον εντολήν της Μεραρχίας, να μεταβώ εις το αεροδρόμιον Παραμυθιάς ίνα αναγνωρίσω επ’ αυτού κατάλληλον θέσιν εις ην θα ήτο δυνατή προσγείωσις αεροπλάνων. Το αεροδρόμιον τούτο κατασχεθέν μεν υπό των Γερμανών, δεν εχρησιμοποιείτο όμως υπ’ αυτών. Τούτο είχαν καταστρέψει οι Γερμανοί διανοίξαντες οπάς εις διάφορα σημεία ώστε να μη χρησιμοποιείται. Το αεροδρόμιο παρουσίαζε Β.Α. μιαν λωρίδα μη καταστραφήσα ένθα θα ηδύνατο να προσγειωθούν αεροπλάνα. Συνέταξα σχετικόν σχέδιον όπερ και υπέβαλα εις την Μεραρχίαν.

ΚΑΤΑΛΗΨΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ

Διετέλουν εις συχνήν επαφήν μετά του Τχου Χωρ/κής Σιαπέρα (εφονεύθη υπό κομμουνιστοσυμοριτών κατά το 1947 εις Καρπενήσιον) Διοικητού Χωρ/κής Παραμυθιάς, όστις μοι επληροφόρει διά συνδέσμων μου περί της εν γένει συμπεριφοράς και κινήσεων των Γερμανών και Τουρκαλβανών. Αι πληροφορίαι μου (αίτινες διεβιβάζοντο τηλεφωνικώς εις Μεραρχίαν), έφερον ότι οι Γερμανοί επρόκειτο να εγκαταλείψουν την Παραμυθιάν.

Περί την 15ην Ιουνίου, έλαβον διαταγήν της Μεραρχίας, να καταλάβω την πόλιν άμα ως αύτη ήθελεν εγκαταλειφθή υπό των Γερμανών.

Ο Μέραρχος επιθυμών (ως και προφορικώς μου εξήγησεν) την αποφυγήν αντιποίνων κατά των συμπρατόντων μετά των Γερμανών Τουρκαλβανών, διέταξε τους Λόχους Ποπόβου και Ελευθεροχωρίου (οπλαρχηγός δικηγόρος Στρουγγάρης Ελευθ. εκ Παραμυθιάς), του υπό τον εφ.Υπλγόν καθηγητή Γυμναστικής Σούζην Αντ. εκ Παραμυθιάς καταγόμενον, Ι Ανεξαρτήτου Τάγματος, οίτινες είχον συγκροτηθή εξ ανταρτών καταγομένων εκ Παραμυθιάς [(ο Ελευθ.Στρουγγάρης είχε αδελφόν φονευθέντα υπό των μετά των Γερμανών συμπρατόντων Τουρκαλβανών, μετά των 49 προκρίτων Παραμυθιάς να μην λάβουν μέρος στην κατάληψη της Παραμυθιάς.

Το ανταρτικόν τμήμα του Στρουγγάρη είχε συγκροτηθή αρχικώς υπό τας πλοκάμους του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Βραδύτερον όμως ο Στρουγγάρης αντιληφθείς τους προδοτικούς σκοπούς του ΕΑΜ, προσχώρησε μετά των ανταρτών του εις τα ΕΟΕΑ. Πάντως οι αντάρται του ατυχώς έμειναν επηρεασμένοι εκ των κομμουνιστικών θεωρειών και οίτινες εμίσουν φοβερά τους Τουρκαλβανούς λόγω των κατά των συγγενών και συμπατριωτών των εγκλημάτων των. Διά της διαταγής περί καταλήψεως της πόλεως, οι λόχοι ούτοι διετάσσοντο να μεταβούν προς άλλην κατεύθυνσιν, ένθα κατά πληροφορίας δήθεν της Μεραρχίας, εσημειώθη κίνησις εχθρού.

Την 26ην Ιουνίου επληροφορήθην ότι εις Πόποβον είχε μεταβεί ο Δντής του Δικαστικού της Μεραρχίας έφ.ανθλγός Θεολόγου Σπύρος, όστις ελθών εις συνενόησιν μετά των Στρουγγάρη και Σούζη, συναπεφάσισαν να εισέλθουν εις Παραμυθιάν. Ο Θεολόγου μάλιστα μοι έστειλεν επιστολήν διά της οποίας μοι εγνωστοποίει την απόφασίν του ταύτην. Επί της επιστολής ταύτης απήντησα αμέσως εις τούτον ότι άπαντες ενεργούν παρά τας διαταγάς της Μεραρχίας προς τας οποίας και έπρεπε να αυμμορφωθούν. Παρά ταύτα οι εν λόγω Λόχοι (ποίοι θα ίδωμεν) φλεγόμενοι εκ του πόθου της αντεκδικήσεως κατά των Τουρκαλβανών, δεν εξετέλεσε τας διαταγάς της Μεραρχίας.

Το εσπέρας της 26ης Ιουνίου, εξέδωσα τας διαταγάς μου προς τους 5ον και 6ον λόχους περί της επικειμένης καταλήψεως της πόλεως, παρέλαβον τον 6ον λόχον εκ Ζερβοχωρίου και μετέβην εις Μονήν Προδρομίου ένθα η έδρα του 5ου λόχου.

Περί την 04.00 της 26-27 Ιουνίου, ολόκληρον το τάγμα εκινήθη προς Καρυώτη (χωρίον απέχων της Παραμυθιάς περί τα 15΄και κείμενον ύπερθεν ταύτης). Εκεί διέταξα του λόχους μου (5ον Βόρειον τομέα – 6ον Νότιον), κατελάβομεν θέσεις και ανέμενον εκ Παραμυθιάς τον εκ της προτεραίας αποσταλέντα σύνδεσμον μου, όστις, είχον συνενοηθή μετά τούτου, θα αφκνείτο εκεί να με πληροφορήση αν πράγματι οι Γερμανοί είχον αναχωρήσει [δεν είχαμε τότε διαταγάς της Βρεττανικής Αποστολής δι’ επιχειρήσεις κατά των Γερμανών. Διατελούσαμε υπό εκπαίδευσιν δι’ επικείμενας τοιαύτας] ίνα εν συνεχεία επιτεθώ κατά των υπερασπιζόντων την πόλιν ενόπλων Τουρκαλβανών και καταλάβω ταύτην.

Είχα προετοιμάσει τα πάντα. Ο οπλαρχηγός Κώτσιο-Νικόλας άμα τη εισόδω του θα μετέβαινεν εις το αίθριον του Γυμνασίου ένθα θα ύψωνε την Ελληνικήν σημαίαν.

Άμα τη έω αντελήφθην τους Τουρκαλβανούς εγκαταλείποντας την πόλιν και φεύγοντας ατάκτως προς Δράγανην. Συνεπέρανα τότε ότι οι Γερμανοί είχον εγκαταλείψει την πόλιν και εκινήθην προς ταύτην. Καθ’ ον χρόνον ευρισκόμην εις το ύψος της πόλεως, συνήντησα τον σύνδεσμόν μου έφιππον προσερχόμενον ίνα μοι αναγγείλη ότι οι Γερμανοί εγκατέλειψαν την πόλιν και ότι εντός ταύτης εισήλθον ήδη από τας νυκτερινάς πρωϊνάς ώρας οι αντάρται του Σούζη και Στρουγγάρη (Λόχοι Ι Ανεξαρτήτου Τάγματος). Οι λόχοι ούτοι τελούντες εις επαφήν με την πόλιν δι’ ιδίων οργάνων, είχον πλησιάσει την πόλιν κατά την νύκτα, τας δε πρωϊνάς ώρας άμα ως απεχώρησαν οι Γερμανοί, εκινήθησαν προς ταύτην. Καθ’ ον χρόνον αι ομάδες των προήλαυνον διά να εισέλθουν εντός της πόλεως, εβλήθησαν εκ των παρυφών ταύτης υπό των Τουρκαλβανών. Αφού αντιλάγησαν μερικοί πυροβολισμοί, οι Τουρκαλβανοί ετράπησαν εις φυγήν εγκαταλείψαντες την πόλιν, οι δε αντάρται των Λόχων αυτών εισήλθον εντός ταύτης. Κατά την είσοδόν των ολίγοι Τουρκαλβανοί προβάλλουν αντίστασιν εντός της πόλεως ή αρνηθέντες να παραδώσουν τον οπλισμόν των, εφονεύθησαν υπό των ανταρτών τούτων. Ο σύνδεσμός μου, άγνωστον διά ποίους λόγους δεν με είχεν ειδοποιήσει εγκαίρως περί της εγκαταλείψεως της πόλεως υπό των Γερμανών.

Εισήλθα εντός της πόλεως μετά του τάγματός συντεταγμένον, εγκατέστεισα τούτον εις το κτίριον των Σχολείων και μετέβην εις την ιεράν Μητρόπολιν προς επίσκεψιν του Μητροπολίτου κ.Δωροθέου ον εύρον ασθενούντα και κλινήρην.

Καλέσας τους οπλαρχηγούς Στρουγγάρην και Σούζην και ζητήσας παρά τούτων εξηγήσεις περί της παρά την διαταγήν της Μεραρχίας εισόδου των εν τη πόλει, μοι απήντησαν ότι δεν ήτο δυνατόν να πράξουν άλλως επειδή οι αντάρτες των ως καταγόμενοι εκ Παραμυθιάς δεν συνεκρτατούντο. Τους ηρώτησα αν τίθενται υπό τας διαταγάς μου κατόπιν της αντικανονικής εισόδου των εν τη πόλει και ο μεν Στρουγγάρης πρόθυμος απήντησε “ΝΑΙ”, ο δε Σούζης όχι μόνον απεξίωσε ν’ απαντήση αλλά και με απέφυγεν διά βλοσυρών βλεμάτων. Αι επί τη αναμνήσει των κατά των συγγενών των εγκλημάτων των Τουρκαλβανών, στιγμαί αύται, εδικαίωνον την στάσιν των.

Έλαβον τα ενδεικνυόμενα μέτρα, έθεσα εις κίνησιν περιπολίας διά την τήρησιν της τάξεως και συνέταξα τηλεφωνικήν αναφοράν προς την Μεραρχίαν, περί του τρόπου καταλήψεως της πόλεως, την οποίαν παρέδωσα εις τον ιερέα Προδρομίου όστις μεταβάς εις Ζερβοχώριον και διεβίβασε ταύτην τηλεφωνικώς εις την εν Τσαγγαρίω Μεραρχίαν.

Διά της αναφοράς μου εζήτουν επί πλέον όπως η Μεραρχία κρίνει και αποφασίσει διά ενεργείας Ι Ανεξαρτήτου τάγματος, λάβει δε περαιτέρω μέτρα διά την πόλιν διότι κατά πληροφορίας μου (ας μοι μετέδωσεν ο Ελευθ.Στρουγγάρης) οι Γερμανοί μετά των Τουρκαλβανών επρόκειτο να ενεργήσουν προς ανακατάληψιν της Παραμυθιάς και παρίστατο ανάγκη να προωθηθώ προς κατάληψιν θέσεων ίνα αντιμετωπίσω τούτους.

Επειδή οι αντάρται των Λόχων Στρουγγάρη και Σούζη κατ’ ουσίαν δεν υπήρχον διασπαρέντες εις τας οικίας των αλλά και ουδεμίαν εμπιστοσύνην ήτο δυνατόν να έχω εις τούτους, διέταξα τον Στρουγγάρην ν’ αναλάβη την τάξιν εν τη πόλει δι’ όσων ανταρτών του ηδύνατο, το δε τάγμα μου (ΙΙ/16) συγκεντρωμένον ως ήτο προώθησα προς το στενόν Αγίων Θεοδώρων Σέλιανης εξ ου διέρχεται η αμαξιτή οδός Μενίνας – Παραμυθιάς, τοποθεσία απέχουσα περί τα 4 χλμ.εκ Παραμυθιάς.

Τον 5ο λόχον, Υπίλαρχου Χριστόπουλου ετοποθέτησα και κατέλαβεν θέσεις δεξιά, τον δε 6ον τοιούτον αριστερά (τοποθεσία “ΚΟΚΚΙΝΑ ΧΩΜΑΤΑ”).

Την 28ην Ιουνίου αφίχθη εις Παραμυθιάν ο Διοικητής του Συντάγματος Τχης Κρανιάς Αριστ. μετά της ομάδος Διοικήσεώς του την δε επομένην 29η αφίχθη και ο λόχος Μηχανημάτων του Τάγματός μου. Εν τω μεταξύ την μεθ’ επομένην 30η Ιουνίου, είχεν αφιχθή και ο Μέραρχος Ανχης Καμάρας άνευ του επιτελείου του.

ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

Αγίων Θεοδώρων της 30ης Ιουνίου 1944

Άμα τη έω της 30ης Ιουνίου 1944 (ώρα 5.30) δυο Γερμανικά αυτοκίνητα έλκοντα εν αντιαρματικόν πυροβόλον των 47 και εν βλητοφόρον πλήρες βλημάτων επρόβαλον αιφνιδιαστικώς εκ Κεφαλοβρύσου (οικία Σταυροπούλου) προ των θέσεων των ανταρτών του τάγματός μου, οίτινες αγρυπνούντες αντελήφθησαν αμέσως ταύτα ότε και έβαλον κατά τούτων δι’ οπλοπολυβόλων εξ αποστάσεως 300 περίπου μέτρων. Εκ των πολυβολισμών των ανταρτών εθραύσθησαν οι υαλοπίνακες του πρώτου οχήματος το οποίον κατόπιν τούτου εστάθη. Οι επί των οχημάτων Γερμανοί στρατιώτες κατήλθον αμέσως τούτων, κατέλαβον θέσεις και ήρξαντο βάλλοντες κατά των θέσεών μας.

Τα δυο ταύτα γερμανικά αυτοκίνητα ηκολούθουν και 10 περίπου αυτοκίνητα πλήρη Γερμανών (δυνάμεως 250 περίπου ανδρών) ως και περί τους 100 Τουρκαλβανούς πεζούς ή εφίππους. Τα αυτοκίνητα ταύτα είχον σταθή κεκαλυμένα όπισθεν του αμέσως προ των θέσεών μας προβάλοντος λοφίσκου ένθα μια κρήνη με άφθονον ύδωρ και παρά ταύτην εις πλάτανος κειμένων ακριβώς επί των κρασπέδων της αμαξιτής οδού. Η θέσις αύτη καλείται “Κεφαλόβρυσον”. Εκεί υπάρχουν διεσπαρμένοι και μερικές οικίες κατοίκων της Σέλιανης.

Οι Γερμανοτουρκαλβανοί ούτοι, άμα ως αντελήφθησαν την συμπλοκήν των επί των δύο προπορευομένων οχημάτων ανδρών των, παρετάχθησαν αμέσως καταλαβόντες θέσεις εις παρακειμένους εν τη πεδιάδι μικρούς χάνδακας προς των θέσεών μας (300-350 περίπου μέτρα) και ούτω ήρξατο η μάχη.

Αι θέσεις ας είχον καταλάβει οι άνδρες του 6ου Λόχου, ήσαν λίαν επισφαλείς διότι η τοποθεσία, πεδινή ως παρουσιάζεται, ήτο εκτεθειμένη εις τα άφθονα πυρά του εχθρού. Παρά ταύτα οι αντάρται πρηνιδών και σχεδόν ακάλυπτοι εκράτουν τας θέσεις των βάλλοντες κατά του εχθρού.

Αι θέσεις του 5ου Λόχου ήσαν πλεονεκτικότεραι προς το άκρον δεξιόν μόνον ένθα φυσικά βραχώδη προπετάσματα διηυκόλυνον την κάλυψιν των μαχομένων ανταρτών. Αι λοιπαί πεδιναί θέσεις και του Λόχου τούτου, ήσαν εκτεθημέναι εις τα πυρά του εχθρού.

Ο Διοικητής του 5ου Λόχου Υπίλαρχος Χριστόπουλος είχε τοποθετήσει το βαρύ πολυβόλον (δια του οποίου επί πλέον ήτο εφοδιασμένος ο λόχος του), εντός βραχώδους κώνου υψωμένου δίκην λοφίσκου και κειμένου ακριβώς επί της στενής διαβάσεως μεταξύ της εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων και των αποσβυνομένων πλέον εν τη πεδιάδι αντερισμάτων του όρους της Σέλιανης “Ζουμπάνι”.

Το πολυβόλον τούτο, λάφυρον των εκ Προδρομίου ανταρτών εκ προηγουμένων μαχών των κατά των Γερμανοϊταλών, εχειρίζετο ο άφθαστος εις ψυχραιμίαν και ηρωϊσμόν αντάρτης Χρίστος Τσίτσος, προήχθη εις επιλοχίαν διά τον ηρωϊσμόν του κατά την μάχην ταύτην.

Η θέσις του πολυβόλου ήτο οχυρωτάτη, τα δε πυρά του ήλεγχον ολόκληρον την μεταξύ του έλους και των αντερισμάτων του “Ζουμπάνι”έκτασιν της μικράς πεδιάδος ένθα διεξήγετο ο αγών.

Ο ίδιος μετά της ομάδος Διοικήσεώς μου (3-4 άνδρες) εγκατέστησα το παρατηρητήριόν μου εις θέσιν επί του προς την τοποθεσίαν του πολυβόλου αντερίσματος, (περί τα 200 μέτρα ύπερθεν πάντα) εκ της οποίας παρουσιάζετο πανοραμικώς ολόκληρος η μικρή πεδιάς, οπόθεν και διηύθυνον την μάχην.

Μετά ημίσιαν ώραν από της ενάρξεως της μάχης και αφού πλέον οι Γερμανοί είχον καθηλωθεί εκ των πυρών των ανταρτών παρά την υπεροχήν των ιδικών των πυρών (έβαλον συνεχώς και αδιαλείπτως διά τυφεκίων και βαρέων όλμων), εν τη πεδιάδι και εις αγρόν τινα παρά τω χωρίω “Νεοχώριον”, παρέταξαν μια πυροβολαρχίαν εκ 4 πυροβόλων διά των οποίων ήρξατο βάλλοντες δραστικώς κατά των θέσεών μας, προπαρασκευάζοντες επίθεσίν των. Η θέσις του βαρέως πολυβόλου του 5ου Λόχου είχεν επισημανθή υπό των Γερμανών και εβάλετο ακαταπαύστως, τα βλήματα όμως εκρυγνυόμενα επί του βράχου δεν εύρισκον τον πολυβολητήν Τσίτον όστις είχε τοποθετήσει τούτο εντός σχισμής του βράχου, ήτις εκαλύπτετο φυσικώς, άφηνε δε οπήν εκ της οποίας έβαζε τα πυρά. Θραύσμα οβίδος εύρε το πολυβόλον το οποίον ουδέν έπαθεν, ο δε απτόητος χειριστής του Τσίτος εξηκολούθει βάλλων κατά των Γερμανών άνευ διακοπής.

Καθ’ ον χρόνον ελάμβανε χώραν βομβαρδισμός, το Γερμανικόν πεζικόν δι’ αρμάτων κατελάμβανε προοδευτικώς θέσεις εντός χανδάκων και προσέγγιζε τας θέσεις των ανταρτών. Οι αντάρτες όμως απτόητοι εκ του βομβαρδισμού εκράτουν τας θέσεις των και έβαλον κατά τούτων συνεχώς καθηλώσαντες αυτούς εντός των χανδάκων.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο και υπό συνεχή και αδιάλειπτον βομβαρδισμόν του Γερμανικού πυροβόλου συνεχίζετο η μάχη.

Μόλις την πρωΐαν ήρξατο ο διά πυροβολικού βομβαρδισμός των θέσεων του τάγματός μου, απέστειλα επειγόντως σύνδεσμόν μου εις Παραμυθιάν με σημείωμά μου προς τον Διοικητήν του Συντάγματος, Τχη Κρανιάν, ζητών επειγόντως την αποστολήν του Λόχου Μηχανημάτων. Ο Κρανιάς διέταξε τον Διοικητήν του Λόχου (ανθλγόν) εύελπιν Παναγιωτακόπουλον να προωθηθή άμεσα προς τας θέσεις μας μετά δυο βαρέων όλμων ιταλικής προελεύσεως. Ο Παναγιωτακόπουλος αφού εφόρτωσε τους όλμους επί δυο ισχνών ημιόνων εκινήθη προς το παρατηρητήριόν μου. Οι ημίονοι όμως λόγω της ισχνότητός των δεν ηδύναντο να μεταφέρουν τους όλμους επί του δυσβάτου ανηφορικού εδάφους ο Παναγιωτακόπουλος τότε διά φωνών εκ του μακρόθεν μοι ανήγγειλε την εκ του λόγω τούτου αδυναμίαν του να μεταφέρη τους όλμους εις την ην ευρισκόμην θέσιν. Διέταξα την μεταφοράν έστω και ενός όλμου κατά τεμάχια μεταφερθησομένου επί των ώμων των χειριστών του. Εν τέλει περί την 09.30 αφίχθη εις την θέσιν μου ο ανθλγός Παναγιωτακόπουλος κομίζων ο ίδιος επί των ώμων του τεμάχιον του όλμου ακολουθούμενος και υπό δύο ανταρτών, οίτινες εκόμιζον τα λοιπά τεμάχια και τα πυρομαχικά τούτου.

“Που θα τοποθετήσω τον όλμον;” με ερωτά ο Παναγιωτακόπουλος.

“Εδώ ακριβώς εις την θέσιν μου”(μικρόν βραχώδες κάλυμα) απήντησα. Ομού μετά του Παναγιωτακόπουλου τοποθετήσαμε τον όλμον και έλαβα την διεύθυνσιν της βολής του. Ο Παναγιωτακόπουλος εκτελούσε χρέη σκοπευτού και εις αντάρτης χρέη γεμιστού.

Η αρχική σκέψις μου ήτο όπως διά του όλμου βάλλομεν κατά της εν Νεοχωρίω Γερμανικής Πυροβολαρχίας την θέσιν της οποίας είχον ήδη επισημάνη και εφ’ όσον το μέγιστον βεληνεκές τούτου θα επήρκει προς τον σκοπόν τούτον.

Καθ’ ον χρόνον όμως ετοποθετούσαμεν τον όλμον εις την κατάλληλον θέσιν βολής, αντελήφθην φάλαγγα δέκα περίπου Γερμανικών αυτοκινήτων ερχομένων εκ Μενίνης (ένθα ευρίσκοντο οχυρά Γερμανική βάσις) και κατευθυνομένη προς το πεδίον της μάχης. Τα αυτοκίνητα εστάθησαν εις το “Κεφαλόβρυσον”, οι δε Γερμανοί στρατιώτες ήρξαντο κατερχόμενοι εκ τούτων και προσεπάθουν να καταλάβουν θέσεις επί του πεδίου της μάχης. Ως αντελήφθην τούτο, διέταξα τον ανθλγόν Παναγιωτακόπουλον να σκοπεύση επακριβώς επί του πλατάνου υπό τον οποίον ήσαν συγκεντρωμένα τα μετά των Γερμανών αυτοκίνητα (η ακριβής θέσις τούτων δεν εφαίνετο) εκ της μορφής όμως του εδάφους εφαίνετο το πιθανότερον). Σκοπεύει ο Παναγιωτακόπουλος και εκσφενδονίζομεν το πρώτον βλήμα όπερ εξεράγη επί τινός αγρού 100 μέτρα εκείθεν του πλατάνου. Εκτιμήσας την απόστασιν εκ της ρήξεως του βλήματος τούτου διέταξα τον Παναγιωτακόπουλον να διορθώση την βολήν δι’ αυξήσεως της αποστάσεως κατά 100 μέτρα και να βάλη αμέσως. Με ταχύτητα και ευστοχίαν ο Παναγιωτακόπουλος διορθώνει την βολήν του και ο όλμος βάλει ήδη το δεύτερον βλήμα όπερ εκσφενδονισθέν με δαιμονιώδη σύριγμα επέπεσεν ακριβώς εις τον πλάτανον εκραγείς επί του εδάφους ως τούτο εμαρτύρει η εκραγείσα βολίς.

Κρατούντες σταθερώς την βολήν συνεχίσαμε βάλλοντες. Τα βλήματά μας ανήρχοντο μόνον εις 25. Καθ’ ον χρόνον εβάλλετο το δέκατον περίπου βλήμα, αντελήφθην τους Γερμανούς υποχωρούντας ατάκτως και δρομέως επί της αμαξιτής προς Μενίναν.

Ευθύς αμέσως ο 5ος Λόχος Υπιλάρχου Χριστοπούλου εξ ιδίας πρωτοβουλίας, εκδηλώνει επίθεσιν κατά των αγγιστρωμένων ήδη επί του πεδίου της μάχης Γερμανών. Εξ ιδίας πρωτοβουλίας του αμιλομένου εις δράσιν 6ου λόχου Υπλγού Γριβάκου, εκδηλώνεται συγχρόνως επίθεσις και τούτου κατά μέτωπον. Οι άνδρες αμφοτέρων των Λόχων όρθιοι πλέον και απτόητοι εκ των βομβαρδισμών του βάλλοντος Γερμανικού Πυροβολικού, συνεχίζουν την προέλασίν των. Σκηναί άφθαστου ηρωϊσμού των ανταρτών έλαβον χώρα τότε.

Ο 5ος Λόχος συλλαμβάνει Γερμανούς αιχμαλώτους και άγεται και πέραν του Κεφαλοβρύσου. Ο βαρύκουος σκληροτράχηλος αντάρτης Βαρβέρης Κων/νος, καθ’ ον χρόνον προήλαυνεν με το οπλοπολυβόλο του ανά χείρας, ευρέθη προ ενός χάνδακος ευρισκομένου Γερμανού οπλοπολυβολητού, όστις, άμα ως αντελήφθη τούτον, ωρθώθη, εξήγαγε το περίστροφον και επρότεινε αυτό διά να πυροβολήση, συλλαβών συγχρόνως διά της ετέρας χειρός την κάνην του οπλοπολυβόλου του αντάρτου Βαρβέρη. Ο Βαρβέρης όμως απτόητος, και με ευστροφίαν έστρεψε αμέσως το οπλοπολυβόλο του κατά του Γερμανού ον και αφήκε άπνουν διά κεραυνοβόλου ριπής πολυβολισμών.

Άμα ως εφόνευσε τον Γερμανόν τούτον, ήρπασε το οπλοπολυβόλον όπερ έκτοτε εχρησιμοποίει μη αποχωριζόμενος τούτου.

Ο 6ος Λόχος συλλαμβάνων και ούτως αιχμαλώτους, συνεχίζει την προέλασίν του παραλλήλως του λιμνώδους έλους και επιτίθεται κατά των παρά την Σκουπίτσαν Γερμανών οίτινες ήδη είχον τραπή εις φυγήν. Μέρος του λόχου τούτου τρέπεται εν προελάσει προς τα παρά το Νεοχώριον πυροβόλα των Γερμανών.

Οι Γερμανοί τότε, βάλλοντες δι’ ενός μόνον πυροβόλου κατά των επιτιθεμένων ανταρτών και εξ αποστάσεως 600 περίπου μέτρων, προσπαθούν βιαίως να μεταφέρουν τα λοιπά πυροβόλα εις την αμαξιτήν. Εν τέλει αποσύρουν και το τελευταίον πυροβόλον των και διαφεύγουν εις τας βάσεις των ως ρακώδη υπολείματα. Η ώρα ήτο πλέον 10.30. Ευθύς μετά την μάχην και ενώ οι αντάρτες επανήρχοντο εις τας βάσεις των, εις την εκκλησίαν των Αγίων Θεοδώρων, επληροφορήθην ότι οι Τουρκαλβανοί εκινούντο προς Παραμυθιάν εκ Δράγανης.

Απέστειλα τότε αμέσως διμοιρίαν του 6ου Λόχου υπό τον οπλαρχηγόν Ντούσκον προς τα αριστερά ημών υψώματα Προφήτου Ηλία (612) διμοιρία αύτη, επανήλθεν μετ’ ολίγον διότι οι Τουρκαλβανοί ούτε καν είχον εμφανισθή.

Ο άφθαστος ηρωϊσμός των εμπειροπολέμων τούτων ανδρών του ΙΙ/16 τάγματός μου απέτρεψε την ανακατάληψιν της Παραμυθιάς και ολοκλήρου της Περιφέρειας.

Οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί των Τουρκαλβανοί ελάμβανον το πρώτον σκληρόν μάθημα. Οι Έλληνες εκδικούνται τους δύο εξίσου μισαρούς εχθρούς. Το ηθικόν των, καθ’ όλην την κατοχήν οργιάσαντων εις βάρος των χριστιανών, αιμοβόρων Τουρκαλβανών τσάμηδων, πίπτει καταρακομένον. Οι σύμμαχοί των Γερμανοί όχι μόνον δεν ηδυνήθησαν να ανακαταλάβουν και να παραδώσουν εις αυτούς την Παραμυθιάν αλλά και απεδεκατίσθην φοβερά και δη εις μάχην εκ παρατάξεως επί αναπεπταμένου πεδινού εδάφους, καθ’ ην επιτιθέμενοι ήσαν οι ίδιοι.

Έκτοτε το τάγμα τούτο, περιεβάλετο με την μεγαλυτέραν εμπιστοσύνην, τόσον εκ μέρους των Διοικήσεων Μεραρχίας και Συντάγματος, όσον και των κατοίκων της περιοχής.

Καθ’ ον χρόνον συνεχίζετο η μάχη, η Διοίκησις του Συντάγματος, είχε προωθήσει εις ενίσχυσίν μου μιαν διμοιρίαν υπό τον Υπλγό Φώτο-Κίτσον. Την διμοιρίαν ταύτην προώθησα πλευρικώς δεξιά προς κάλυψιν του δεξιού του 5ου Λόχου, πλην όμως αύτη τελικώς δεν ενεπλάκη εις τον αγώνα διότι εν τω μεταξύ και ενώ αύτη ευρίσκετο περίπου εις το ύψος του δεξιού του λόχου τούτου, η μάχη ετερματίσθη.

Ταυτοχρόνως προς την επίθεσιν των Γερμανών από Μενίνης κατά του τάγματός μου, άλλη δύναμις 1000 περίπου ενόπλων Τουρκαλβανών, είχε παραταχθή αμέσως δυτικώς των χωρίων Γκρίκας – Ψάκκας – Νικολουσίου, ήτις αναμένουσα την έκβασιν της υπό των Γερμανών διδομένης μάχης, θα εισέβαλε μετά ταύτης εις Παραμυθιάν εκ της κατευθύνσεως ταύτης.

Βλέποντες όμως την πανωλεθρίαν των Γερμανών, ετράπησαν εις φυγήν μετά τούτων.

Κατά την μάχην ταύτην, το τάγμα μου έσχεν ένα νεκρόν, τον αντάρτην του 5ου Λόχου Κοντόν Σωτήριον και 5 τραυματίας, τους αντάρτας Σιώκον Παναγιώτην (5ος Λόχος) Παπαδόπουλον Νικόλαον (6ος Λόχος), ο αντάρτης Παπαδόπουλος υπήρξεν υπόδειγμα ατόμου. Πατριώτης, πράος, έντιμος, πειθαρχικός και ατρόμητος μαχητής. Έλαβε τραύμα θωρακικόν διαμπερές εκ θραύσματος οβίδος πυροβόλου, καθ’ ον χρόνον ο Λόχος του επετίθετο κατά της γερμανικής Πυροβολαρχίας. Δημητρίου Φώτιος, Τάχιας Βασίλειος και Σακαντέμης Ιωάννης.

Εις το Κεφαλόβρυσον, κάτωθεν του πλατάνου, ανευρέθησαν μετά την λήξιν της μάχης περίπου 30 Γερμανοί νεκροί, οίτινες είχον πολτοποιηθή εκ των βλημάτων του μοναδικού μας όλμου η βολή του οποίου και έκρινε την τύχην της σφοδράς ταύτης μάχης.

Έτεροι 5-6 νεκροί Γερμανοί περισυνελέγησαν εκ του λοιπού πεδίου της μάχης. Ως βραδύτερον επληροφορήθην η Διοίκησις της Μεραρχίας, κατά την αυτήν μάχην, οι γερμανοί έσχον και 42 τραυματίας (κατ’ εξακριβωμένας πληροφορίας εξ Ιωαννίνων όπου διεκομίσθησαν). Επί πλέον συνελήφθησαν και 8 Γερμανοί αιχμάλωτοι.

Επί του πεδίου της μάχης περισυνελέγησαν υπό των ανταρτών του Τάγματός μου εγκαταλειφθέντα υπό των ατάκτως υποχωρησάντων Γερμανών, τα κάτωθι λάφυρα:

2 αυτοκίνητα

1 αντιαρματικόν πυροβόλον των 47

1 βλητοφόρον πλήρες διά 320 βλημάτων του αντιαρματικού πυροβόλου.

2 ασύρματοι είναι εκείνα τα οποία καθηλώθησαν επί της οδού κατά την πρωϊνήν επίθεσιν. Το πυροβόλον τούτο δεν ηδυνήθησαν να χρησιμοποιήσουν οι Γερμανοί καθ’ όλην την διάρκειαν της μάχης.

5 οπλοπολυβόλα

10 κτήνη, ανήκοντα ως επί το πλείστον εις τους αρχηγούς των επιτεθέντων Τουρκαλβανών μια φορβάς εκ των ίππων τούτων την οποίαν ίππευον μεγάλην ανακούφισην μοι προσέφερεν κατά τας πορείας των μετέπειτα σκληρών αγώνων μας.

35 τυφέκια Μάουζερ. Πολλά φυσίγγια Μάουζερ και άφθονον παντοειδές υλικόν.

Τα περισυλλεγέντα λάφυρα, τον νεκρόν αντάρτην, τους τραυματίας αντάρτας μου ως και τους Γερμανούς αιχμαλώτους, επιβιβάσαμεν επί των μετά των ελκομένων πυροβόλου και βλητοφόρου, δυο αυτοκινήτων άτινα τεθέντα εις κίνησιν υπό οδηγών ανταρτών, διέταξα να μεταφερθούν εις Παραμυθιάν υπό συνοδείαν ομάδος, υπό τον διμοιρίτην του 5ου Λόχου αντάρτην……….(δεν αναφέρεται από τον συντάκτη), ήτις εκράτη τους αιχμαλώτους.

Καθ’ ον χρόνον τα αυτοκίνητα εκινούντο προς Παραμυθιάν επί της αμαξιτής και παρά τους Μύλους, εβλήθησαν αιφνιδιαστικώς διά πολυβόλου εκ Παραμυθιάς. Αμέσως τα αυτοκίνητα εστάθησαν και ο επικεφαλής αντάρτης διά φωνών μας ειδοποίει περί τούτου.

Διέταξα τότε να υψώσουν λευκόν πανίον εις ένδειξιν ότι πρόκειται περί φιλίων. Τούτο έπραξαν οι αντάρτες και το πολυβόλον έπαυσε την βολήν, ότε και συνέχισαν την κίνησίν των, αφιχθέντες τελικώς εις Παραμυθιάν ένθα εγένοντο δεκτοί υπό των κατοίκων με ενθουσιώδεις ζητωκραυγάς και πατριωτικούς εναγκαλισμούς.

Ως εκ των υστέρων διευκρινίσθη, οι κάτοικοι της Παραμυθιάς αντιληφθέντες την παύσιν των πυρών της μάχης και ιδόντες μετ’ ολίγον αυτοκίνητα Γερμανικά κινούμενα προς την πόλιν εσχημάτισαν την εντύπωσιν ότι το τάγμα είχεν εξολοθρευθή και οι Γερμανοί εισέβαλον εις την πόλιν δι’ ο εξαναστάντες εκρύβουν προσπαθούντες να διαφύγουν της πόλεως.

Ο Διοικητής του συντάγματος Τχης Κρανιάς όστις ευρίσκετο εν τη πόλει, ψύχραιμος τω όντι αξιωματικός και παλαίμαχος εις τον ανταρτοπόλεμον, συγχισθείς προς στιγμήν εκ του θορύβου των κατοίκων, διέταξε ένα χωροφύλακα της Διοικ.Χωρ/κής Παραμυθιάς να βάλη διά πολυβόλου κατά των αυτοκινήτων. Τούτο και έπραξεν ο χωροφύλαξ. Άμα όμως ως ο Κρανιάς διεπίστωσε την πραγματικότητα, διέταξε τον χωροφύλακα να παύση την βολήν.

Η μάχη των Αγίων Θεοδώρων, υπήρξεν η πρώτη ήτις εδόθη υπό ανταρτικών ομάδων εκ παρατάξεως επί πεδινής περιοχής, εποίησε δε αύτη μεγάλην εντύπωσιν τόσον εις τα λοιπά τμήματα των ΕΟΕΑ όσον και εις την Συμμαχικήν Αποστολήν.

Μετά την μάχην η έδρα της Χ Μεραρχίας μετεφέρθη εις Παραμυθιάν ένθα διετηρήθη καθ’ όλην την υπόλοιπον χρονικήν διάρκειαν μέχρι της απελευθερώσεως, παρά τας επακολουθειθήσας βραδύτερον 4 απόπειρες των Γερμανών προς ανακατάληψιν της πόλεως.

Αντιπροσωπεία μόνιμη της Συμμαχικής Αποστολής απεστάλη ευθύς αμέσως εις Παραμυθιάν παρά τη Μεραρχία, αποτελεσθείσα εκ των Αμερικανών λοχαγών Άντερσον και Ρότζερς, του Άγγλου λοχαγού Τζών και του άγγλου υπλγού Ντέϊβ.

Το αεροδρόμιον Παραμυθιάς, επισκευασθέν ετέθη εις λειτουργίαν, συμμαχικά δε αεροπλάνα ήρξαντο τότε προσγειούμενα επί τούτου.

Την επομένην της μάχης εις το τάγμα μου εκοινοποιείτο η από 30-6-44 ημερησία Διαταγή της Μεραρχίας, έχουσα ούτω:

“Εκφράζω την πλήρη ευαρέσκειάν μου και τα εγκάρδια συγχαρητήρια προς άπαντας τους αξιωματικούς, οπλαρχηγούς και αντάρτας των τμημάτων του 16ου Συντάγματος και 1ο Ανεξ.Τάγματα, οίτινα μετέσχον κατά την σημερινήν μάχην και κατήγαγον περίλαμπρον νίκην κατά των επιτιθέντων Γερμανών μετά πυροβολικού και όλμων, ως και κατά των επιτεθέντων Τουρκαλβανών, προς ανακατάληψιν της Παραμυθιάς.

Με τοιούτους ήρωας είμαι ακραδάντως πεπεισμένος ότι η Μεραρχία θα επιτελέση θαύματα, θα γράψη σελίδας αφθάστου δόξης εις την ένδοξον ιστορίαν μας και θα καταστή η πρωτοπόρος της απελευθερώσεως της Πατρίδος μας.

Ο Διοικητής της Μεραρχίας

Β.Καμάρας

Ανχης

Μετ’ ολίγας ημέρας εκοινοποιείτο εις το τάγμα η κατωτέρω διαταγή του Γενικού Αχηγείου και ευχαριστήρια επιστολή Συμμαχικής Αποστολής:

   Αριθ.9251 Διοικητής Χ Μεραρχίας

Διά λαμπράν επιτυχίαν τμημάτων Μεραρχίας κατά σημερινόν αγώνα σας εναντίον Γερμανών και Τουρκαλβανών συγχαίρω υμάς και τους μετασχόντας εις την επιχείρησιν αξκούς και αντάρτες.

Είμαι βέβαιος ότι με τοιαύτα τμήματα ταχέως θα ίδωμεν τον κατακτητήν εκδιωκόμενον εκ της πατρίδος μας.

Οι συλληφθέντες αιχμάλωτοι να οδηγηθώσιν αμέσως εις Γεν.Αρχηγείον υπό ασφαλή συνοδείαν.

Αυτοκίνητα οδηγηθώσιν εις περιοχήν Καναλακίου, παραδιδόμενα εις ΙΧ Μεραρχίαν, εάν δεν χρειάζονται διά μεταφοράν πυροβόλου.

Σ.Δ.30 Ιουνίου 1944

Ο Γεν.Αρχηγός

Ν.Ζέρβας

Επιχειρήσεις 4-11-Αυγούστου 1943

Κατά Τουρκαλβανών

Οι οπλισθέντες υπό των Γερμανών και συμπράττοντες μετά τούτων Τουρκαλβανοί (Τσάμηδες) εκράτουν θέσεις έναντι των δυνάμεων της Χ Μεραρχίας ΕΟΕΑ απειλούντες την επανακατάληψιν της Παραμυθιάς και Πάργας.

Παρά την ελεεινή ταύτην στάσιν των η Μεραρχία κατ’ επανάληψιν εκάλεσε τούτους να παραδώσουν τα όπλα εγγυομένης της ασφαλείας των.

Εις τας λαβούσας χώραν τότε συνενοήσεις του Τχου Κρανιά Αρ. Διοικητού του Συντάγματος και τούτων έλαβον μέτρα και αντιπρόσωποι της συμμαχικής αποστολής. Παρά τας προς τούτο εκκλήσεις και της Αποστολής, οι Τουρκαλβανοί ούτοι δεν ηνόουν να έλθουν εις σοβαράς συμφωνίας. Διετήρουν την μετά των Γερμανών σύμπραξιν και απέφευγον συνάντησιν προς συνενόησιν. Όχι μόνον τούτο, αλλά και η στάσις των εγένετο πλέον εχθρική. Ενήργουν επιδρομάς κατά των χωρίων Δράγανη – Ψάκκα – Γκρίκα κειμένων μεταξύ των δυο παρατάξεων καθ’ ας έκαιον τα εις τα αλώνια συγκεντρωμένα δημητριακά και ήρπαζον τα αιγοπρόβατα. Όσους δε εκ των κατοίκων κινούντο απομονωμένως εδολοφονούσαν, εξαναγκάζοντες ούτω αυτούς να εγκαταλείψουν τα χωρία των.

Η Μεραρχία εν τω μεταξύ είχε πληροφορίας ότι με’ ολίγας ημέρας θα ήρχοντο εις ενίσχυσιν των Τουρκαλβανών ισχυρά τμήματα της αλβανικής τσέτας, οπότε εν συνδιασμώ μετά των γερμανών θα ενελάμβανον επίθεσιν προς ανακατάληψιν της Παραμυθιάς.

Σοβαρός όθεν ήτο ο κίνδυνος.

Κατόπιν τούτου αι Διοικητικαί αρχαί των ΕΟΕΑ συνηγορούσης και της συμμαχικής αποστολής, διέταξαν επίθεσιν κατά των τουρκαλβανών τούτων προς διάλυσιν των ενόπλων και αφοπλισμόν αυτών.

Η Μεραρχία εξέδωσε την υπ’ αριθ.233/2-8-44 διαταγήν επιχειρήσεων.

Ι.      Εχθρός: Θετικαί πληροφορίαι φέρουν ότι Μουσουλμάνοι μεταφέρουν τα γυναικόπαιδα εκ περιοχής της Τσαμουριάς εις περιοχήν Γκρόπα και ότι κατόπιν συμφωνίας με αλβανικήν Τσέταν αναμένουν ενισχύσεις προς ισχυροποίησιν των γραμμών και δεν αποκλείεται να ενεργήσουν επίθεσιν εναντίον μας.

ΙΙ.    Κατόπιν των ανωτέρω πληροφοριών η Μεραρχία απεφάσισε να καταλάβη τα υψώματα ΒΔ Γκρίκας, Ψάκκα, Νικολίτσι προς βελτίωσιν της βάσεως εξορμήσεως και ίνα διευκολυνθώμεν διά μελλοντικάς προς Τσαμουργιάν επιχειρήσεις.

ΙΙΙ.   Προς τούτο το 16ο Σύνταγμα πεζικού άμα τη έω 4-8-44 θα επιτεθή εν τη κατευθύνσει Αγ.Θεόδωροι – Τσούκα, θα καταλάβη και εξασφαλίση:

Α΄χρόνω: Το συγκρότημα των υψωμάτων Γκρεμπάλα-Κιάφα Ντάρλη-Μάλι Κλάδι-Τροχάλι.

Β΄χρόνω: Τα αμέσως δυτικά υψώματα Δράγανη μέχρι και του υψώματος Ζένει. Μετά την κατάληψιν των υψωμάτων Γκρεμπάλα ύψ.Κιάφα Ντάρλη, να αφήση εις αυτό οργανικόν τμήμα με αποστολήν να καλύψη τα πλευρά του Συντάγματος και να αποκρούση ενδεχομένην επίθεσιν των Μουσουλμάνων εκ της περιοχής Γκρόμπα.

ΙV.   Καθ’ ον χρόνον το 16ο Σ.Π. θα επιτίθεται εις την ως άνω περιοχήν ο 5ος λόχος του 5ου Συντάγματος ενισχυμένος υπό των ενόπλων εφέδρων θα απασχολή διά πυρών τα τουρκαλβανικά τμήματα τα ευρισκόμενα εις ύψ. Μεγάλη Ράχη και ακολούθως το ύψ.Μποζούρ.

  1. Το 28ο Σ.Π. ευθύς ως αντελήφθη την εκδήλωσιν της ημετέρας επιθέσεως, κατά τον ως άνω χρόνον να απασχολή διά πυρών τον έναντι αυτού εχθρόν και να είναι έτοιμον δι’ ενδεχομένην προς τα πρόσω κίνησιν.
  2. Τέλος κατά την διάρκειαν των επιχειρήσεων συνιστώ ψυχραιμίαν, αποφασιστικότητα, τάξιν και συνοχήν, πειθαρχίαν, απαραίτητα στοιχεία διά την επιτυχίαν της επιχειρήσεως.

Ως προκύπτει εκ της ανωτέρω διαταγής η κατάληψις των αντικειμενικών σκοπών ανετίθετο εις το 16ο Σύνταγμα ο Διοικητής του Συντάγματος Τχης Κρανιάς, εις το υπ’ εμέ ΙΙ Τάγμα ανάθεσε την εκ δεξιόν κατά μέτωπον επίθεσιν κατά του εχθρού.

Οι Τουρκαλβανοί προέβαλον επί της πρώτης των γραμμής βραχείαν αντίστασιν διαρκέσασα ημίσιαν περίπου ώραν μεθ’ ο λόγω του πλήρους αιφνιδιασμού των και της ορμής των ανταρτών, ετράπησαν προς τα όπισθεν φυσικάς οχυράς θέσεις, αι οποίαι κατέχοντο υπό πολλών τμημάτων των.

Οι αντάρτες του Συντάγματος καταγόμενοι άπαντες εκ της περιοχής Τσαμουργιάς, μένεα πνέοντες κατά των μισαρών τούτων σφαγέων του ελληνισμού της Τσαμουριάς και εμπρηστών των χωρίων των, αλαλάζοντας και με φρενήρη ενθουσιασμόν καταδίωκον αυτούς.

Το υπό τον Υπλγό Τσίγκαν ΙΙΙ Τάγμα, ευρισκόμενον εις Γκρίκα θα επετίθετο επίσης κατά μέτωπον εκ του αριστερού. Πρώτος αντικειμενικός σκοπός ήτο η κατάληψις των υψωμ. Γκρεμπάλα – Κιάφα Νταρλή – Μάλι Κλάδι – Τροχάλι.

Το εσπέρας της 3-4 Αυγούστου εν πάσει μυστικότητι συνεκέντρωσα το τάγμα μου εις Αγίους Θεοδώρους. Άμα ως επήλθεν το σκότος, εκινήθην δι’ ολοκλήρου του τάγματός μου. Διοικηταί των λόχων ήσαν οι αυτοί οίτινες είχον λάβει μέρος εις την μάχην Αγίων Θεοδώρων (5ος λόχος ο Υπίλαρχος Χριστόπουλος, 6ος ο Υπλγός Γριβάκος και λόχων Μηχανημάτων ο Υπλγός Παναγιωτακόπουλος).

Επροπορεύετο ο 5ος λόχος, έπετο ο 6ος και κατόπιν ο λόχος Μηχανημάτων. Περί το μεσονύκτιον ολόκληρον το τάγμα συνεκεντρούτο κεκαλυμένο εις μικράν απόστασιν από των θέσεων των τουρκαλβανών. Έδωσα τας κατευθύνσεις των προαναγνωρισθέντων προηγουμένων τομέων των λόχων (6ος δεξιά 5ος αριστερά). Ο υποφαινόμενος μετά του 5ου λόχου και λόχου Μηχανημάτων περί τας πρωϊνάς ώρας άπαντες οι λόχοι είχον καταλάβει τας θέσεις των αφιχθέντες μέχρις αποστάσεως εφόδου. Συνδέθην αμέσως μετά του Διοικητού του Συντάγματος Τχου Κρανιά όστις ευρίσκετο μετά της ομάδος Διοικήσεώς του εις το δεξιόν του ΙΙΙ Τάγματος τα τμήματα του οποίου είχον καταλάβει θέσεις και ανέμενον την άφιξιν του τάγματός μου.

Την 4.00 ώραν της 4ης Αυγούστου ο Διοικητής του Συντάγματος εξαπέλυσε την συνθηματικήν βολήν και η εξόρμησις ήρξατο αιφνιδιαστικώς. Μετ’ ολίγον όμως ο 5ος λόχος και ο λόχος Μηχανημάτων και τα δεξιά τμήματα του ΙΙΙ Τάγματος, συναντούν την δευτέραν γραμμήν αντιστάσεως των τουρκαλβανών οίτινες κατείχον οχυράς θέσεις επί των υψωμάτων Μάλι Κλάδι – Μάλι Ντρόγα.

Ο 6ος λόχος του Τάγματός μου όστις ηνήργει εις το άκρον δεξιόν της όλης παρατάξεως, αφού ανέτρεψεν τας προ αυτού κατέχοντας θέσεις τουρκαλβανούς, συνεχίσας την καταδίωξιν αυτών, ήχθη εις το χωρίον Κολεστάτη όπερ και κατέλαβεν. Διέταξα τον λόχον τούτον να παραμείνη εις την θέσιν ταύτην προασπίζων το δεξιόν μας εις περίπτωσιν κινήσεως των Γερμανών εκ Μενίνης, μετά των λοιπών δε λόχων συνεχίζομεν την μάχην εις την δευτέραν γραμμήν αντιστάσεως.

Οι όλμοι του 2ου λόχου βάλουν δραστικώς κατά των οχυρών θέσεων των τουρκαλβανών ενώ συγχρόνως ο 5ος λόχος επιτίθεται προς κατάληψιν του μεταξύ Μάλι Κλάδι – Μάλι Ντρόγα αυχένα.

Τμήματα του ΙΙΙ τάγματος κινούνται υπερκεραστικώς του Μάλι Κλάδι εκ του αριστερού. Έν πολυβόλο των τουρκαλβανών εγκατεστειμένον επί οχυρού βράχου βάζει συνεχώς κατά των ημετέρων. Ο παρακολουθών την μάχην βρεττανός υπλγός Ντέϊβ, μετά τμήματος ανταρτών κινείται επί του υψώματος Μάλι Κλάδι υπερκεραστικώς και καταλαμβάνει θέσιν ύπερθεν του βάλλοντος πολυβόλου των τουρκαλβανών.

Εις τας πρώτας βολάς του τμήματος Ντέϊβ, οι μόνοι ανθιστάμενοι τουρκαλβανοί τρέπονται εις φυγήν. Ο 5ος λόχος καταλαμβάνει τον αυχένα και το ύψωμα Μάλι Ντρόγα κινούμενον προς το χωρίον Νουνεσάτιον. Οι τουρκαλβανοί οχυροθέντες εις τα αμέσως δυτικώς του Νουνεσατίου υψώματα (μεταξύ Νουνεσατίου και Τσαμαντά) πρόβαλαν ήδη σοβαράν αντίστασιν.

Τμήματα του 5ου λόχου εισέρχονται εις Νουνεσάτιον εξ ου βάλουν κατά του εχθρού. Έτερα τμήματα του αυτού λόχου καταλαμβάνουν θέσεις επί των βορειοδυτικών υπορειών του Μάλι Κλάδι και βάλουν κατά του εχθρού.

Ο Λόχος Μηχανημάτων τοποθετεί τους δυο όλμους εις θέσιν αμέσως βορειοδυτικώς του αυχένα και βάλει δραστικώς κατά των θέσεων των Τουρκαλβανών.

Το τάγμα μου μάχεται ήδη σκληρώς κατά των απεγνωσμένως αμυνομένων τουρκαλβανών προσπαθούντων να κρατήσουν τας θέσεις ταύτας ίνα καλύψουν την διαφυγήν των προς Φιλιάτας ατάκτως εγκαταλειπουσών την περιοχήν Γκρόπας οικογενειών των μετά λοιπών τμημάτων οίτινα άμα τη εμφανίσει των τμημάτων 65 και 28ου Συνταγμάτων ετράπησαν εις φυγήν.

Ο πεισματώδης αυτός αγών καθ’ ον οι τουρκαλβανοί διεκδίκουν το έδαφος σώμα προς σώμα, συνεχίζεται μέχρι των απογευματινών ωρών, ότε κατελήφθησαν και τα υψώματα ταύτα υπό του τάγματός μου όπερ μετά την μάχην παρέμεινε εις Νουνεσάτιον.

Οι τουρκαλβανοί μετά των οικογενειών των απεσύροντο συνεχώς προς περιοχήν Φιλιατών.

Καθ’ ον χρόνον διήρκει η σκληρά αυτή μάχη, επί του αυχένος ύπερθεν του Νουνεσατίου, ευρισκόμεθα ο Διοικητής του Συντάγματος Τχης Κρανιάς, ο Υπίλαρχος Χριστόπουλος, ο οπλαρχηγός του 5ου Λόχου εφ.υπλγός Κώτσιο-Νικόλας και ο υποφαινόμενος. Ο Χριστόπουλος ησχολείτο με την τοποθέτησιν εις θέσεις ομάδας τινας ανταρτών μετά του υπλγού Παναγιωτακόπουλου, ο ίδιος ησχολούμην με την τοποθέτησιν των όλμων. Ο Τχης Κρανιάς συνεζήτη μετά του οπλαρχηγού Κωτσιο-Νικόλα εκ του μακρόθεν. Κατά τινα στιγμήν η συζήτησίς των στρεφομένη κυρίως περί την συλλογήν των λαφύρων κατά τας μάχας, εξετραχύνθη. Ευρισκόμην την στιγμήν ταύτην μαζύ με τον Χριστόπουλον, ότε αντελήφθημεν τον Κώτσιο-Νικόλα κατευθυνόμενον με το πιστόλιον στα χέρια προς τον Κρανιά, απειλώντας τούτον. Τότε ο Χριστόπουλος έκραξεν αμέσως “Κώτσιο δεν ντρέπεσαι τι είναι αυτά που κάνεις”. Εγώ τρέχων ευθύς αμέσως, παρεμβάλλομαι μεταξύ του Κρανιά και Κωτσιο-Νικόλα, αποτρέπων τον τελευταίο εξορκίζοντας αυτόν όπως αφήσει εις ευθετώτερον χρόνον την διευθέτησιν των τυχόν διαφορών του, προωθηθή δε προς τα μαχόμενα τμήματα. Εις την θέαν μου ο Κωτσιονικόλας εστάθη αμέσως, κατέβασε το πιστόλιον του και είπεν προς τον Κρανιά “Να έχης χάριν εις τον Ζιώγαν άλλως θα σε είχα σκοτώσει.” Μεθ’ ο και απεχώρησεν μεταβάς αμέσως εις την πρώτην γραμμήν του πυρός.

Μετά την λήξιν της μάχης ο Κρανιάς χολωθείς εκ της συμπεριφοράς του Κωτσιο-Νικόλα ανεχώρησε διά Παραμυθιάν με τον σκοπόν όπως εγκαταλείψει πλέον τον ανταρτικόν αγώνα. Εκ Γκρίκας μοι εκοινοποίησεν έγγραφον διαταγήν του διά της οποίας μοι εγνωστοποίει τον ανωτέρω σκοπόν του παραδίδων άμα εις εμέ την Διοίκησιν του Συντάγματος.

Εν τούτοις την μεθ’ επομένην τη επεμβάσει της Μεραρχίας, ο Κρανιάς επανήλθε και ανέλαβεν αύθις την διοίκησιν του Συντάγματος.

Καθ’ ον χρόνον ο Κρανιάς απουσίαζεν έλαβον μέτρα διασφαλίσεως των εν Νουνεσατίω ανευρεθέντων αποθηκών σιτηρών να ειδοποιήση την Μεραρχία να αποστείλη μεταγωγικά προς παραλαβήν των. Η Μεραρχία απέστειλε τάγμα και μεταγωγικά υπό τον οπλαρχηγόν Μουσελήμην και ήρξατο μεταφέρων τον σίτον εις τας αποθήκας της Μεραρχίας προς αποφυγήν διενέξεως μεταξύ των ανταρτών ηγήθην προσωπικώς περιπόλου.

Κατά διαταγήν του Συντάγματος την 8ην Αυγούστου, μετά των δυο λόχων μου (5ου και Μηχανημάτων) εκινήθην προς κατάληψιν της Κορύτιανης ένθα θα συνενοούμην και μετά του εν Σανμηρίζα ευρισκομένου 6ου λόχου μου, με εντολήν όπως καταλάβω τα δεσπόζοντα της αμαξιτής Μενίνης – Ηγουμενίτσης υψώματα.

Περί την μεσημβρίαν ευρισκόμην εις Κορύτιανην (χωρίον κατοικημένον εξ ολοκλήρου υπό Χριστιανών) όπερ εύρον τελείως εγκαταλελειμμένον. Οι Χριστιανοί φοβούμενοι τους τουρκαλβανούς εγκατέλειψαν τας οικίας των και περιπλανόντο νήστεις εντός των δασών καθ’ όλην την διάρκειαν των μαχών μας. Ούτοι αντιληφθέντες την παρουσίαν ημών, ανέκτησαν το θάρρος των και ήρξαντο ευθύς αμέσως να συγκεντρούνται εις το χωρίον των. Κλαίοντες ενηγκαλίζοντο τους αντάρτας ως σωτήρας των εκ του μαρτυρικού ζυγού των Τσάμηδων.

Διέταξα τον 6ο Λόχον και κατέλαβε τα προ αυτού δεσπόζοντα υψώματα μέχρι και της Κορύτιανης, ο ίδιος δε μετά του 5ου Λόχου και του 2ου Μηχανημάτων εκινήθην αυθημερόν προς το χωρίον…….(δεν αναγράφεται από τον συντάκτη), καταλαβών τα αμέσως ύπερθεν του χωρίου Δράμεση δεσπόζοντα της αμαξιτής υψώματα. Την επομένην της αφίξεώς μας οι εις Δράμεση ευρισκόμενοι τουρκαλβανοί ενισχυθέντες δι’ όλμων εκ των ευρισκομένων εις Ρύζιανην, ανέλαβον επίθεσιν κατά του τάγματός μου, όπερ και απέκρουσεν αυτούς με απωλείας των.

Εν τω μεταξύ ο Κρανιάς μετά του ΙΙΙ Τάγματος είχεν καταλάβει το ύψωμα “Βατανέτσι” ευθυγραμμίσαντες αύτην την παράταξιν του Συντάγματος διά καταλήψεως των δεσποζόντων της αμαξιτής οδού υψωμάτων.

Εκ παραλλήλου το 65ο Σύνταγμα κατέλαβε και το χωρίον …… ένθα απελευθέρωσε 100 έλληνες οίτινες είχον εγκλεισθή υπό των τουρκαλβανών εις στρατόπεδον συγκεντρώσεως και έτσι ολόκληρος η Μεραρχία ήλεγχε πλέον εξ ολοκλήρου την οδό Μενίνης – Ηγουμενίτσης.

Οι τουρκαλβανοί εγκαταλείψαντες οικογενειακώς την Θεσπρωτίαν διήλθον τον Καλαμάν και συγκεντρώθησαν εις την περιοχήν Φιλιατών.

Την 9η Αυγούστου ο υπλγός Γριβάκος διοικητής του 6ου Λόχου συνέλαβε ένα γερμανό ποδηλατιστή αιχμάλωτο τον οποίο απέστειλε συνοδεία εις Παραμυθιάν.

Το τάγμα μου παρέμεινεν εις τας θέσεις του μέχρι την 11η Αυγούστου, ότε κατόπιν διαταγής της Μεραρχίας επανήλθεν εις Παραμυθιάν εν εφεδρεία.

Μετά την μάχην της 4ης Αυγούστου εκοινοποιήθη εις το τάγμα η ακόλουθος διαταγή της Μεραρχίας.

“Ημερησία διαταγή Μεραρχίας 4ης Αυγούστου 1944.

Εις τον Διοικητήν του 16ου Συντάγματος, εις τους Διοικητάς των ΙΙ/16, ΙΙΙ/16 και ΙΙ/65 ταγμάτων, εις άπαντας τους αξιωματικούς, οπλαρχηγούς και αντάρτες των ως και εις τους έφεδρους αντάρτες των χωρίων Γκρίκα, Ψάκκα, Δράγανη, Κυρά Παναγιά, Ξηρολόφου, Ραχούλι, Σεβαστού και Παγκρατίου, εκφράζω τον θαυμασμόν μου διά την περιφανή νίκην, την οποίαν κατήγαγον σήμερον κατά των τουρκαλβανικών τμημάτων του Γερμανικού Στρατού.

Ιδιαιτέρως με συνεκίνησεν η καταπληκτική ταχύτης με την οποίαν τα τμήματά μας έφεραν εις πέρας την αποστολήν των, καταλαβόντα τον αντικειμενικόν των σκοπόν πολύ προ της προβλεφθείσης ώρας παρά την αριθμητικήν υπεροχήν του αντιπάλου, οχυρωμένου από πολλού επί υψηλών αποκρήμνων και βραχωδών υψωμάτων.

Με ιδιαιτέραν χαράν και συγκίνησιν εκφράζω την ευγνωμοσύνην της πατρίδος μας και τας απείρους μου ευχαριστίας προς τους αντιπροσώπους των Μεγάλων μας Συμμάχων Αμερικανόν λοχαγόν κ.Ρότζερς, Άγγλο υπλγό κ.Ντέϊβ, Άγγλο ανθστή κ.Ντουν και επιλοχίαν του Αμερικανικού Στρατού Σπύρον, διά την ενεργό συμμετοχή ως απλών μαχητών εις την σημερινήν επίθεσιν.

Ο Διοικητής Μεραρχίας

Β.Καμάρας

Advertisements