Μάχη του Τάνννενμπεργκ (26-30 Αυγ 1914)


Μετά το Γαλλογερμανικό Πόλεμο 1870-1871, που έληξε με τη συντριπτική νίκη των Γερμανών και τη συνένωση των γερμανικών βασιλείων και πριγκιπάτων, δημιουργήθηκε η μεγάλη Γερμανική Αυτοκρατορία. Το γεγονός αυτό, είχε ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη αύξηση της γερμανικής δυνάμεως.

Τις στρατιωτικές επιτυχίες ακολούθησε μια, χωρίς προηγούμενο, ανάπτυξη της βιομηχανίας, της οποίας αποτέλεσμα ήταν η αναζήτηση νέων αγορών και ζωνών επιρροής.

Το 1882 συστάθηκε η «Τριπλή  Συμμαχία» που περιλάμβανε τις χώρες: Γερμανία, Ιταλία, Αυστροουγγαρία. Η Αγγλία διαβλέποντας τους κινδύνους της συμμαχίας αυτής προσέγγισε τη Γαλλία, πατροπαράδοτο αντίπαλο της Γερμανίας, και το 1904 συγκροτήθηκε σε αντίβαρο η «Εγκάρδιος Συνεννόηση» (ENTENTE CORDIALE)  στην οποία προσχώρησε το 1907 και η Ρωσική Αυτοκρατορία.

Έτσι, την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, η Ευρώπη βρέθηκε χωρισμένη σε δύο ισχυρούς συνασπισμούς, την «Εγκάρδια Τριπλή Συνεννόηση» (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία) από τη μια πλευρά και την «Τριπλή Συμμαχία» από την άλλη.

Μερικές άστοχες ενέργειες της Γερμανίας εναντίον της Γαλλίας για το ζήτημα του Μαρόκου το 1905 και προκλητικές δηλώσεις του Γερμανού Αυτοκράτορα, αύξησαν την ένταση μεταξύ των δύο συνασπισμών.  Η προσάρτηση της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης το 1908 από την Αυστροουγγαρία και οι Βαλκανικοί πόλεμοι (1912-1913) επιτάχυναν τη δημιουργία εκρηκτικής καταστάσεως στην Ευρώπη.

Στις 28 Ιουνίου 1914, δολοφονήθηκε στο Σεράγεβο της Βοσνίας ο διάδοχος της Αυστρίας Φερδινάνδος με τη σύζυγό του  από Κροάτη φοιτητή.  Η Αυστροουγγαρία απέδωσε τη δολοφονία του Φερδινάνδου σε ενέργεια υποκινούμενη από τους Σέρβους για εξέγερση  των Κροατών και φαινόταν ότι η διαφορά εντοπιζόταν μεταξύ Αυστροουγγαρίας και Σερβίας.  Παρά τη συμβιβαστική διάθεση της Σερβίας, η Αυστροουγγαρία της κήρυξε τον πόλεμο στηριζόμενη στην εξασφαλισμένη υποστήριξη της Γερμανίας.

Μέσα σε λίγες ημέρες, η σύρραξη γενικεύθηκε, καθώς στις 3 Αυγούστου η Γερμανία χωρίς λόγο, κήρυξε τον πόλεμο κατά της Γαλλίας και στις 5 Αυγούστου η Αγγλία κατά της Γερμανίας, λόγω παραβιάσεως από αυτήν της ουδετερότητας του Βελγίου.

Αρχικά υπήρχαν μόνο οκτώ εμπόλεμα κράτη (Γερμανία – Αυστροουγγαρία και Γαλλία – Αγγλία – Ρωσία – Βέλγιο – Μαυροβούνιο – Σερβία), στη συνέχεια όμως εισήλθαν στον πόλεμο και άλλα ένδεκα κράτη, με αποτέλεσμα αυτός να μετατραπεί σε παγκόσμιο.

Παρά τις αρχικές προβλέψεις, λόγω των τεράστιων δυνάμεων που κινητοποιήθηκαν και αντιπαρατάχθηκαν, ο πόλεμος διήρκεσε πάνω από τέσσερα ολόκληρα χρόνια και έληξε στις 11 Νοεμβρίου 1918 μετά την περιφανή νίκη των Συμμάχων (ENTENTE),  υπό το Γάλλο στρατηγό Φος, στο Δυτικό Μέτωπο.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου και ανάλογα με τις νέες χώρες που εμπλέκονταν σ’ αυτόν, δημιουργήθηκαν πολλά μέτωπα, όπως Δυτικό, Ανατολικό, Μακεδονικό κ.ά.  Η μάχη του Τάννεμπεργκ εντάσσεται στις επιχειρήσεις του Ανατολικού Μετώπου και έλαβε χώρα κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου.  Το όνομα της το πήρε από το ομώνυμο χωριό της Γερμανίας (τότε Ανατολική Πρωσία) κοντά στο οποίο έγιναν φονικότατες συγκρούσεις και σε ανάμνηση του αγώνα κατά τον οποίο η ενωμένη Στρατιά Πολωνίας και Λιθουανίας συνέτριψε τους Τεύτονες (1410).  Το Τάννεμπεργκ βρίσκεται κοντά στα νότια σύνορα της Ανατολικής Πρωσίας με την Πολωνία νότια του Κένιξμπεργκ και νοτιοδυτικά του Αλενστάιν.

Το αρχικό γενικό σχέδιο επιχειρήσεων των Γερμανών, που είχαν και την πρωτοβουλία  των κινήσεων, προέβλεπε επίθεση στο Δυτικό Μέτωπο κατά της Γαλλίας, με περισσότερες και εκλεκτότερες δυνάμεις και άμυνα στο Ανατολικό Μέτωπο, για την εξασφάλιση από τη ρωσική απειλή, με ελάχιστες και μικρότερης μαχητικής αξίας δυνάμεις.

Περιγραφή του Πεδίου της Μάχης

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 027 19140826 ΤΑΝΝΕΝΜΠΕΡΓΚ

Το πεδίο της μάχης

Θέατρο επιχειρήσεων του Ανατολικού Μετώπου, το χρονικό αυτό διάστημα ήταν όλη η Ανατολική Πρωσία, δηλαδή η περιοχή που περικλειόταν από τον κάτω ρου του ποταμού Βιστούλα από τα δυτικά, τα σύνορα με Λιθουανία και Πολωνία από τα ανατολικά, του ποταμού Νιέμεν και του κόλπου του Ντάντσιχ από τα βόρεια και τα σύνορα με την Πολωνία από τα νότια.  Η περιοχή  χαρακτηρίζεται γενικά πεδινή με πολλά δάση και λίμνες σε όλη της την έκταση.

Στο ανατολικό της τμήμα υπάρχει το συγκρότημα των σχετικά μεγάλων λιμνών του Λέτσεν (γνωστών και ως Μαντζουριανών), ο ποταμός Άγκεραπ και οι νοτιοανατολικοί κλάδοι του ποταμού Πρέγκελ που τη διασχίζει από τα ανατολικά προς τα δυτικά περνώντας κοντά από τις πόλεις Γκούμπινεν, Ίνστεμπουργκ, Κένικσμαρκ.

Στο βόρειο τμήμα της ρέει ο ποταμός Νιέμεν, ενώ στο νότιο τμήμα της (στην Πολωνία) οι ποταμοί Νάρεβ και Βιστούλας.  Στο ύψος των πόλεων Αλενστάιν και Κένικσμπεργκ ρέει ο Πάσσαρτζ ποταμός.  Έχει πλούσιο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο και πλήθος κατοικημένων τόπων από τους οποίους οι σπουδαιότεροι – εκτός από τους παραπάνω – είναι οι Τορν, Γκράουντνιτς, Εϊλάου, Μάριενμπεργκ, Έλβιν, Όστεροντ, Γκετντάου, Βίλλεμπεργκ κ.ά.

Η περιοχή γύρω από το Τάννεμπεργκ έχει χαμηλές λοφοσειρές.   Γενικά, η περιοχή διαθέτει τρεις ασθενείς γραμμές άμυνας στη γενική κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά:  των λιμνών Λέτσεν, τον Πάσσαρτζ ποταμό με τη λοφοσειρά του Τάννεμπεργκ στο νότιο τμήμα και, τέλος, την τοποθεσία του κάτω ρου του Βιστούλα ποταμού.

Δυνάμεις  και  Διάταξη  των  Αντιπάλων

Στο πλαίσιο του γενικότερου ελιγμού τους, οι Γερμανοί είχαν συγκεντρώσει στην Ανατολική Πρωσία την 8η Στρατιά της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είχε προσανατολισθεί και αναπτυχθεί προς τα βόρεια έναντι του κάτω ρου του Νιέμεν ποταμού.  Ένα Σώμα Στρατού  – το 20ό – της Στρατιάς, κάλυπτε τη νότια μεθόριο με την Πολωνία.  Με τη  διάταξη αυτή, οι Γερμανοί θεωρούσαν ότι κατά τα αρχικά στάδια του πολέμου μπορούσαν να εξασφαλισθούν από τη ρωσική απειλή στο Ανατολικό Μέτωπο, ώστε με άνεση να εκδηλώσουν την κύρια επιθετική ενέργεια κατά της Γαλλίας στο Δυτικό Μέτωπο.  Εφόσον η επιθετική  τους ενέργεια στη Γαλλία είχε επιτυχή κατάληξη – πολύ πιθανή κατά τις εκτιμήσεις τους – τότε θα επιχειρούσαν ευρύ υπερκερωτικό ελιγμό κατά του δεξιού της ρωσικής διατάξεως χρησιμοποιώντας την 8η Στρατιά ως εμπροσθοφυλακή μεγάλων δυνάμεων που θα μεταφερόταν από το Δυτικό Μέτωπο.

Μέχρι τα μέσα Αυγούστου 1914, οι Γερμανοί δεν είχαν σημειώσει καμία θεαματική  επιτυχία στο Δυτικό Μέτωπο, ενώ αντίθετα οι Ρώσοι επιστρατεύθηκαν με μεγάλη ταχύτητα και στον ίδιο χρόνο η Ομάδα Στρατιών Ζιλίνσκυ – περίπου 800.000 άνδρες και 1.700 πυροβόλα – βρέθηκε αναπτυγμένη στην ανατολική και νοτιοανατολική μεθόριο της Ανατολικής Πρωσίας.

Στις 20 Αυγούστου  1914, οι Ρώσοι εκδήλωσαν μεγάλη επιθετική ενέργεια κατά της Ανατολικής Πρωσίας με την 1η Ρωσική Στρατιά (Στρατιά του Νιέμεν) υπό το Στρατηγό Ρένεκαμπφ κατά του άξονα  Γκούμινεν – Ίνστεμπουργκ – Κένικσμπεργκ, ενώ η  2η  Ρωσική Στρατιά (Στρατιά του Νάρεβ) υπό το Στρατηγό Σαμψόνωφ προωθήθηκε νότια των λιμνών Λέτσεν.

Η 8η Γερμανική Στρατιά  κινήθηκε αρχικά για τη συνάντηση της 1ης Ρωσικής Στρατιάς αλλά μετά από ανεπιτυχή επίθεση στο Γκούμπινεν υποχώρησε μέχρι τη γραμμή των λιμνών Λέτσεν.  Ο διοικητής της 8ης Γερμανικής Στρατιάς (Στρατηγός φον Πρίβιτς),  φοβήθηκε ότι οι δυνάμεις του θα εγκλωβισθούν από τη 2η Ρωσική Στρατιά και πανικόβλητος διέταξε τη σύμπτυξη τους δυτικά του κάτω ρου του Βιστούλα ποταμού υπό την κάλυψη του 20ού Σώματος Στρατού, το οποίο ήδη πιεζόταν από τη ΙΙη Ρωσική Στρατιά και ανέμενε τη βελτίωση των συνθηκών για ανάληψη επιθετικής επιστροφής.

Η σύμπτυξη έπρεπε να αρχίσει στις 23 Αυγούστου, αλλά το Γερμανικό Στρατηγείο (Στρατηγός Μόλτκε ο νεότερος) δεν τόλμησε να εγκρίνει μια τέτοια  απόφαση   με την οποία θα παραχωρούνταν, σχεδόν χωρίς μάχη, όλη η Ανατολική Πρωσία στους Ρώσους. Για την αντιμετώπιση της καταστάσεως, η  Γερμανική  Διοίκηση  αντικατέστησε το διοικητή της 8ης Στρατιάς, Στρατηγό Πρίτβιτς, με τον παλαίμαχο Στρατηγό Χίντεμπουργκ, στον οποίο διέθεσε ως επιτελάρχη το Στρατηγό Λούντεντορφ.  Η νέα ηγεσία ακύρωσε αμέσως τη διαταγή συμπτύξεως και διέταξε τα 17ο και 1ο εφεδρικά Σώματα να διατηρήσουν τη γραμμή Λέτσεν – Άγκεραπ και ταυτόχρονα την ενίσχυση του 20ού Σώματος Στρατού όχι απλώς για να συγκρατήσει τη 2η Ρωσική Στρατιά (Νάρεβ), αλλά και για να καταστεί ικανό να αναλάβει επιθετική ενέργεια.

Στη  σύλληψη της ιδέας επιθέσεως συνέβαλαν αποφασιστικά δύο παράγοντες:  η ατολμία του Διοικητή της 1ης Ρωσικής Στρατιάς (Νιέμεν) Στρατηγού Ρένεκαμπφ να εκμεταλλευθεί την επιτυχία του Γκούμπινεν και  η μεγάλη απόσταση – άνω των 100 χιλιομέτρων – που χώριζε τις δύο Στρατιές και καθιστούσε δύσκολο το συντονισμό τους, λόγω και της παρεμβολής των λιμνών Λέτσεν.

Στις 25 Αυγούστου οι αντίπαλες δυνάμεις βρέθηκαν με την παρακάτω διάταξη:

  1. Γερμανών: 8η Στρατιά, συνολικής δυνάμεως 200.000 ανδρών και 600 πυροβόλων.
    1. Στρατηγείο του Μάριενμπουργκ.
    2. 1η Μεραρχία Ιππικού, νότια του Κένικσμπεργκ.
    3. 17ο ΣΣ και το 1ο Εφεδρικό ΣΣ, δυτικά του Πάσσαρτζ ποταμού και μεταξύ Έλβιν και Αλενστάιν.
    4. 20ό ΣΣ (37-3-41 ΜΠ) μεταξύ Αλενστάιν και Ουσντάου με κέντρο κοντά στο Τάννεμπεργκ.
    5. 1ο ΣΣ μεταξύ Ουσντάου νοτίων συνόρων με Πολωνία.
    6. Φρουρές των Πόλεων Κένικσμπεργκ – Μάριενμπουργκ – Γκράουτνετς – Τορν.
  2. Ρώσων:  η ομάδα Στρατιών του Ζιλίνσκυ στα ανατολικά και νοτιοανατολικά σύνορα με Πολωνία, συνολικής δυνάμεως 800.000 ανδρών και 1.700 πυροβόλων, κατά πολύ υπέρτερης των Γερμανών.
    1. 1η Στρατιά υπό το Στρατηγό Ρένεκαμπφ, γνωστή και ως Στρατιά του Νιέμεν από τον ομώνυμο ποταμό, στις κοιλάδες και στους παραποτάμους  του οποίου ήταν αναπτυγμένη.  Μετά τη μάχη του Γκούμπινεν είχε προωθημένα τμήματα στο Ίνστεμπουργκ. Δεν έλαβε μέρος ουσιαστικά στη μάχη.
    2. 2η Στρατιά, υπό το Σαμψόνωφ, γνωστή και ως Στρατιά του Νάρεβ, αναπτυγμένη στα νοτιοανατολικά σύνορα με την Πολωνία μεταξύ των λιμνών Λέτσεν – Αλεστάιν – Τάννεμπεργκ.
    3. 6ο  ΣΣ μεταξύ Λέτσεν – Αλεστάιν.
    4. 13ο  ΣΣ μεταξύ Αλενστάιν – Χοχενστάιν.
    5. 15ο  ΣΣ μεταξύ Χοχενστάιν – Ντάιντεμπεργκ.
    6. 23ο  ΣΣ ανατολικά του Σλοντάου.
    7. 1ο  ΣΣ  στα νότια σύνορα, εγγύς της Μλάβα.

 Σχέδια  και  Αποστολές  Γερμανών

Το σχέδιο των Γερμανών απέβλεπε στην καταστροφή της 2ης Στρατιάς (Νάρεβ) σε πρώτο χρόνο, ώστε απερίσπαστοι να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν στη συνέχεια την 1η Στρατιά (Νιέμεν) για την απελευθέρωση όλης της Ανατολικής Πρωσίας. Η καταστροφή αυτή δεν ήταν δυνατό να επιτευχθεί με την αμυντική τακτική που μέχρι στιγμής εφαρμοζόταν. Γι’ αυτό η γερμανική ηγεσία αποφάσισε όπως στη μάζα της 2ης Ρωσικής Στρατιάς  να αντιτάξει ένα λεπτό – αλλά όχι ασθενές – κέντρο (20ό ΣΣ), το οποίο καμπτόμενο από την ισχυρή πίεση των Ρώσων θα επιδίωκε να μη διασπασθεί, ενώ ταυτόχρονα ισχυρές δυνάμεις (1ο ΣΣ και 17ο και 1ο εφεδρικά Σώματα Στρατού αριστερά) ταχέως μεταφερόμενες κατά το χρόνο της μάχης θα ενεργούσαν κατά των πλευρών της εχθρικής διατάξεως. Έναντι της 1ης Ρωσικής Στρατιάς (Νιέμεν), θα παρέμενε μόνο η Μεραρχία Ιππικού και η Φρουρά του Κένικσμπεργκ.  Η σύλληψη του ελιγμού έγινε με δεδομένη την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των ρωσικών στρατιών, λόγω της μεγάλης αποστάσεως μεταξύ τους  και της παρεμβολής των λιμνών Λέτσεν.

 Σχέδια  και  Αποστολές  Ρώσων

Το σχέδιο των Ρώσων προέβλεπε επίθεση με την 1η Στρατιά (Νιέμεν), κατά των Γερμανικών δυνάμεων, οι οποίες σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους (εσφαλμένες όπως αποδείχθηκε) βρίσκονταν πίσω από τον Άγκεραπ ποταμό, ενώ η 2η Στρατιά (Νάρεβ), υπερβαίνοντας τη μεθόριο και αναπτυγμένη σε μέτωπο 100 χιλιομέτρων θα προσέβαλε τους Γερμανούς από το δεξιό πλευρό (νοτιοανατολικά).

Είναι προφανές, ότι το γερμανικό στρατηγείο, υιοθετώντας  ένα παράτολμο σχέδιο όπως το παραπάνω, παρά τη δυσμενή για τους Γερμανούς αναλογία δυνάμεων, πρέπει να γνώριζε πολλά στοιχεία – αν όχι στο σύνολο τους – από τα σχέδια των Ρώσων. Πάντως, οι λεπτομέρειες διεξαγωγής της μάχης διαμορφώθηκαν προοδευτικά μετά τις 24 Αυγούστου και, αφού  συνενώθηκαν τα 17ο και 1ο Εφεδρικά Σώματα  Στρατού των Γερμανών με τις υπόλοιπες δυνάμεις της 8ης Στρατιάς.

Διεξαγωγή  της  Μάχης

Η  εκτέλεση των ελιγμών των αντίπαλων δυνάμεων και η εξέλιξη των επιχειρήσεων, είχαν ως εξής:

  • 26 Αυγούστου
    • Στο δεξιό της διατάξεως, το 1ο Γερμανικό Σώμα Στρατού, με τη βοήθεια τμημάτων του 20ού ΣΣ  που ενήργησαν από τα βόρεια επιτέθηκε κατά του 1ου Ρωσικού ΣΣ, το οποίο και απώθησε προς το Σλοντάου.
    • Στο κέντρο, το Γερμανικό ΣΣ απασχολούσε τον όγκο της 2ης Ρωσικής Στρατιάς (Νάρεβ).
    • Λόγω της βραδείας προχωρήσεως  της 1ης Ρωσικής Στρατιάς (Νιέμεν) έγινε δυνατή η κίνηση του 1ου Εφεδρικού ΣΣ και του 17ου ΣΣ προς τα νότια στο αριστερό της διατάξεως, αφού κατά την κίνηση τους απώθησαν τμήματα του 6ου Ρωσικού ΣΣ προς τα ανατολικά.
  • 27 Αυγούστου
    • Στο νότιο τμήμα της περιοχής Τάννεμπεργκ, το 1ο Γερμανικό ΣΣ απώθησε το 1ο Ρωσικό Σ Σ από το Ζολντάου προς τα βόρεια
    • Στο κέντρο, το 20ό ΣΣ με δυσκολία κατόρθωσε να συγκρατήσει τα 23ο – 15ο και 13ο  Ρωσικά ΣΣ, τα οποία κινήθηκαν προς Γκίλγκεμπουργκ – Αλενστάιν.
    • Στο βόρειο τμήμα, τα 1ο Εφεδρικό και 17ο ΣΣ ολοκλήρωσαν την επιτυχία τους κατά του 6ου Ρωσικού ΣΣ.

Η 1η Ρωσική Στρατιά  (Νιέμεν) κινήθηκε βραδύτατα προς το Κένικσμπεργκ και δε φαινόταν ικανή να επηρεάσει τον αγώνα που διεξαγόταν στο Τάννεμπεργκ.  Διαφαινόταν πλέον ότι, εφόσον οι Ρώσοι συνέχιζαν την προχώρηση τους στο κέντρο, χωρίς να το διασπάσουν, θα έπεφταν στην παγίδα που με επιμέλεια είχαν στήσει οι Χίντεμπουργκ και Λούντεντορφ.  Το απόγευμα της ίδιας μέρας εκδόθηκε η διαταγή κυκλώσεως του όγκου των ρωσικών δυνάμεων από τις γερμανικές δυνάμεις των πτερύγων που θα συνενώνονταν στο Βίλλεμπεργκ, ενώ στο κέντρο το 20ό ΣΣ θα επιδίωκε την καθήλωσή τους με κάθε θυσία.

  • 28 Αυγούστου

Οι προβλέψεις για την ημέρα αυτή ήταν δυσοίωνες για τους Γερμανούς, δεδομένου ότι, ενώ οι πτέρυγες προχωρούσαν, το κέντρο κινδύνευε να διασπασθεί.  Αλλά, ευτυχώς γι’ αυτούς, ο Διοικητής της 1ης Ρωσικής Στρατιάς Στρατηγός Ρένεκαμπφ, ούτε τη μέρα αυτή αφυπνίσθηκε ούτε η πίεση προ της 41ης Μεραρχίας – στο δεξιό του 20ού ΣΣ – ήταν αρκετά ισχυρή. Έτσι, παρά τις προβλέψεις, τις απογευματινές ώρες η κατάσταση μεταβλήθηκε ευνοϊκά για τους Γερμανούς. Οι 3η και 37η Μεραρχίες – στο κέντρο και το αριστερό του 20ού ΣΣ – πέτυχαν να προωθήσουν τις θέσεις τους και γερμανικά τμήματα εισήλθαν στο Χοχενστάιν.  Διάχυτη ήταν πια η εντύπωση, ότι η μάχη είχε κερδηθεί.

Τα 1ο και 17ο  Σώματα Στρατού διατάχθηκαν να κινηθούν, το πρώτο από τα νότια και το δεύτερο από τα βόρεια προς το Βίλλεμπεργκ για να αποκόψουν την υποχώρηση των Ρώσων, ενώ το 1ο Εφεδρικό στράφηκε νότια του Αλενστάιν και απέκλεισε τελείως το 13ο Ρωσικό Σ Σ.

  • 29   Αυγούστου

Τις πρωινές  ώρες έγινε αντιληπτό ότι τμήματα του 1ου Ρωσικού ΣΣ που είχαν απωθηθεί από το Ζολντάου κινούνταν προς το Ντάιντεμπεργκ, δηλαδή στα νώτα του 1ου Γερμανικού ΣΣ που κατευθυνόταν προς το Βίλλεμπεργκ, για να πραγματοποιήσει την κύκλωση από τα νότια. Μετά από αυτό, όλες οι διαθέσιμες γερμανικές δυνάμεις κινήθηκαν  προς το Ντάιντεμπεργκ για να αποσοβήσουν το δημιουργούμενο κίνδυνο.  Το 1ο Γερμανικό ΣΣ όμως κατόρθωσε να αντιδράσει με τις δικές του δυνάμεις και συνέχισε την προχώρηση του.  Η ατολμία των Ρώσων και πάλι συνέβαλε θετικά στην προσπάθεια αυτήν του 1ου Γερμανικού ΣΣ.  Η μάχη φαινόταν να πλησιάζει στο τέλος της και η Γερμανική Διοίκηση απέσυρε το 1ο Εφεδρικό και 20ό ΣΣ και τα συγκέντρωσε κατά μήκος της οδού Χοχενστάιν – Αλενστάιν για να είναι διαθέσιμα κατά της 1ης Ρωσικής Στρατιάς (Νιέμεν).  Τα 1ο και 17ο Σώματα συνέχισαν να περισφίγγουν τον κλοιό και κατόρθωσαν να συνενωθούν στο Βίλλεμπεργκ.

  • 30  Αυγούστου

Όλη τη μέρα αυτή, οι Ρώσοι προσπάθησαν να διασπάσουν τον κλοιό με επιθέσεις κυρίως από την εξωτερική πλευρά του και πάνω από τριάντα φονικές μάχες διεξήχθησαν σε διάφορα σημεία της περιφέρειας του κύκλου.

Την επομένη, ο Στρατηγός Χίντεμπουργκ ανέφερε στην Ανώτατη Γερμανική Διοίκηση την καταστροφή του μεγαλύτερου μέρους της Ρωσικής Στρατιάς (13ο, 15ο και 23ο  Σώματα Στρατού).  Τα 6ο και 1ο Ρωσικά ΣΣ διέφυγαν την κύκλωση, αλλά είχαν  σοβαρότατες απώλειες και συμπτύχθηκαν.

Αποτελέσματα

Στη μάχη αυτή πάνω από 80.000 Ρώσοι ήταν αιχμάλωτοι, μεταξύ των οποίων και οι Διοικητές των 13ου και 15ου Σωμάτων Στρατού, ενώ ο Διοικητής της 2ης Στρατιάς Στρατηγός Σαμψόνωφ αυτοκτόνησε στο Βίλλεμπεργκ. Η πολεμική λεία για τους Γερμανούς ήταν πολύ μεγάλη, κυρίως σε πυροβόλα τα οποία βρέθηκαν διασκορπισμένα μέσα στα δάση.

Τα αποτελέσματα της μάχης του Τάννεμπεργκ ήταν κολοσσιαία υπέρ των Γερμανών, γιατί αποφεύχθηκε ο άμεσος κίνδυνος εισβολής των Ρώσων στη Γερμανία και ενισχύθηκε η Αυστρία (Σεπτέμβριος 1914) για την απόκρουση της μεγάλης ρωσικής επιθέσεως στο δυτικό τόξο του Βιστούλα (νότια της Πολωνίας). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδημόνων της εποχής, αλλά και μεταγενεστέρων, αν η επίθεση αυτή είχε επιτυχία, ο Α’  Παγκόσμιος Πόλεμος θα είχε λήξει πριν συμπληρωθούν τέσσερις μήνες από την κήρυξή του.

Διαπιστώσεις  –  Συμπεράσματα

Το σχέδιο που εφαρμόσθηκε από τους Γερμανούς στη μάχη του Τάννεμπεργκ και που στην εξιστόρηση ονομάσαμε «τολμηρό» ή  «παράλογο», δεν είναι τόσο πρωτότυπο, όπως αρχικά φαίνεται.  Σε περιόδους που τα αποτελέσματα των μαχών κρίνονταν από τη «μάζα» των συγκρουόμενων δυνάμεων ήταν, μάλλον, συνήθης και έγινε γνωστό ως «ελιγμός κατά εσωτερικές γραμμές».  Ο ελιγμός αυτός απέβλεπε στη μεταφορά όγκου δυνάμεων με ταχύτητα και μυστικότητα στο σημείο που επιδιωκόταν το κύριο αποτέλεσμα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μνημονεύουμε την κίνηση των 1ου Εφεδρικού και 17ου Σωμάτων Στρατού που το ένα υπό την κάλυψη του άλλου και τα δύο μαζί καλυπτόμενα από τη  Μεραρχία Ιππικού  κινήθηκαν με ταχύτητα και μυστικότητα, για την ενίσχυση του αριστερού της διατάξεως στο Τάννεμπεργκ.

Με την ίδια μέθοδο, ο Αννίβας στη μάχη των Καννών (216 π.Χ.), που διέθετε πολύ μικρότερες δυνάμεις από τους Ρωμαίους, ενίσχυσε τα άκρα της παρατάξεως του σε βάρος του κέντρου, και πέτυχε υπερκέραση από τις πτέρυγες και κύκλωση του αντιπάλου.

Εφαρμόζοντας τον ίδιο ελιγμό, ο Ναπολέοντας κατανίκησε στο  Αούστερλιτς (2 Δεκεμβρίου 1805) τους Συμμάχους  (Αυστρία – Ρωσία) με υπερκέραση από το ένα άκρο.

Αλλά ο πρώτος που δίδαξε τον ελιγμό  «κατά εσωτερικάς γραμμάς» ήταν ο Μιλτιάδης στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.), όπου παρέταξε στο κέντρο δύο ζυγούς και στα άκρα  (πτέρυγες ή κέρατα)  οκτώ και νίκησε τους Πέρσες.

Η Γερμανική Διοίκηση (Χίντεμπουργκ – Λούντεντορφ) πριν ακόμη φθάσει στο Μάριενμπουργκ – όπου το Στρατηγείο της 8ης Στρατιάς – είχε διατάξει την αναστολή της συμπτύξεως.  Δε μεσολάβησε, σχεδόν καθόλου, χρόνος άμυνας και επιχειρήθηκε η ανάστροφη επιχείρηση της επιθετικής επιστροφής.

Η βασική αρχή της «Επιθετικής Ενέργειας» κυριαρχούσε στις σκέψεις της γερμανικής ηγεσίας. Αλλά από την εξιστόρηση της μάχης φαίνεται ότι και άλλες αρχές του πολέμου βρήκαν την πλήρη εφαρμογή τους κατά τα διάφορα στάδια (σύλληψη ελιγμού – προπαρασκευή – εκτέλεση) της επιχειρήσεως, όπως η εκλογή του σκοπού και εμμονή σε αυτόν,  η απλότητα της σχεδιάσεως και εκτελέσεως, η οικονομία δυνάμεων με την πλήρη έννοια του όρου, η ασφάλεια που πρυτάνευε σε κάθε ενέργεια.

Για τη  βασική αρχή του πολέμου που αναφέρεται στην  «Ενότητα της Διοικήσεως», δεν απαιτείται ιδιαίτερη μνεία για τους Γερμανούς.  Η  «Διοίκηση» ήταν «πανταχού  παρούσα», προέβλεπε και έκανε ανάλογες επεμβάσεις.

Αντίθετα, τα πράγματα συνέβησαν αντίστροφα για τους Ρώσους, που η ενιαία διοίκηση υπήρχε μόνο τυπικά και δε σημείωσε παρέμβαση στον αγώνα.  Αυτό ήταν επόμενο, αφού τις δύο Στρατιές χώριζε απόσταση εκατό χιλιομέτρων και δεν είχε ληφθεί μέριμνα να μικρύνει κάπως το χάσμα με την κατάλληλη διάταξη, με την ύπαρξη συνδέσμου ή άλλων μέτρων συντονισμού.

Η μάχη του Τάννεμπεργκ θεωρείται ως μια από τις σημαντικότερες και πιο διδακτικές μάχες της παγκόσμιας ιστορίας.  Οι ενέργειες και οι παραλείψεις, που σημειώθηκαν από τους πρωταγωνιστές της, παραμένουν παραδείγματα για μίμηση και αποφυγή από τους νεωτέρους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s