Εκθεση Μάχης Φαρδίκαμπου Σιάτιστας, 4 Μαρ 1943


ΕΚΘΕΣΙΣ

—————
Του Συνταγματάρχου Πεζικού (Π.Δ.) Κοντονάση Ιωάννου «περί της μάχης του Φαρδικάμπου Σιατίστης καθ’ ην επεδιώχθη και επετεύχθη η αιχμαλωσία ολοκλήρου Ιταλικού Τάγματος, μετά του Πυροβολικού του και εν συνεχεία ανετράπη επιδραμούσα Ιταλική Μεραρχία προς απελευθέρωσίν του.
————
Περί τα τέλη του 1942 και ιδία τους πρώτους μήνας του 1943 η Ιταλική κατοχή με τα πιεστικά και βάρβαρα μέτρα τα οποία εφήρμοζεν εναντίον του πληθυσμού των υπ’ αυτής κατεχομένων Ελληνικών Επαρχιών, είχε δημιουργήσει μίαν κατάστασιν απελπιστικήν.
Αλλ’ η περιοχή η οποία κατεδυναστεύετο περισσότερον όλων των άλλων από τους κατακτητάς, ήτο η Ιταλοκρατούμενη τοιαύτη της Δυτ. Μακεδονίας (Νομός Καστορίας και αι επαρχίαι Βοΐου και Γρεβενών του Νομού Κοζάνης).
Εις το τμήμα αυτό της Χώρας μας είχον εμφανισθή και νέοι κατακτηταί, χειρότεροι των Ιταλών δυνάσται, οι Βούλγαροι Κομιτατζήδες και οι Λεγεωνάριοι Ρουμανοβλάχοι Γρεβενών – Πίνδου και Θεσσαλίας, οι οποίοι, συνεργαζόμενοι μετά των Ιταλών, είχον ως πρόγραμμα την εξόντωσιν παντός εθνικόφρονος στοιχείου εις την περιοχήν ταύτην.
Τα Ιταλικά Τάγματα Θανάτου, συνεργαζόμενα μετά των ανωτέρω στοιχείων, περιήρχοντο τας Επαρχίας διά να ενεργήσουν τον αφοπλισμόν των κατοίκων και όταν δεν ανεκάλυπτον όπλα ενήργουν αθρόας συλλήψεις των πολιτών και κατά πριοτίμησιν των μονίμων και εφέδρων αξιωματικών, δημοσίων υπαλλήλων και των προυχόντων της περιφερείας, με την κατηγορίαν δε της Αγγλοφιλίας, προέβαινον εις ομαδικάς εκτελέσεις πολλών εξ αυτών.
Ήτο η εποχή καθ’ ην δύο Ιταλοί χωροφύλακες (καραμπινιέροι) και ισάριθμοι κομιτατζίδες με την γνωστήν Ιταλικήν θρασύτητα και αναίδειαν και με τας υπούλους και βαναύσους μεθόδους των γνησίων απογόνων του Κρούμμου διέσχιζον ολόκληρον Επαρχίαν, ενσπείροντες τον φόβον και τον τρόμον εις τον υπόδουλον Ελληνικόν πληθυσμόν.
Ήτο η περίοδος κατά την οποίαν ο μαρτυρικός αυτός κόσμος εκτός των οικιών του συνεννοείτο μόνον διά νευμάτων και βωβού βλέμματος και η κατάστασις αυτή, επιδεινούμενη συνεχώς, είχε καταστή αφόρητος.
Ακριβώς την ψυχολογικήν αυτήν κατάστασιν του πληθυσμού, ηθέλησε να εκμεταλλευθή το ΕΑΜ και απεφάσισε να εκδηλωθή και έρριψε το σύνθημα του δήθεν εθνικού απελευθερωτικού αγώνος, εις τον οποίον όλος ο κόσμος εις τας αρχάς επίστεψεν, αφ’ ενός διότι εγκατελείφθη ακαθοδήγητος και αδιαφώτιστος από το Κέντρον και αφ’ ετέρου διότι επιθυμούσε την ελευθερίαν του και δι’ αυτήν ήτο πρόθυμος να θυσιάση και αυτήν την ζωήν του ακόμη.
Και εκ των πρώτων εκδηλώσεων του ΕΑΜ εις την περιοχήν της Δ. Μακεδονίας ήτο και η 3η Μαρτίου 1943 καθ’ ην ανταρτικαί ομάδες του υπό την αρχηγίαν των κομμουνιστών Χρ. Χαρασιάδου (Καραϊσκάκη) εκ Καλονερίου, Στέλλιου Κατσογιάννη εκ Καρπενησίου και διαμένοντος εις Σιάτισταν, Αλέκου Ρόση εκ Σιατίστης και Τάκη Παπαφλέσσα εκ Βλάστης, έχοντες υπό τας διαταγάς των και παρασυρθέντας εθνικόφρονας εκ Σιατίστης, επετέθησαν εξ ενέδρας εναντίον εννέα Ιταλικών αυτοκινήτων εφοδιασμού παρά την Σιάτισταν, ενώ κατευθύνοντο εξ Αμυνταίου μέσω Κοζάνης προς Γρεβενά, επιτυχούσαι την αιχμαλωσίαν οκτώ εξ αυτών. Το έννατον διέφυγεν επιστρέψαν εις Κοζάνην, οπόθεν ανέφερεν το γεγονός τηλεφωνικώς εις την Ιταλικήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν.
Το αποτέλεσμα της συγκρούσεως ταύτης υπήρξε ο φόνος, ο τραυματισμός και η αιχμαλωσία 130 Ιταλών μεταξύ αυτών και ενός ανθ/γού Αβρίλη ονόματι.
Η Ιταλική Στρατιωτική Διοίκησις κατόπιν αυτού εκινητοποίησε Τάγμα Πεζικού μετά Πυρ/κού (3 ορειβ. πυροβόλων των 9,7) εκ Γρεβενών, με εντολήν την καταστροφήν της πόλεως Σιατίστης εις εκδίκησιν της επελθούσης μετά της εφοδιοπομπής της συγκρούσεως και παραδειγματικήν τιμωρίαν του πληθυσμού της με την υπόνοιαν ότι μετείχεν ούτος της επιθέσεως ταύτης. Ενώ ο άμαχος πληθυσμός της Σιατίστης ουδόλως μετείχε της σατανικής αύτης εκδηλώσεως του ΕΑΜ, δεδομένου ότι αύτη απέβλεπε εις την καταστροφήν της Σιατίστης και την εξαθλίωσιν του πληθυσμού της διά την ευκολωτέραν στρατολόγησίν του εκτός των άλλων ολεθρίων συνεπειών, εκτελέσεων κ.λ.π.
Υπό τας ανωτέρω κρισίμους ψυχολογικάς συνθήκας διατελούντες οι αξιωματικοί οι ανήκοντες εις την Εθνικήν Οργάνωσιν ΠΑΟ (Πανελλήνιον Απελευθερωτικήν Οργάνωσιν) της περιοχής αυτής, απεφάσισαν να σπεύσουν να αναμιχθούν ενεργώς εις τον αγώνα και στηριζόμενοι εις την επιστρατευθείσαν ένοπλον δύναμιν του πληθυσμού ενέγραψαν μίαν ωραίαν εποποιΐαν η οποία οπωσδήποτε θα εγγραφή εις μίαν σελίδα της ενδόξου Ελληνικής Ιστορίας μας.
Και ο Ελληνισμός της περιοχής αυτής παρουσιάζει την ωραιοτέραν εκδήλωσιν της Ελληνικής ψυχής που δεν δύναται πλέον να ανεχθή τον ζυγόν και τας καταπιέσεις τεσσάρων κατακτητών, και ριψοκινδυνεύει τα πάντα διά να κερδίση την ελευθερίαν του.
Αλλ’ ας έλθωμεν εις τα γεγονότα, σύντομον περιγραφήν των οποίων θα επιδιώξομεν, περιοριζόμενοι εις την σκιαγράφησιν της στρατιωτικής πλευράς των και εν συντομία των μετέπειτα διαδραματισθέντων θλιβερών γεγονότων.
Την επομένην της μετά των Ιταλικών αυτοκινήτων συγκρούσεως 4ην Μαρτίου, το κινητοποιηθέν εκ Γρεβενών Ιταλικόν Τάγμα με σχηματισμόν μάχης προήλαυνε κατά της Σιατίστης, ενώ το πυροβολικόν του έβαλλε συνεχώς εντός της πόλεως και των προασπιστών της και κατά τας απογευματινάς ώρας είχε φθάσει εις την παρυφήν της κάτω συνοικίας της.
Η Σιάτιστα ευρίσκετο την ημέραν εκείνην από της πρωίας εν κινδύνω οι δε κάτοικοί της, συνεχώς απηύθυνον προς ημάς τους αξιωματικούς της Εθνικής Οργανώσεως ΠΑΟ εκκλήσεις όπως σπεύσωμεν να την σώσωμεν.
Κατόπιν τούτου απεφάσισα να τεθώ επί κεφαλής των μονίμων και εφέδρων αξιωματικών της περιοχής και της ενόπλου δυνάμεως, ήτις κατόπιν προσκλήσεώς μας επεστρατεύετο και η οποία ενεφορείτο από τα εθνικώτερα Ιδεώδη. Και αυτό ακριβώς υπήρξε το σύνθημα μιας καθολικής πατριωτικής εξεγέρσεως του πληθυσμού της περιοχής ταύτης και τοιούτον υπήρξε το ξέσπασμα της υποδούλου Ελληνικής ψυχής, που διψούσε την ελευθερίαν της, ώστε εντός 15 ωρών να συγκεντρωθή και οργανωθή προχείρως μία δύναμις εκ 35 μονίμων και εφ. Αξιωματικών και εννεακοσίων περίπου οπλιτών. Οι αξ/κοί συμβολίζουν κατά το πλείστον την συμμετοχήν του χωρίου εκάστου εις την μάχην.
Ενημερώθημεν σχετικώς με την δύναμιν των ολιγαρίθμων ανταρτικών μονάδων και την ένοπλον δύναμιν των χωρίων Βοΐου και Γρεβενών και εξεδώσαμεν σχετικάς διαταγάς συγκεντρώσεως των Τμημάτων εντός και εκτός των Κέντρων Νεαπόλεως, Τσοτυλίου, Βογατσικού και Αγίου Γεωργίου.
Απεστείλαμεν αμέσως 80 άνδρας προς την γέφυραν του Αλιάκμονος παρά την Γιάγκοβη και 160 περίπου άνδρας δι’ αυτοκινήτων εις Σιάτισταν και Μικρόκαστρον με επί κεφαλής αξιωματικούς μονίμους και εφέδρους και με εντολήν η μεν δύναμις η αποσταλείσα εις Γιάγκοβη όπως καταλάβη την γέφυραν, η δε εις Μικρόκαστρον, όπως πλευροκοπήση τον εχθρόν και η αγωνιζόμενη δύναμις Σιατίστης μετά της αποσταλείσης ενισχύσεως, να ενεργήση ταυτοχρόνως μετωπικήν επίθεσιν κατά του αναρριχωμένου εις τα υψώματα της πόλεως Ιταλικού Τάγματος και εξαναγκάση αυτό εις σύμπτυξιν όπως και εγένετο και απεφεύχθη ούτω κατά την ημέραν εκείνην ο κίνδυνος της καταστροφής της Σιατίστης.
Ο εχθρός κατελθών των υψωμάτων, κατέλαβε θέσεις κατά μήκος και εκατέρωθεν της οδού Κοζάνης – Γρεβενών, της αγούσης εκ του σημείου διακλαδώσεως της δημ. οδού Κοζάνης – Νεαπόλεως, Κοζάνης – Γρεβενών μέχρι της γεφύρας του Αλιάκμονος περίπου, παρά την Γιάγκοβαν και τας οποίας θέσεις καθ’ όλην την νύκτα ωργάνωσεν αμυντικώς.
Ως Δ/ντής των ενόπλων εκεί δυνάμεων και αναλαβών πλέον υπευθύνως την διεξαγωγήν της μάχης αυτής, έκρινα σκόπιμον όπως μεταβώ επί τόπου διά να μελετήσω την κατάστασιν καλύτερον και, το απόγευμα αφήσας εις Νεάπολιν τον Ταγ/χην Πόρτην, μετέβην επ’ αυτοκινήτου μετ’ άλλων αξιωματικών εις Μικρόκαστρον όπου αρχικώς εγκατέστησα την έδραν της Διοικήσεως και την οποίαν, μετά την έκδοσιν και κοινοποίησιν της διαταγής επιχειρήσεων, μετέφερα εις απόστασιν χιλίων περίπου μέτρων από τον κλοιόν, αφού προηγουμένως εξησφάλισα διά μικρού ιδιωτικού αυτοκινήτου σύνδεσμον μετά του τηλεφωνείου Μικροκάστρου.
Εις Μικρόκαστρον, από τηλεφώνου συνεκέντρωσα όσας ήτο δυνατόν πληροφορίας και στοιχεία εκ Σιατίστης και Γρεβενών, εμελέτησα γενικώς την τακτικήν κατάστασιν όπως παρουσιάζετο και απεφάσισα να λύσω την δημιουργηθείσαν εκεί κατάστασιν δι’ αιφνιδιαστικής κατά του εχθρού επιθέσεως κατά τας πρωινάς ώρας της επομένης.
Η τακτική κατάστασις κατά την νύκτα της 5ης προς την 6ην Μαρτίου παρουσιάζετο ως εξής :
Ο εχθρός, εκτός του Τάγματος μετά 3 ορειβ. πυροβόλων που κατείχε τας προαναφερθείσας θέσεις του Φαρδυκάμπου Σιατίστης, διέθετε και ετέραν δύναμιν εκ 400 περίπου ανδρών μετά 3 ορειβ. πυροβόλων και επί πλέον περί τους 100 λεγεωναρίους Ρουμανοβλάχους εντός των Γρεβενών, εις δε την Καστορίαν ένθα και η έδρα του Ιταλικού Συντάγματος δύναμιν 1500 περίπου ανδρών μετά 6 ορειβ. πυροβόλων και περί τους 400 Βουλγαροκομιτατζήδες.
Εναντίον της ανωτέρω εχθρικής δυνάμεως εφωδιασμένης με όλα τα σύγχρονα πολεμικά μέσα, ημείς διεθέταμεν περί τους 100 άνδρας των ανταρτικών ομάδων και περί τους 800 άνδρας επιστρατευθέντας εκ Σιατίστης, Βοΐου και των χωρίων των Γρεβενών.
Ο αγών βέβαια παρουσιάζετο άνισος, αλλ’ όπως ετόνισα και εις τους αξ/κούς προς τους οποίους ωμίλησα προ της μάχης, όλαι αι ελλείψεις και τα κενά απεφασίσθη να καλυφθούν με το ψυχικόν σθένος μας και την Ελληνικήν ορμήν που θα διεθέταμεν κατά του εχθρού.
Ούτως εχόντων των πραγμάτων και διά να δοθή η μάχη κατά του προ της Σιατίστης ευρισκομένου Ιταλικού Τάγματος, έπρεπε προηγουμένως να εξασφαλισθή η Επαρχία Βοΐου εκ των εκ Καστορίας και Γρεβενών κινδύνων και προ παντός να αποκλεισθή η περίπτωσις αποστολής εχθρικών ενισχύσεων εκ των Κέντρων αυτών προς το μαχόμενον Ιταλικόν Τάγμα.
Προς τούτο παραγγείλαμεν τα κάτωθι :
1) Μία ομάς η ευρισκομένη εις Βογατσικόν Νομού Καστορίας μετά των εκεί επιστρατευθέντων, δυνάμεως εν όλω ενός λόχου, να καταλάβωσι την πέραν αυτού προς Άργος Ορεστικόν στενωπόν, με εντολήν να αιφνιδιάσωσι τα τυχόν εκείθεν διερχόμενα εχθρικά Τμήματα και εμποδίσωσιν οπωσδήποτε την διέλευσίν των.
2) Συνεννοήθην μετά του εν Νεαπόλει Ταγ/χου Πυρ/κού Πόρτη, όπως προωθήση δύναμιν προς Αμουδάραν και πέραν της Δαμασκηνιάς επί δύο διαβάσεων εξ Άργους Ορεστικού και έχει εστραμμένην την προσοχήν του προς Καστορίαν.
3) Τμήματα Αγίου Γεωργίου, Κιβωτού και Πολυδένδρου να καταστρέψωσι δύο μικράς γεφύρας παρά τον Βατόλακκον των Γρεβενών και όπως καταλάβωσι θέσεις επικαίρους προ αυτού και επί της δημοσίας οδού προς Γρεβενά με σκοπόν να εμποδίσωσιν οπωσδήποτε να κατευθυνθή εκ Γρεβενών ενίσχυσις προς το μαχόμενον Ιταλικόν Τάγμα.
4) Τμήματα εκ Νεαπόλεως και Τσοτυλίου όπου θα συγκεντρούντο εκ της περιοχής Πενταλόφου – Αυγερινού δυνάμεως 200 περίπου ανδρών όπως μεταφερθώσιν δι’ αυτοκινήτων εις Μικρόκαστρον μέχρι της 4ης πρωινής και προωθούμενα καταλάβωσιν μετά των εν προκαλύψει τελούντων τμημάτων τας καθοριζομένας υπό του σχεδίου επιχειρήσεως θέσεις.
Ταυτοχρόνως δε και μετά προηγουμένην ακριβή αναγνώρισιν των θέσεων του εχθρού, εξέδωσα την διαταγήν επιχειρήσεως, την οποίαν εκοινοποίησα εις τα τμήματα Προκαλύψεως μάχης και από τηλεφώνου εις τα τμήματα Σιατίστης. Το σχέδιον της επιχειρήσεως ταύτης απέβλεπε εις την αιφνιδιαστικήν επίθεσιν κατά του εχθρού ταυτοχρόνως εξ όλων των σημείων και την δημιουργίαν πέριξ αυτού κλοιού με την απόφασιν να καταπληγή και πιεζόμενος ασφυκτικά, όπως εξαναγκασθή να παραδοθή. Όπως προστατεύσωμεν δε τα Τμήματά μας και αποφευχθώσι κατά το δυνατόν σοβαραί απώλειαι επλησιάσαμεν τας εχθρικάς θέσεις και ήλθομεν εις επαφήν μετ’ αυτού κατά τας πρωινάς ώρας υπό την προστασίαν του σκότους, τεθέντες ούτως αμέσως εκτός της βολής του εχθρικού πυροβολικού, των Όλμων και της αεροπορίας του. Ωρίσαμεν δε ως ώραν επιθέσεως την 5.40’ πρωινήν, διότι μόνον μέχρι της 4ης το ενωρίτερον θα κατέφθανον αι αναμενόμεναι εκ Νεαπόλεως και Τσοτυλίου ενισχύσεις.
Πράγματι τα Τμήματά μας, συμμορφωθέντα προς την Δ/γήν επιχειρήσεως, κατέλαβον τας καθορισθείσας θέσεις, ήλθον εις επαφήν μετά του εχθρού κατά τας πρωινάς ώρας άνευ απωλειών και δι’ αιφνιδιαστικής εξ όλων των σημείων επιθέσεως, εδημιουργήθη ο κλοιός όστις ήρχισεν αμέσως την κατ’ αυτού πίεσιν και η οποία ηυξήθη έτι περισσότερον διά των αποσταλεισών περί την μεσημβρίαν ενισχύσεων, πράγμα το οποίον επέδρασεν ολεθρίως επί του ηθικού του εχθρού. Αι δε επανειλημμέναι κατ’ αυτού έφοδοι των Τμημάτων μας αι οποίαι ενετάθησαν ιδιαίτερα κατά την επιθεώρησιν υπ’ εμού του κλοιού τας απογευματινάς ώρας, και αι προξενηθείσαι εις τας τάξεις του απώλειαι επροκάλεσαν την κατάπληξιν εις αυτόν και τον κλονισμόν του ηθικού του εις τοιούτον βαθμόν ώστε να εξαναγκασθή να παραδοθή περί ώραν 9.40’ εσπερινήν, ολόκληρον το Τάγμα μετά του Πυροβολικού του.
Αποτέλεσμα της μάχης ταύτης, καθ’ ην συμμετέσχον συνολική δύναμις 500 περίπου ανδρών εφωδιασμένων με ποικιλίαν τυφεκίων και με ελάχιστα μόνον αυτόματα εναντίον εχθρού δυνάμεως Τάγματος μετά Πυρ/κού και διαθέτοντος όλα τα σύγχρονα πολεμικά μέσα καθώς και Αεροπορίαν ήτις από πρωΐας μέχρις εσπέρας εβομβάρδιζεν ακαταπαύστως αλλ’ ανεπιτυχώς τας θέσεις των ημετέρων Τμημάτων, υπήρξεν η πλήρης εκμηδένησις του εχθρού με τας κάτωθι εκατέρωθεν απωλείας.
Φονευθέντες Ιταλοί αξ/κοί 2 οπλίται 26
Τραυματίαι Ιταλοί αξ/κοί 4 οπλίται 63

Αιχμάλωτοι Ιταλοί αξ/κοί 12 οπλίται 586
Εις τον αριθμόν των αιχμαλώτων αξ/κών συμπεριλαμβάνεται και εις Ταγματάρχης ο Διοικητής του Τάγματος.
Ολόκληρον δε το πολεμικόν υλικόν του Τάγματος περιήλθεν εις τας χείρας μας, ήτοι 65 οπλοπολυβόλα, 7 πολυβόλα, 6 όλμοι εξ ων ο εις Ομαδικός, 3 πυροβόλα ορειβατικά, 65 μεταγωγικά και 3 αυτοκίνητα.
Την επιτυχίαν της μάχης ταύτης καθιστώσιν έτι μεγαλυτέραν αι αναλογικώς μηδαμηναί ημετέραι απώλειαι και αίτινες ήσαν μόνον δύο φονευθέντες και 10 τραυματίαι, εξ ων ο εις βαρέως και υποκύψας κατά την νοσηλείαν του εις το τραύμα του.
Ημέτεραι απώλειαι :
Φονευθέντες :
1) Παναγιώτης Γούτας εκ Σιατίστης
2) Γεώργιος Ώττας εκ Σιατίστης
3) Ευθύμιος Παπαγιάννης εξ Αγίου Γεωργίου – Γρεβενών
Τραυματίαι :
1) Ιωάννης Σφενδώνης εκ Σιατίστης
2) Αργύριος Σαλαγιώτης εκ Σιατίστης
3) Γεώργιος Πολύζος εκ Σιατίστης
4) Γεώργιος Σάργκας εκ Σιατίστης
5) Γεώργιος Τζήλιας εξ Αξιοκάστρου – Βοΐου
6) Χρήστος Παπαδόπουλος εκ Πυλωρών – Βοΐου
7) Νικόλαος Μητσόπουλος εξ Αξιοκάστρου – Βοΐου
8) Δημήτριος Τσαμπούρας εκ Καλονερίου
9) Αχιλλεύς Βλάχος εκ Παναρέτης – Βοΐου
Εις την επιτυχίαν του καταπληκτικού αυτού αποτελέσματος της μάχης ταύτης, συνετέλεσαν οι εξής παράγοντες.
1) Η ανδρεία, η γενναιότης και η αυτοθυσία των αξ/κών και μαχητών της Σιατίστης, Βοΐου και Γρεβενών που κατέπληξαν τον εχθρόν με το ψυχικόν σθένος των εις βαθμόν εξουθενώσεως του. Και ουχί μόνον των αγωνιζομένων εις τον κλοιόν, αλλά και εκείνων που συνέβαλον εις την νίκην αγωνιζόμενοι εις την παρεμπόδισιν ενισχύσεων του εχθρού. Διότι από στρατιωτικής πλευράς δεν δύναται ποτέ να χωρισθή και να κριθή εις ποίους παρεδόθη το εχθρικόν Τάγμα, αλλά ποιοι και τι συνετέλεσαν εις την παράδοσιν, εφ’ όσον η αιχμαλωσία μιας πλήρους εξωπλισμένης στρατιωτικής μονάδος, δεν είναι δυνατόν να είναι έργον ενός ατόμου ή μιας ομάδος, αλλ’ αποτέλεσμα σειράς όλης στρατιωτικών ενεργειών και παραγόντων. Λογίζομαι ευτυχής διότι ηγήθην τοιούτων ηρώων, δημιουργών του έπους του Φαρδυκάμπου.
2) Η αποφασιστικότης του διευθύνοντος την μάχην αξιωματικού, όστις υπήρξε και ο εμπνευστής της ιδέας κυκλώσεως και αιχμαλωσίας του εχθρικού Τάγματος, εκδηλωθείσα επί πλέον και εκ του γεγονότος ότι τα Κέντρα Σιατίστης, Νεαπόλεως και Τσοτυλίου διέτρεχον άμεσον κίνδυνον καταστροφής των εκ του εχθρικώς κατ’ αυτών κινηθέντος Ιταλικού Τάγματος.-
3) Η πειθαρχία των ενόπλων Τμημάτων προς τον ηγήτορα και τους αξ/κούς των και η Ενότης η Ομόνοια του πληθυσμού της περιοχής αυτής που παρετηρήθη κατά την μικράν εκείνην περίοδον αδιακρίτως κομματικών αποχρώσεων και πολιτικών πεποιθήσεων.
4) Τα διάφορα προληπτικά μέτρα τα οποία ελήφθησαν όπως εμποδισθή η αποστολή ενισχύσεων εις το μαχόμενον Ιταλικόν Τάγμα εκ Γρεβενών και Καστορίας, πράγμα το οποίον επροκάλεσε την απογοήτευσιν του, καθώς ωμολογήθη και υπό του ιδίου αιχμαλωτισθέντος Ιταλού Ταγματάρχου.-
Διότι όπως προεβλέφθη, εζητήθησαν ενισχύσεις παρά του κυκλωθέντος Τάγματος τηλ/κώς (συνδεθέντος εκ της άνωθεν των θέσεών των διερχομένης τηλ/κής γραμμής Κοζάνης – Γρεβενών) πριν διακοπή αύτη και η μεν εκ Γρεβενών εξελθούσα δύναμις ηναγκάσθη να επιστρέψη εις τα ίδια, διότι τα προπορευόμενα δύο αυτοκίνητα, ευθύς ως έφθασαν εις τας καταστραφείσας γεφύρας του Βατολάκκου, εδέχθησαν αιφνιδιαστικά πυρά και το μεν εν συνελήφθη το δε επόμενον αυτού επέστρεψεν ολοταχώς μετά της ακολουθούσης δυνάμεως εις Γρεβενά. Αλλά και η εκ Καστορίας εκκινήσασα δύναμις ευθύς ως διαπίστωσεν εις Άργος Ορεστικόν, την κατάληψιν παρ’ ημών της στενωπού προς Βογιατσικόν – Σιάτισταν, υπό τον Ταγματάρχην Πόρτην, ηναγκάσθη να παραμείνη εκεί, όπου ηρκέσθη μόνον εις επιδεικτικήν εμφάνισιν προ του Άργους Ορεστικού και βομβαρδισμόν διά του πυροβολικού των θέσεων των Τμημάτων μας προς Αμμουδάραν των οποίων ηγείτο ο μόνιμος ανθ/γός τότε και νυν Συν/ρχης Καραμπέρης Στέφανος, όστις και έφραξεν την διέλευσιν εκείθεν του εχθρικού Συντ/τος, προτιθεμένου, όπως σπεύση εις βοήθειαν του εγκλωβισμένου Τάγματος.
5) Ο δι’ αιφνιδιασμού επιτευχθείς κλοιός, ο οποίος ενισχυθείς καταλλήλως κατά την διάρκειαν της μάχης ηύξησε την πίεσιν κατά του εχθρού ασφυκτικά μέχρι παραδόσεώς του.
Γενικώτερον η μάχη αύτη είχε ως συνέπειαν την καταπτόησιν της διοικήσεως του Ιταλικού Στρατού κατοχής και εις βαθμόν μάλιστα τοιούτον, ώστε όχι μόνον δεν επανεγκατέστησε την καραμπίναρίαν και στρατιωτικήν δύναμιν εν Νεαπόλει, αλλ’ απέσυρε τας δυνάμεις της και εκ Γρεβενών και Καλαμπάκας αφήσασα ούτω ελευθέραν την περιοχήν ταύτην. Εν Καστορία ηναγκάσθησαν να ενισχύσουν την εκεί φρουράν των, αλλά μετέβαλον συμπεριφοράν προς τους κατοίκους της πόλεως και προ παντός προς τους παρ’ αυτών εις τας φυλακάς κρατουμένους Έλληνας, μετά την αιχμαλωσίαν του Τάγματός των και εντός μηνός προέβησαν εις την απελευθέρωσιν εκατοντάδων εξ αυτών. Αντιθέτως δε εξυψώθη το ηθικόν και ανεπτερώθη εις μέγιστον βαθμόν το εθνικόν φρόνημα του πληθυσμού ολοκλήρου της περιοχής Κοζάνης, Βοΐου, Καστορίας, Γρεβενών και Θεσσαλίας και εις τοιούτον μάλιστα βαθμόν ώστε, η ως ανωτέρω αναφερομένη ένοπλος δύναμις ενισχυθείσα και διά του οπλισμού του αιχμαλωτισθέντος Ιταλικού Τάγματος και με τους ιδίους αξ/κούς, υπό την ηγεσίαν μου, να τολμήση να αντιμετωπίση εντός του ιδίου μηνός ολόκληρον σχεδόν Ιταλικήν Μεραρχίαν επιδρομούσαν προς κατάπνιξιν της εθνικής εξεγέρσεως εν τη περιοχή ταύτη.
Και ιδού εν περιλήψει τα εξελιχθέντα μετά την αιχμαλωσίαν του Τάγματος γεγονότα.
Η Ανωτάτη Ιταλική Στρατ. Διοίκησις βαρέως φέρουσα το καταφερθέν κατ’ αυτής πλήγμα διατάσσει εσπευσμένως την μετακίνησιν εκ Βόλου και Λαρίσσης μιας Μεραρχίας, ουχί πλήρους, με εντολήν όπως καταπνίξη την Εθνικήν εξέγερσιν της επαναστατημένης περιοχής και απελευθερώση το αιχμαλωτισθέν Ιταλικόν Τάγμα.
Η Ιταλική Μεραρχία εφωδιασμένη με μηχανοκίνητα Τμήματα και με μίαν Επιλαρχίαν και υπό την Διοίκησιν του Στρατηγού Πινερόλλου κατευθύνεται μέσω Σερβίων Κοζάνης προς Βόϊον. Καίτοι δε ανεκόπη η προέλασίς της με την ανατίναξιν της γεφύρας του Αλιάκμωνος – γεγονός που είχεν ως αντίποινα την πυρπόλησιν των Σερβίων – κατώρθωσεν μετά εσπευσμένην επισκευήν της να φθάση εις Κοζάνην.
Αλλ’ εις Κοζάνην, πληροφορηθείσα την αιχμαλωσίαν του Τάγματός της και ότι επρόκειτο να αντιμετωπίση ωργανωμένα στρατιωτικά Τμήματα διοικούμενα παρ’ αξ/κών, καθηλώνεται εντός της πόλεως επί 15ήμερον και πλέον, και μόνον όταν ενισχύθη το Σύνταγμα Καστορίας υπό δύο εισέτι Ταγμάτων Πεζικού και 6 πυροβόλων εκ Κορυτσάς και διαπιστώνη τας διαφωνίας κι διενέξεις αίτινες είχον αναφανή μεταξύ των ενόπλων εθνικών Τμημάτων και των κομμουνιστικών Ομάδων, αποφασίζει τότε να εξορμήση με κατεύθυνσιν προς Σιάτισταν – Γρεβενά και Βόϊον.
Αλλ’ αι ημέτεραι δυνάμεις κατόπιν πολλών προσπαθειών μου εις μίαν σύσκεψιν των αξ/κών, λαβούσαν χώραν εις Τσοτύλιον και καθ’ ην εξελέγην και πάλιν αρχηγός του εκ 4 ανωτέρων αξ/κών συγκροτηθέντος Επιτελείου όλων των ενόπλων εκεί δυνάμεων, αποφασίζουν να κινηθούν και πάλιν προς αντιμετώπισιν του απειλούντος τον τόπον και τον πληθυσμόν κινδύνου.
Και αντιμετωπίσθη, πράγματι, ο κίνδυνος αυτός χάρις εις τα ληφθέντα υφ’ ημών μέτρα και την ηρωϊκήν αντίστασιν των τμημάτων μας.
Η φάλαγξ της Ιταλικής Μεραρχίας από της στενωπού Σιατίστης καθ’ όλην την πορείαν της μέχρι Γρεβενών και εν συνεχεία μέχρι της γεφύρας του Αλιάκμονος προς Νεάπολιν υφίσταται συνεχώς αιφνιδιαστικάς επιθέσεις υπό μικρών ομάδων μας και αναγκάζεται ως εκ τούτου διαρκώς να αναπτύσσεται προς μάχην.
Κατά δε την 27ην και 28ην ιδίου μηνός παρά τον Αλιάκμωνα Β.Α. της Νεαπόλεως δίδεται κατ’ αυτής υπό Τμημάτων μας μάχη εκ παρατάξεως, διαρκέσασα πλέον των 24 ωρών, η οποία είχεν ως αποτέλεσμα, εκτός των απωλειών αίτινες επροξενήθησαν εις τον εχθρόν και την καταπτόησιν αυτού εις τοιούτον βαθμόν, ώστε να μη τολμήση να πλησιάση τας θέσεις των Τμημάτων μας έξωθι και Β.Δ. του Τσοτυλίου, εις ας κατόπιν εντολής μας συνεπτύχθησαν και ένθα συμφώνως τω σχεδίω μας θα εδίδετο η κυρίως μάχη, προσφερομένου του εδάφους προς τούτο.
Υπήρχε δε η πεποίθησις παρ’ ημίν ότι εάν επεχειρείτο παρά του εχθρού οιαδήποτε προσβολή των ωργανωμένων θέσεώς μας, θα κατεφέρετο κατ’ αυτού καίριον πλήγμα με αποτελεσματικήν διάλυσιν της Μεραρχίας.
Ούτως η Ιταλική Στρατιωτική Διοίκησις όχι μόνον ουδένα επέτυχεν εκ των σκοπών της, αλλ’ υπέστη και πλήρη καταρράκωσιν του στρατιωτικού της γοήτρου, διότι η αποσταλείσα δύναμις, καταπτοηθείσα προ της ωργανωμένης αντιστάσεως και του ψυχικού σθένους μας, ηναγκάσθη να επιστρέψη άπρακτος εις Λάρισσαν, παρασύρουσα και τας υπολοίπους δυνάμεις της εκ Γρεβενών – και παραλαμβάνουσα μεθ’ εαυτής του Ρουμανοβλάχους Λεγιωναρίους και τας Ρουμανιζούσας οικογενείας των Γρεβενών, εγκατέλειψεν έκτοτε ελεύθερον το Τμήμα αυτό της Χώρας μας.
Τα γεγονότα ταύτα έλαβον χώραν καθ’ ην στιγμήν ουδεμία ελπίς βοηθείας τοπικής ή εξωτερικής τοιαύτης ανεμένετο και ουδεμία ένδειξις περί απελευθερώσεως της Χώρας διεφαίνετο.
Ηρωϊσμοί και αθλιότητες
Το Εθνικόν αυτό μεγαλούργημα το οποίον εδημιουργήθη από την ανδρείαν των Ελλήνων, επέπρωτο δυστυχώς να κηλιδωθή από τους Εαμοσλάβους κομμουνιστάς. Θεωρώ καθήκον μου, χάριν της Ιστορικής αληθείας να αναφέρω, ότι τόσον κατά την μάχην του Φαρδυκάμπου, όσον και του Αλιάκμονος προ της Νεαπόλεως προς αντιμετώπισιν της επιδραμούσης Ιταλικής φασιστικής Μεραρχίας προς απελευθέρωσιν του Ιταλικού Τάγματος, συμμετέσχον τεθείσαι υπό τας διαταγάς μας και ανταρτικαί ομάδες του Ε.Α.Μ.-
Αλλά και εις τας δύο μάχας αι μεν ανταρτικαί ομάδες της περιφερείας Βοΐου – Γρεβενών, εγκατέλειψαν τας θέσεις των εις τον κλοιόν, ενωρίς και προ της αιχμαλωσίας του εχθρικού Τάγματος, όπως τούτο συνέβη εις την μάχην του Αλιάκμονος. Αι δε ομάδες Σιατίστης ουδόλως συμμετέσχον εις την μάχην Αλιάκμονος, συμμετέσχον όμως εις τον κλοιόν και ηγωνίσθησαν μέχρι της αιχμαλωσίας του Τάγματος.
Η μεγαλειώδης όμως εθνική εποποιΐα της μάχης του Φαρδυκάμπου, ανήκει εις τους ανδρείους Έλληνας και εδημιουργήθη με τον αγνόν εθνικόν παλμόν, το άφθαστον ψυχικόν μεγαλείον και τον πατριωτισμόν των αξ/κών και των ανδρών της Σιατίστης και των Επαρχιών Βοΐου και Γρεβενών.
Πάντα τ’ ανωτέρω αποτελούν αυθεντικήν και αμερόληπτον εξιστόρησιν των γεγονότων, τα οποία άλλως τε διερευνήθησαν και διεπιστώθησαν από Ανωτάτους και ανωτέρους αξ/κούς της Εθνικής Οργανώσεως Π.Α.Ο. και μετέπειτα υπό του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης. Ο δε Στρατηγός Κιτριλάκης εχαρακτήρισε το έπος του Φαρδυκάμπου ως ένα φωτεινόν μετέωρον. Το εθνικόν αυτό μεγαλούργημα υμνολογήθη από τον Πανελλήνιον τύπον και επευφημήθη ζωηρότατα υπό της Βουλής των Ελλήνων κατά την ΜΘ΄ της 23ης Ιουλίου 1946 συνεδρίασιν αυτής, καθ’ ην ετονίσθη ότι η εποποιΐα αυτή αποτελεί φωτοστέφανον δόξης και ο Ελληνικός λαός πρέπει να είναι υπερήφανος διά τους ηρωϊσμούς και τα ανδραγαθήματα των αξιωματικών και οπλιτών της ιστορικής ταύτης μάχης. Και με ζωηρά και παρατεταμένα χειροκροτήματα των Βουλευτών, εζητήθη όπως τύχωσι οι συντελεσταί του ανωτέρω αγώνος υπό της Πολιτείας, πάσης ηθικής και υλικής αμοιβής διά τας ηρωϊκάς πράξεις και την αυτοθυσίαν των.
Ως Έλλην εθνικιστής αξιωματικός που υπηρέτησα πάντοτε με την μεγαλυτέραν πίστην και τον πλέον αγνόν και άδολον ενθουσιασμόν την Πατρίδα μου και τα Εθνικά μας ιδεώδη, διά τα οποία έχυσα ευχαρίστως και αφθόνως το αίμα μου – διότι φέρω επί του σώματός μου πολλαπλά πολεμικά τραύματα, εξ ων εν του θώρακος – φρονώ αδιστάκτως ότι η Εποποιΐα αύτη όπως εδημιουργήθη με ξεκίνημα και οδηγόν τον αγνόν Εθνικόν Παλμόν και με τα αγνότερα εθνικά, ηθικά ελατήρια, την απόκτησιν της ελευθερίας μας, είναι η ωραιοτέρα Ελληνική Εθνική
εκδήλωσις κατά την διάρκειαν της κατοχής και αποτελεί δείγμα απαραμίλλου μεγαλείου Εθνικής Αντιστάσεως.

Εν Αθήναις τη 28η Δεκεμβρίου 1970
Ο Διευθύνας τον Αγώνα
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΝΤΟΝΑΣΗΣ
Συντ/ρχης Πεζικού Π.Δ.

Advertisements