Εκθεση δράσης ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ


ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Μάχη της Κρήτης κατά του επιδρομέως υπήρξεν παροιμιώδης καταπλήξασα τον εχθρόν όστις επί δεκαήμερον διέθεσε άπαντα τα μέσα του από αέρος και θαλάσσης χωρίς να επιτύχη του αντικειμενικού του σκοπού, φθάσας μέχρι του σημείου να σκευθή να εγκαταλείψη την προσπάθειάν του.
Η έλλειψις όμως στρατιωτικών δυνάμεων εν Κρήτη, η απουσία εις Αλβανίαν του άνθους του Κρητικού λαού, και η έλλειψις πολεμικού υλικού έδωκαν τέλος το δικαίωμα εις τον κατακτητήν να καταλάβη την νήσον, με απολογισμόν των τρομακτικών απωλειών του εις έμψυχον και άψυχον υλικόν, αποκαρδιωτικόν δι’ αυτόν.
Πολλοί εκ των Πατριωτών πολεμιστών κατά του κατακτητού επροτίμησαν να συνεχίσουν τον αγώνα ως ελεύθεροι σκοπευταί, παρά να επανέλθουν εις τας οικογενείας των.
Ούτοι απετέλεσαν τους πυρήνας και τους πρωτοπόρους της αναπτύξεως και οργανώσεως των ανταρτικών ομάδων.
Ελάχιστον χρόνον μετά την κατάληψιν της Κρήτης υπό των Γερμανοϊταλών, ήρξατο η Εθνική κίνησις διά την αποτίναξιν του ζυγού κατ’ αρχάς διά της μυήσεως διαφόρων προσώπων ικανών να διαδραματήσωσιν τον ρόλον όστις θα τους ανετίθετο εν καιρώ.
Αρχικώς ανετίθετο εις τους καταλληλοτέρους εξ αυτών η συλλογή πληροφοριών χρησίμων εις το συμμαχικόν Στρατηγείον, και ο σύνδεσμος προς την εν Κρήτη Αγγλικήν αποστολήν προς διευκόλυνσιν αυτής και οίτινες απετέλεσαν κατά το πλείστον μελλοντικώς τας υπηρεσίας πληροφοριών και κατασκοπείας.
Ληξάσης της αναγκαίας προπαρασκευής ήρξατο κατά το θέρος του 1942 η μύησις και η οργάνωσις των Κοινοτικών μαχητικών ομάδων διά της επιτευχθείσης συναντήσεως τον Ιούνιον 1942 εν Αγίω Γεωργίω Λασηθίου του αειμνήστου συντ/ρχου Μπετεινάκη Αντωνίου μετέπειτα ορισθέντος Στρατιωτικού ηγήτορος εις τον Νομόν Ηρακλείου μετά του Συν/ρχου Πλεύρη Νικολάου μετέπειτα ορισθέντος και τούτου Στρατιωτικού ηγήτορος Νομού Λασηθίου και συμβουλευτικού μέλους διά τον Νομόν Ηρακλείου, υπό του Συμμαχικού Στρατηγείου και της Ελληνικής Κυβερνήσεως Καΐρου εμελετήθησαν και καθορίσθησαν αι λεπτομέρειαι της οργανώσεως των Κοινοτικών Μαχητικών ομάδων ήτις ήρξατο γοργώ τω βήματι πραγματοποιουμένη, και αίτινες ομάδες απετέλεσαν βραδύτερον κατά το πλείστον, τας δυνάμεις των Εθνικών Ανταρτικών ομάδων.
Ο Αρχηγός της ενταύθα Αγγλικής αποστολής τότε, Ταγματάρχης Μόντη προώθησεν διά των οδηγιών του την οργάνωσιν, και εδόθη αλματική ώθησις εις την συγκρότησιν των μαχητικών ομάδων.
Κατά Δ/βριον του 1942 συνήλθεν εν Νιπηδητώ Πεδιάδος συνέλευσις των στελεχών των κινουμένων διά την απελευθερωτικήν κίνησιν, εις ην παρέστη και ο αρχηγός των ελευθέρων σκοπευτών Εμμανουήλ Ι. Μπαντουβάς και ο αντιπρόσωπος της αγγλικής αποστολής Άγγλος υπήκοος Νικόλαος Σουρής προς μελέτην της καταστάσεως και ανταλλαγήν γνωμών διά τον συντονισμόν του αγώνος.
Πρόεδρος της συνελεύσεως ωρίσθη ο Συντ/ρχης Πλεύρης διά την διεύθυνσιν των εργασιών της συνελεύσεως.
Την εποχήν εκείνην οι ελεύθεροι σκοπευταί δεν είχον εκδηλωθή εις παρατάξεις Εθνικοφρόνων και Εαμιτών των τελευταίων τούτων προσπαθούντων, να επιβάλωσιν τας απόψεις των εις τους Εθνικόφρονας διά σατανικών και δολίων μέσων.
Οι σκοποί των διεγνώσθησαν εγκαίρως και ελήφθησαν τα επιβαλλόμενα μέτρα προς αντιμετώπισιν των ενεργειών των Εαμιτών.
Οι ελεύθεροι σκοπευτές ελάχιστοι τότε όντες, συνειργάζοντο αμφοτέρων των παρατάξεων.
Τότε κατηρτίσθη και η πρώτη Νομαρχιακή Επιτροπή ενόπλων δυνάμεων Νομού Ηρακλείου, διά την προετοιμασίαν της αυξήσεως των ελευθέρων σκοπευτών, εν καιρώ, και κατόπιν εγκρίσεως της Αγγλικής Αποστολής.
Η επιτροπή απετελέσθη εκ των Συντ/ρχών Πλεύρη Νικολάου Μπετεινάκη Αντωνίου Ταγματάρχου Γιακουμάκη Εμμανουήλ, Εμμανουήλ Μπαντουβά και Νικολάου Σαμαρίτη.
Εκ των μελών της ως άνω Επιτροπής εξετελέσθησαν υπό των Γερμανών βραδύτερον οι Αείμνηστοι Αντώνιος Μπετεινάκης και Εμμανουήλ Γιακουμάκης, ο δε Νικόλαος Σαμαρίτης εκδηλωθείς ως κομμουνιστής και στρέψας τα όπλα κατά του Κράτους ετυφεκίσθη κατόπιν αποφάσεως του Στρατοδικείου.
Εν συνεχεία και περιοδικώς έλαβον χώραν και άλλαι παρόμοιαι συνελεύσεις εις Βώνην Πεδιάδος, εις Επισκοπήν Πεδιάδος, Γαλατά Πεδιάδος, εις βαθύμετρον Τεμένους, εις Άγιον Σύλλαν Τεμένους καθ’ ας ελαμβάνοντο μέτρα και αποφάσεις αίτινες προήγαγον τον αγώνα της Εθνικής υποθέσεως.
Ο κατακτητής διά των σκληρών και απανθρώπων μέσων άτινα μετείρχετο κατά του πληθυσμού υπεβοήθει την εξέγερσιν.
Κατά τον Μάρτιο του 1943 ο αρχηγός της εν Κρήτη Αγγλικής αποστολής Ταγματάρχης Μιχαήλ Φέρμορ υπό την διαπιστωθείσαν ιδιότητά του ως αντιπροσώπου του Συμμαχικού Στρατηγείου και της Ελληνικής Κυβερνήσεως, διώρισε νέαν Νομαρχιακήν Επιτροπήν Νομού Ηρακλείου διά τον συντονισμόν του αγώνος εκ του Συντ/ρχών Νικολάου Πλεύρη, Αντωνίου Μπετεινάκη, ως Στρατιωτικών μελών, και τους Εμμανουήλ Πετράκην Διευθυντήν του Λυκείου ο Κοραής Κων/νον Βρεττάκην ιατρόν και Μενέλαον Λιγνόν ιατρόν.
Κατά την συνέλευσιν του Βαθυπέτρου ωρίσθη και ο ιατρός Γιαλαμάκης Στυλιανός ως μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής.
Αρχηγός δε των ελευθέρων σκοπευτών ωρίσθη ο Εμμανουήλ Μπαντουβάς.
Έκτοτε το έργον της οργανώσεως διά την αποτείναξιν του αφορήτου ζυγού ελάμβανεν την αποφασιστικωτέραν δράσιν.
Την 5ην Μαρτίου έλαβεν χώραν συνάντησις του Νικολάου Πλεύρη Στρατιωτικού μέλους της Επιτροπής εις Στραυράκια, Μιχέλ Φέρμορ προς ανταλλαγήν σκέψεων, εις ην παρίστατο και ο αντισυνταγματάρχης Χαιρέτης Ευάγγελος και ο υπολοχαγός του Πυροβολικού Μαυραγάκης Γεώργιος όστις εχρησιμοποιείτο ως Γραμματεύς και υπασπιστής του Συνταγματάρχου Πλεύρη αμφότεροι σοβαρά στελέχη του αγώνος της Εθνικής αντιστάσεως.
Τον Μάρτιον του 1943 το Επιτελείον της 133 Μονάδος των δυνάμεων της Μέσης Ανατολής εντάσσει τον Συν/ρχην Πλεύρην Νικόλαον εις την 133 Μονάδα ως Στρατιωτικόν ηγέτην.
Τον Απρίλιον του 1943 η Ελληνική Κυβέρνησις Καΐρου ώρισεν ως αντιπροσώπους της εν τω Νομώ Ηρακλείου τον Συντ/ρχην Αντώνιον Μπετεινάκην και στρατιωτικών ηγέτην, και εις τον Νομόν Λασηθίου τον Συν/ρχην Πλεύρην Νικόλαον ως αντιπρόσωπον της Κυβερνήσεως και Στρατιωτικόν ηγέτη συγχρόνως δε και συμβουλευτικόν μέλος εις τον Νομόν Ηρακλείου, με πλήρη υποστήριξιν του Συμμαχικού Στρατηγείου και της Ελληνικής Κυβερνήσεως ως αναφέρει το σχετικόν έγγραφον.
Η παράταξις του ΕΑΜ ήρξατο πλέον να προπαγανδίζη υπέρ των απόψεών της.
Ο Στρατηγός Μάντακας ηγέτης του ΕΑΜ, αφίκετο εκ Χανίων εις την περιοχήν Ρεθύμνης και εκάλει τους Στρατιωτικούς ηγήτορες του Νομού Ηρακλείου και Λασηθίου Μπετεινάκην και Πλεύρην εις Ρέθυμνον προς συνάντησιν με σκοπόν να επιβάλη τας απόψεις του.
Επειδή υπήρχον θετικαί πληροφορίαι των απόψεων του Στρατηγού Μάντακα οι Στρατιωτικοί ηγέται των ανατολικών Νομών ηρνήθησαν να συναντηθούν εκτός εάν ο Στρατηγός Μάντακας έκανε δήλωσιν αποκηρύξεως του ΕΑΜ όπερ απέφυγεν να κάμη.
Η διάλλακτος στάσις του Συντ/ρχου Πλεύρη έναντι των κινήσεων του ΕΑΜ προσπαθούντων να επιβληθούν διά παντός μέσου, προεκάλεσαν από τότε εχθρότητα εξελιχθείσαν με την εξέλιξιν των γεγονότων εις άσπονδον μίσος, και μετείρχοντο παν μέσον διά να τον θέσουν εκ ποδών.
Περί το τελευταίον δεκαήμερον του μηνός Απριλίου του 1943 προσκληθέντες υπό της Αγγλικής αποστολής οι Νικ. Πλεύρης και Αντώνιος Μπετεινάκης μετέβησαν εις Πρινέ Ρεθύμνης και εις την οικίαν του κ. Ρόμπολα όπου συνήντησαν τον αντιπρόσωπον της Κυβερνήσεως Καΐρου εν Ρεθύμνη Συν/ρχην κ. Τζιφάκην Χρήστον.
Οι τρεις αντιπρόσωποι μετέβησαν εις εξοχικήν οικίαν εις τα παρακείμενα υψώματα, ένθα ευρίσκοντο οι Ταγματάρχαι της Αγγλικής αποστολής Μιχέλ Φέρμορ και Άλεξ οίτινες εκοινοποίησαν τας διαταγάς και οδηγίας της Ελληνικής Κυβερνήσεως και του Ελληνικού στρατηγείου εις τους αντιπροσώπους, εμελέτησαν την κατάστασιν και κατέστρωσαν νέα σχέδια διά την ευώδοσιν του αγώνος.
Εκεί το πρώτον η οργάνωσις των Εθνικοφρόνων ονομάσθη Εθνική Οργάνωσις Κρήτης (ΕΟΚ).
Την 30ην Ιουνίου 1943 ειδοποιήθη ο συν/ρχης Πλεύρης Νικόλαος και εισήλθεν εις την πόλιν Ηρακλείου. Επρόκειτο περί του εξης.
Ο εν Κρήτη Ιταλικός Στρατός ανερχόμενος εις 25.000 με το πλείστον της δυνάμεως εις τον Νομόν Λασηθίου, εξεδήλωσεν την πρόθεσιν να εξεγερθούν ενεντίον των Γερμανικών Στρατευμάτων, κατόπιν της δυσμενούς τροπής που ελάμβανον αι επιχειρήσεις εις βάρος των εις Σικελία και Νότιον Ιταλίαν, ασφαλώς με απότερον σκοπόν να αποφύγουν ή μετριάσουν τας αντεκδικήσεις τας οποίας επερίμενον μετά την ήτταν των εκ μέρους του Κρητικού λαού διά την σκληράν συμπεριφοράν των έναντι αυτού, και τύχουν και καλυτέρας μεταχειρίσεως εκ μέρους των Συμμάχων κατά την επιβολήν των όρων της Ειρήνης.
Εκ μέρους του Ιταλικού Στρατηγείου εδρεύοντος εν Νεαπόλει υπό τον Στρατηγόν Κάρτα απεστάλει εις Ηράκλειον ο Διευθυντής του ΙΙ Γραφείου Υπολοχαγός Ταβάνα ίνα επικοινωνών μετά του αντιπροσώπου της Κυβερνήσεως Καΐρου μελετήσουν από κοινού τας προθέσεις των Ιταλών.
Αφίκετο εις Ηράκλειον συνοδευόμενος υπό της Δεσποινίδος Χριστοθέας Χαλαμπαλάκη ήτις ηγνόει και υπεβοήθει τας σκέψεις των Ιταλών επ οφελεία του συμμαχικού μας αγώνος και αφού επεκοινώνησε.μετά του Ιατρού Γιαμαλάκη Στυλιανού και των ιατρών Βρεττάκη Κων/νου και Λιγνού Μενελάου και Καθηγητού κ. Πετράκη εκανονίσθη η συνάντησις του Ιταλού Υπ/χού Νταβάνα εις την Κλινικήν του ιατρού Λιγνού μετά του Συν/ρχου Πλεύρη αντιπροσώπου της Κυβερνήσεως Καΐρου.
Ανεφέρθη ο σκοπός της συναντήσεως και ήρχισαν αι διαπραγματεύσεις υπό ορισμένας προϋποθέσεις, εις γλώσσαν γαλλικήν διερμηνεύοντος του ιατρού Λιγνού.
Εν τη πορεία των συζητήσεων εκρίθη σκόπιμον και επιβεβλημένον να κληθή και να παραστή και ο αρχηγός της Αγγλικής Αποστολής Ταγματάρχης Μιχέλ Φέρμορ όστις μετακληθείς εκ Αμαρίου προσήλθεν εις Ηράκλειον.
Προ της αφίξεως του Άγγλου Ταγματάρχου εζητήθη παρά του υπ/γού Νταβάνα έγγραφος εξουσιοδότησις, εκ μέρους του Ιταλικού Στρατηγείου ότι ενεργεί κατ’ εντολήν του ην προσεκόμισεν την επομένην, οπότε είχεν αφιχθή και ο Άγγλος Ταγ/ρχης και ήρξατο αι διαπραγματεύσεις, αφορώσαι τας λεπτομερείας της εξεγέρσεως των Ιταλικών μονάδων, τας καταληπτέας θέσεις επί της οροθετικής γραμμής της διαχωριζούσης τους Νομούς Ηρακλείου Λασηθίου, και την ενίσχυσιν ην θα παρήχεν το Συμμαχικόν Στρατηγείον και οι ελεύθεροι σκοπευταί ώστε να ελευθερωθή και απομωνοθή απολύτως ο Νομός Λασηθίου από κάθε Γερμανικήν επέμβασιν, και να χρησιμοποιηθή ο Νομός Λασηθίου ως ένα ευρύ προγεφύρωμα διά τας αποβάσεις Συμμαχικών Στρατευμάτων.
Επήλθε συμφωνία και δεν υπελείπετο ή μη να ρυθμισθή η ημερομηνία εξεγέρσεως.
Επικολούθησεν όμως η πτώσις της Κυβερνήσεως Μουσολίνι και η ανάληψις της Κυβερνήσεως υπό του Στρατηγού Μπαντόλιο, οπότε ειδοποιήθη η οργάνωσις υπό του Στρατηγείου Κάρτα ότι η εφαρμογή των συμφωνηθέντων αναβάλεται, χωρίς τούτο να σημαίνη αθέτησις των υποσχεθέντων, εν αναμονή νέων οδηγιών υπό της νέας Κυβερνήσεως Μπαντόλιο, και επανελήφθησαν πράγματι αυταί εν Νεαπόλει την 12ην και 13ην Σ/βρίου ως θα είδομεν παρακατιόντες.
Εις το πρώτον Δεκαπενθήμερον του Αυγούστου 1943 αφίκετο εις Ηράκλειον ο Αρχηγός της Αγγλικής αποστολής Ταγ/ρχης Μιχέλ Φέρμορ και εφιλοξενήθη υπό της Νομαρχιακής Επιτροπής Ηρακλείου και του Συνταγματάρχου Πλεύρη επί δεκαήμερον.
Κατέλυσε αρχικώς εις την οικίαν του ιατρού Βρεττάκη Κων/νου είτα εις την οικίαν και οδοντοϊατρείον οδοντοϊάτρου Σταυριανίδη και τελευταίως εις την οικίαν Κόπακα συνοδευόμενος υπό του συνδέσμου και αρχηγού Κατασκοπείας Ηρακλείου Μιχαήλ Ακουμιανάκη.
Η αλλαγή καταλυμάτων ελάμβανε χώραν λόγω ασφαλείας.
Σύμβουλος και συμπαραστάτης κατά τας ημέρας αυτάς ήτο ο Συν/ρχης Πλεύρης καθ’ ας ελήφθησαν σοβαραί αποφάσεις αφορώσαι τον Εθνικόν αγώνα.
Απεφασίσθη η μεταφορά εις Δείκτην ενός Αγγλικού Ασυρμάτου και επραγματοποιήθη αμέσως μεταφερθέντος εκ της περιοχής Ρεθύμνου.
Εις τον τόπον της εγκαταστάσεως του ασυρμάτου μετέβη ο εκ των μελών της Νομαρχιακής Επιτροπής ιατρός Λιγνός και την 27ην Αυγούστου και ο Συν/ρχης Πλεύρης.
Εκεί εδόθη το στίγμα εις το Στρατηγείον της Μέσης Ανατολής και δι’ αεροπλάνου ερρίφθησαν εις Δείκτην και εις θέσιν ομαλόν εκατόν σαράντα τουφέκια μερικά αυτόματα, πιστόλια, πυρομαχικά, υγειονομικόν υλικόν, δι’ ου υλικού εφοδιάσθησαν οι ελεύθεροι σκοπευταί υπό τον Καπετάν Μανώλη Μπαντουβάν.
Επιθυμία του Άγγλου Ταγ/ρχου ήτο να μεταφερθή εκείθεν ο ασύρματος, εις ο αντετίθετο ο αρχηγός των ελευθέρων σκοπευτών Εμμανουήλ Μπαντουβάς, διότι ήθελεν να τον έχη μαζύ του.
Τη επεμβάσει του Συν/ρχου Πλεύρη εις την Μάνδραν του Κρασαναδάκη παρόντος και του Εμμανουήλ Μπαντουβά, και του Αειμνήστου Αναστασίου Μπουτζαλή και του Άγγλου Ταγματάρχου εκανονίσθη και αποφασίσθη η μεταφορά του ασυρμάτου εις άλλο μέρος οριζόμενον υπό του Συν/ρχου Πλεύρη χωρίς να γνωστοποιηθή τούτο ή μη μόνον εις τον Ταγματάρχην Φέρμορ.
Ο Συντ/ρχης Πλεύρης εξέλεξεν μίαν απόκρημνον περιοχήν παρά την Μάνδραν του καλού πατριώτου Σηφογιάννη εις αντερρίσματα Αφέντη εις ην κατηύθυνε τους συνοδούς του ασυρμάτου, τους καλούς και αφοσιωμένους Πατριώτας Δημήτριον Τζατζάν, τον Λοχαγόν Μάρκον Φανουριάκην και τον χωρ/κα Βαρδήν Πιπίλην, οίτινες εξετέλεσαν μετά πλήρους ασφαλείας την αποστολήν των.
Την 28ην Αυγούστου 1943 ο Συν/ρχης Πλεύρης κατήλθεν εις Άγιον Γεώργιον Λασηθίου ίνα προετοιμάση την άφιξιν και διαμονήν εν Λασηθίω του Άγγλου Ταγματάρχου επί τω σκοπώ να συναντήση την Νομαρχιακήν Επιτροπήν Λασηθίου ήτις είχε ζητήσει τούτο παρά του Συντ/ρχου Πλεύρη.
Ομοίως ήθελεν να συναντήση τον Επίσκοπον Πέτρας Διονύσιον Μαραγκουδάκην όστις είχεν παρουσιάσει εξαιρετικήν Εθνικήν δράσιν, και ίνα του συντάξη ο τελευταίος ούτος μερικάς προκηρύξεις Ρωσσιστί προς Ρώσσους αιχμαλώτους, εργαζομένους εις τα επιβλεπόμενα υπό των Γερμανών καταναγκαστικά έργα.
Το εσπέρας έφθασε πράγματι ο Άγγλος Ταγματάρχης συνοδευόμενος υπό του Αδάμα Β. Κρασανάκη και του βραδύτερον τουφεκισθέντος υπό των Γερμανών καλού Πατριώτου Παύλου Πετράκη και κατέλυσαν εις την οικίαν του εν αποστρατεία ανθ/ρχου Ιωάννου Μπίμπα.
Λόγω της μεγάλης πανηγύρεως ήτις λαμβάνει χώραν την 29ην Αυγούστου προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου εις την Επαρχίαν Λασηθίου, στρατός εχθρικός ετέθη εις κίνησιν και Αστυνομία Γερμανική και Ιταλική, και πολύς κόσμος συνέρρευσε και διά τούτο η παρουσία του Άγγλου εθεωρήθη πράγμα πολύ τολμηρόν.
Την επομένην εδέχθη την Νομαρχιακήν Επιτροπήν Λασηθίου τη αιτήσει του Συν/ρχου Πλεύρη ήτις ενώ αρχικώς είχεν προσανατολισθή προς το ΕΑΜ είχεν εγκαταλείψει την ιδεολογίαν αυτήν και ενετάσσετο εις την Εθνικήν οργάνωσιν, γεγονός όπερ απεδείχθη εκ των υστέρων ψευδές διό και ανεγνωρίσθη άλλη Νομαρχιακή Επιτροπή Λασηθίου φανατικώς προσηλωμένη εις την Εθνικήν υπόθεσιν ως θα ίδομεν κατωτέρω.
Την Επιτροπήν την οποίαν εδέχθη εις την οικίαν του Ιωάννου Μπίμπα απετελείτο εκ του Προέδρου Πρωτοδικών Λασηθίου Περικλέους Χατζηανδρέου, Δικηγόρου Ρούσσου Κουνδούρου, Γεωργίου Μηλιαρά Συν/ρχου Πεζικού, Εμμανουήλ Πιτικάκη αντ/ρχου Χωρ/κής, οίτινες και πάλιν επανήλθον εις την παράταξιν του ΕΑΜ βραδύτερον.
Παρέστησαν επίσης και ο Συντ/ρχης Σηφάκης Εμμανουήλ εκ Ψυχρού Ηρακλείου και Εμμανουήλ Μαρινάκης δικηγόρος και πολιτευθής Θράκης και μετέπειτα Υπουργός οίτινες ωρίσθησαν και ούτοι μέλη της Νομαρχιακής Επιτροπής Λασηθίου τη προτάσει του Συντ/ρχου Πλεύρη ίνα διαπιστώσουν εάν πράγματι τα ανωτέρω λοιπά μέλη της Νομαρχιάκης Επιτροπής ενετάχθησαν με πίστιν και αφοσίωσιν εις τους κόλπους της Εθνικής οργανώσεως ή προσεποιήθησαν απλώς τούτο διά να αντλήσουν ωφέλη και πληροφορίας επ’ ωφελία της οργανώσεως του ΕΑΜ.
Δυστυχώς επρόκειτο περί του τελευταίου τούτου, και είναι άπορον πως άνθρωποι τοιαύτης μορφώσεως και κοινωνικής θέσεως παρεσύρθησαν κυρίως υπό του τότε διαμένοντος εν Νεαπόλει υπό ψευδώνυμον, Μιλτιάδου Πορφυρογένους να ακολουθήσουν αντεθνικήν οργάνωσιν.
Εις την συνέλευσιν ανέλυσεν ο Συν/ρχης Πλεύρης την πορείαν και τους σκοπούς της οργανώσεως και τα ληφθησόμενα εφ’ εξής μέτρα ομοίως ωμίλησεν εις την Ελληνικήν και ο άγγλος Ταγ/ρχης Μιχέλ Φέρμορ ο κ. Μαρινάκης και ο κ. Σηφάκης περί του αυτού αντικειμένου ως και ο Ρούσος Κούνδουρος και Γεώργιος Μηλιαράς οι δύο τελευταίοι χωρίς να πιστεύωσιν εις τα λεγόμενά των.
Την επομένην 30ην Αυγούστου 1943 ο Άγγλος Ταγματάρχης με σκοπόν να συναντήσει τον Επίσκοπον Πέτρας κ. Διονύσιον Μαραγκουδάκην ανεχώρησεν μετά του Συνταγματάρχου Πλεύρη Εμμανουήλ Ι. Πλεύρη Ιωάννου Μπίπα και του Συνοδού του Εμμανουήλ Τυράκη διά πλάτην Λασηθίου, ένθα ευρίσκετο ο Επίσκοπος λόγω της πανηγύρεως προς τιμήν του Αγίου Αλεξάνδρου.
Μετά την λειτουργίαν ο Επίσκοπος κατέλυσε και εγευμάτισεν εις την οικίαν του Δημοδιδασκάλου Ιωάννου Χατζογιάννη ένθα διέμενεν και ο Γαμβρός του Εμμανουήλ Ζαχαριάδης Συμβολαιογράφος.
Κατά την ώρα του γεύματος προσήλθεν εις την οικίαν ταύτην ο Άγγλος Ταγματάρχης και συνεστήθη εις τον Επίσκοπον ως Μιχαήλ Μαραγκουδάκης ελθών εξ Αμερικής διά την Αλβανικήν εκστρατείαν συγγενής του Επισκόπου και τούτο προς αποφυγήν παρεξηγήσεων εκ μέρους των συνδαιτημόνων.
Εις τον επίσκοπον ήτο γνωστός ο ταγματάρχης αλλ’ ο επίσκοπος συμπεριεφέρθη ως συγγενής του και εγένετο πιστευτός από όσους δεν εγνώριζον τον Άγγλον.
Εις την πανήγυριν ήσαν και αρκετοί Ιταλοί Στρατιώται και αξιωματικοί και εις την Τράπεζαν παρεκάθηντο Ιταλοί Αξιωματικοί αλλ’ ευτυχώς δεν αντελήφθησαν τι συνέβαινε.
Μετά το γεύμα εις ο παρεκάθησε και ο Ταγ/ρχης απεσύρθησαν ο Επίσκοπος, ο Άγγλος Ταγματάρχης και ο Πλεύρης εις ιδιαίτερον ανώγειον δωμάτιον ένθα ο Επίσκοπος συνέταξε ρωσσιστί διαφόρους προκηρύξεις προς τους Ρώσσους Αιχμαλώτους τους εργαζομένους εις τα καταναγκαστικά έργα υποδεικνύων εις αυτούς να λιποτακτήσουν, να παρουσιασθούν εις ωρισμένας περιοχάς διά να αποσταλούν εις την πατρίδα των.
Αι προκηρύξεις αυταί έφερον ικανοποιητικά αποτελέσματα.
Ο Άγγλος Ταγματάρχης την ιδίαν εσπέραν ανεχώρησε μετά του συνοδού του Εμμανουήλ Τυράκη διά τον σταθμόν του Ασυρμάτου.
Ο χρόνος έκτοτε διέρρεε με πλήρη εθνικήν εξέγερσιν.
Την 9ην Σεπτεμβρίου 1943 ο Συν/ρχης Πλεύρης ειδοποιήθη υπό του αντισυνταγματάρχου Τομ Νταμπάμπι επανελθόντος την προηγουμένην εξ Αφρικής να σπεύση προς συνάντησίν του.
Εισήλθεν εις το Ηράκλειον μετά του Δημητρίου Τζατζά και παραλαβόντες και τον ιατρόν Μενέλαον Λιγνόν ανεχώρησαν διά Κασταμονίτσαν ένθα ειδικός σύνδεσμος θα τους οδήγει εις το μέρος της συναντήσεως με τον αντ/ρχην Τομ όπερ και συνέβη.
Εν τω μεταξύ ο Καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς ειδοποίει δι’ αγγελειοφόρων τους ενόπλους των μαχητικών Κοινοτικών ομάδων να συγκεντρωθούν εις ωρισμένα σημεία, διότι θα εχρησιμοποιούντο, εκάστη δε Κοινοτική Επιτροπή της ΕΟΚ να στείλη εις Δείκτην ανά δύο ενόπλους προς συνάντησίν των, συγχρόνως εκάλει και εις το Γεράκι Πεδιάδος ωρισμένα εκ των στελεχών της οργανώσεως ίνα αποφανθούν επί των προτάσεών του, αίτινες συνίσταντο εις πλήρη εξέγερσιν των μαχητικών ομάδων και συγκέντρωσιν τούτων εις Δείκτην, ίνα διατεθούν διά την δημιουργίαν ενός προγεφυρώματος ισχυρού προκειμένου να λάβη χώραν απόβασις συμμαχικού Στρατού εις τα ακτάς Βιάννου υπό την σκέπην αεροπορικού στόλου.
Η Εθνική οργάνωσις δεν ήτο εν γνώσει του τι επρόκειτο να συμβή.
Επίστευεν ότι εάν ελάμβανεν χώραν απόβασις πράγματι θα ειδοποιείτο η Εθνική οργάνωσις και πολύ περισσότερον οι Στρατιωτικοί ηγήτορες Πλεύρης και Μπετεινάκης, και κατέληγεν εις τας σκέψεις ότι είναι μάλλον ενδεχόμενον μέλος της Αγγλικής αποστολής να υπέβαλεν εις τον Εμμανουήλ Μπαντουβάν αρχηγόν των ελευθέρων σκοπευτών το ζήτημα της αποβάσεως ίνα εξεγερθούν πάντες οι ένοπλοι και δημιουργήσουν μίαν κατάστασιν εν Κρήτη ήτις να μην επιτρέψη εις τα στρατεύματα κατοχήν να αποστείλουν δυνάμεις εις άλλα μέτωπα.
Και ούτω ενήργει ο Εμμανουήλ Μπαντουβάς εκλαβών ως αληθείς τας ως άνω διαβεβαιώσεις του Άγγλου.
Οι Πλεύρης, Λιγνός και Τζατζάς αναχωρήσαντες εξ Ηρακλείου έφθασαν εις Πεζά ένθα εσταμάτησαν επ’ ολίγον και έκαμαν σημείωμα διά τον κ. Μπετεινάκην δι’ ου ειδοποιείτο να μην κινηθούν οι ένοπλοι ούτε αυτός εν αναμονή οδηγιών και πληροφοριών, ας θα ελάμβανεν άμα τη μεταβάσει των εις το μέρος που θα συνήντων τον Άγγλον Αντ/ρχην Τομ και τούτο διότι η εξέγερσις άνευ αποχρώντος λόγου θα εδημιούργει θύματα και καταστροφάς εις τον πληθυσμόν εκ μέρους του κατακτητού όστις ήτο τότε πανίσχυρος εν Κρήτη.
Το σημείωμα παρεδόθη εις τον ιατρόν κ. Παρλαμάν και διεβιβάσθη.
Αρχικώς ο αείμνηστος Μπετεινάκης εδέχθη την σύστασιν και απεφάσισε να περιμένη, αλλά την επομένην παρασυρθείς υπό του Ιωάν. Γιανιδάκη αναθεώρησε την απόφασίν του και μετέβη εις Δείκτην μετά 5 άλλων και έλαβον μέρος εις τας διεξαχθείσας εις Δείκτην συμπλοκάς κατά Γερμανών ατυχές γεγονός όπερ εστοίχισεν εις αυτούς την ζωήν των καταδικασθέντες εις θάνατον υπό του Γερμανικού Στρατοδικείου.
Διερχόμενοι εκ Κολομόδη οι Πλεύρης Λιγνός και Τζατζάς τους εσταμάτησεν ο Χωρ/λαξ Βαρδής Πιπίλης και υπέδειξεν εις τούτους σημειώματα του Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά, απευθυνόμενα εις τον αείμνηστον Εμμανουήλ Γιακουμάκην και Ευάγγελον Νοικοκυράκην και τους ειδοποίει να στείλωσιν τους ενόπλους εις το βουνό.
Και ούτοι ειδοποιήθησαν να τελούν εν αναμονή νέων οδηγιών.
Τέλος η ως άνω τριάς έφθασεν εις Κασταμονίτσαν και εκείθεν τη οδηγία του Συνδέσμου εις την μάνδραν Σηφογιάννη ένθα έφθασεν την 7ην μ.μ. της 10ης Σεπτεμβρίου.
Περί την 9ην ώραν της ιδίας ημέρας έφθασεν και ο Αντ/ρχης Τομ συνοδευόμενος υπό των αξιωματικών Αποστόλου Κατεχάκη και Ζαχαρίου Κατεχάκη προερχομένων και τούτων εξ Αφρικής και ήρχισαν αι συνομιλίαι σχετικώς με την σημειωμένην εξέγερσιν και την εν τη Δείκτη κατάστασιν.
Τι είχε συμβή τότε εις την Δείκτην από της πλευράς των ελευθέρων σκοπευτών;
Εις το χωρίον Σίμη ευρίσκοντο τρεις Γερμανοί διά συγκέντρωσιν πατατών διά τας ανάγκας του Γερμανικού Στρατού. Ελεύθεροι σκοπευταί κατελθόντες εις το χωρίο τους εφόνευσαν, και τους μετέφεραν Βορρειοδυτικώς του χωρίου εις μίαν χαράδραν και απέκρυψαν τα πτώματά των, προφανώς διά να προστατεύσουν το χωριό από αντεκδικήσεις των Γερμανών.
Η Γερμανική διοίκησις έλαβεν γνώσιν και απέστειλεν ισχυρά αποσπάσματα ίνα συλλάβη τους ελευθέρους σκοπευτάς.
Αλλά η επιχείρησις εις Δείκτην λόγω των δυσβάτων και αποκρήμων ορέων παρουσίαζε διά τούτους μεγάλας δυσκολίας. Αι συνομιλίαι με τον Συνταγματάρχην Τομ κατέληξαν εις το συμπέρασμα ότι οι ολιγάριθμοι ελεύθεροι σκοπευταί δεν θα ηδύναντο με τα ανεπαρκή άλλως τε μέσα που διεθέτον, να αντεπεξέλθουν εναντίον του εχθρού και εφ’ όσον δεν επρόκειτο περί αποβάσεως εθεωρείτο άσκοπος κάθε επιχείρησις κατά του εχθρού ήτις μόνον συμφοράς θα επεσώρευε επί του πληθύσμου και εκρίθη ότι έπρεπε να ειδοποιηθή ο Καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς να διαρρεύση προς άλλας περιοχάς να χάσουν τα ίχνη του και να αποφευχθούν αντίποινα κατά του πληθυσμού της περιοχής.
Τότε κατέφθασεν και αγγελιοφόρος εκ μέρους του Μπαντουβά και έφερεν την πληροφορίαν ότι αι συμπλοκαί ήρχισαν και εγενικεύθησαν και εζήτει οδηγίας.
Διά σχετικού σημειώματος υπογραφέντος υπό του Συντ/ρχου Πλεύρη προσυπογράψαντος και του Άγγλου Αντ/ρχου Τομ συνιστάτο εις τον Εμμανουήλ Μπαντουβάν να φροντίση να διαφύγη εκ Δείκτης, ίνα μη δημιουργηθή θέατρον επιχειρήσεων και επέλθουν συμφοραί.
Εν τω μεταξύ ελαφρόν απόσπασμα εμπροσθοφυλακής Γερμανικού Στρατού επιχειρήσαν να ανέλθη εις Δείκτην διά χαραδρώδους προσβάσεως Βορρειοδυτικώς της Σίμης ενέπεσεν εις προκεχωρημένα τμήματα των ελευθέρων σκοπευτών και απεδεκατίσθη συλληφθέντων και 13 Γερμανών.
Τούτο εξηγρίωσεν την Γερμανικήν Διοίκησιν και διέταξεν την ερήμωσιν και την καταστροφήν της περιοχής της νοτίως της Δείκτης.
Δεν εφείσθησαν οι Βάρβαροι ούτε γερόντων ούτε παιδιών, τουφεκίσαντες πλέον των 800 ατόμων κατά τον πλέον άγριον τρόπον, τους δε υπολοίπους όσους δεν διέφυγαν ενέκλεισαν εις τα στρατόπεδα με την απειλήν του τουφεκισμού εάν δεν επεστρέφοντο ζώντες οι Αιχμάλωτοι και εγκαταλείψουν τον αγώνα οι ελεύθεροι σκοπευταί.
Η επέμβασις του Επισκόπου Πέτρας Γεωργίου Μαραγκουδάκη και του Επισκόπου Ευγενείου Ψαλλιδάκη και άλλων πατριωτών μεταβάντων εις Βιάννον και μεσολαβησάντων παρά τη Γερμανική Διοικήσει και με την υπόσχεσιν ότι θα ηλευθερούντο οι Αιχμάλωτοι και θα διεκόπτετο κάθε επιθετική κίνησις των ελευθέρων σκοπευτών, εματαίωσε την εκτέλεσιν των εις τα στρατόπεδα εγκλεισθέντων Βιαννιτών.
Οι αιχμάλωτοι όμως ως θα ίδωμεν κατωτέρω δεν επέστρεψαν εις τας μονάδας των αλλ’ ετουφεκίσθησαν Βορρειοδυτικώς του Αφέντη της Δείκτης.
Η Μάχη της Δείκτης και η περιπετειώδης συμφορά της Βιάννου δέον να αποτελέση ιδίαν εμπεριστατωμένην έκθεσιν.
Ο Συντ/ρχης Μπετεινέκης μετέβη εις Γεράκι ένθα είχεν και ούτος κληθή υπό του Καπετάν Εμμανουήλ Μπαντουβά, συνοδευόμενος υπό του ανθ/γου Μπέρκη εκ Κακού χωριού ανθυπιλάρχου Πατεργιαννάκη εκ Βώνης, Παχάκη και Λυδάκη εξ Αρχανών και Μολουδάκη Γεωργίου εκ Βαθυπέτρου.
Επειδή όμως δεν προσήλθεν εις το Γεράκι ο Μπαντουβάς εθεώρησαν καλόν οι ως άνω να ανέλθουν εις Δείκτην προς συνάντησίν του έλαβον όπλα και μετέσχον εις το αγώνα.
Το μεσονύκτιον της 11 προς 12 Σ/βρίου αφίκοντο εις την Μάνδραν του Σηφογιάννη ο Μιχαήλ Παπαχρονάκης σύνδεσμος εκ Πλάτης Λασηθίου και εκάλει την Συν/ρχην Πλεύρην Νικ. να κατέλθη εις το οροπέδιον Λασηθίου ίνα διά του αποσταλέντος εκείσε αυτοκινήτου Ιταλικού, υπό του άγγλου Ταγ. Μιχαήλ Φέρμορ μεταβή εις Νεάπολιν προσκαλούμενος υπό του εκείσε μεταβάντος Άγγλου Ταγματάρχου, συνοδευομένου υπό του συνδέσμου των Άγγλων εκ Κνωσσού Μιχ. Ακουμιανάκη ίνα επαναληφθούν αι διακοπείσαι από 30ης Ιουλίου διαπραγματεύσεις περί εξεγέρσεως των Ιταλών κατά των Γερμανών.
Μετά προηγουμένην συνεννόησιν μεταξύ του αντ/ρχου Τομ και Συν/ρχου Πλεύρη επί του ζητήματος της εξεγέρσεως των Ιταλών, και την ρύθμισιν της μετατοπίσεως του ασυρμάτου πλησιέστερον προς Νεάπολιν, ερρύθμισεν τας λεπτομερείας της μεταφοράς του ο Συν/ρχης Πλεύρης δι’ εμπίστων προσώπων εις Χουγά Επαρχίας Λασηθίου, ένθα θα μετέβαιναν και ο Τομ και ανεχώρησεν ο Συν/ρχης Πλεύρης μετά του συνδέσμου Παπαχρονάκη.
Εις τινα αμυγδαλεώνα παρά το χωρίον Πλάτη περιέμενεν το αυτοκίνητο και εντός αυτού ο σωφέρ Ιταλός και σωφέρ Ευάγγελος Σαρρής εκ Νεαπόλεως και είς Ιταλός αξιωματικός του Επιτελείου.
Μετά πρόχειρον δείπνον εις την οικίαν του ιερέως Παπαχρονάκη ανεχώρησαν διά Νεάπολιν, περιβληθέντος του Συν/ρχου Πλεύρη Ιταλικήν Χλαίνην.
Κατηυθύνθησαν εις την οικίαν του Ιταλού λοχαγού Νταβάνα Διευθυντού του ΙΙ Γραφείου του Ιταλικού Στρατηγείου ένθα ευρίσκετο και ο Άγγλος Ταγματάρχης Μιχ. Φέρμορ και ο Μιχ. Ακουμιανάκης.
Ήρχισαν αι διαπραγματεύσεις και έβαινον καλώς και επήλθεν πλήρης συμφωνία διά την εξέγερσιν των Ιταλών και δημιουργίαν μιάς αμυντικής γραμμής επί των φύσει ισχυρών θέσεων των οροθετικών συνόρων Νομού Ηρακλείου Λασηθίου, και δεν υπελλείπετο ή μη διαταγή κινήσεως των Ιταλών διά τον αποκλεισμόν των 300 Γερμανών εις Νομόν Λασηθίου και την εγκατάστασιν της αμύνης.
Την εξέγερσιν και την δημιουργίαν ενός προγεφυρώματος περιλαμβάνοντος ολόκληρον τον Νομόν Λασηθίου, θα επροστάτευον ως ηξίουν οι Ιτάλοι και υπέσχετο και ο Άγγλος στολίσκοι αεροπλάνων και αποβατικά αγήματα εκ μέσης Ανατολής.
Διαρκουσών των διαπραγματεύσεων έλαβεν χώραν συνάντησις εις την οικίαν του Προέδρου Πρωτοδικών Περικλέους Χατζηανδρέου, εις ην παρέστησαν ο Ρούσσος Κούνδουρος, ο Εμμανουήλ Πυτικάκης, ο Γεώργιος Μηλιαράς και ο Εμμανουήλ Μυλωνάκης εις ην εκλήθη και ο Συντ/ρχης Πλεύρης. Οι ανωτέρω είχον αντιληφθή ότι εγένοντο συνομιλίαι με τους Ιταλούς και παρακάλεσαν τον Συντ/ρχην Πλεύρην να αναθέση εις τούτους την συνέχειαν των διαπραγματεύσεων αλλά επειδή είχον και πάλιν εκδηλωθή υπέρ του ΕΑΜ δεν ικανοποιήθη η αίτησίς των.
Ολίγον βραδύτερον προσήλθεν ο Χατζηανδρέου εις τον Συν/ρχην Πλεύρην και του ανεκοίνωσεν ότι η Αστυνομία υπό τον Μοίραρχον Μαρινάτον κάτι έχει υποψιασθή και του υπέδειξεν ότι πρέπει να φύγωσιν με τον Άγγλον Ταγματάρχην.
Ούτοι όμως δεν έδωκαν βαρύτητα εις την πληροφορίαν διότι είχον την γνώμην ότι οι προτείνοντες την αναχώρησιν επεθύμουν να διεξαγάγουν ούτοι τας διαπραγματεύσεις και να καρπωθούν τα ηθικά ωφέλη εκ των αποτελεσμάτων και δι’ αυτό παρετάθη επί μίαν ακόμη ημέραν η διαμονή των εις Νεάπολιν εως ότου έληξαν αι συνομιλίαι.
Εκ της πορείας των συνομιλιών ο Συντ/ρχης Πλεύρης αντελήφθη ότι αι υποσχέσεις του Άγγλου περί αφίξεως στολίσκων αεροπλάνων και αποβατικών στρατευμέτων, ήτο ανέφικτος λόγω της απασχολήσεως των συμμάχων εις την Ιταλίαν και μάλλον απέβλεπε η προσπάθεια του Άγγλου εις την εξέγερσιν των Ιτάλων διά να υποχρεωθούν οι Γερμανοί να τους κτυπήσουν και όσοι θα εσώζοντο από την καταστροφήν θα υπεβάλλοντο εις καταναγκαστικά έργα και θα εδημιουργείτο ούτω ένα αιώνιον μίσος μεταξύ Ιταλών και Γερμανών.
Αλλά το τοιούτον καίτοι είχεν την σκοπιμότητά του δεν συνέφερεν τοπικώς, διότι θα μετεβάλλετο ολόκληρος ο Νομός Λασηθίου εις θέατρον επιχειρήσεων και θα επήρχοντο απώλειαι και καταστροφαί εις βάρος του πληθυσμού πράγμα που δεν εδικαιολογείτο εν όψει άλλως τε της προσεχούς καταρρεύσεως των Γερμανών και Ιταλών.
Ο Συντ/ρχης Πλεύρης υπέδειξεν εις τον Άγγλον το ασύμφορον της εξεγέρσεως.
Επειδή είχον εκτεθή οι Στρατηγός Κάρτα και υπολοχαγός Νταβάνα υπέβαλεν εις τον Άγγλον την γνώμην ότι εγεννάτο ηθική υποχρέωσις να παραληφθούν ούτοι μάζυ των και να αποσταλούν εις την Μέσην Ανατολήν όπου θα έδιδον και χρησίμους πληροφορίας εις το Στρατηγείον.
Όπερ και έγινεν.
Την 14ην Σ/βρίου 1943 ανεχώρησε ο Συν/ρχης Πλεύρης διά Ποταμούς Λασηθίου και ερρύθμισεν την αποστολήν εκείσε καταλλήλου οδηγού του Εφέδρου λοχαγού Κουνανού Εμμανουήλ όστις μεταβάς εις Νεάπολιν παρέλαβεν τον Στρατηγόν Κάρτα και τον οδήγησεν εις το χωρίον Μαγουλά Λασηθίου και εις την οικίαν του Εμμανουήλ Δολαψάκη.
Εκ Ποταμών ο Συντ/ρχης απέστειλεν αγγελειοφόρον προς Εμμανουήλ Μπαντουβάν και τον παρεκάλει να καταίβη εις το χωρίον Αβρακόντε και εις την οικίαν του Ξενοφώντος Φουκαράκη το εσπέρας της 14ης Σ/βρίου ένθα θα ευρίσκετο ο Αντ/ρχης Τομ ίνα γίνη συζήτησις περί των συμβάντων της Δείκτης και των περαιτέρω ενεργειών.
Μετ’ ολίγον έφθασε εις Ποταμούς ο Αντ/ρχης Τομ μετά του Εμμ. Τυράκη εκ του ασυρμάτου και ο Μιχέλ Φέρμορ μετά του Ακουμιανάκη εκ Νεαπόλεως και εφιλοξενήθησαν εις την οικίαν του διδασκάλου Απαλάκη ιερέως Μηναδάκη και Στυλιανού Κουντούρου.
Την επομένην προηγήθη εις αναχώρησιν ο Συντ/ρχης Πλεύρης διά Λασήθι αλλά εις Λασήθι έλαβεν την ειδοποίησιν εκ μέρους του Εμμανουήλ Μπαντουβά ότι αδυνατεί να κατέλθη εις χωρίον Αβρακόντε και έδιδεν νέον σημείον συναντήσεως εις το Βουνό εις θέσιν Ανεστάσι εις την μάνδραν των Πλεύρηδων.
Επειδή ο Συντ/ρχης Πλεύρης επείγετο να αναχωρήση δι’ Ηράκλειον παρεκάλεσα τους εκεί αφιχθέντας Άγγλους και ο μεν Τομ μετέβη εις Ανεστάσι προς συνάντησιν του Μπαντουβά με οδηγόν τον Λοχαγόν Μάρκον Φανουργιάκην ο δε Φέρμορ μετέβη εις Μαγουλά να παρακολουθήση την κίνησιν του Στρατηγού Κάρτα εις τα Νότια παράλια της Κρήτης προς αποστολήν του εις Αίγυπτον.
Πρός παραπλάνησιν των Γερμανών το αυτοκίνητον του Κάρτα εστάλη εις Καβούσι Ιεράπετρας και εγκατελήφθη εις μέρος της οδού όπου η ημιονική οδός άγει προς το όρον Πέπονα, αφού εγκατελήφθησαν εντός του αυτοκινήτου πειστήρια τινά του Κάρτα.
Ούτω οι Γερμανοί έστρεψαν την προσοχήν των και την έρευνάν των εις Πέπονα και Φτέρνην διά την ανεύρεσιν του Κάρτα και διευκολύνθη η φυγάδευσίς του.
Εν το μεταξύ είχον συμβή εις Βιάννον εις πλείστα χωρία πολλοί εμπρησμοί και καταστροφαί και πολλαί εκτελέσεις αθώων πολιτών υπό των Γερμανών επί τη δικαιολογία ότι οι κάτοικοι της περιοχής εκείνης υπέθαλπτον και ενίσχυον τον ανταρτικόν αγώνα.
Ο αντ/ρχης Τομ έπεισε τον Εμμανουήλ Μπαντουβά να εγκαταλείψη την Δείκτην διά να αποφευχθούν περισσότεραι καταστροφαί.
Ούτος συνεμορφώθη και όσοι μεν των ανταρτών ήσαν βέβαιοι ότι δεν κατεζητούντο επανήλθον ες τα σπίτια των, οι δε υπόλοιποι διέρευσαν κατά μόνας ή εις μικράς ομάδας εις άλλας περιοχάς.
Αφιχθείς ο Συντ/ρχης Πλεύρης εις την περιοχήν του Ηρακλείου παρηκολούθησεν την κατάστασιν και συνεκέντρωσεν πάσας πληροφορίας χρησίμους ίνα μόρφωση γνώμην περί των μελλοντικών προθέσεων των Γερμανών.
Συνελέγη η πληροφορία ότι οι τραυματισθέντες Παχάκης και Λυδάκης της συνοδείας Συντ/ρχου Μπετεινάκη συλληφθέντες υπό των Γερμανών, ηναγκάσθησαν να ομολογήσουν και τους υπολοίπους συνοδούς του Μπετεινάκη. Κατόπιν των πληροφοριών αυτών ο Συντ/ρχης Πλεύρης παρεκάλεσεν τον Μάρκον Στειακάκην έφεδρον Λοχαγόν να μεταβή επειγόντως εις Αρχάνες να ειδοποιήση τον Συντ/ρχην Μπετεινάκην και τους λοιπούς συνοδούς να απομακρυνθώσι των χωρίων των.
Ο Μπετεινάκης δεν ήκουσε τον Στειακάκην και ούτε και τους άλλους πολλούς ομοχωρίους του οι οποίοι του το συνέστησαν επιμόνως, και παρουσιασθείς την Παρασκευήν εις το Γερμανικών Φρουραρχείον εκρατήθη. Ταυτοχρόνως συνελήφθησαν και οι λοιποί συνοδοί.
Ο Σύνδεσμος Ζωγραφάκης εκ Καστελλίου Πεδιάδος επιστρέφων εκ της ομάδος Μπαντουβά εκράτει σημείωμα προς τον Ταγματάρχην Γιακουμάκην εκ μέρους του Μπαντουβά και συλληφθείς υπό των Γερμανόν ομολόγησε την αποστολήν του κατασχεθέντος και του σημειώματος και κατόπιν τούτου συνελήφθη και ο Ταγματάρχης Γιακουμάκης.
Οι λοιποί Αξιωματικοί οι αναμεμειγμένοι εις την οργάνωσιν έμειναν με την εντύπωσιν ότι δεν εγένετο γνωστή η ανάμιξίς των εις τα οργανωτικά διότι δι’ όρκου είχαν δώσει λόγον ότι εάν συνελαμβάνετό τις δεν θα ομολογή τους συνεργάτας του.
Παρά ταύτα συνέβη το εξής. Ο Ταγματάρχης Γιακουμάκης οδηγηθείς εις τα κρατητήρια του αιμοσταγούς Σούμπερ και υποστάς αφάνταστα βασανιστήρια και καμφθείσης της ψυχικής του αντοχής κατωνόμασε τους συνεργάτας του.
Πάντα ταύτα εβεβαιώθησαν διά των ομολογιών του ανωτέρω αλλά και κατά την διεξαγωγήν της δίκης ενώπιον του Στρατοδικείου.
Συνέπεια: Να επακολουθήση η σύλληψις των Νικ. Πλεύρη και Ιωάννου Καζαντζάκη Συντ/ρχών, Ταγματαρχών Διακάκη Μιχαήλ. Σπαντιδάκη Μιχαήλ, Κατσιρντάκη Γεωργίου, Γραμματικάκη Νικολάου, Μαραζάκη Εμμανου, Υπ/γού Πυροβολικού Κριτσωτάκη Νικοδήμου Συμβολαιογράφου Κοζύρη Θεοφράστου Δετοράκη Σοφοκλή Λοχαγού Δείδη Νικολάου και Ταγματάρχου Κουτσουνάδη Ιωάννου και κατεζητούντο επιμόνως και οι ιατρός Κριτσωτάκης Γεώργιος εκ Μοχού και Φραγκάκης Νικόλαος εξ Αβρού μη συλληφθέντες.
Όταν ενεκλείσθησαν εις τα κρατητήρια της Γκεστάπο μετεφέρθη εκεί και ο Ταγματάρχης Γιακουμάκης Εμμ. εις ιδιαίτερον μονωτήριον, εκ των Κρατητηρίων του Σούμπερ.
Πάντες οι αξιωματικοί κεκλεισμένοι μεμονωμένως ηγνόουν την μεταφοράν εκεί του Ταγματάρχου Γιακουμάκη μίαν νύκτα ήνοιξε το μονωτήριον όπου ως διεπιστώθη αργότερον διέμενεν ο Γιακουμάκης και ωδηγήθη εις το τηλέφωνον και αμέσως ηκούοντο φωναί προερχόμεναι εκ του Τηλεφωνικού θαλάμου.
Φραγκάκης Αβρού Κριτσωτάκης Μοχός. Έκαστος εκ των εγκαθίρκτων έκανεν την σκέψιν ότι κάποιος έδιδε τα ονόματα αυτά προς σύλληψιν.
Επανήλθεν εις το μονωτήριόν του ο Γιακουμάκης και αργότερα εφώναξεν από το κελλί του, εις επήκοον όλων των κρατουμένων.
Παιδιά έχετε υπ’ όψιν σας ότι υπέστην πολλά βασανιστήρια από τον Σούμπερ και τους συνεργάτας του, εκάμφθη η ψυχική μου αντοχή έγινε ράκος και τα είπα όλα και σας κατωνόμασα για να γλυτώσω από τον βέβαιον θάνατον και λάβετε τα μέτρα σας.
Σας ζητώ συγγνώμην και μεταμελούμαι αλλά νομίζω ότι εξαγνίζωμαι όταν σας το πω. Λάβετε τα μέτρα σας.
Μερικοί του εξεσφενδόνισαν βαρυτάτας ύβρεις.
Του συνέστησαν ότι διά να διορθώση το σφάλμα του, πρέπει να καταθέση εις νέαν ανάκρισιν ότι ευρεθείς προ τοιούτων βασανιστηρίων έπλασε ένα μύθον διά να γλυτώση υπεσχέθη τούτο και το έπραξεν εις νέαν ανάκρισίν του.
Ηδύνατο να μην αποκαλύψη το σφάλμα του, αλλά φιλότιμος ων το απεκάλυψε και εζήτησεν συγγνώμην και του εδόθη εκ μέρους των συναδέλφων του.
Κατά την προανάκρισιν ο Συντ/ρχης Μπετεινάκης ηρνήθη την μετάβασίν του εις Δείκτην, αφού όμως εβεβαιώθη απολύτως ότι είχον οι Γερμανοί απτά στοιχεία της συμμετοχής του εις τας επιχειρήσεις και ότι έλαβεν προσωπικώς αυτός ένα πιστόλι Γερμανικόν από τον Εμμανουήλ Μπαντουβάν, οι δε υπόλοιπος συντροφιά του όπλα, απεφάσισε να ομολογήση τέλος την μετάβασίν του εις Δείκτην εις νέαν κατάθεσίν του με την δικαιολογίαν ότι επήγε να ελευθυρώση από τον Μπαντουβάν ένα διερμηνέα των Γερμανών φίλον του τον Αγογλωσσάκην και να συστήση εις τον Μπαντουβάν να παύση τας επιχειρήσεις διότι τας έκρινεν ανωφελείς.
Έπεισεν τον ανθ/γόν Μπέρκην και κατέθεσεν πρώτος ότι του είπεν ο Μπετεινάκης όταν τον επήρε και βγήκαν στο Βουνό ότι επήγαιναν να ελευθερώσουν τον Αγογλωσσάκην και να συστήσουν εις τον Μπαντουβάν να παύση τας επιχειρήσεις.
Κατόπιν τούτου προσελθών και ο Μπετεινάκης εις την ανάκρισιν κατέθεσεν το ίδιον αφού ως έλεγεν το ήξεραν οι Γερμανοί ότι επήγεν εις την Δείκτην.
Οι υπόλοιποι κρατούμενοι κατέθεσαν ότι αι επαφαί των σκοπόν είχαν να συζητήσουν μόνον πως θα αντιμετωπίζετο εν καιρώ ο κουμουνιστικός κίνδυνος και τούτο κατόπιν σχετικού σημειώματος του ιατρού Γιαμαλάκη Στυλιανού αποσταλέντος εις τα κρατητήρια διά μιάς γυναικός υπηρετούσης εις τα μαγειρεία της Γκεσταπό.
Μετά την προανάκρισιν διετάχθη η μεταγωγή των εις Χανιά, ενεκλείσθησαν εις τας Φυλακάς Αγυάς και ήρχισαν μετά τίνας ημέρας συμπληρωματικαί ανακρίσεις με αποτέλεσμα να εισαχθώσιν εις δίκην ενώπιον του Στρατοδικείου και να καταδικασθούν εις θάνατον οι μεταβάντες εις Δείκτην, ο Σύνδεσμος Ζωγραφάκης, όστις έφερεν το σημείωμα του Μπαντουβά εις τον Γιακουμάκην και ο τελευταίος ούτος, και εξετελέσθησαν πιθανώτατα την27ην Οκτωβρίου 1943.
Οι απολυθέντες ετέθησαν υπό επιτήρησιν και διετάχθησαν να παρουσιάζωνται εις το Φρουραρχείον και εις τον Σούμπερ.
Περί τα τέλη Οκτωβρίου 1943 ο Εμμανουήλ Μπαντουβάς ανεχώρησε δι’ Αίγυπτον δι’ ου μέσου απεστάλει και ο Στρατηγός Κάρτα συνοδευόμενος υπό τον Άγγλον Ταγματάρχην Φέρμορ.
Κατόπιν τούτου οι Εθνικόφρονες ελεύθεροι σκοπευταί περιορίσθησαν εις το ελάχιστον.
Ο χρόνος διέρρεε και ελαμβάνοντο μεγάλαι προφυλάξεις ίνα αποκοιμηθή η Γερμανική Αστυνομία.
Την 21 Δ/βρίου 1943 κληθείς εις Φοινικιάν ο Συντ/ρχης Πλεύρης υπό του Αντ/ρχου Τομ και εις την εξοχικήν οικίαν του Αποστόλου Κατεχάκη, μετέβη εκεί παρισταμένου και του Αποστόλου Κατεχάκη και του Συνδέσμου εκ Νεαπόλεως Νικολάου Βασιλάκη.
Επανελήφθη η επαφή με τον αρχηγόν της Αγγλικής Αποστολής και του εδόθησαν νέαι οδηγίαι αφορώσαι την συνέχισιν του αγώνος.
Και αμέσως ανέλαβεν και πάλιν την συνέχισιν και την πρωτοβουλίαν του αγώνος μετά μείζοντος δραστηριότητος και φανατισμού.
Ήρχισεν προετοιμαζόμενος διά την συγκρότησιν ενόπλων μαχητικών ομάδων, αλλ’ η Αγγλική αποστολή εβράδυνεν τον εφοδιασμόν του διά πολεμικού υλικού διά λόγους τεχνικούς ως ισχυρίζετο.
Τον Φεβρουάριον του 1944 εζητήθη νέα συνάντησις από τον αντ/ρχην Τομ και ο Πλεύρης ώρισεν τόπον συναντήσεως την Μονήν της Αγκαράθου και ειδικώς το Κελλί του Γερασίμου Μιζεράκη, όπου παρέστη και ο Ταγματάρχης Άλεξ ο Απόστολος Κατεχάκης και ο Μιχαήλ Ακουμιανάκης.
Εκείθεν νύκτωρ και με μικρόν σταθμόν εις Επισκοπήν εις την οικίαν του Δημητρίου Τζατζά μετέβησαν εις την εν Σταμνιοίς οικίαν του Συντ/ρχου Πλεύρη ένθα και διενυκτέρευσαν.
Συμπληρώσαντες όλας τας αναγκαίας συνομιλίας.
Την επομένην το απόγευμα με συνοδόν τον Ελευθέριον Πλεύρην νυν Λοχαγόν μετέβησαν εις Μακρύ Τοίχον Κνωσσού.
Συνεφωνήθη να γίνη η προσεχής συνάντησις μετά του Συνταγματάρχου Πλεύρη και Ταγματάρχου Αλέξη ίνα ο πρώτος εγχειρίση εις τον δεύτερον κατάστασιν του αναγκαιούντος υλικού και ονομαστικήν κατάστασιν του εμψύχου υλικού όπερ θα εχρησιμοποίει το υλικόν και προς τούτο εσυνηντήθησαν εις Γαλατά εις την οικίαν του Μυρωνάκη και εδόθησαν αι ζητηθείσαι καταστάσεις, διά την υποβολήν αιτήσεως αποστολής του υλικού εκ μέσης Ανατολής.
Ο εφοδιασμός πολεμικού υλικού καθυστέρησεν και η οργάνωσις των Εθνικών ανταρτικών ομάδων εκρίνετο επείγουσα, διότι παρουσιάζετο και ο κίνδυνος από Κομμουνιστικής πλευράς αι δυνάμεις των οποίων κατά πολύ υπερτέρουν των εθνικών.
Τέλος η Νομαρχιακή Επιτροπή Εθνικής αντιστάσεως Ηρακλείου (ΕΟΚ) αποτελουμένη εκ των Εμμανουήλ Πετράκη, Στυλιανού Γιαμαλάκη, Κων/νου Βρεττάκη, και Μενελάου Λιγνού διαβλέπουσα και αυτή τον κίνδυνον ώθησεν τα πράγματα και δι’ αποφάσεως της και αυτή ανεκήρυξε αρχηγό των ενόπλων Εθνικών δυνάμεων τον Συντ/ρχην Πλεύρην Νικόλαον και κατόπιν τούτου ανήλθεν εις τα Βουνά διά την οργάνωσιν των Εθνικών ομάδων.
Ομοίως και η Νομαρχιακή Επιτροπή Νομού Λασηθίου αποτελουμένη εκ των Εμμανουήλ Βλαχάκη καθηγητού Μιχαήλ Αλεξάκη Δικηγόρου Ιωάνν. Αναριωτάκη Ταγ/ρχου, Νικολάου Τσαγκαράκη καθηγητού, Δημητρίου Φινοκαλιώτη και Ελευθερίου Βουκικλάκη καθηγητών ανεκήρυξε τον Συντ/ρχην Πλεύρην ως αρχηγόν των ενόπλων δυνάμεων και του Νομού Λασηθίου.
Ομοίως η Δεκαπενταμελής Διοικούσα Επιτροπή του Στρατιωτικού Συνδέσμου Σητείας (Σ.Σ.Σ.) διά του υπ’ αριθμ. 3 Πρακτικού της ανεκήρυξεν επίσης τον συντ/ρχην Πλεύρην ως φυσικόν αρχηγόν των δυνάμεών της.
Η εξόρμησις εγένετο από χωρίον Επισκοπή παρόντος και του μέλους της Νομαρχιακής Επιτροπής Εμμανουήλ Πετράκη όστις είχεν εγκαταλείψη το Ηράκλειον ίνα αποφυγή την σύλληψιν διότι κατεζητείτο υπό των Γερμανών.
Παρετέθη δείπνον εις την οικίαν του αποκαλουμένου Πλαστήρα ένθα παρευρέθησαν πολλά επίλεκτα μέλη της οργανώσεως ωμίλησαν ο Συντ/ρχης Πλεύρης και ο Εμμανουήλ Πετράκης ενθουσιάσαντες τους παρισταμένους, των κατοίκων εκδηλωσάντων την επιθυμίαν να ενισχύσουν τον αγώνα ποικιλοτρόπως όπερ και έπραξαν διότι είναι ασφαλώς το μοναδικόν χωριό του Νομού που προσέφερεν τους περισσοτέρους ελευθέρους σκοπευτάς.
Ως πρώτα στελέχη και αμέσους βοηθούς του ο Συντ/ρχης Πλεύρης εις τον ένοπλον αγώνα είχεν απ’ αρχής τον Δημήτριον Τζατζάν, Παύλον Ζωγραφιστόν και Ευάγγελον Ψαλτάκην νυν μόνιμον Υπολοχαγόν.
Μετά την άνοδο του εις το Βουνό παρέσυρε περί τους εκατόν ενόπλους και ηνώθη με τον Καπετάν Ιωάννην Μπαντουβάν όστις τότε είχεν μεθ’ εαυτού 10 ενόπλους και συνειργάσθη μετ’ αυτού εν τη διοικήσει των ενόπλων δυνάμεων ως ήτο η επιθυμία της Νομαρχιάκης Επιτροπής ίνα μη διασπασθή ο αγών μεταξύ των Εθνικών δυνάμεων.
Κατ’ αρχάς ελλείψει οπλισμού η δύναμις των ομάδων ήτο περιορισμένη.
Εγένετο όμως συντομώτατα κατορθωτόν να εξευρεθούν περί τα 400 όπλα και είκοσι αυτόματα και ούτω η δυνάμις εντός ελαχίστων ημερών ηυξήθη εις 500 άνδρας.
Τούτο εξηρέθισεν και ανησύχησεν το ΚΚΕ όπερ ήρχισεν αγώνα κατά του Συνταγματάρχου Πλεύρη διότι έβλεπε ότι εματαιούντο οι σκοποί του.
Έχουσα υπ’ όψιν η Εθνική παράταξις ότι εις την Στερεάν Ελλάδα επετέθησαν κατά του αντ/ρχου Ψαρρού εις την Φθιώτιδα ον συλλαβόντες αζώγρισαν διαλύσαντες και το σώμα του, ομοίως εις την περίπτωσιν της Μάχης της Νεραϊδας προς Ήπειρον του Στρατηγού Ζέρβα μετά των Ιταλών καθ’ ην οι Εαμίται επροτίμησαν να επιτεθούν εκ των νώτων κατά του Στρατηγού Ζέρβα αντί κατά των Ιταλών, εκρίθη ότι ήτο επιβεβλημένον να αυξηθή η δύναμις των εθνικοφρόνων ουχί να πολεμήσωσιν τους εαμίτες αλλά διά να τους απαγορεύσωμεν να κάμουν τα ίδια και εις την Κρήτην.
Πρός τούτο η Νομαρχιακή Επιτροπή Ηρακλείου διά των μελών Στυλιανού Γιαμαλάκη και Κων/νου Βρεττάκη ιατρών προέβη εις τον εξαγορασμόν των συνειδήσεων διά χρυσίου και κατόρθωσεν την προμήθειαν μέσω πρακτόρων εκ του συγκεντρωθέντος εις τας αποθήκας πολεμικού υλικού διά του αφοπλισμού πλείστου μέρους του Ιταλικού στρατού υπό των Γερμανών 500 όπλων και ικανού αριθμού πολυβόλων και οπλοπολυβόλων και εις τον αριθμόν τούτου προστιθέμενα και αρκετά χορηγηθέντα ή και κλαπέντα από τους Άγγλους και άλλων υπό αυτομολούντων Ιταλών στρατιωτών εις τας Εθνικάς δυνάμεις, έφθασε τέλος η ένοπλος δύναμις εις 1600 άνδρας περίπου.
Η δύναμις αυτή και υπολογίσιμος ήτο εις τους Γερμανούς και αντίρροπος ήτο εις τας ορέξεις του ΕΑΜ όπερ εδείκνυε τάσεις να καταλάβη τας αρχάς και να διοικήση κατά τρόπον ιδιόρρυθμον και αντίθετον προς την θέλησιν και την νοοτροπίαν του Εθνικόφρονος πληθυσμού.
Η Εθνική οργάνωσις διά της ενισχύσεως ην παρέσχεν και η συμβολή του Εθνικόφρονος κόσμου συνετέλεσαν, ώστε να διατηρηθή ακμαίον το φρόνημα του λαού όστις άοπλος ων ήντλει θάρρος και δύναμιν εκ των ενόπλων τμημάτων της ΕΟΚ ώστε να μην ενδίδη εις τας πιέσεις της Εαμοκουμουνιστικής παρατάξεως και το κυριώτερον ότι απεφεύχθη ο εμφύλιος σπαραγμός.
Μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων της ΕΟΚ αφ’ ενός και του ΕΑΜ αφ’ ετέρου, καίτοι εγένετο επανηλειμένως σύμφωνα συνεργασίας δεν επετεύχθη ποτέ πραγματική συνεργασία αλλ’ η αντίθετος παράταξις (ΕΑΜ) διά της συστηματικής προπαγάνδας επεδίωκεν να υποσκάψη τα ηθικά θεμέλια των σκοπών της Εθνικής αργανώσεως και να επιβληθή όπως και εις παλαιάν Ελλάδα όπου ο εμφύλιος σπαραγμός αφήκεν θλιβερωτάτην περίοδον εις την Ελληνικήν ιστορίαν.
Ουδέποτε η ΕΟΚ διενοήθη να θέση βία εκ ποδών την Κουμουνιστικήν παράταξιν, όπως αυτή είχεν την αντίθετον επιθυμίαν, αλλά είχεν ως αρχήν να προλάβη διά της ισχύος της την αιματοχυσίαν μεταξύ του πληθυσμού.
Θα ήτο παράλειψις ασυγχώρητος εάν δεν εκάμνωμεν μνείαν περί της συμβολής του πληθυσμού όστις εν παντί υποκαθιστών το Κράτος προσέφερεν από τα υστερήματα του παν είδος αναγκαίον διά την συντήρησιν των ανταρτών.
Διεξοδικωτέρα ιστορική έκθεσις συντασσομένη ήδη θα περιλάβη λεπτομερείας αφορώσας πρόσωπα και πράγματα απαραιτήτους δι’ ιστορικούς λόγους αλλά και διά να μείνουν αισαεί παράδειγμα εις τας μελλούσας γενεάς.
H αποχώρησις των Γερμανών εκ του Νομού Ηρακλείου το τέλος του πρώτου δεκαημέρου του μηνός Οκτωβρίου του 1944 επέτρεψε μετά εξάμηνον την διάλυψιν των ανταρτικών ομάδων την δημιουργίαν Εθνικού Στρατού, και την είσοδον των Ανατολικών Νομών εις σχετικήν ομαλότητα ήτις διεταράχθη κατά το 1947 διά της αναπτύξεως και πάλιν Κουμουνιστικής ανταρσίας ήτις ευτυχώς κατεστάλη συντόμως.
Η ανωτέρω εισαγωγή εκρίθη σκόπιμον και αναγκαίον να προσταχθή διότι έχει σχέσιν με γεγονότα άγνωστα εν πολλοίς μεταξύ του λαού μέρος του οποίου τελεί εν πλήρη αγνοία τούτων.
Α. ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣΚΑΙ ΕΘΝΙΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΔΟΛΙΟΦΘΟΡΑΣ.
Ι) Περιγραφή του τρόπου οργανώσεως των υπ’ αυτάς ομάδων και οργανώσεων. Αρχηγεία. Οπλαρχηγεία. Ειδικαί υπηρεσίαι.
α) Προ της συγκροτήσεως υπολογησίμων ενόπλων δυνάμεων οργανώθη η Νομαρχιακή Επιτροπή ΕΟΚ Νομού Ηρακλείου, ΕΟΚ Νομού Λασηθίου (ΣΠΕ) Σύνδεσμος Πατριωτικής Ενώσεως Κάτω Μεραμβέλλου και Επαρχίας Ιεραπέτρας και (ΣΣΣ) Στρατιωτικός Σύνδεσμος Σητείας διά του διορισμού Διοικουσών εκτελεστικών Επιτροπών αίτινες εν πολλοίς κατηύθυνον και ενίσχυον τον αγώνα Εθνικής αντιστάσεως.
Εν συνεχεία ορίσθησαν και επαρχιακαί Επιτροπαί και Κοινοτικαί τοιαύται εξαρτόμεναι εκ των κεντρικών Επιτροπών και του Αρχηγείου των Ενόπλων δυνάμεων κατά τας περιστάσεις.
Εις την β) παράγραφον, Εθνικαί οργανώσεις Εσωτερικού θα μνημονευθώσιν τα ονόματα των μελών η δε δράσις αυτών εις τους προσηρτημένους τη παρούση ονομαστικούς πίνακας.
β) Η οργάνωσις των ενόπλων δυνάμεων έλαβεν χώραν ως προέβλεπε η τότε σύνθεσις του Στρατού ήτοι Τάγματα, Λόχους, Διμοιρίαι, ομάδας με αξιωματικούς Διοικητάς εις άπασαν την ιεραρχίαν μέχρι και της Διμοιρίας συμπεριλαμβανομένης είχεν οργανωθή επίσης ομάς διοικήσεως του αρχηγείου και ομάς φρουρήσεως της σημαίας του αρχηγείου.
Υπήρχον και μεμονωμένα ένοπλα αποσπάσματα απομεμακρυσμένα της περιοχής του αρχηγείου ως εις Σητείαν, Ιεράπετραν, και Λασήθι.
Απόσπασμα επίσης ισχυρόν υπό τον Ταγματάρχην Φιλιππάκην Ευάγγελον και Νικόλαον Μπαντουβάν εξηρτιμένον εκ του Αρχηγείου έδρα εις την περιοχήν Πρίνος Μαλεβυζίου Νοτιοδυτικώς Ασιτών.
Η επισυναπτομένη ονομαστική κατάστασις των μελών των ενόπλων ομάδων και τμημάτων δεικνύει την σύνθεσιν του αρχηγείου και την δράσιν των ανδρών του.
Η οργάνωσις των πληροφοριών και της δολιοφθοράς εις την Ανατολικήν Κρήτην υπήρξεν αρτιωτάτη και λίαν αποδοτική.
Διηυκόλυναν τα μέγιστα και την Αγγλικήν Αποστολήν εις το Έργον της και τας Εθνικάς Ανταρτικάς ομάδας ως και τας οργανώσεις εσωτερικού.
Ο συνημμένος ονομαστικός πίναξ δεικνύει τους μετασχόντας εις τας οργανώσεις ταύτας τους αρχηγούς και τον ρόλον εκάστου.
Πολλά θύματα αριθμεί η οργάνωσις αύτη.
Εις την επαρχίαν Σητείας είχεν οργανωθή ένοπλον τμήμα δυνάμεως 60 ανδρών με δράσιν αξιόλογον με συμμετοχήν του Αντ/ρχου Αποστολάκη Διογένους.
Εις την επαρχίαν Ιεραπέτρας επίσης ένοπλος ομάς εκ 30 ανδρών υπό τον Ταγματάρχην Καρανδεινόν Αντώνιον.
Εις τους υποβληθέντας ονομαστικούς πίνακας προτάσεων εμφαίνηται η δράσις εκάστου μέλους.
ΙΙ) Συνοπτική Έκθεσις της δράσεως των ομάδων.
Το αρχηγείον των ενόπλων Εθνικών ομάδων αφ’ ης ανέλαβεν την Διοίκησιν ο Συντ/ρχης Πλεύρης μετά του Ιωάννου Μπαντουβά προέβη εις μάχας όχι αξιολόγους εκ παρατάξεως με τους Γερμανούς, απλώς ήλεγχεν τας συγκοινωνίας της υπαίθρου και οι γερμανοί υπό το Κράτος του φόβου δεν εκυκλοφόρουν πλέον ελευθέρως εις την ύπαιθρον και περιορίσθησαν από του να λυμαίνονται ταύτην ως προηγουμένως.
Όταν ισχυρόν Γερμανικόν απόσπασμα εισέβαλεν εις την Επαρχίαν Μονοφατσίου και εξετέλεσεν εις Σωκαρά περί τους 30 πολίτας και άλλους μεμονωμένους, εστάλη απόσπασμα υπό των ενόπλων δυνάμεων υπό τον Ταγματάρχην Φιλιππάκην Ευάγγελον εις την περιοχήν αυτήν όπερ συναντήσαν επιβατικόν αυτοκίνητον εφ’ ου επέβαινον Γερμανοί αξιωματικοί προς αναγνώρισιν τους εφόνευσεν και παρέλαβεν και το αυτοκίνητον χωρίς να τολμίσουν να αποστείλουν δύναμιν οι Γερμανοί δι’ αντίποινα.
Κατά την αρξαμένην σύμπτυξιν των Γερμανών εκ της υπαίθρου επιέσθησαν εις την περιοχήν του Αεροδρομείου Καστελλίου Πεδιάδος, φονευθέντος και του Γερμανού Φρουράρχου ώστε ηναγκάσθησαν να αποσυρθούν χωρίς να παραλάβουν ή και να καταστρέψουν το υλικόν.
Επίσης κατά την σύμπτηξιν των Γερμανών εκ της Περιοχής Πεζών Πεδιάδος επιέσθησαν και εγκατέλειψαν μεγάλας ποσότητας πολεμικού υλικού, κατόρθωσαν δε να απαγκιστρωθούν καλυπτόμενοι υπό δραστικών πυρών του πυροβολικού των.
Ομοίως έλαβον χώραν συμπλοκαί εις την περιοχήν του Αεροδρομείου Ηρακλείου και του συγκροτήματος των στρατώνων οπόθεν ηναγκάσθησαν να συμπτυχθούν χωρίς να ανατινάξουν τους Στρατώνας και το αεροδρόμιον άτινα είχον υπονομεύσει.
Αμέσως νοτίως της πόλεως Ηρακλείου με τας Γερμανικάς οπισθοφυλακάς αίτινες πεισμόνως εκάλυπτον την σύμπτυξιν του όγκου των δυνάμεων των αναγκασθεισών τέλος των οπισθοφυλακών να συμπτυχθούν εν τάχει εγκαταλείψαντες τα πάντα.
Αι Εθνικαί ομάδες τέλος διεξήγαγον οξείς αγώνας κατά των Κουμουνιστών εντός της πόλεως Ηρακλείου και εις την περιοχήν, των Κουμουνιστών προσπαθούντων βία να καταλάβουν τας αρχάς και να προβούν εις σφαγάς του Εθνικόφρονος προγεγραμμένου κόσμου.
Κατά τας τελευταίας ταύτας συμπλοκάς αι Εθνικαί ανταρτικαί ομάδες έσχον 17 νεκρούς.
Ο Εθνικόφρων κόσμος οφείλει την σωτηρίαν του εις την ισχύν των ενόπλων Εθνικών δυνάμεων αίτινες εν ταυτώ συνετέλεσαν να μην στιγματισθή και η Κρήτη, ως συνέβη κατά τα Δεκεμβριανά εν Αθήναις και αλλαχού.
Αι ομάδες κατασκοπείας και δολιοφθοράς συγκαταλέγουν εις το ενεργητικόν των, 1) Σαμποτάζ εις το Αεροδρόμειον Ηρακλείου. 2) Σαμποτάζ διά της καταστροφής των συγκεντρωθέντων καυσίμων βενζίνης κλπ. εις την περιοχήν Πεζών Πεδιάδος. 3) Εις την αποστολήν του Διοικητού των εν Κρήτη Ιταλικών δυνάμεων Στρατηγού Κάρτα εις το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής ως και του Διευθυντού του ΙΙ Γραφείου του Στρατηγείου Υπολοχαγού Νταβάνα. 4) Εις την σύλληψιν και απαγωγήν του Γερμανού Στρατηγού Κράϊπε και αποστολήν και τούτου εις το Στρατηγείον Μέσης Ανατολής. 5) εις πολλάς βυθομετρήσεις των αιγιαλών και εις την σύνταξιν πλείστων σχεδιαγραμμάτων αεροδρομίων Χώρων συγκεντρώσεως Πολεμικού υλικού επισταθμίων και τα τοιαύτα κατόπιν αιτήσεως της Αγγλικής Αποστολής.
Και πλείστα άλλα εγχειρήματα ήσσονος σπουδαιότητος αφορώντα την συλλογήν πληροφοριών και κατασκοπείας.
Β) ΕΘΝΙΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ
Τοιαύται υπήρξαν εις την ανατολικήν Κρήτην αι κάτωθι.
1) Η (ΕΟΚ) Εθνική Οργάνωσις Κρήτης Νομού Ηρακλείου.
2) (ΕΟΚ) Εθνική Οργάνωσις Κρήτης Νομού Λασηθίου.
3) (ΣΠΕ) Σύνδεσμος Πατριωτικής Ενώσεως κάτω Μεραμβέλλου και Επαρχίας Ιεραπέτρας.
4) ΣΣΣ Στρατιωτικός Σύνδεσμος Σητείας.
Αι δύο τελευταίαι υπ’ αριθμόν 3 και 4 των αυτών σκοπών και κατευθύνσεων συνεχωνεύθησαν τέλος με την ΕΟΚ Νομού Λασηθίου.
Παραλλήλως προς αυτάς έδρων και αι υπηρεσίαι πληροφοριών και δολιοφθοράς.
Ι) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕΩΣ ΤΩΝ
ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ
Παρ’ εκάστων Νομώ οργανώθη μία επιτροπή ονομασθείσα Εκτελεστική Νομαρχιακή Επιτροπή του Νομού Ηρακλείου, διά τον Ηράκλειον, και τοιαύτη Λασηθίου διά τον Νομόν Λασηθίου, αίτινες αναγνωρίσθησαν και διορίσθησαν υπό της ενταύθα Αγγλικής Αποστολής, και ετέλουν εν επαφή μετά της Ελληνικής Κυβερνήσεως του Καΐρου ης τας οδηγίας και εντολάς εξετέλουν.
Αι Νομαρχιακαί Επιτροπαί, οργάνωσαν κατ’ επαρχίας τας Επαρχιακάς Επιτροπάς και αι τελευταίαι αύται τας τοπικάς Κοινοτικάς Επιτροπάς με μέλη συνήθως 5 ή και πλείονα αναλόγως της ευρύτητος του διαμερίσματος όπερ αντιπροσώπευαν.
Αι εκτελεστικαί Διοικούσαι Νομαρχιακαί Επιτροπαί ήσαν αι κάτωθι.
ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
Αντ/ρχης Μπετεινάκης Αντώνιος Αντ/ρχης Πλεύρης Νικόλαος Καθηγητής Πετράκης Εμμανουήλ Λυκειάρχης, Ιατρός Λιγνός Μενέλαος Ιατρός Βρεττάκης Κων/νος Ιατρός Γιαμαλλάκης Στυλιανός.

ΝΟΜΟΥ ΛΑΣΗΘΙΟΥ
Καθηγητής Εμμανουήλ Βλαχάκης Ταγματάρχης Αμαριωτάκης Ιωάν. Καθηγητής Τσαγκαράκης Νικόλαος Δικηγόρος Αλεξάκης Μιχαήλ καθηγητής Φινοκαλιώτης Δημήτριος, καθηγητής Βουκικλάρης Ελευθέριος.
ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΣΗΤΕΙΑΣ
Ιατρός Κων/νος Μ. Παπαδάκης, Ιατρός Μιχαήλ Λαγουδάκης, Δικηγόρος Εμμανουήλ Γαλανάκης Ιωάννης Γιατζάκης, Ιωάνης Γ. Ορφανουδάκης Μιχαήλ Μακρονικολάκης, Εμμανουήλ΄Χουρδάκης, Γεώργιος Αγγελάκης, Διογένης Σιγανός, Εμμανουήλ Συμιακάκης, Ιωάννης Κ. Ορφανουδάκης και Κων/νος Μηλιώτης και Εμμανουήλ Οικονομάκης.
ΚΑΤΩ ΜΕΡΑΜΒΕΛΛΟΥ
Νομοκτηνίατρος Περακάκης Ιωάννης, Δικαστικός Υπάλληλος Μπότσης Μάρκος, Πρόεδρος Γεωργικού Ταμείου Λασηθίου Ξανθάκης Βασίλειος, Οικονομικός έφορος Ιωάννης Παπαδάκης, Έμπορος Εμμανουήλ Νιωτάκης, Γεωπόνος Μιλτιάδης Φιορέντζης και Ταγματάρχης Στρατολογίας Εμμανουήλ Γιαννικάκης.
ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ
Γεώργιος Δερμιτζάκης, Αντώνιος Καραντίνος.
ΙΙ) ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ
Αι Νομαρχιακαί διοικούσαι Επιτροπαί υπήρξαν οι συντελεσταί της Εθνικής εξεγέρσεως.
Διά της ιεραρχικής οργανώσεως των εις όλας τας επαρχίας και τας κοινότητας επετεύχθη ο πλήρης σύνδεσμος μεταξύ των μελών των Επιτροπών Νομού Επαρχίας και Κοινότητος, και ούτω ασφαλώς και ευκόλως διοχετεύοντο πάσαι αι πληροφορίαι οδηγίαι και εντολαί αίτινες προήγαγον και εσυντόνιζον τον Εθνικόν Αγώνα.
Κατόρθωσαν να κρατούν εις λίαν υψιλόν επίπεδον το Εθνικόν φρόνημα του λαού γεγονός όπερ συνετέλεσεν ώστε η Κρητική Εθνική ψυχή να μη καμφή προ των διώσεων εμπρησμών, τουφεκισμών, φυλακίσεων και καταναγκαστικών έργων άτινα υφίστατο ο Πληθυσμός εκ μέρους του Βαρβάρου Κατακτητού.
Ευρίσκοντο εις στενήν επαφήν μετά της Αγγλικής Αποστολής και των εκπροσώπων της Κυβερνήσεως Καΐρου.
Μετά των ενόπλων Εθνικών δυνάμεων ους διηκόλυνον εις την αποστολήν των παρέχοντες πάσαν φιλοξενείαν, βοήθειαν και ενίσχυσιν.
Αι Νομαρχιακαί Επιτροπαί κατηύθυνον εν πολλοίς τας ενόπλους Εθνικάς ομάδας και υπεβάλλοντο εις την φροντίδα της υλικής ενισχύσεώς των κατά το δυνατόν διά ρουχισμού υποδήσεως και τροφών.
Η Εθνική δράσις των εκτελεστικών Νομαρχιακών Επιτροπών των Νομών Ηρακλείου και Λασηθίου και των αυτοτελών κατ’ αρχάς Εθνικών οργανώσεων και είτα ενταχθεισών εις την ΕΟΚ υπήρξεν λίαν καρποφόρος εξαιρετικά επικίνδυνος και το αρχηγείον είχεν την γνώμην ότι τα μέλη των Επιτροπών αυτών θα ανεγνωρίζοντο υπό του Κράτους διότι εμπίπτουν απολύτως εις τας διατάξεις του άρθρου 3 (Εθνικαί οργανώσεις Εσωτερικού του Νόμου 971 του κυρωθέντος και τροποποιηθέντος διά του υπ’ αριθμ. 1104 Ν.Δ.) ικανοποιουμένων ούτω των μελών των Διοικουσών Επιτροπών δι’ ηθικούς και ιστορικούς λόγους, αλλά και διότι το δίκαιον επέβαλλεν το τοιούτον ύστερα από τόσας περιπετείας και κινδύνους εις ους υπεβλήθησαν εν τη ενασκήσει της αποστολής των.
Η αυτή παράλειψις εγένετο και διά τον Ιωάνν. Γ. Μπαντουβάν όστις μετά την αναχώρησιν εις Αίγυπτον του αδελφού του Εμμανουήλ Μπαντουβά ανέλαβεν ούτος από του Ν/βρίου του 1943 την αρχηγίαν Εθνικής Ανταρτικής ομάδος.
Εις τον προσηρτημένον ονομαστικόν πίνακα σημειούται η δράσις εκάστου μέλους.
ΙΙΙ) ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ
Προσαρτάται μόνον εκείνων οίτινες πολλάκις εχρησιμοποιήθησαν διά τον αγώνα ή υπεβλήθησαν προθύμως και αυτοβούλως εις οικονομικάς θυσίας.
Το Αρχηγείον άλλωστε ανατολικής Κρήτης φρονεί ότι και Εθνικώς είναι επιβεβλημένον, το Κράτος όλους εκείνους οίτινες επεδείξαντο ιδιαιτέραν προθυμίαν εις την συμβολήν του περιπετειώδους εθνικού αγώνος να τους αμείψη ηθικώς έστω και δι’ ενός αναμνηστικού μεταλλίου της μάχης της Κρήτης ή των εξαιρέτων πράξεων ή και διά μνημονεύσεων όταν τούτο δίδει αφορμήν εις τας μελλούσας γενεάς να εξιστορούν την μάχην της Κρήτης ώστε να παραδειγματίζωνται οι ακούοντες και να μην λησμονηθή η Εθνική αύτη γιγαντομαχία.

Η εξέγερσις του Κρητικού λαού υπήρξεν καθολική.
Εν Ηρακλείω τη 9 Μαΐου 1950
Ο
Αρχηγός της Ανταρτικής Ομάδος
Ανατολικής Κρήτης
Νικόλαος Δ. Πλεύρης
Συν/χης ε.α.

Advertisements