Εκθεση επιθέσεων ΕΛΑΣ κατά 5/42 Σ.Ε της ΕΚΚΑ και δολοφονίας συνταγματάρχη Ψαρρού Δημ., ΕΚΚΑ/ΚΕ


ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
(Ε.Κ.Κ.Α)
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Ε Κ Θ Ε Σ Ι Σ

Περί των επιθέσεων του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 Σ.Ε. της ΕΚΚΑ και δολοφονίας του Δ/τού του Συν/τος Σ/ρχου Δ. Ψαρρού.

Η απόλυτη πίστις στην ανάγκη της συμμετοχής στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα ωδήγησε την Ε.Κ.Κ.Α. στην οργάνωση του πρώτου ένοπλου μαχητικού τμήματος στην περιοχή Ελικώνος το Δ/βριο του 1942 με δύναμι 30 ανδρών, με οπλισμόν προερχόμενον από το εσωτερικό και ολίγο αργότερα, άλλου τμήματος εις την περιοχή Παρνασσίδος.
Η ομάς Ελικώνος κατόπιν αιφνιδιαστικής επιθέσεως, ουδέποτε δικαιολογηθείσης διελύθη υπό ομάδος του Ε.Α.Μ. (υπό τον Αρην) τον Ιανουάριον 1943 δολοφονηθέντων και των αρχηγών της ομάδος Βάρδα και Αβουρίτη.
Η ομάς Παρνασσού υπό τον Συν/ρχην Ψαρρόν αναπτύξασα το 5/42 Σ.ΕΥΖΩΝΩΝ ετέθη υπό τας διαταγάς του Σ.Μ.Α. διά την εκπλήρωσιν των στρατιωτικών αναγκών του Συμμαχικού αγώνος και εεφοδιάσθη το πρώτον τον Απρίλιον του 1943 δι’ οπλισμού και πολεμικού υλικού.
Εντός ολίγου το πρώτο μικρό αντάρτικο τμήμα που δημιουργήθηκε στην Παρνασσίδα εξελίχθηκε σε αξιόμαχη στρατιωτική μονάδα που υποσχότανε πως θα προσέθετε μερικές δοξασμένες σελίδες στην Ιστορία του τόπου μας.
Την 11ην Μαΐου 1943 και σε στιγμές που ύστερα από διαταγή του Σ.Μ.Α. το 5/42 μετά του Αγγλου συνδέσμου Λοχαγού ΤΖΕΦ έπερνε διατάξεις για την εκτέλεση ειδικής αποστολής (σαμποτάζ) σε συμπεφωνημένη συνεργασία με το μόνο τότε τμήμα του Ε.Λ.Α.Σ. υπό τον Αρην Βελουχιώτην, δέχτηκε επίθεσιν την νύχτα της 11-12 εις το χωριό Στρώμνη της Γκιώνας από τον Ε.Λ.Α.Σ. και διαλύθηκε αιχμαλωτισθέντος και του ΄Αγγλου συνδέσμου.
Οι άνδρες και αξιωματικοί του 5/42 διακόσιοι περίπου αφοπλίσθηκαν, ο δε διοικητής του Συν/ρχης Ψαρρός εσώθη από βέβαιον θάνατον και αφέθη ελεύθερος χάρις εις την προσωπικήν επέμβασιν του Ταξιάρχου ΕΝΤΥ, φθάσαντος προς τούτο εσπευσμένως επί τόπου.
Την 29ην Μαΐου 1943 εκλήθη από τον Ταξίαρχο ΕΝΤΥ ο Συντ/ρχης Ψαρρός στο Στρατηγείο του πρώτου όπου παρευρίσκοντο και αντιπρόσωποι του ΕΛΑΣ (Σαράφης – Σαμαρινιώτης και Αρης Βελουχιώτης) και παρεκλήθη σαν στρατιωτικός αρχηγός της ΕΚΚΑ να ανασυγκροτήση το 5/42 με την δήλωσιν των αντιπροσώπων του ΕΛΑΣ ότι θα αποδοθή και οπλισμός του διαλυθέντος συντάγματος.
Πράγματι, ύστερ απ΄αυτά το 5/42 ανασυγκροτήθηκε εφοδιασθέν από το Σ.Μ.Α. (χωρίς να του δοθή ο οπλισμός εκ μέρους του ΕΛΑΣ) για να υποστή νέαν επίσης αδικαιολόγητη και δολοφονική εκ μέρους του ΕΛΑΣ επίθεσιν την 23ην Ιουνίου 1943 στην περιοχή Ταράτσας – Γκιώνας.
Καίτοι τα προσβληθέντα τμήματα του 5/42 αντιμετωπίσανε την επίθεση αυτή με επιτυχία, ο Συν/ρχης Ψαρρός για να αποφύγη την εξακολούθησιν της αιματοχυσίας και τον αδελφοκτόνο πόλεμο διέταξε τα τμήματά του ν’ αποσυρθούν ψηλότερα και ειδοποίησε το σύνδεσμο Λοχαγό ΤΖΕΦ για μεσολάβησι και οριστικό διακανονισμό της θέσεως του Συντ/τος, ούτως ώστε να μπορέση αυτό να εκτελέση την αποστολή του μέσα στα πλαίσια του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα παρακαλέσας συνάμα όπως η μασολάβησις πραγματοποιηνθή εντός τριών ημερών, δεδομένου ότι, η απομάκρυνσις των τμημάτων από τας βάσεις ανεφοδιασμού δημιουργούσε επισιτιστικές δυσχέρειες, και με τη δήλωση ότι σε εναντία περίπτωσι θα διέλυε το Σύνταγμα. Μετά την παρέλευσιν της προθεσμίας στις 28/6/43 επειδή όχι μόνον ουδεμία απάντησις δόθηκε αλλ’ αντίθετα η στάσις του Λοχαγού ΤΖΕΦ έδειχνε τελεία αδιαφορία ο Διοικητής του Συν/τος βλέποντας άφευκτη την εξακολούθηση της επιθέσεως και τον άσκοπο αλληλοσκοτωμό των Ελλήνων αυτοδιάλυσε το 5/42 και κατέφυγε με το Επιτελείο του στο Αίγιον.
Υστερα από λίγο και έπειτα από αναζητήσεις και σχετικές προσκλήσεις εκ μέρους των Αγγλων συνδέσμων (΄Εντυ – ΄Αθω και Τζέφ) απαφάσισε η ΕΚΚΑ να αποστείλη τον Συν/ρχην μαζί με ένα πολιτικόν της εκπρόσωπο στο Περτούλι στις 29/7/43 όπου ύστερα από τις γνωστές συζητήσεις αποφασίστηκε να ανασυγκροτηθή για Τρίτη φορά το 5/42 και υπεγράφη στις 31/7/43 το γνωστό σύμφωνο, όμοιο με εκείνο το οποίον είχαν υπογράψει ήδη ο ΕΛΑΣ και το ΕΔΕΣ.
Ετσι ανασυγκροτήθηκε για Τρίτη φορά το 5/42 με συμφωνία να αποδοθή ο οπλισμός του από τον ΕΛΑΣ να φθάση η δύναμις του τους 1000 στη Παρνασσίδα και με δικαίωμα της ΕΚΚΑ να αναπτύξη και άλλες ομάδες σ’ όλη την Ελλάδα. Πράγματι η ΕΚΚΑ ανέπτυξε εις την Ολυμπίαν δύο ανταρτικές ομάδες δυνάμεως 200 ανδρών οι οποίες και διελύθησαν ύστερα από δολία επίθεση 600 ανδρών του ΕΛΑΣ και μετά τριήμερον μάχην κατά την οποίαν εφονεύθησαν εκατέρωθεν 100 άνδρες. Ανέπτυξε επίσης δύο ομάδες εις την Αρκαδίαν (μία εις την Γορτυνίαν και μία εις Αρτεμίσιον) οι οποίες και αυτές με τη σειρά τους Δεχτήκανε αδικαιολόγητη και αιφνιδιαστική επίθεσι του ΕΛΑΣ για να διαλυθούνε ελλείψει πυρομαχικών αυτή τη φορά και αφού άφησαν ελαχίστας απωλείας ενώ αι απώλειαι του ΕΛΑΣ υπερέβαινον τους 30.
Οσον αφορά τη Βοιωτία το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ έδειξε επίμονη άρνησι για τη δημιουργία ομάδων της ΕΚΚΑ.
Παράλληλα η στάσις του ΕΛΑΣ απέναντι του 5/42 Συν/τος Ευζώνων και μετά την τρίτην ανασυγκρότησίν του όχι μόνον δεν υπήρξε φιλική αλλά απετέλεσεν αλυσίδα από εχθρικές πράξεις όπως, ο αποκλεισμός του Συν/τος τον Σεπτέμβριον του 1943 η απειλή διαλύσεως το Δεκέμβριο του 1943 και καθ’ ον χρόνον εγένετο η επιχείρησις απελευθερώσεως ΄Αγγλων αιχμαλώτων υπό του Συν/τος (τελεσίγραφον 1/12/43), η λεηλασία των ρίψεων κλπ.
Τη σειρά αυτή των γεγονότων το Σύνταγμα από πνεύμα αποφυγής του εμφυλίου πολέμου και εκπληρώσεως του απελευθερωτικού σκοπού του, αντιμετώπιζε με ψυχραιμία και ανεξάντλητη υποχωρητικότητα. Ατέλειωτη σειρά από διαπραγματεύσεις, μεσολαβήσεις, υποχωρήσεις, συνεκράτησε κάπως την εχθρική και διαλυτική προσπάθεια του ΕΛΑΣ και επέτρεψε στο Σύνταγμα να εκτελέση τας ανατεθείσας από το Σ.Μ.Α. αποστολάς. (Μάχαι Σκαλούλας – Αναθέματος – Λιδωρικίου – ΄Αμφισσας – Ευπαλίου – 51 χιλιομέτρου – προσπάθεια απελευθερώσεως ΄Αγγλων αιχμαλώτων).
Εκ παραλλήλου η Κ.Ε. της ΕΚΚΑ εξήντλησε κάθε προσπάθεια στο Σ.Μ.Α. για να το κατατοπίση επί της οριστικής και αμετάκλητης απόφασις του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ περί επιθέσεως προς διάλυσιν του 5/42 Σ.Ε. και ετόνιζεν ότι μόνον η επαύξησις της δυνάμεώς του εις 3000 άνδρες ηδύνατο να αποτρέψη τον εμφύλιο και καταστρεπτικό για τον απελευθερωτικό αγώνα πόλεμο, έφθασε δε, προβλέψασα τα τραγικά γεγονότα που επηκολούθησαν, να δηλώση κατά παρελθόντα Φεβρουάριον ότι εάν η έγκαιρος ως άνω ενίσχυσίς της δεν απεφασίζετο εθεώρει σκοπιμώτερον να προβή εις αυτοδιάλυσιν του 5/42 Σ.Ε. προλαμβάνουσα τουλάχιστον ούτω την βεβαίαν και αιματηράν διάλυσίν του υπό του ΕΛΑΣ. Εις απάντησιν το Σ.Μ.Α. διαβεβαίωσε περί της αναγκαιότητος, χάριν του απελευθερωτικού αγώνος της οπωσδήποτε διατηρήσεως του Συν/τος προστέθηκε δε ότι επίθεσις του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 απεκλείετο όπως απεκλείετο επίσης και παρακώλυσις παρ’ αυτού της απελευθερωτικής δράσεως του 5/42 Σ.Ε.
Πρέπει να σημειωθή ότι κατά την σύγκρουσι μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ το σύνταγμα ετήρησε ουδέτερη στάση από πατριωτική αντίληψι και από πνεύμα σύμφωνο προς τον Συμμαχικό Αγώνα.
Εν συνεχεία η ΕΚΚΑ έλαβε μέρος στη διάσκεψη του Φεβρουαρίου του 1944 διά δύο αντιπροσώπων της όπου εκράτησε την γνωστή συμφιλιωτική γραμμή που επιδοκιμάσθηκε από τους Συμμάχους αντιπροσώπους και ολόκληρον τον Ελληνικόν λαόν.
Ατυχώς η διάσκεψις δεν κατέληξε στην αναμενομένη γενική συνένωσι των ανταρτικών ομάδων, συμφωνήθηκε όμως τότε, η οριστική κατάπαυσις των εχθροπραξιών μεταξύ ΕΔΕΣ και ΕΑΜ – ΕΛΑΣ με τη ρητή δήλωσι του ΄Αγγλου Συν/ρχου ΚΡΙΣ ότι το ΣΜΑ θα θεωρήση κάθε επίθεσι ανταρτικής ομάδος εναντίον άλλης ως πράξι εχρθική και επιβλαβή διά τον συμμαχικό αγώνα και σαν τέτοια θα την καταγγείλη δημοσίως.
Παρά ταύτα στις 4 Μαρτίου 1944 (μόλις 4 ημέρες μετά την λήξι της διασκέψεως της Πλάκας και της υπογραφής της παραπάνω συμφωνίας) χωρίς καμία απολύτως αφορμή, αρχίζει η εκδήλωσι διαφόρων εχρθικών και επιθετικών ενεργειών κατά του 5/42 Σ.Ε. που, όπως αναμφισβήτητα εκ των υστέρων αποδεικνύεται, υπήρξαν οι διαδοχικές προσχεδιασμένες φάσεις μιάς ολοκληρωτικής και ενιαίας επιθετικής επιχειρήσεως που είχε σκοπό την εξωλόθρευσι του Συν/τος.
Την άνω ημερομηνίαν, αναίτια όπως ελέχθη, τμήμα του 5ου ανεξαρτήτου Συν/τος ΕΛΑΣ (Νικηφόρυ – Παπαζήση) συλλαμβάνει στο χωριό Σερνικάκι – Παρνασσίδας τμήμα του 5/42 Σ.Ε. υπό τον υπολοχαγόν Βλάϊκον (Δ/την του Λόχου Μηχανημάτων Συν/τος), τον αφοπλίζει, προβαίνει ακόμη στον αφοπλισμό της μαχητικής ομάδος του χωριού Σερνικάκι και κατάσχει τα εκεί υλικά του Συν/τος. Ανάλογες κινήσεις των μαχητικών ομάδων ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα στα χωριά Πενταγιούς και Κροκύλειον όπου στις 6 Μαρτίου προκαλούνται και αιματηρές συμπλοκές μεταξύ τμήματος του 5/42 και των μαχητικών ομάδων ΕΑΜ των παραπάνω χωρίων. Κατά τις συμπλοκές αυτές εφονεύθη ο ΕΛΑΣΙΤΗΣ Βαρσός. Επεμβαίνει αμέσως ο Συν/ρχης Ψαρρός, μόλις επληροφορήθη τα ανωτέρω, και με την μόνιμον διάθεσίν του αποφυγής πάσης συνεχείας εις παρόμοια γεγονότα έρχεται εις επαφήν με τους αρμοδίους, διευθετούν τα ζητήματα και η ηρεμία κατ΄επίφασιν, ως απεδείχθη, αποκαθίσταται.
Την νύκτα της 1ης προς 2αν Απριλίου, χωρίς να μεσολαβήση ουδεμία αφορμή, ουδέ η ελαχίστη, και ενώ τμήμα του Συν/τος εκ 50 ανδρών προσκεκλημένο σε φιλική συγκέντρωσι από τους κατοίκους Ευπαλίου διασκέδαζε μετ’ αυτών εις το σχολείο του χωρίου (είχον συγκεντρωθή και εχόρευον περί τους 700 χωρικοί μετά γυναικών και τέκνων), δεχτηκε τελείως απροσδόκητα την 23.30 ώρα, οργανωμένη επίθεση από τμήμα του ΕΛΑΣ υπό τον Κρόνον, το οποίον είχε περικυκλώσει το χωριό και είχε τοποθετήσει σε επίκαιρα σημεία όλμους και πολυβόλα με τους οποίους άρχισε να βάλη κατά του Σχολείου. (΄Ενα βλήμα όλμου εξερράγη στην αίθουσα του σχολείου, εφόνευσε μιά γυναίκα και ετραυμάτισε 6 άτομα). Το τμήμα του 5/42 αντεστάθη φυσικά και στη μάχη που επηκολούθησε κατόρθωσε παρά την αριθμητική διαφοράν που υπήρχε να ανατρέψη και διαλύση εν συνεχεία τους επιτεθέντας, από τους οποίους συνέλαβε 30 αιχμαλώτους, και τους οποίους φυσικά ουδόλως έθιξε καίτοι ο κατά την έναρξιν της επιθέσεως συλληφθείς υπό του ΕΛΑΣ άοπλος αντάρτης του 5/42 Ευθ. Λουκόπουλος εβασανίσθη – του έκοψαν τα χέρια, τα πόδια και του εξώρυξαν τους οφθαλμούς – και εσφάγη. Αρκετά χαρακτηριστικά αποδεικνύεται το προσχεδιασμένο της ανωτέρω επιθέσεως και τα βαθύτερα ελατήριά της από πρόχειρο έκθεσι υπό ημερομηνίαν 2/4/44 στελέχους του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ προς τον Γραμματέα της περιφερειακής Φωκίδος ΕΑΜ συναγ. Γιώτην κατασχεθείσα επί συλληφθέντος συνδέσμου του ΕΛΑΣ και η οποία επισυνάπτεται (αντίγραφον Νο 1).
Αμέσως μετά τα γεγονότα ταύτα ετηλεγραφήθη σχετική διαμαρτυρία προς το Σ.Σ.Μ.Α. και Συμμαχικήν Αποστολήν και πρόσκλησις προς μεσολάβησιν υπό του Συν/τος και της ΕΚΚΑ. Ομοίως απεστάλη το υπ’ αριθ. 544/2-4-44 έγγραφο προς το Γεν. Στρατηγείον ΕΛΑΣ και Ταξιαρχίαν ΕΛΑΣ μέσω Περιφερειακής Φωκίδος ΕΑΜ (επισυνάπτεται αντίγρ. Νο 2) διά του οποίου αναγγέλλονται εχθρικές ενέργειες του 11/34 Τάγματος ΕΛΑΣ, καταγγέλλονται ως δολοφονικές επιθέσεις και προσκλήσεις για εμφύλιο πόλεμο και προτείνεται παύσις πάσης περαιτέρω εχθροπραξίας.
Εν τούτοις, ταυτόχρονα σχεδόν με τα ανωτέρω γεγονότα άλλο τμήμα του ΕΛΑΣ 100 περίπου ανδρών υπό τον Ησαίαν (Λοχαγός Μαστρογιαννόπουλος Δήμος) επετέθη από τη κατεύθυνσι Ναυπάκτου κατά των χωρίων της κοιλάδος Μόρνου – Καστράκι και Μανάγουλη. Επηκολούθησε 15ωρη μάχη με τις μαχητικές ομάδες του 5/42 των παραπάνω χωριών κατά την οποία ο ΕΛΑΣ αφ’ ου κατάφερε με τρόπο δόλιο να πλησιάση τα αμυνόμενα τμήματά μας (είχε υψώσει λευκό μανδήλι για συμβολισμό ότι παραδιδεται) εχρησιμοποίησε τα αυτόματά του όπλα και εσκότωσε δύο αντάρτες του 5/42. Παρ’ όλα αυτά ο ΕΛΑΣ δεν επέτυχε τίποτε ούτε εκεί και απεκρούσθη με απώλειες.
Ταυτόχρονα και άλλα τμήματα του ΕΛΑΣ εκινήθησαν εναντίον των υπολοίπων τμημάτων του Συν/τος και προέβησαν σε αποκλεισμό, σύλληψι και κακοποίησι μαχητικών του ομάδων.
΄Υστερα απ’ αυτά το Συν/μα προ γενικής επιθέσεως ευρισκόμενον, υποχρεώθηκε να λάβη όλα τα μέτρα ασφαλείας που επεβάλλοντο (αποκλεισμός των εν τη περιοχή του μαχητικών ομάδων ΕΛΑΣ, κήρυξις καταστάσεως πολιορκίας) αλλά σύγχρονα έκαμε πρότασι στον ΕΛΑΣ, για άμεσες διαπραγματεύσεις με σκοπόν την εξομάλυνσι της καταστάσεως που δημιουργήθηκε, και πρόσκλησι στους ΄Αγγλους συνδέσμους για επέμβασι. Παράλληλα το Σύνταγμα εξεδωκε επανειλημμένες και ρητές δ/γές που απηγόρευαν συλλήψεις ομήρων και κάθε βιοπραγία εναντίον πολιτών και ανταρτών του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ. Στην παραπάνω πρόσκλησι του Συν/τος ο ΕΛΑΣ δεν έδωκε καμμία απάντησι, ο δε ΄Αγγλος Ταγ/ρχης Τζών άρχισε να διεξάγη μεσολαβητικάς διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΛΑΣ και 5/42. Στις 9.4.44 ελήφθη επιστολή του Προέδρου της ΠΕΕΑ της 28.3.44 διά της οποίας εζητείτο η προσχώρησις και υπαγωγή του 5/42 υπό την ΠΕΕΑ (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 3). Στην πρότασι αυτή το Σύνταγμα απήντησε πως η ΕΚΚΑ και ο Συν/ρχης προσωπικώς διαπνέονται πάντοτε από την ιδέα της πραγματικής ενότητος, και ότι καίτοι αυτή την στιγμή το Συν/μα υφίσταται αδικαιολόγητη επίθεσι από τον ΕΛΑΣ, δεχεται να προέλθη εις πάσαν διαπραγμάτευσιν τείνουσαν διά πραγματικήν εθνική ενότητα, αφού όμως προηγουμένως αρθούν όλα τα στρατιωτικά μέτρα του ΕΛΑΣ γιατί συζήτησις κάτω απ’ τη βία των όπλων είναι κάτι το αντίθετο με την ιστορία του Συν/τος, (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 4).
Εν συνεχεία το Συν/μα έλαβε το υπ’ αριθ. ΕΠ 18/10.4.44 τηλ/μα της ΠΕΕΑ διά του οποίου προετείνετο η συγκρότησι μικτής επιτροπής με συμμετοχή ΄Αγγλων συνδέσμων για ανακρίσεις γύρω από τα γεγονότα Ευπαλίου κλπ. και το οποίον απήντησε συμφωνούν (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 5).
Στις 10.4.44 το Συν/μα απέστειλε προς μεν το Συμμαχικόν Στρατηγείον Μ.Ανατολής το κατωτέρω τηλ/μα μέσω του εκεί ΄Αγγλου Συνδέσμου :
1.- Εις περίπτωσιν καθ’ ην το Σ.Σ.Μ.Α. νομίζει ότι η ύπαρξις του 5/42 ανεξαρτήτου στρατιωτικού τμήματος της ΕΚΚΑ ζημιώνει τον συμμαχικόν αγώνα δεχόμεθα, βάσει όμως εγγράφου διαταγής του στρατηγείου να διαλυθώμεν και να παραδώσωμεν οπλισμόν, πυρομαχικά κ.λ.π. και να συστήσωμεν εις το προσωπικόν του Συν/τος, εφ΄όσον επιθυμεί, να προσχωρήση εις τον ΕΛΑΣ. Απαράβατος όμως όρος, ότι το Συμαχικόν Στρατηγείον θα εγγυηθή πραγματικώς την ελευθέραν επάνοδον του λοιπού προσωπικού εις τας εστίας των και την εξασφάλισιν, υπ’ ευθύνει της Αγγλικής αποστολής, όλων εκείνων που δεν θα δυνηθούν να επιστρέψουν εις τας οικογενείας των διότι καταδιώκονται από τους Γερμανούς ή διά διαφόρους άλλους λόγους.
2.- Εις περίπτωσιν καθ΄ήν το Συμμαχικόν Στρατηγείον θεωρεί απαραίτητον την ανεξάρτησον δράσιν του 5/42 Συν/τος ως Στρατιωτικού τμήματος της ΕΚΚΑ να εξεύρη λύσιν διά την άρσιν των υφισταμένων διαφορών με το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και την κατοχύρωσιν της περαιτέρω στρατιωτικής του δράσεως.
Σ.Δ. 10 Απριλίου 1944
προς δε τον ΕΛΑΣ τας κάτωθι προτάσεις επί των οποίων ουδέποτε έλαβε απάντησι :
1.- Αποκλείεται κάθε συζήτησις για παράδοσιν αξιωματικών του Συν/τος εις άλλην οργάνωσιν. Δεχόμεθα να γίνη εξέτασις από επιτροπήν εξ αντιπροσώπων μόνον της Συμμαχικής αποστολής δι’ όλα τα γεγονότα από 4 Μαρτίου μέχρι σήμερον.
2.- Δεχόμεθα να προέλθωμεν εις διαπραγματεύσεις επί τη βάσει της επιστολής του Προέδρου της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθερώσεως και σύμφωνα με τους όρους που καθορίζομεν εις την απάντησίν μας. Η έναρξις των διαπραγματεύσεων θα γίνη, αφού προηγουμένως αποσυρθούν τα τμήματα του ΕΛΑΣ και σταματήση κάθε εχθρική ενέργεια.-
3.- Παρακαλούνται οι εκπρόσωποι του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ να μας πληροφορήσουν ποίαν στάσιν θα τηρήσουν έναντι ημών, εις περίπτωσιν καθ΄ ην δεχθώμεν, ως έχομεν πληροφορίας, επίθεσιν από μέρους των Γερμανών.
Στις 11.4.44 το Συν/μα έλαβε έγγραφον πρόσκλησιν του ΄Αγγλου Συν/ρχου ΚΡΙΣ διά του Ταγ/ρχου ΤΖΕΦ (το έγγραφον ωμιλούσε περί αποφυγής πάσης συγκρούσεως μεταξύ ομάδων κ.λ.π.) για συμμετοχή της οργανώσεως σε διάσκεψι των τριών ανταρτικών οργανώσεων EAM – ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ που επρόκειτο να γίνη στις 6 Απριλίου 1944 κάπου στη Β. Θεσσαλία. Και άλλη πρόσκλησι, μέσω του ιδίου, της Ελληνικής Κυβερνήσεως Καίρου για συμμετοχή στην εν Καίρω συνδιάσκεψι πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων για τη συγκρότησι κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος (επισυνάπτεται αντίγραφο Νο 6).
Η οργάνωση και το Σύν/μα στη παραπάνω πρόσκλησι απέστειλε στις 11.4.44 τον Ταγ/ρχη Γιακουμάκη και υπ/γόν Παπαγιαννόπουλον μέσω του ΄Αγγλου Ταγ/ρχου Τζέφ προς την περιοχήν της διασκέψεως και απήντησε διά των υπ’ αριθ. 597 και 598/11.4.44 εγγράφων (επισυνάπτονται αντίγραφα Νο 7 και 8).
΄Ετσι ενώ όλοι περίμεναν την συγκρότησι της μικτής στρατιωτικής διασκέψεως παρά τω ΄Αγγλω Συν/ρχη Κρίς και της πολιτικής στο Κάιρο που θα έλυε το ελληνικό πρόβλημα και θα αποκαθιστούσε την Εθνική ενότητα αιφνιδιαστικά στις 12 Απριλίου τμήματα του ΕΛΑΣ επετέθησαν κατά του δεξιού του Συν/τος από τη κατεύθυνσι Τρίκορφο – Παληοχώρι και Μαραθιά – Σεργούλα με πολύ υπέρτερες δυνάμεις. Αι επιθέσεις αυταί απεκρούσθησαν, οπότε άλλα τμήματα του ΕΛΑΣ εκ διαφόρων περιοχών εκινήθησαν κατά των υπολοίπων θέσεων του Συν/τος αφού ταυτοχρόνως προέβησαν στην σύλληψιν της αντιπροσωπείας του Συν/τος που κατευθύνετο για τον τόπο της διασκέψεως και καθ’ ον χρόνον αύτη βρισκόταν στο Αρχηγείο του ΄Αγγλου Ταγ/ρχου ΤΖΕΦ, μέσω του οποίου θα προωθείτο.
Για τις επιχειρήσεις αυτές ο ΕΛΑΣ εκινητοποίησε κατά εξακριβωθείσας πληροφορίας τις παρακάτω δυνάμεις :
1.- Στη περιοχή Παλαιοξαρίου Δωρίδος : Ταξιαρχία ΕΛΑΣ υπό τον Συν/ρχην Ρήγον (500 άνδρες) και το 36 Σύν/μα ΕΛΑΣ υπό τον Συν/ρχην Ζούλα (500 άνδρες).
2.- Στη περιοχή Καλλιθέας Δωρίδος τμήμα του ΕΛΑΣ υπό τους Νικηφόρον και Παπαζήσην (5ον Ανεξάρτητον Τάγμα – 350 άνδρες).
3.- Στη περιοχή κάτω Παλιοξαρίτου – Τειχίου δύναμις 800 ανδρών προερχομένων εκ Θεσσαλίας.
4.- Στη περιοχή Παλαιοξαρίου κατέφθασε και άλλη δύναμις του ΕΛΑΣ εξ 600 ανδρών υπό τον ΄Αρην Βελουχιώτην, προερχομένη εξ Ηπείρου.
5.- Στη περιοχή Ξηροπηγάδου – Γέφυρα Μόρνου δύναμις 300 ανδρών υπό τον Κούβαν, και
6.- Στη περιοχή Παλαιοπύργου Ναυπακτίας η διεθνής Ταξιαρχία δυνάμεως 500 ανδρών (Βούλγαροι – Σέρβοι και Αλβανοί) προερχομένη επίσης εξ Ηπείρου.
Τα εις την περιοχήν ταύτην (Ν. Δωρίς) τμήματα του Συν/τος, μειωμένης λόγω των εορτών του Πάσχα δυνάμεως, ευρέθησαν τοποθετημένα σε αμυντικήν διάταξιν από του Τρικόρφου – υφώματα Σεργούλας και μέχρι των υψωμάτων των χωρίων Κλήματα.
Στις 13/4/44 επανελήφθη η επίθεσις από την κατεύθυνσιν Τρίκορφο – Παλιοξάρι με ισχυρές δυνάμεις και με χρησιμοποίησι μεγάλου αριθμού βαρέων και ατομικών όλμων. Και η επίθεσις αύτη επεκρούσθη.
Στις 14/4/44 από πρωίας υπό ομίχλην και βροχήν επανελήφθη η επίθεσις από τις ίδιες κατευθύνσεις μέχρι της μεσημβρίας, οπότε κατέπαυσε το πύρ, κατόπιν ειδοποιήσεως του Συν/τος περί ενάρξεως διαπραγματεύσεων όπως φαίνεται από τα πιο κάτω εκτιθεμένα έγγραφα.
Στις 7.30 ώρα της 14.4.44 το Σύν/μα έλαβε το υπ’ αριθ. Α.Π. 208 έγγραφον της 5ης Ταξιαρχίας (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 9) φέρον ημερομ. 12.4.44 διά του οποίου το Σύν/μα εθεωρείτο υπεύθυνον για πρόκλησιν φόνων, διαρπαγών, συλλήψεων ομήρων, βιοπραγιών κατά Ελλήνων πολιτών και αδίκων επιθέσεων κατά τμημάτων του ΕΛΑΣ (αυτόχρημα φανταστικαί επιννοήσεις των αρχηγών του ΕΛΑΣ προς απόκτησιν ηθικού ερείσματος για την διάλυσι του Συν/τος και το άδικο χάσιμο Εληνικού αίματος) και εκαλείτο
1) Να άρη την κατάστασιν πολιορκίας της περιοχής Δωρίδος – Παρνασσίδος.
2) Να επιστρέψη τον κατεσχεθέντα οπλισμόν του ΕΛΑΣ.
3) Να συλλάβη και παραπέμψη εις Στρατοδικείον του οποίου θα συμμετείχε και αντιπρόσωπος του ΕΛΑΣ τους Ταγ/ρχην Καπετζώνην και Λοχαγόν Δεδούσην με τη δήλωσι ότι μόνον μετά την άμεσον παραδοχήν και εκτέλεσιν των ανωτέρω όρων θα συγκροτηθή ειδική μικτή επιτροπή με συμμετοχή του ΄Αγγλου Ταγ/χου ΤΖΩΝ εις την οποίαν θα παραπεμφθούν προς επίλυσι τα λοιπά εκκρεμή ζητήματα μεταξύ ΕΛΑΣ και 5/42 Συν/τος. ΄Αλλως σε περίπτωσι μη αμέσου εκτελέσεως των όρων τούτων το Συν/μα θα έφερε ακεραίαν την ευθύνην απέναντι του Ελληνικού Λαού και της ΠΕΕΑ διά τα επακόλουθα και τας συνεπείας του.
Όλα δε τα ανωτέρω ετίθεντο ενώ είχεν αρχίσει από 1ης Απριλίου επίθεσις κατά του Συν/τος αιφνιδιαστικά και χωρίς να σταλή καμμιά ειδοποίησι ως εκείνη τη στιγμή εκ μέρους του ΕΛΑΣ.
Εις απάντησιν του άνω εγγράφου το Σύν/μα απέστειλε το υπ’ αριθ. 623/14.4.44 ώρα 9.00 έγγραφον προς την 5ην Ταξιαρχίαν ΕΛΑΣ (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 10) διά του οποίου εγνωστοποιούσε :
1. Ότι ήρε την διαταγήν του περί καταστάσεως πολιορκίας.
2. Απηλευθέρωσε και απέστειλε τους κρατουμένους αιχμαλώτους.
3. Διέταξε την περισυλλογήν και παράδοσιν του κατασχεθέντος οπλισμού ΕΛΑΣ.
4. Διέταξε την κράτησιν Ταγ/χου Καπετζώνην με τη δήλωσι ότι η κράτησι και η παραπομπή εις στρατοδικείον του Λοχαγού ΔΕΔΟΥΣΗ θα επραγματοποιείτο μόλις ούτος επέστρεφε από ειδικήν αποστολήν, εις ην είχε σταλή, και ότι από αμφοτέρους αφηρέθη η διοίκησις των Τμημάτων.
Συμπληρωματικώς το Σύν/μα εζήτει όπως καθορισθή από του ΕΛΑΣ ποία κατηγορία θα απηυθύνετο κατά του Ταγ/χου Καπετζώνη και να ορίση τους αντιπροσώπους του εις το στρατοδικείον.
Παρά την ολοσχερή εκτέλεσι των υπό του ΕΛΑΣ τεθέντων όλως παραλόγων όρων και παρά την διαλλακτικήν ενέργειαν του Συν/τος που υπηγορεύετο από την πεποίθησι ότι ουδεμία υποχώρησι έπρεπε να παραληφθή προκειμένου να παύση ο αδελφοκτόνος αυτός πόλεμος, ο οποίος μόνο τον κατακτητή εξυπηρέτει και θα επιδρούσε ολέθρια εις τον όλο απελευθερωτικό αγώνα (πίστις που διαφαίνεται σ’ όλες τις διαταγές του Συν/τος και ιδία στην υπ’ αριθ. 624/14.4.44 διαταγήν εις το 1 τάγμα 5/42 επισυνάπτεται αντίγραφον Νο (1) – ο ΕΛΑΣ απέστειλε το υπ΄αριθ. Α.Π. 239/14.4.44 ώρα 16.30 έγγραφον (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 12) εις το οποίον καταφαίνεται σαφώς η απόφασις διαλύσεως του Συν/τος και την οποίαν ουδεμία υποχώρησις θα ήτο ικανή να ματαιώση.
Με το έγγραφο αυτό η 5η Ταξιαρχία ΕΛΑΣ εγνώριζε εις το Σύν/μα ότι δήθεν εφ’ όσον δεν ήτο εις θέσιν να εκπληρώση αμέσως α δ ι ά φ ο ρ ο ν δ ι ά π ο ί ο υ ς λ ό γ ο υ ς τον τεθέντα πρωταρχικόν όρον εις το υπό του Γενικού Στρατηγείου ΕΛΑΣ σταλέν τελεσίγραφον περί συλλήψεως του Λοχαγού ΔΕΔΟΥΣΗ ΕΥΘ. και παραπομπής του εις το στρατοδικείον, ώφειλε να διαλυθή και να παραδοθή ο οπλισμός και τα πυρομαχικά του εις το ΕΛΑΣ. Εις το έγγραφο αυτό προσετίθετο ότι η απάντησις έπρεπε να δοθή αμέσως λόγω της επικρατούσης τακτικής καταστάσεως.
΄Ετσι αποκαλύφθηκε πιά ξεκάθαρα η πραγματική απόφασις του ΕΛΑΣ η οποία απέβλεπε αποκλειστικά στη διάλυσι και εξόντωσι του 5/42, απόφασι η οποία μέχρι της στιγμής εκείνης γινότανε προσπάθεια να συγκαλυφθή κάτω από κακόπιστες και κακότεχνες προφάσεις.
΄Ηξευραν οι συντάξαντες το παραπάνω έγγραφον ότι η διάλυσις του Συν/τος ηδύνατο να αποφασισθή μόνον κατόπιν προηγουμένης διαταγής του ΣΤΡΑΤΟΥ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ, από το οποίον είχαν ζητηθή σχετικές οδηγίες διά του παραπάνω αναφερθέντος από 10 Απριλίου τηλ/τος, το οποίον τους εγνωστοποιήθη. Και ακριβώς επειδή ήξευραν την αδυναμίαν και αναρμοδιότητα πλέον του συν/τος να αποφασίση μόνον του την αυτοδιάλυσί του την εζήτησαν ώστε νάχουν την πρόφασι που τους χρειαζότανε.
Και την μεν 15.4.44 δεν εξεδήλωσαν καμία επιθετική ενέργεια, τουναντίον τα διάφορα τμήματά τους έδωσαν δολίως την εντύπωσιν στα απέναντι τμήματα του 5/42 ότι κατόπιν της εκτελέσεως όλων των ουσιαστικών όρων που μας είχαν τάξει και παρά το τελευταίον έγγραφό τους αποφασίστηκε η κατάπαυσις των επιχειρήσεων η οποία άλλωστε μπορούσε να θεωρηθή και επιβεβλημένη υπό της ημέρας – συνέπεσε να είναι το μεγάλο Σάββατο, εν τούτοις, όπως αποδείχτηκε αργότερα, κατά την διάρκεια της νυκτός το 5ον ανεξάρτητον τάγμα ΕΛΑΣ (Νικηφόρου – Παπαζήση) εκινήθη από Μαραζιών προς παραλίαν Σεργούλας διά να αποκόψη την οδό συμπτύξεως του Συν/τος και την 5ην πρωϊνήν ώραν της 16.4.44 (Πάσχα) ενηργήθη επίθεσις κατά των τμημάτων του Συν/τος που εξησφάλισαν την παραλιακή οδό Σεργούλας Μαραθιά Καραίσκου. ΄Υστερα από αντεπίθεσι το τάγμα του ΕΛΑΣ ανετράπη και εξεδιώχθη.
Κατόπιν της νέας γενικής πλέον επιθέσεως του ΕΛΑΣ το Σύν/μα εξέδωκε το υπ’ αριθ. 634/16.4.44 έγγραφον προς την ΕΚΚΑ διά της 5ης Ταξιαρχίας ΕΛΑΣ (επισυνάπτεται αντίγραφον Νο 13) διά του οποίου αι αποδιδόμεναι εις το Συν/μα κατηγορίαι εχαρακτηρίζοντο ως αμαρτωλή πρόφασις, καθ’ όσον ως αμετάβλητος απόφασις του ΕΛΑΣ, γυμνή πλέον οιουδήποτε προσχήματος, εξεδηλούτο η πρόθεσις της ολοσχερούς εξοντώσεως του Συν/τος, για να παραμείνη μόνος ρυθμιστής της καταστάσεως και να επιβάλη τας απόψεις της. Εξεδηλώνετο η απόφασις του Συν/τος όπως αποδοθή σε αγώνα παρά πάσαν επιθυμίαν, προσπάθειαν και υποχώρησίν του, αγώνα που έπερνε την θέσιν μιάς συμβολικής διαμαρτυρίας ενώπιον της ιστορίας και του Ελληνικού Λαού για την όλη στάσι του ΕΛΑΣ.
Στις 17.4.44 και ώρα 3 το πρωί ισχυρά επίθεσι του ΕΛΑΣ, δυνάμεως 800 ανδρών, εναντίον του αριστερού του Συν/τος – περιοχή χωρίου Κλήματος – κατώρθωσε να δημιουργήση ευρύ ρήγμα, εις τρόπον ώστε το αμυντικόν σύστημα Κλήματος να καραρρεύση και η όλη αμυντική διάταξις (λίαν επισφαλής λόγω των υπερβολικά υπερτέρων επιτιθεμένων δυνάμεων) να εξαρθρωθή.
Τμήμα του Συν/τος δυνάμεως 100 ανδρών εκινήθη προς παραλίαν Σεργούλας και εκείθεν από Τριζώνια μετεφέρθη διά βενζινοπλοίου εις Πάτρας διά ν’ αποφύγη την ομαδικήν σφαγήν από τον ΕΛΑΣ.΄Αλλο τμήμα διέφυγε προς την περιοχήν Αμφίσσης. Μέρος του Συν/τος με αρκετό αριθμό αξιωματικών συνελήφθη αιχμάλωτον υπό του ΕΛΑΣ.
Ο συν/ρχης ΨΑΡΡΟΣ παραμείνας επί της παραλίας, χωρίς τμήμα, για να καταλάβη τις ύστατες προσπάθειες για την προστασίαν των συλληφθέντων αιχμαλώτων αξιωματικών και οπλιτών του Συν/τος και του αμάχου πληθυσμού της περιοχής, συνελήφθη αιχμάλωτος υπό του ΕΛΑΣ και κατ’ εξηκριβωμένας πληροφορίας εδολοφονήθη κατά τον αγριώτερον τρόπον.
Επίσης εξηκριβωμέναι πληροφορίαι και μαρτυρίαι αυτοπτών, βεβαιούν ότι πλείστοι των συλληφθέντων αξιωματικών, οπλιτών και ιδιωτών (100 περίπου) εξετελέσθησαν άνευ ουδεμιάς διαδικασίας ομαδικώς διά πολυβόλων ή εσφάγησαν (επισυνάπτονται σχετικαί μαρτυρικαί καταθέσεις Νο 14 και Νο 15). Πλείστοι όσοι των αιχμαλώτων εβασανίσθησαν με μεσαιωνικά βασανιστήρια (άνοιγμα πληγών διά εγχειριδίου και επίθεσις επ’ αυτών άλατος ή έγχυσις εντός αυτών βραστού λαδιού κλπ.) είτε διά να δηλώσουν προσχώρησιν εις τον ΕΛΑΣ διά να μαρτυρήσουν πού και εις ποίουν εκ των οπαδών του Συν/τος και της Οργανώσεως υπάρχουν εμπεπιστευμέναι χρηματικαί παρακαταθήκαι.
Είναι χαρακτηριστικόν ότι ουδέ του ιερέως Κλήματος δεν εφείσθησαν αλλά και αυτόν και την σύζυγόν του εβασάνισαν αγριώτατα διά να τους αποκαλύψουν κρύπτην ένθα είχον εναποτεθή 900 λίραι όπερ εν τέλει και επέτυχον.
Ούτω μέχρι σήμερον εξηκριβώθη ότι προσεπορίσθησαν, διά της μεθόδου των βασανιστηρίων, εκ του ταμείου του Συν/τος τα κάτωθι ποσά :
1. Παρά του ιερέως Κλήματος (Περιοχής Ευπαλίου) Λίραι 900
2. Παρά του Γ.Καραίσκου » 300
3. Παρά του Κοκίνου » 120
Ητοι εν συνόλω Λίραι 1320
Ας σημειωθή ότι αι συλλήψεις, τα βασανιστήρια και αι εκτελέσεις συνεχίζονται και σήμερον ακόμη εις ολόκληρον την περιοχήν και μετά παρέλευσιν ολοκλήρου 20ημέρου, εκτελεσθέντων εσχάτως πολυαρίθμων ιδιωτών, οίτινες είχον προσφέρει τα πάντα εις τον απελευθερωτικόν αγώνα μεταξύ των οποίων ο επίλεκτος χειρουργός ιατρός Κακαρούγκας, όστις από την αρχή του αγώνος περιέτρεχε τα όρη ταλαιπωρούμενος και χειρουργών ή παρέχων ιατρικήν βοήθειαν εις άπαντας του αντάρτας αδιακρίτως, συχνότατα δε εις του αντάρτας του ΕΛΑΣ. Η ανωτέρω έκθεσις εγράφη με την λιτότητα και αντικειμενικότητα η οποία, ως εκ των γεγονότων άτινα περιγράφει, επιβάλλεται. Κάθε σχόλιον ή κρίσις επί του περιεχομένου της εκφεύγει της αρμοδιότητός μας καθόσον επιθυμούμεν να μη προβώμεν εις ουδένα χαρακτηρισμόν διότι αυτός θα είναι βαρύς – βαρύτατος και πάλιν δεν θα δίδη ουδέ κατά ποσοστόν το μέτρον της ευθύνης των υπευθύνων.-
Διά την ακρίβειαν
εκ του προσωπικού μου αρχείου
Τ.Υ.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΔΟΥΚΑΣ
ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

Advertisements