Εκθεση κατάστασης επαρχιών Τριφυλίας και Ολυμπίας και Μάχη Γάρδιτσας, Ταγματάρχης Κοκώνης/15 Αυγ 1943


ΕΚΘΕΣΙΣ
(Υπό Ταγ/ρχου ΚΟΚΩΝΗ)

ΕΠΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΚΑΙ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ 5ης και 6ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1943

Ι. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ
Εις όλα τα χωρία των ανωτέρω Επαρχιών η Κομμουνιστική Οργάνωσις ΕΑΜ έχει εγκαταστήσει πενταμελείς ενόπλους επιτροπάς με δικαιώματα διοικητικά, Αστυνομικά, δικαστική και γενικώς με πάσαν εξουσίαν.
Της συγκροτήσεως των επιτροπών προηγήθησαν εις πλείστα χωρία εκτελέσεις χωρικών υπό των μαχητικών ομάδων του Ερυθρού Στρατού του ΕΛΛΑΣ. (λέγεται ότι εξετελέσθησαν περί τους 270 προδόται).
Επηρεασμένοι οι χωρικοί από τας εκτελέσεις αυτάς, έχουσι μεταβληθή εις ασυνείδητα και άβουλα όργανα των επιτροπών. Συνέβη οι κάτοικοι Αλβένης (Μήνθη) και Σκλύβα ωπλισμένοι διά μαχαιρών, πιστολίων σκαπανών κλπ. να προσβάλωσι την ομάδα Καφήρη και να τον αφοπλίσουν, εν συνεχεία και μετά διήμερον συνεκροτήθη εις Κοστομέραν ογκώδες λαϊκόν δικαστήριον και εζήτησεν επιμόνως την εκτέλεσιν του Καφήρη, ομοίως κατά την μάχην της 6ης Αυγούστου ήχθησαν οι χωρικοί Γαρδίτσης, και πιθανώς και της Παυλίτσης και μας προσέβαλον εκ των νώτων. Οιονδήποτε άτομον ξένον προς την ΕΑΜ εισερχόμενον εις την Επαρχίαν Ολυμπίας και Τριφυλλίας συλλαμβάνεται αυθωρεί. Οι χωρικοί φαίνονται σαν να έχωσι χάσει την φωνήν των και την βούλησίν των, εμπιστοσύνη και μεταξύ των στενών συγγενών δεν υπάρχει, ουδείς ομιλεί επί παρουσία τρίτου. Όσοι είχον τον ηρωισμόν να εκφρασθούν προς εμέ ηρεύνησαν τόσον καλώς τα πέριξ και είτα μου ετόνισαν το θανάσιμον της καταστάσεως.
ΙΙ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ
Α. Μαχητική Δύναμις του ΕΑΜ
1) Αποτελείται από 8 επισήμους και 5-6 ανεπισήμους μαχητικάς ομάδας του Στρατού ΕΛΛΑΣ. Εκάστη ομάς έχει δύναμιν 70 περίπου ανδρών και σύγχρονον οπλισμόν, ήτοι δύο οπλοπολυβόλα Ιταλικά ή Αμερικανικά, 15-20 αυτόματα Στεν και 45-50 ατομικά τυφέκια. Ο ιματισμός και υπόδησις των επισήμων ομάδων των διατρεφομένων και ενδυομένων υπό των Άγγλων, είναι Αγγλική, αι άλλες ομάδες φέρουσι πολιτικήν περιβολήν διατρέφονται δε πολύ καλώς.
Τας ομάδας διοικούν Έφεδροι Αξιωματικοί και τινες Μόνιμοι, παρ’ εκάστω υπάρχει Πολιτικός επίτροπος και παρ’ εκάστη ομάδι λειτουργεί Στρατοδικείον. Δ/τής του ΕΛΑΣ ο απόστρατος Ταγ/ρχης Στρατήγης Βασίλειος, έδρα Αρχηγείου η Αυλών.
2) Από τας ενόπλους πολιτικάς επιτροπάς των χωρίων και την πληθήν των χρησιμοποιουμένων ενόπλων συνδέσμων, απάντων αυτών η δύναμις ανέρχεται εις 500 άνδρας περίπου, ο οπλισμός των είναι ατελής, ενδυμασίαν φέρουσι πολιτικήν, διατρέφονται όμως άριστα εκ των υποχρεωτικών εισφορών των χωρικών.
Ο Στρατός της ΕΑΜ είναι απολύτως κύριος των αναφερθεισών περιοχών, εκμεταλλεύεται πλήρως τους πόρους των, διά του σατανικού δικτύου πληροφοριών και διαβιβάσεων, όπερ έχει εγκαταστήσει, επιτυγχάνει την άκοπον ασφάλειάν του και δύναται εντός 5 ωρών να κινητοποιηθή και συγκεντρωθεί εις οιονδήποτε σημείον της περιοχής Ολυμπίας και Τριφυλίας. Έχει πειθαρχίαν αυστηροτάτην, μαχητικήν αξίαν σχετικώς καλήν, αλληλεγγύην άφθαστον.
Β. ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ Ε.Α.Ο.
Διοικητής ο Λοχαγός Πεζικού Καραχάλιος Γεώργιος, έδρα Αρχηγείου το χωρίον Πλατάνια.
Αποτελούνται 1) από δύο ομάδας εκάστη δυνάμεως 30 ανδρών. Εκάστη φέρει οπλισμόν δύο οπλοπολυβόλα Ιταλικά ή Αμερικάνικα, 10-12 αυτόματα Στεν και 14-18 ατομικά τυφέκια. Φέρουσιν πολιτικήν περιβολήν καλώς συντηρουμένην, υπόδησιν Αγγλικήν και διατρέφονται καλώς.
2) Τέσσαρες ομάδες υπό συγκρότησιν δυνάμεως 20-25 ανδρών εκάστη. Σύνολον οπλισμού των ομάδων τούτων δύο πολυβόλα, 6 οπλοπολυβόλα, 20-25 αυτόματα Στεν, 35-40 τυφέκια, ιματισμόν και υπόδησιν φέρουσιν ράκη, διατρέφονται μετρίως καλά.
Λόγω της καταστάσεως του ιματισμού και υποδήσεώς των μένουσι Μονίμως εγκατεστημένοι εις Βουνί αμέσως ανατολικώς Πλατανίων.
3) Μία ομάς δυνάμεως 30 ανδρών διατεθειμένη μονίμως ως φρουρά των Άγγλων Αξιωματικών, οπλισμόν φέρει 2 οπλ/λα, 10-15 αυτόματα Στεν, 10-18 ατομικά τυφέκια. Ιματισμόν και υπόδησιν Αγγλικήν και διατρέφεται απολύτως άριστα.
4) Η αφωπλισμένη ομάς του Καφήρη και εκείνη παρά τω Αρχηγείω των Άγγλων φέρει ιματισμόν και υπόδησιν Αγγλικήν και διατρέφεται ομοίως άριστα.
Τας ομάδας διοικούν Μόνιμοι Υπολ/γοί και Ανθ/γοί Πεζικού, Πυρ/κού και Ιππικού.
Πειθαρχία μετρία, μαχητική αξία ωσαύτως μετρία.
Αι Εθνικαί ομάδες ζουν ως εις εχθρικήν χώραν, την ασφάλειάν των επιτυγχάνουν διά των εκνευριστικών και κοπιαστικών μέτρων εγγύς ασφαλείας δηλαδή διά των σκοπών και εις τας εκτάκτους περιστάσεις διά της αϋπνίας όλων των ανταρτών και Αξιωματικών.
Προ πάσης εκθέσεως των κατωτέρω γεγονότων, είναι ανάγκη καθορίσω την θέσιν εμού και της εκ 15 Αξ/κών Ευελπίδων και Υπαξιωματικών ομάδος μου. Απεσταλμένοι και ανήκοντες εις την Οργάνωσιν ΕΚΚΑ εφθάσαμεν διαδοχικώς μέχρι της 20 Ιουλίου εις Παύλιτσαν ένθα εξ Αθηνών είχε καθορισθή ως σημείον ιδικής μας ρίψεως. Ατυχώς η ρίψις δεν εγένετο και υποχρεώθημεν να παραμείνωμεν εις Παύλιτσαν και Πλατάνια αναμένοντες τας ενεργείας της οργανώσεως, προς ην ανεφέρθην. Εκεί παραμένοντες κατεβάλαμεν προσπαθείας συνεργασίας μετά των Εθνικών ομάδων, πλην δεν ετελεσφόρησαν, αι ενέργειαί μας, εδηλώσαμεν όμως εις τους κυρίους ότι εις πάσαν περίπτωσιν ανάγκης είμεθα εις την διάθεσίν των.

ΙΙΙ. ΣΧΕΣΙΣ – ΔΙΑΤΑΞΙΣ – ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 5ην ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΣΧΕΣΙΣ.

Αι σχέσεις των Εθνικών και Κομμουνιστικών ομάδων ήσαν απολύτως φιλικαί. Ο Λοχαγός Καραχάλιος καθ’ εκάστην μ.μ. μετέβαινεν είτε μόνος είτε συνοδεία Αξ/κού εις το εν Αυλώνι Αρχηγείον του ΕΛΑΣ, ένθα συνέτρωγε και συνωμίλει εγκαρδιότατα. Κατά την 1ην Αυγούστου ότε εκινήθησαν τμήματα Γερμανικά κατά της Αυλώνος, αι Εθνικαί ομάδες έλαβον μέτρα και ειδοποίησαν τον ΕΛΑΣ, ότι είναι εις την διάθεσίν του, εξ άλλου οι κομμουνισταί ειδοποίησαν φιλικώτατα περί των κινήσεων των Γερμανών, τίποτε συνεπώς δεν δικαιολογεί την δολοφονίαν της 6ης Αυγούστου παρά μόνον ότι υπάρχουν άνθρωποι με δύο συνειδήσεις ή χωρίς συνείδησι.
Β. ΔΙΑΤΑΞΙΣ
1. Εθνικών ανταρτικών ομάδων:
Μία ομάς μονίμως φρουρά των Άγγλων εις απόστασιν μιας ώρας από του πεδίου μάχης της 6ης Αυγούστου.
Μία ομάς μονίμως η αφωπλισμένη του Καφήρη παρά τω Αγγλικώ Αρχηγείω και αύτη.
Δύο ομάδες των Θεοχάρη και Κριτσέλη είχον κινηθή από της 1ης Αυγούστου προς Ανδρίτσαιναν, τας ομάδας αυτάς ηκολούθησαν οι Λοχαγοί Θεοχαρόπουλος Γεώργιος και Κρίβας Γεώργ., με σκοπόν να συγκροτήσωσι πολιτικάς επιτροπάς εις τα χωρία εξ ων θα διήρχοντο αι ομάδες. Περί των ομάδων αυτών, αφ’ ης ανεχώρησαν ουδεμία πληροφορία εδόθη εις το Αρχηγείον των.
Τέσσαρες ομάδες 75-80 ανδρών εις Βουνί αμέσως ανατολικώς Πλατανίου. Ουδείς ήτο εις θέσιν να γνωρίζη την διάταξιν και τας κινήσεις των κομμουνιστικών τμημάτων. Η ΕΑΜ ούσα κυρία απολύτως των περιοχών εκείνων, παρεμποδίζει οσάκις είναι αναγκαίον ή διακόπτει τελείως την κίνησιν των μη εξηκριβωμένων φίλων της χωρικών.
Γ. ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 5ην ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Μ.Μ. της 5ης Αυγούστου, ο Λοχαγός Καραχάλιος έλαβεν αναφοράν του Ανθ/γού Ντάβου από Βουνί εις την οποίαν τω εξέθετε ότι από της πρωίας οι κομμουνισταί είχον αποκλείσει τας διαβάσεις από Σουλιμά μέχρις Αυλώνος και παρεμποδίζουσι την μεταφοράν τροφίμων εις τας εθνικάς ομάδας και συγγενείς των ανταρτών, οίτινες ήρχοντο προς επίσκεψίν των.
Την αναφοράν αυτήν ο Λοχαγός Καραχάλιος ανέγνωσε και εις εμέ και ευθύς αμέσως αναχώρησε προς άγνωστον κατεύθυνσιν.
Την 21ην ώραν χωρικοί των Πλατανίων επανερχόμενοι εκ των αγρών των μετέδωσαν την πληροφορίαν ότι 5 ομάδες κομμουνιστών κινηθείσαι από Αυλώνα και Καλίστεναν, άμα ως έπεσε το σκότος, κατέρχονται προς την χαράδραν Πλατανίων, η διάταξις και αι προφυλάξεις των επρόδιδον πρόθεσιν επιθέσεως κατά των Πλατανίων και των 4 ομάδων Βουνί. Την 21.30 ώραν αφού ακάρπως ανεζήτησαν οι ομαδάρχαι των ομάδων Βουνί τον Λοχαγόν Καραχάλιον, απετάθησαν εις εμέ και μου εξέθετον το κρίσιμον της καταστάσεως παρακαλούντες με ωσαύτως να ανέλθω εις τας ομάδας των μετά των Αξιωματικών μου. Περί την 23ην ώραν έφθασα εις Βουνί και ανέλαβον την διοίκησιν των 4 ομάδων.
IV. ΠΡΟΗΓΗΘΕΝΤΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΚΑΙ ΜΑΧΗ ΤΗΣ 6ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Την 02.30 ώραν της 6ης Αυγούστου χωρικοί εκ Παυλίτσης μοι ανέφερον, ότι κατά πληροφορίας των, αι ομάδες Θεοχάρη και Κριτσέλη εκυκλώθησαν εις Ανδρίτσαιναν υπό των Κομμουνιστώνκαι ότι το τμήμα ενόπλων Παυλιτσέων επιστρέφον εξ Ανδριτσαίνης ηχμαλωτίσθη εις Καλαμιώνα υπό του Αμπαριώτου μετά των χωρικών τούτων προσήλθε και σύνδεσμος εκ του Αγγλικού Αρχηγείου όστις μοι ενεχείρησεν και έγγραφον αναφοράν του Ανθ/γού Μαυροειδή, εις την οποίαν μοι ανέφερε τα της κυκλώσεως των δύο ομάδων και την αιχμαλωσία των ενόπλων Παυλιτσέων.
Κατόπιν των ανωτέρω, λαμβάνω απόφασιν να κινηθώ και διά των ομάδων Βουνί προς Ανδρίτσαιναν. Η κίνησις ήρχισε την 04.30 ώραν. Η διάταξις εις τας ομάδας ετηρήθη μετ’ απολύτου ακριβείας και μετά κοπιώδη πορεία ήχθημεν άνευ επεισοδίων εις τα ανατολικώς Γαρδίτσης διέταξα μιας ώρας ανάπαυσιν και την προμήθειαν τροφίμων εκ Παυλίτσης. Καθ’ ον χρόνον ανεπαύοντο τα τμήματα, προσήλθεν εξ Ανδριτσαίνης αδελφός αντάρτου μας όστις είπεν ότι την πρωίαν της 6ης Αυγούστου ώραν 06.30 συνήντησε τας ομάδας Θεοχάρη και Κριτσέλη να βαδίζουν προς Ζάχα διά της δημοσίας οδού, εις δε τον Υπολ/γόν Πυρ/κού Παπαδοπούλου Δ. ο ίδιος έδωσεν επιστολήν προερχομένην από τον Ανθ/γόν Αυτ/των Γούταν διαμένοντα εν Ανδριτσαίνη, εις την οποίαν αυτός ουδέν ανέφερε περί της κυκλώσεως ή αιχμαλωσίας.
Επειδή αρκούντως είχον προωθηθή προς την δ/νσιν της Ανδριτσαίνης και διότι κατά τας προσεχείς 2-3 ημέρας θα εγένετο ρίψις όπλων, λαβών δε υπ’ όψιν και την τελευταίαν πληροφορίαν, αποφασίζω: α) Να αποστείλω συνδέσμους προς συνάντησιν των ομάδων Θεοχάρη και Κριτσέλη, β) να αποστείλω Αξ/κόν προς συνάντησιν του Αμπαριώτου εις Καλαμιώνα και να ζητήσω τελεσιγραφικώς την απελευθέρωσιν των Παυλιτσέων και γ) να εγκατασταθώ εις καταλλήλους θέσεις και με σχηματισμόν αθρωτόν εις τα ανατολικώς της Γαρδίτσης υψώματα.
Ενήργησα εν συνεχεία αναγνώρισιν της τοποθεσίας, εβελτίωσα τας θέσεις και έδωσα εντολάς εις τας ομάδας και την ομάδα πολυβόλων (τα δύο Ιταλικά πολυβόλα παλαιού τύπου εφέροντο μέχρι της σημερινής ημέρας απλώς ως υλικόν, δεν είχον ορισθή προσωπικό ούτε υπηρέται, ουδεμία συντήρησις ή εκπ/σις είχε γίνει.
Την 10ην ώραν, την ώραν της αναπαύσεως δηλαδή έδωσα εντολήν εις τον Λοχαγόν Γαλανόπουλον Λεωνίδα να συγκροτήση την ομάδα δι’ Αξ/κών ευελπίδων και Υπαξ/κών να εκτελέση συνδέσεις και κάθαρσιν. Καθ’ ον χρόνον ευρισκόμεθα περί το τέλος των αναγνωρίσεων, ειδοποιήθην από τους παρατηρητάς, ότι δύναμις 200 κομμουνιστών έχει υπερβή το χωρίον Μπιζό και η κεφαλή των ευρίσκεται εις την χαράδραν του Νέδα, εκεί ερρίφθη η ιδεά υπό τινος Αξ/κού να τους κτυπήσωμεν στην Χαράδραν, απέκρουσα όμως τούτο και είπον θα αφεθώσιν να κτυπήσωσιν εκείνοι πρώτοι. Περί την 13.45 ώραν εφάνησαν οι κομμουνισταί ανερχόμενοι προς τας θέσεις μας με σχηματισμόν προσπελάσεως δευτέρου κλιμακίου, απέστειλα προς συνάντησίν των τον Ανθ/γόν Μαυρομιχάλην να τους ειδοποιήση ότι δύνανται να διέλθωσιν ελευθέρως. Δεν είχεν όμως ο Ανθ/γός. παρά ολίγον, ότε όλον το σύστημα των κομμουνιστών άρχεται να κινήται τροχάδην προς τας θέσεις μας εις κλίσιν 65-70% και να βάλλη κατά των συμπτυσσομένων παρατηρητών και της ομάδος Καραμπεσίνη, διέταξα την έναρξην πυρός. Η μάχη διετάχθη από εγγυτάτης αποστάσεως, μεγαλειτέρα απόστασις τα 60 μέτρα. Ο φανατισμός των κομμουνιστών υπήρξεν ασυνήθης και πρωτοφανής, μόνον μετά τας πρώτας απωλείας των, αίτινες ήσαν σοβαραί τοις ανεκόπη η περίεργος περιφρόνησις προς τον κίνδυνον και καθηλώθησαν, εις ας θέσεις αρχικώς κατεκλίθησαν. Την 17ην ώραν επεμβαίνει εις τον αγώνα η ομάς Αμπαριώτου εκ ΒΑ επιχειρεί και παρακάμπτει το αριστερόν όμως αυτόματον όπλον μας καλώς λειτουργούν εξ ανασχετικής γραμμής ανέκοψε και εκείνης την ορμήν. Εν συνεχεία ένοπλοι χωρικοί της Γαρδίτσης – Παυλίτσης και πιθανώς των Πλατανίων, προσβάλλουσι τας ομάδας μου, όχι δραστικώς εκ των όπισθεν από θέσεως Προφήτου Ηλία. Εκ του τρόπου ενάρξεως της μάχης, δηλαδή του ταυτοχρόνου καθ’ όλην την παράταξίν μου, εκ των χρησιμοποιηθέντων οπλοπολυβόλων και κατά πληροφορίαν αιχμαλωτισθέντος κομμουνιστού, κατά την μάχην οι Εαμίται από της νυκτός της 5ης Αυγούστου είχον προωθήσει εις την δυτικήν πλαγιάν του Νέδα ομάδα δυνάμεως 50-60 ανδρών, ην είχον αποκρύψει όπισθεν ογκολίθων και θάμνων με σκοπόν όταν την πρωίαν θα προσεβαλλόμεθα ως είχον πρόθεσιν, εις Βουνί και θα υποχρεωνόμεθα εις σύμπτυξιν προς την μόνην δ/σιν της Παυλίτσης να αποτελείωνον εκείνοι την καταστροφήν μας. Την πρωίαν δεν προσεβλήθημεν υπό της κρυπτομένης ομάδος είτε, διότι έλαβε τοιαύτην διαταγήν, είτε διότι η διάταξίς μας ήτο προβλεπτική και μιας τοιαύτης περιπτώσεως, εν πάσει περιπτώσει η ταυτόχρονος επέμβασις της ομάδος αυτής μετά των 5 των κινηθεισών εκ Πλατανίων υπήρξεν αποφασιστική.
Ομολογώ δεν υπελόγισα ούτε εφαντάσθην ότι η μαχητική αξία των ομάδων, ων ανέλαβον την δ/σιν θα ήτο κάτω του μετρίου. Ουδεμία τεχνική εκπ/σις και βολή είχε γίνει εις τα οπλοπολυβόλα και πολυβόλα, ούτε στοιχειώδης συντήρησις ο φρονιματισμός των ανταρτών είχεν εγκληματικώς παραμεληθή. Τα πολυβόλα έβαλον μόνον 40-50 φυσίγγια. Εκ των εξ οπλοπολυβόλων, άτινα διέθετον αι ομάδες, τα τέσσερα τύπου Ιταλικού και Αμερικανικού έμειναν αχρησιμοποίητα ευθύς εξ αρχής, οι σκοπευταί των και οι Αξ/κοί, οίτινες επεχείρησαν να τα χρησιμοποιήσωσιν δεν έβαλον ει μη 10-20 φυσίγγια. Οι Αξιωματικοί Ευέλπιδες κα Υπαξιωματ. των ομάδων μου και μέγα μέρος των Στρατιωτών μας προέταξαν τα στήθη των. Η άφθαστος ανδρεία των εξουδετέρωσεν την έλλειψιν των αυτομάτων όπλων ανέκοψε την ορμήν των κομμουνιστών και τους επέφερε σκληράς απωλείας 100-120 νεκρούς και τραυματίας, μοι επέτρεπεν δε ώστε διά της διαθέσεως μεμονομένων ανδρών πολλάκις να καθηλώσωμεν ολόκληρον αυτό το πλήθος επί ευρυτάτου μετώπου εν αναμονή της ευεργετικής επεμβάσεως Μαυροειδή ή της ομάδος Νιαρχάκου, ήτις κατά σύμπτωσιν εκινείτο εκ Δυρραχίου. Την 19ην ώραν ότε εξέλιπε κάθε ελπίς επεμβάσεως, υπέρ ημών, επί του πεδίου δε της μάχης απέμεναν ζώντες Αξιωματικοί και ανατάρται, έλαβον την απόφασιν να συμπτυχθώ προς την ομάδα Μαυροειδή. Καθ’ ον χρόνο διηρχόμεθα διά Γαρδίτσης, προσεβλήθημεν δι’ οπλοπολυβόλ. εκ των ΒΔ Γραδίτσης υψωμάτων, ήτο πιθανώς η ομάς Παναγοπούλου, ήτις ήδη επεμβαίνει. Δεν επετέθην πρώτος κατά των Εαμιτών κινουμένων προς την δ/σίν μου α) διότι ήτο πράγμα ασύνηθες διά την περιοχήν να κινήται τις προς την δ/νσιν του αντιπάλου, β) έδει να υπολογίσω εις την αντίδρασιν των Αξιωματικών και ανταρτών του τμήματος, ούτινος την διοίκησιν μόλις την 5ην Αυγούστου ανέλαβον. Οι κομμουνισταί υπεχρεώθησαν να εκτελέσουν 11 αντάρτες των, αρνηθέντας να βαδίσουν εναντίον μας και γ) όπερ και σπουδαιότερον δεν είχον ουδεμίαν δικαιολογίαν διά την συνείδησίν μου.
Εν πάσει περιπτώσει ούτε το πλήθος ούτε το τις θα επιτίθετο πρώτος είχε σημασίαν εις την μάχην της Γαρδίτσης εκεί αποφασιστική απέβη η έλλειψις οιασδήποτε τεχνικής εκπ/σεως των ανταρτών και ο μη φρονιματισμός αυτών. Τα δύο πολυβόλα έβαλον 40-50 φυσίγγια ενώ διέθετον 6.000, εκ των 6 οπλοπολυβόλων μόνον τα δύο ελειτούργησαν, προ και κατά την έναρξιν της μάχης διέρρευσαν προς τα χωριά των Παυλίτσαν και Πλατανιά 20 περίπου εκ των ανταρτών μου. Η παράλειψις της τεχνικής και ηθικής εκπ/σεως υπήρξεν εγκληματική και βαρύνει εξ ολοκλήρου τον τέως διοικητήν των εθνικών ομάδων Καραχάλιον Γεώργιον ασχολούμενον αποκλειστικώς με χρηματιστηριακάς πράξεις, επίσης αποφασιστική απέβη και η έλλειψις αλληλεγγύης μεταξύ των τμημάτων των εθνικών ομάδων. Ο Μαυροειδής δεν υπήκουσεν ούτε εις την διαταγήν ούτε εις την πρόκλησιν των όπλων μας. ο Νιαρχάκος επί τω ακούσματι της μάχης έκρυψε τα όπλα και απήλθεν εις Καλαμάς. (Ο Ενωματάρχης Παπαδόπουλος έχει υποβάλει σχετικήν προς τούτον αναφοράν εις Υπουργείον Εσωτερικών).
Τέλος, λαμβανομένου υπ’ όψιν, ότι καθ’ όλην την Πελοπόννησον Εθνικαί ομάδες όταν ηπειλήθησαν υπό των Εαμιτών ή προέβησαν εις ατιμωτικάς συμφωνίας ή απέκρυψαν τα όπλα και διελύθησαν. Το υπ’ εμέ τμήμα αντιτάξαν σθεναράν αντίστασιν χάρις εις τον ηρωισμόν των Αξιωματικών και μεγάλου αριθμού ανταρτών έσωσε την τιμήν των όπλων.
Κατά την μάχην της Γαρδίτσης, έπεσαν ηρωικώς μαχόμενοι ο Ανθυπολοχαγός Δογάνης, ο Ανθυπολοχαγός Χριστόπουλος, ο Ανθυπολοχαγός Γιαννιακόπουλος, ο Έφ. Ανθυπολοχαγός Χρήστου, ο Ενωματάρχης Παπαδόπουλος και 23 αντάρται. Διεκρίθησαν οι θανασίμως τραυματισθέντες Ανθυπολοχαγός Ντάβος, Ανθυπολοχαγός Μαυροειδής, Ανθυπολοχαγός Μαυρομιχάλης, Εύελπις ΙΙας Ευσταθόπουλος. Ομοίως διεκρίθησαν οι διασωθέντες Λοχαγός Γαλανόπουλος Λεων. Ανθυπολοχαγός Καραμπεσίνης Βασίλειος, Ανθυπολοχαγός Καφήρης, Λοχαγός Πεζ. Καρτσώνας, Άρχος Βασιλόπουλος, Υπολοχαγός Πυρ/κού Παπαδόπουλος και Επιλοχίας Ζέρβας.

ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΘΕΟΧΑΡΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΣΕΛΗ
Αύται είχον εντολήν να εκτελέσωσιν επιδεικτικήν διαδρομήν μέχρι Ανδριτσαίνης διερχόμενοι και εκ των χωρίων Παύλιτσα, Γαρδίτσα, Αινίστενα, κείμενα εγγύς ή επί του δρομολογίου των. Έδει δε καθ’ εκάστην να τηρώσιν ενήμερον το αρχηγείον των εθνικών ομάδων περί της πορείας των και παντός συμβάντος, την δε νύκτα της 7ης Αυγούστου να ευρίσκωνται περί την Γαρδίτσαν προκειμένου να εξασφαλισθή η ρίψις του πρώτου 10ημέρου του Αυγούστου. Αι ομάδες με επικεφαλής τους Λοχαγούς Θεοχαρόπουλον και Κρίβαν, ανεχώρησαν την νύκτα της 1ης Αυγούστου εκ Πλατανίων, έκτοτε δε ουδεμίαν αναφοράν υπέβαλον περί της θέσεώς των ή συμβάντων, μόνον την νύκτα της 5ης Αυγούστου, χωρικοί της Παυλίτσης ενδιαφερόμενοι διά την αιχμαλωσίαν των ενόπλων συγχωριανών των προσήλθον εξ ιδίας πρωτοβουλίας εις εμέ, ως επίσης και ο Ανθ/ρχος Μαυροειδής συτοβούλως και οι αναφερόμενοι τα της κυκλώσεως των ομάδων Θεοχάρη και Κριτσέλη και την αιχμαλωσίαν των ενόπλων Παυλιτσέων. Παρ’ ότι οι Κομμουνισταί εις Ανδρίτσαιναν είχον κυκλώσει τας ομάδας και διά της αιχμαλωσίας των Παυλιτσέων είχον αρχίσει επιχειρήσεις εναντίον ομάδων, εν τούτοις αύται την πρωίαν της 6ης Αυγούστου εκινήθησαν προς Ζάχαν. Προηγείτο ο Λοχαγός Θεοχαρόπουλος μετά 10 ανταρτών και εις απόστασιν 400 μέτρων ηκολούθει το υπόλοιπον εκ 50 ανδρών με επικεφαλής τον Λοχαγόν Κρίβαν. Ότε περί την μεσημβρίαν η οπισθοφυλακή εισήρχετο εις Νίβιτσαν προσεβλήθη υπό της ομάδος Παπαγιαννοπούλου Ν. και μετά την ανταλλαγήν πυροβολισμών συνελήφθη αιχμάλωτος μετά των 10 ανταρτών ο Λοχαγός Θεοχαρόπουλος. Αιμόφυρτος, διότι ετραυματίσθη και εδάρη ο Λοχαγός Θεοχαρόπουλος ήχθη υπό του Παπαγιαννοπούλου προ των όπισθεν ερχομένων ανταρτών του Κρίβα και υπό την απειλήν του πιστολίου ο Θεοχαρόπουλος εκάλεσε τας εθνικάς ομάδας να παραδοθούν. Επί τη θέα ταύτη ο Λοχαγός Πεζικού Κρίβας Γεώργιος πανικοβληθείς εγκατέλειψεν τους αιχμαλώτους και διά τινος βαθείας χαράδρας διέφυγεν εις Μπαρτσέλι. Τοιαύτη ήτο η φυγή των ώστε τινές έπαθον εξάρθρωσιν των κάτω άκρων.
Εις Μπάρτσελι ηγόρασεν σφάγια και έφαγαν κατά τινάς και εγλέντησαν και όταν μετ’ ολίγον έμαθον ότι απειλούνται εκ νέου υπό των κομμουνιστών έκρυψαν τον οπλισμό των και απήλθεν έκαστος εις το χωρίον του και ο Λοχαγός Κρίβας εις Ανδρίτσαιναν όπου εκρύβη εις τινα αγρόν αραβοσίτου.
Εκεί έλαβε δραχμάς 5.000.000 από τον Κάβδαν, συνέταξεν δε και έκθεσιν προς την οργάνωσιν ΕΚΚΑ ζητών χρήματα να οργανώση ανταρτικάς ομάδας. Οι αιχμάλωτοι περιήχθησαν εις τα χωρία ως τρόπαιον και την 9ην Αυγούστου εξετελέσθη εις το χωρίον Πλατάνια ο Λοχαγός Θεοχαρόπουλος Γεώργιος και ο αντάρτης Παπαδάμης Αλέξανδρος. Υπό των φονέων ή υπό των χωρικών των πέριξ, αφηρέθησαν οι χρυσοί οδόντες των νεκρών.
Αι ομάδες Θεοχάρη και Κριτσέλη ώφειλον μετά την αιχμαλωσίαν των Παυλιτσέων και την σαφή εκδήλωσιν των προθέσεων των κομμουνιστών εν Ανδριτσαίνη να αναστραφώσι προς Γαρδίτσαν. Η προς Ζάγα κίνησίς των είναι ακατανόητος και υπήρξε μοιραία.
ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΟΜΑΔΟΣ ΜΑΥΡΟΕΙΔΗ ΦΡΟΥΡΑΣ ΑΓΓΛΙΚΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ
Αφού παρηκολούθησεν απαθής από αποστάσεως 4 χιλ. την μάχην της Γαρδίτσης και δεν έλαβε υπ’ όψιν του την διά συνδέσμου διαβιβασθείσαν επίκλησίν μας ούτε και την πρόσκλησιν των κροτούντων όπλων μας, διήλθε την νύκτα της 6ης Αυγούστου υπό τον εφιάλτην της κυκλώσεως του Αρχηγείου υπό των κομμουνιστών και περί τας πρωινάς ώρας της 7ης Αυγούστου απήλθε μετά τινων εκ των ανδρών του εις Δυρράχιον.
ΣΤΑΣΙΣ, ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΤΥΧΗ ΤΟΥ ΛΟΧΑΓΟΥ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Από της 14ης ώρας της 5ης Αυγούστου ο Λοχαγός Καραχάλιος Γεώργιος, ότε έλαβε την αναφοράν του ανθυπολοχαγού Ντάβου περί κυκλώσεως των ομάδων του, εξηφανίσθη εκ Πλατανίων. Πού μετέβη και προς τίνα σκοπόν, δεν είναι γνωστόν, είναι γνωστόν όμως, ότι την 9ην ώραν της 6ης Αυγούστου, ωμίλησεν εις συγκέντρωσιν των χωρικών Πλατανίων, ειπών ότι εξ αιτίας του Κοκκώνη και Θεοχαροπούλου και των άλλων οψίμων πατριωτών, θα μας κτυπήσουν οι Εαμίται, ίσως μας διαλύσουν όταν δε ήρχισεν η μάχη περιεφέρετο κλαίων και λέγων ότι «παν τα παιδιά μου» εννοών τους αντάρτας, λησμονήσας ότι τους εγκατέλειψε από την προηγουμένην ημέραν, ότε είχε φανή καθαρά η απειλή της επιθέσεως και ότι ενώ ηδύνατο να ευρίσκεται κατά την μάχην κοντά εις τα παιδιά του δεν το έκαμεν. Αφού έτσι εφρονημάτισεν τους συγχωριανούς του, οίτινες διέθετον και 30 όπλα απήλθε περί την 19ην ώραν εις Καλαμάς και εκείθεν εις Πειραιά όθεν ναυλώσας ιστιοφόρον ανεχώρησεν εις Αίγυπτον ίνα συνεχίση την υπέρ της Πατρίδος δράσιν του.
Προς τα ανωτέρω δεν ημπορεί να είναι άσχετος η διαρροή προς τα χωρία Πλατάνια και Παυλίτσαν 20 περίπου ανταρτών προ της ενάρξεως της μάχης και κατά ταύτην, επίσης με το ίδιον βλέμμα πρέπει να ίδωμεν την στάσιν του Μαυροειδή.
Ο Λοχαγός Καραχάλιος Γεώργιος εάν ετίθετο επικεφαλής των 30 ενόπλων χωρικών των Πλατανίων και των 26 ενόπλων Παυλιτσέων και προσέβαλεν εκ της Δ/σεως Παυλίτσης τους Εαμίτας η έκβασις της μάχης θα ήτο ασφαλώς υπέρ ημών. Ενεργών όμως, ως ενήργησεν εγκλημάτισεν εν συνειδήσει, διότι αν οι κομμουνισταί εζήτουν παρ’ αυτού να συλλάβη και να παραδώση εις αυτούς την εκ 15 Αξιωματικών, Ευελπίδων και Υπαξιωματικών ομάδα ευκόλως και ευχαρίστως θα το έπραττεν, αν πάλιν οι Εαμίται ήθελον μόνοι των να μας συλλάβουν το έπραττον ευχερέστατα. Ημείς διεμέναμεν άοπλοι εις Πλατάνια Παυλίτσαν, Σμαρλίναν και εκινούμεθα μεταξύ των χωρίων αυτών άνευ συνοδείας. Πολλάκις δε συνηντώμεθα ή συνεβαδίζαμεν με αντάρτας του ΕΛΑΣ και με επιτρόπους ακόμη. Ήξευρε κάλλιστα ο Καραχάλιος ότι η επίθεσις των Κομμουνιστών στρέφεται κατά των παιδιών του που είχαν τα όπλα, αλλά τώρα αν ημείς προσεφέρθημεν κληθέντες την τελευταίαν στιγμήν να συμπολεμήσωμεν με τα παιδιά του Καραχάλιου, άτινα εκείνος εγκατέλειψεν.
ΓΕΝΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΛΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΛΕΓΟΜΕΝΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΤΡΙΦΥΛΛΙΑΣ
Αι ομάδες συνεκροτήθησαν δι’ ενεργειών και πολλών προσπαθειών του Συν/ρχου Γεωργίου, όμως ανταρσία υποκινηθείσα και διευθυνομένη υπό των παπάδων Πλατανίων και Παυλίτσης και του Λοχαγού Καραχάλιου Γεωργίου, ηνάγκασε τον Συν/ρχην να απέλθη και την διοίκησιν ανέλαβεν ο Καραχάλιος. Ο σκοπός της ενεργείας ταύτης δεν πρέπει νομίζω να θεωρηθή ότι ήτο εθνικός. Η τριανδρία απέβλεπεν εις την ενθυλάκωσιν στερλινών, την ιδιοποίησιν των ριπτομένων ειδών ιματισμού και υποδήσεως και την εκμετάλλευσιν των εθνικοφρόνων εμπόρων και οργανώσεων Τριφυλλίας, οίτινες πολλά προσέφερον.
Δεδομένου του χρηματισμού ως σκοπού η περαιτέρω αύξησις της δυνάμεως των ομάδων θα εξέθετεν τον Καραχάλιον εις την μήνιν των κομμουνιστών ή εις τους κινδύνους επιχειρήσεων εντελλομένων υπό των Άγγλων, διά τούτο άμα τη αναλήψει της διοικήσεως υπέβαλεν αναφοράν εις τους Άγγλους και εζήτει προφασιζόμενος διαφόρους αιτίας, την παύσιν της ρίψεως περαιτέρω όπλων, ητείτο όμως θερμώς να ριφθούν χλαίναι, κλινοσκεπάσματα, αδιάβροχα κλπ.
Υιοθετήθη εξ άλλου τακτική προσβάλλουσα την στρατιωτικήν τιμήν, οι ομαδάρχαι έπρεπε να δέχωνται τας προσβολάς και προπηλακισμούς των Εαμιτών, οι απειθούντες εκ τούτων διαβαλλόμενοι εις τους Άγγλους ηπειλούντο υπό των τελευταίων με διακοπήν της επιχορηγήσεως, αν όμως τις ηπειλείτο να προσβληθή ενόπλως υπό των Εαμιτών, έδει να παραδώση τα όπλα και να καταφύγη εις την διαιτησίαν των Άγγλων. Κατά την διαιτησίαν είτε απεδίδοντο τα όπλα είτε όχι δεν είχε σημασίαν διότι και ο Διοικητής των ομάδων ελάμβανον την επιχορήγησιν και άνευ όπλων. Συνέβη να πληρώνεται ο Καραχάλιος διά την αφωπλισμένην ομάδα του Καφήρη επί δίμηνον περίπου. Όθεν ο Ανθ/ρχος Μαυροειδής θεόμενος την μάχην της Γαρδίτσης και τα υπό τον Κρίβαν Τμήματα των ομάδων Θεοχάρη και Κριτσέλη σύμφωνα με την τοιαύτην τακτικήν ενεργούν όταν ο πρώτος μεν δεν σπεύδει εις την πρόσκλησίν μας και οι άλλοι εγκαταλείπουν αιμόφυρτον τον Λοχαγόν Θεοχαρόπουλον και τους 10 αντάρτας.
Η επιχείρησις της διοικήσεως των ομάδων προσεχώρησαν εις τον Λοχαγόν Καραχάλιον Γεώργιον 25 λίρες Αγγλίας κατά μήνα. Εις τον Παπά Πλατανίων 25 λίρες κατά μήνα διά την διατροφήν των ομάδων του, ούτος εφέρετο διοικητής ανυπάρκτου ομάδος εις όλους μαζί τας δωρεάς των εθνικοφρόνων εμπόρων και οργανώσεων και τα πλείστα των ριπτομένων ειδών ιματισμού και υποδήσεως μίαν σημαντικήν διαφοράν εκ της πωλήσεως των λιρών των προοριζομένων διά την διατροφήν των ανδρών, το χρηματιστήριον Πλατανίων επλήρωνε 190-210 χιλιάδας την λίραν. Ο Λοχαγός Καραχάλιος επί πλέον είχε και τας εκτάκτους παροχάς, τελευταίως έλαβε 500 στερλίνας ίνα ενεργήση δωροδοκίαν Ιταλών διά την παράδοσιν των όπλων εις τους αντάρτας.
2/ Το πάθος του χρηματισμού φαίνεται ότι ήτο το κίνητρο και ημών των εξ Αθηνών κατελθόντων. Καταγγέλω ως κοινόν κλέπτην τον Λοχαγόν Πεζικού Κρίβαν Γεώργιον, διότι ορισθείς ταμίας της ομάδος μου, κατεχράσθη 15.000.000, άτινα παρέλαβον από την οργάνωσιν ΕΚΚΑ και 5.000.000 άτινα παρέλαβον από τον Κρίβαν, κατεκράτησεν δωρεάς τινάς εκ 10 ζευγών αρβυλών και 300 κυττίων σιγαρέττων. Αν τα χρήματα ταύτα και άρβυλα ήσαν εις την διάθεσιν της ομάδος εν Παυλίτση αντί να διανείμωμεν εις τους χωρικούς τα εις την διάθεσίν μας 35 όπλα θα συγκροτούσαμεν ομάδα, ήτις θα ελάμβανε μέρος εις την μάχην της Γαρδίτσης.

Αθήναι της 15 Αυγούστου 1943
Διοικητής των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων
κατά την μάχην της Γαρδίτσης

ΚΟΚΚΩΝΗΣ

Advertisements