Μάχη Πίνδου-Ελαίας-Καλαμά (28 Οκτ-13 Νοε 1940)


Μετά την κατάληψη της Αλβανίας (Απρ 1939) από τη φασιστική Ιταλία, η στρατηγική κατάσταση στον Ελληνικό χώρο ανατράπηκε.  Η στρατηγική ιδέα «Μόνοι εναντίον των Βουλγάρων μόνων, με την πρωτοβουλία του πολέμου στους Βουλγάρους», που ήταν μέχρι τότε παραδεκτή, έπαψε να ισχύει. Έτσι το Ελληνικό Γενικό Επιτελείο Στρατού αναγκάσθηκε να προβεί στην εκπόνηση του Πολεμικού Σχεδίου ΙΒ, για να αντιμετωπισθούν δύο πλέον αντίπαλοι (Ιταλία και Βουλγαρία), που ενδεχόμενα θα ενεργούσαν ταυτόχρονα κατά της Ελλάδας, καθώς και στη σύνταξη των παραλλαγών αυτού, ΙΒα και ΙΒβ. Λεπτομερέστερα:

  • Το σχέδιο ΙΒ κάλυπτε τον κορμό της Ελλάδας και είχε αμυντική τοποθεσία τη γραμμή Αλιάκμονας – Βενέτικος – Ζυγός Μετσόβου – Άραχθος (γραμμή ΙΒ).
  • Το σχέδιο ΙΒα κάλυπτε όλο το εθνικό έδαφος και είχε αμυντική τοποθεσία σχεδόν τη γραμμή των συνόρων (γραμμή ΙΒα).
  • Το σχέδιο ΙΒβ κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος του εθνικού εδάφους και είχε αμυντική τοποθεσία, μία ενδιάμεση γραμμή μεταξύ των δύο προηγούμενων τοποθεσιών (γραμμή ΙΒβ).

Με βάση τα σχέδια αυτά τα Δ’ και Ε’ Σώματα Στρατού (ΣΣ), που είχαν την έδρα τους στην Καβάλα και την Αλεξανδρούπολη αντίστοιχα θα αντιμετώπιζαν τη Βουλγαρική απειλή, ενώ την απειλή της Ιταλίας από την Αλβανία θα αντιμετώπιζε στο χώρο της Δυτικής Μακεδονίας το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ), που είχε έδρα την Κοζάνη, με τα Β’ και Γ’ ΣΣ, εδρεύοντα στη Λάρισα και Θεσσαλονίκη αντίστοιχα και στο χώρο της Ηπείρου η ανεξάρτητη ενισχυμένη8η Μεραρχία με έδρα τα Ιωάννινα, ενώ στον ενδιάμεσο χώρο της Πίνδου, σαν σύνδεσμος των τμημάτων θεάτρων επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου θα ενεργούσε, υπό το ΤΣΔΜ, το απόσπασμα Πίνδου με έδρα το Επταχώρι. Το Α’ ΣΣ θα παρέμενε αρχικά στην Αθήνα.

Συνολικά η Ελλάδα την εξεταζόμενη περίοδο διέθετε 5 Διοι­κήσεις Σωμάτων Στρατού ( Α’- Β’- Γ’- Δ’ – Έ’) με 14 Μεραρχίες πεζικού, μειωμένης συνθέσεως. Με το σχέδιο επιστράτευσης προβλεπόταν να αυξηθούν σε 16 ΜΠ, 4 Ταξιαρχίες ΠΖ και 1 Μεραρχία Ιππικού. Υπήρχαν τα  αναγκαία όπλα και πυρομαχικά αλλά υπήρχαν και σοβαρές ελλείψεις σε όλμους, αντιαεροπορικό και αντιαρματικό πυροβολικό, άρματα και αεροσκάφη που οφειλόταν στην αδυναμία εξευρέσεως πηγών προμηθείας από το εξωτερικό. Υπήρχαν αποθέματα σίτου για αγώνα 50 ημερών, τροφίμων 15 – 17 ημερών, νομής 30 ημερών και καυσίμων 45 ημερών (πλην αεροσκαφών (α/φ) που επαρκούσαν για 25). Οχήματα υπήρχαν περίπου 600 ενώ οι ανάγκες ξεπερνούσαν τις 7.000.

ΟΙ ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Από τις 23 Σεπ 1928 η Ελλάδα συνδεόταν με την Ιταλία με «Σύμφωνο Φιλίας, Συνδιαλλαγής και Δικαστικού Διακανονισμού», που άγγιζε τα όρια συμμαχίας, με προβλεπόμενη ισχύ μέχρι τον Οκτώβριο του 1939.

Από τις αρχές του 1940 η πολιτική της Ιταλίας άρχισε να μεταστρέφεται και από τον Ιούλιο να παίρνει εχθρικό χαρακτήρα. Πέραν του δημοσιογραφικού και ραδιοφωνικού θορύβου άρχισε να παραβιάζει συστηματικά την εδαφική κυριαρχία της Ελλάδος και να προσπαθεί να μειώσει το κύρος της. Συγκεκριμένα:

  1. 3 Ιουλίου 1940: Ο Υπουργός Εξωτερικών Τσιάνο καλεί προκλητικά τον ‘Έλληνα πρέσβη στην Ιταλία, Ιωάννη Πολίτη, και με επιδεικτικό οργισμένο ύφος, δηλώνει πως έχει αποδείξεις χρησιμοποίησης Ελληνικών λιμένων από Βρετανικά πλοία.
  2. 12 Ιουλίου 1940: Τρία Ιταλικά αεροσκάφη βομβαρδίζουν το Ελληνικό βοηθητικό πλοίο «Ωρίων» στον Κίσσαμο.
  3. 30 Ιουλίου 1940: Ιταλικό α/φ ρίπτει 4 βόμβες κατά Ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα», στη Ναύπακτο.
  4. 2 Αυγ 1940: Ιταλικό α/φ ρίπτει 6 βόμβες κατά πλοίου διώξεως λαθρεμπορίου, μεταξύ Αίγινας και Σαλαμίνας.
  5. 11 Αυγ 1940: Η σκηνοθετημένη δολοφονία του Αλβανού εγκληματία Νταούτ Χότζα, ο οποίος παρουσιάζεται από τους Ιταλούς ως μέγας εθνικός πατριώτης, επιρρίπτεται από τους Ιταλούς σε ‘Έλληνες πράκτορες και επομένως συνιστά πρόκληση της Ελλάδας κατά της Ιταλίας.
  6. 15 Αυγ 1940: Τορπιλισμός του καταδρομικού «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου, όπου είχε καταπλεύσει για να αποδώσει τιμές στη γιορτή της Μεγαλόχαρης, με 8 νεκρούς και 26 τραυματίες.
  7. Καθ’ όλη την διάρκεια του 1940, Αλβανικές συμμορίες που είχαν καταρτισθεί από τους Ιταλούς και κατευθύνονταν από τους ίδιους, δημιουργούσαν ή σκηνοθετούσαν μεθοριακά επεισόδια για την πρόκληση εντάσεως και διαρκούς ανησυχίας στον ελληνικό λαό.

Η Ελλάδα μπροστά σ’ αυτή την εχθρική Ιταλική προκλητικότητα διατηρεί την ψυχραιμία της και δείχνει με ευθύτητα και ειλικρίνεια μεγάλη υποχωρητικότητα και μετριοπάθεια για να διασωθεί η ειρήνη. Δεν παραλείπει όμως να τονίσει ότι είναι αποφασισμένη να υπερασπίσει, μ’ όλα τα μέσα που διαθέτει, την ανεξαρτησία και την ακεραιότητα της χώρας, ενώ παράλληλα καταρτίζει τα αμυντικά της σχέδια και βελτιώνει την αμυντική της θωράκιση. Γνωρίζει ότι είναι μόνη. Το Βαλκανικό Σύμφωνο Ελλάδας – Γιουγκοσλαβίας – Τουρκίας – Ρουμανίας του 1934, δεν έχει εφαρμογή σε περίπτωση Ελληνο – Ιταλικού πολέμου., παρά μόνο απέναντι σε μόνη Βουλγαρία. Παρ’ όλα αυτά, στη δραματική απομόνωσή της, όταν στις 3 το πρωί της 28′1 Οκτωβρίου 1940 η Ιταλία δια του πρεσβευτή της στην Αθήνα Γκράτσι, θα της θέσει το δίλημμα «Ταπείνωση ή Πόλεμος» δεν θα διστάσει και με ένα βροντερό ΟΧΙ θα απορρίψει το πρώτο και θα εμπιστευτεί την τιμή της στους υπέροχους μαχητές της Ηπείρου, της Πίνδου και της Δυτικής Μακεδονίας.

ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Στοίχιση της Γενικής Αμυντικής Τοποθεσίας

Η αμυντική τοποθεσία Πίνδος – Έλαία – Καλαμάς αρχίζει από το Ιόνιο πέλαγος, όπου στηρίζει το ΝΔ πλευρό της, ακολουθεί την υδάτινη γραμμή του Καλαμά μέχρι τις πηγές του (περιοχή Ελαίας) με τα νώτα στηριγμένα στις Β και ΒΔ καταπτώσεις των ορέων Παραμυθιάς, Κουρέντων και Μιτσικελίου και στη συνέχεια στηρίζεται στις ΒΔ καταπτώσεις της Τύρφης (Γκαμήλα) και του Σμόλικα (Κλέφτης) για να καταλήξει στον επι­κρατέστερο όγκο της Πίνδου, τον Γράμμο, που στηρίζει το ΒΑ πλευρό της. Η αμυντική αυτή τοποθεσία βρίσκεται 5-20 χιλιόμετρα μακριά από την Ελληνοαλβανική μεθόριο, μέσα στο Ελληνικό έδαφος και ήταν η γραμμή ΙΒα. Έχει ανάπτυγμα 100 περίπου χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή επί συνόλου 240 χιλιομέτρων Ελληνο-Αλβανικής μεθορίου.

Γενική Θεώρηση του Χώρου

Το έδαφος και από τις δύο πλευρές των Ε-Α συνόρων είναι γενικά ορεινό, με απότομες χαραδρώσεις και στενές κοιλάδες, ιδιαίτερα μέσα στο Ελληνικό έδαφος. Τα ορεινά συγκροτήματά και οι οδεύσεις οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον είναι:

  1. Οι οροσειρές του Κουρβελέσι και του Τσαμαντά των οποίων οι Δυτικές προς το Ιόνιο καταπτώσεις δημιουργούν μία παραλιακή ζώνη, απ’ όπου διέρχεται η οδός Αυλώνα – Αγ. Σαράντα – Φιλιάτες – Πρέβεζα, οι δε Ανατολικές κατέρχονται προς τις κοιλάδες του μέσου Αώου και του Δρίνου, δια των οποίων διέρχεται η οδός Αυλώνα – Τεπελένι – Αργυρόκαστρο – Κακαβιά – Ελαία – Ιωάννινα.
  2. Τα ορεινά συγκροτήματα της Νεμέρτσκας, του Ντέμπελιτ, του Δούσκου και της Τύμφης, των οποίων οι ΒΑ καταπτώσεις κατέρχονται με πολύ απότομες κλίσεις προς τη στενή μέση κοιλάδα του Αώου, την οποία διασχίζει η οδός Αυλώνα ή Βεράτι – Κλεισούρα – Πρεμετή – Μέρτζανη – Έλαία – Ιωάννινα.
  3. Τα όρη Παραμυθιάς, Τόμαρος και Μιτσικέλι των οποίων οι ΒΔ καταπτώσεις των δύο πρώτων και οι Δυτικές του τρίτου κατέρχονται προς τη στενή κοιλάδα του Καλαμά, κατά μήκος της οποίας διέρχεται η εγκάρσια οδός Ηγουμενίτσα – Ιωάννινα.
  4. Η τριγωνική, λοφώδης, ανώμαλη, με πολλές καταπτώσεις και με ημιονικές μόνο οδεύσεις περιοχή ή υψίπεδο της Κολωνίας, που βρίσκεται ΒΑ του μέσου Αώου. Κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του τριγώνου, προς το Γράμμο, διέρχεται η οδός Κορυτσά – Ερσέκα – Λεσκοβίκι – Μέρτζανη – Ελαία – Ιωάννινα.
  5. Η ορεινή περιοχή των ορέων Γράμμου και Σμόλικα, γνωστή ως βόρεια Πίνδος και των οποίων ορέων οι Ν και Β καταπτώσεις αντίστοιχα κατέρχονται απότομα προς τη βαθιά, στενή και μαιανδροειδή λεκάνη του Σαρανταπόρου, κατά μήκος ενός μεγάλου μέρους του οποίου διερχόταν η σκυρόστρωτη και δυσπρόσιτη τότε (σήμερα ασφαλτοστρωμένη και καλής βατότητας) οδός Δυτική Μακεδονία – Νεάπολη – Μόρφη (οδικό τέρμα) – Επταχώρι – Ιωάννινα.
  6. Η ορεινή περιοχή του Λάκμου (Ζυγός) και Κουκουρούντζου δια του αυχένα των οποίων διέρχεται η οδός Θεσσαλία – Μέτσοβο – Ιωάννινα καθώς και η ορεινή διάβαση από το υψίπεδο Κολωνίας – Σαμαρίνα – Μέτσοβο.

Από τη γενική αυτή εξέταση του χώρου γίνεται φανερό ότι οι δρόμοι που υπάρχουν σε συνδυασμό με την ορεινή διαμερισμάτωση καθορίζουν τρεις άξονες επίθεσης από την Αλβανία προς την Ήπειρο:

  1. Τον Δυτικό: Αυλώνα – Κονίσπολη – Φιλιάτες – Φιλιππιάδα (Παραλιακός).
  2. Τον Κεντρικό: Αργυρόκαστρο ή Πρεμετή – Ελαία – Ιωάννινα.
  3. Τον Ανατολικό: Υψίπεδο Κολωνίας – Σαμαρίνα – Μέτσοβο (Ορεινός).

Τα Πεδία της Μάχnς

Ολόκληρη η περιοχή Βόρεια του Αμβρακικού – Μαλιακού κόλπου Θεωρείται ως ένα ενιαίο Θέατρο Πολέμου. Αυτό χωρίσθηκε νοητά από τον Αξιό ποτ. σε δύο Θέατρα Επιχειρήσεων (ΘΕ). Το ΘΕ Αλβανίας και το ΘΕ Βουλγαρίας. Το ΘΕ Αλβανίας υποδιαιρέθηκε σε δύο τμήματα  Θεάτρου Επιχειρήσεων (ΤΘΕ). Το ΤΘΕ Ηπείρου και το ΤΘΕ Δυτικής Μακεδονίας που συνδεόταν μεταξύ τους με τον αποκαλούμενο Τομέα Πίνδου. Η γενική απόκλιση των αξόνων επίθεσης και η έντονη διαμερι­σμάτωση των ορεινών όγκων που παρεμβάλλονται μεταξύ των αξόνων που αναφέρθηκαν είχαν δημιουργήσει δύο κύρια ξεχωριστά πεδία μαχών στο ΤΘΕ Ηπείρου και ένα στην Πίνδο για τα οποία τονίζονται τα ακόλουθα

  • Πεδίο Μάχης Ελαίας

Η γραμμή της αμυντικής τοποθεσίας άρχιζε από τον Κόζιακο του Μιτσικελίου, όπου η τοποθεσία άμυνας της Ελαίας στήριζε το δεξιό της (Ανατολικό), συνέχιζε προς τα Δυτικά με τα υψώματα ΓκραμπάλαΑσσόνισα, Ανώνυμα Ελαίας – Σουβιέτη – Παλαιόκαστρο – Άγιος Αθανάσιος – Βροντισμένη και στη συνέχεια Δυτικά του Καλαμά, Ρεπέτιστα – Μονή Σωσίνου – Γκορτσιές έφθανε στο υψ. Χαβός του Κασιδιάρη, όπου στήριζε το αριστερό της (ΙΒα). Αυτή η σειρά των υψωμάτων περιβάλλει σαν πέταλο τη μικρή κοιλάδα του Γόρμπου και των πηγών του Καλαμά, πάνω στην οποία δεσπόζει. Μπροστά στη στενωπό της Ελαίας συγκλίνουν οι δρόμοι Αυλώνα – Αργυρόκαστρο – Κακαβιά – Έλαία και Βεράτι – Κλεισούρα – Πρεμετή – Μέρτζανη αλλά και ο δρόμος Κορυτσά – Ερσέκα – Λεσκοβίκι – Μέρτζανη – Ελαία. Αυτός ο χώρος, μπροστά στη στενωπό, ήταν τότε ένα απέραντο έλος, από τα νερά του Καλαμά, αδιάβατο από το πεζικό και τα άρματα.

  • Πεδίο Μάχης Καλαμά – Θεσπρωτίας

Η γραμμή αυτής της αμυντικής τοποθεσίας άρχιζε από το υψ. Χαβός (αριστερό άκρο της αμυντικής τοποθεσίας Ελαίας) και ακολουθούσε τον ρου του Καλαμά μέχρι τις εκβολές του (ΙΒα).  Αδύνατα σημεία για τον αμυνόμενο είναι η περιοχή Νεοχωρίου και ιδιαίτερα του Παραποτάμου και η περιοχή των εκβολών του Καλαμά, κοντά στο χ. Δάφνη, εξ αιτίας των υπαρχόντων πόρων αλλά και εξαιτίας του γεγονότος ότι οι προσβάσεις τον εδάφους από τα σύνορα μέχρι τον Καλαμά είναι ορεινές, με εξαίρεση αυτή του παραλιακού τομέα που εξυπηρετείται από το δρόμο Κονίσπολη – Φιλιάτες – Παραμυθίά -Πρέβεζα.

  • Πεδίο Μάχης Πίνδου

Η βασική γραμμή αντίστασης στην Πίνδο στοιχιζόταν στη σειρά των υψωμάτων Καταφύκι – Σκάλα – Φαρμάκι – Κιάφα – Σταυρός – Λιόκου – Οξυάς – Πυρσόγιαννης – Καστάνιαννης – Μπολιάνα – Μάλιστα – Τσομπάνη (ΙΒα) στηρίζοντας τα πλευρά της στο Γράμμο και το Σμόλικα. Το έδαφος μπροστά και πίσω από την αμυντική τοποθεσία είναι γενικώς ορεινό και βατό μόνο σε Ορεινούς Σχηματισμούς. Μοναδική καροποίητος οδός συνέδεε την Κόνιτσα με το χ. Καστάνιανη και το Έπταχώρι ενώ όλα τα υπόλοιπα ορεινά χωριά Κάντζικο, Φούρκα, Κεράσοβο, Σαμαρίνα, Δίστρατο, Βωβούσα, Άρματα, Ελεύθερο επικοινωνούσαν με δύσβατες ημιονικές.

Αμυντική Οργάνωση των Πεδίων της Μάχης

Η αμυντική ισχύς της τοποθεσίας Πίνδος – Ελαία – Καλαμάς είχε αυξηθεί από τα έργα αμυντικής οργάνωσης του εδάφους που είχαν γίνει, χάρη στις εργώδεις προσπάθειες του διοικητού πυροβολικού της 8ης μεραρχίας πεζικού,  συνταγματάρχη πυροβολικού Μαυρογιάνη Παναγιώτη και στην εντατική εργασία των στρατιωτών και των κατοίκων της περιοχής. Με τα λίγα σχετικώς χρήματα (1.000.000 δρχ.) που διατέθηκαν το 1939 κατασκευάσθηκαν έργα εκστρατείας, χαρακώματα «ορθίως βάλλοντας» προστατευόμενα και με συρματοπλέγματα, αντιαρματικές τάφροι και αντιαρματικά φράγματα από σιδηροτροχιές, υπονομεύσεις γεφυρών και αμαξιτών οδών, αριστοτεχνικές θέσεις πυροβόλων, ενισχυμένα πολυβολεία ή τοποθετήσεις πολυβολείων μέσα σε βράχους, σκέπαστρα πεζικού και πυροβολικού και άλλα έργα. Κύριο βάρος των έργων δόθηκε στην Ελαία, κατά δεύτερο στους άξονες ελιγμού – επιβραδύνσεως από τα σύνορα προς την κύρια Αμυντική τοποθεσία (για την προστασία των υποχωρητικών κινήσεων των Τμημάτων Προκαλύψεως) και κατά τρίτο στις τοποθεσίες Καλαμά – Θεσπρωτίας και Πίνδου. (Υπονόμευση γεφυρών Σαρανταπόρου κ.λ.π.)

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ – ΔΙΑΤΑΞΗ

Ιταλών

Την παραμονή της Ιταλικής επίθεσης κατά της Ελλάδας υπήρχε στα Τίρανα η Ανώτατη Διοίκηση των Ιταλικών Δυνάμεων Αλβανίας (Στρατηγός Βισκόντι Πράσκα), που περιελάμβανε:

1. Το 26ο ΣΣ Κορυτσάς (στρατηγός Γκαμπριέλ Νάσι), δυνάμεως 4 Μεραρχιών, προσανατολισμένο στο Θέατρο Επιχειρήσεων Β.Δ. Μακεδονίας και απέναντι στη Γιουγκοσλαβική μεθόριο.

2. Την 3η Μεραρχία Αλπινιστών « Τζούλια» , (στρατηγός Τζιρότι) συνολικής δυνάμεως 10.800 ανδρών, αναπτυγμένη από το 1939 στην περιοχή Ερσέκα – Λεσκοβίκι, έναντι Πίνδου, από τις Μονάδες της οποίας είχαν συγκροτηθεί:

    • Το καλυπτικό Συγκρότημα προς Βορρά από 2 Λόχους πεζικού (4 Φαλαγγίδια).
    • Το Βόρειο Συγκρότημα του 8°υ Συντάγματος Αλπινιστών με 3 Φάλαγγες του ενός Τάγματος και μιας Ορεινής Πυροβολαρχίας η καθεμιά.
    • Το Νότιο Συγκρότημα του 9°υ Συντάγματος Αλπινιστών με 2 Φάλαγγες του ενός Τάγματος και μιας Ορεινής Πυροβολαρχίας η καθεμιά.
    • Ανεξάρτητη Ίλη Ιππικού και μία ακόμη Πυροβολαρχία.

3. Το 25ο ΣΣ Τσαμουριάς (Στρατηγός Κάρλο Ρόσι), δυνάμεως 4 Μεραρχιών, με 40.000 άνδρες (εκ των οποίων 4.000 Αλβανοί), προσανατολισμένο προς την ‘Ηπειρο και με την ακόλουθη διάταξη:

α. Την 23η Μεραρχία Πεζικού(ΜΠ) «Φερράρα» (Στρατηγός Τζαννίνι), συνολικής δυνάμεως 21.000 ανδρών, αναπτυγμένη στις περιοχές Μέρτζανη – Αργυρόκαστρο και Γεωργουτσάδες – Πρεμετή, από τις Μονάδες της οποίας είχαν συγκροτηθεί:

    • Η Φάλαγγα «ΣΟΛΙΝΑ» με 2 τάγματα πεζικού (το ένα Αλβανών), 1 τάγμα αρμάτων (50 άρματα) και 5 πυροβολαρχίες (από τις οποίες 2 βαρειές).
    • Η Φάλαγγα «ΤΡΙΤΣΙΟ» με 2 τάγματα πεζικού και 3 πυροβολαρχίες.
    • Η Κεντρική Φάλαγγα (υπό τον Μέραρχο) με 3 τάγματα πεζικού, 1 επιλαρχία Ιππικού και 19 πυροβολαρχίες (από τις οποίες 10 βαρειές).
    • (δ) Η Φάλαγγα « ΣΑΠΙΕΝΤΖΑ» με 3 τάγματα πεζικού και 2 πυροβο­λαρχίες.

β. Την 51 η ΜΠ «Σιέννα» (Στρατηγός Γκαμπούτι), συνολικής δυνάμεως 12.500 ανδρών, αναπτυγμένη στις περιοχές Δέλβινου – Κονίσπολης και Αγίων Σαράντα, από τις Μονάδες της οποίας είχαν συγκροτηθεί:

    • Η Φάλαγγα «ΚΑΡΛΟΝΙ» με 2 τάγματα πεζικού και 4 πυροβολαρχίες.
    • Η Φάλαγγα «ΤΖΙΑΝΙΝΙ» με 3 τάγματα πεζικού, 1 τάγμα Αλβανών, 1 Σύνταγμα Ιππικού (μείον) και 4 πυροβολαρχίες.
    • Η Φάλαγγα «ΕΛΙΓΜΟΥ» πίσω από τις δύο αναφερ­θείσες με το 141 τάγμα  Μελανοχιτώνων και 12 πυροβολαρχίες (από τις οποίες 6 βαριές).

γ. Την 131 Τεθωρακισμένη Μεραρχία (ΤΘΜ) «Κένταυρος» (Στρατηγός Μάλι), συνολικής δυνάμεως 2.200 ανδρών, αναπτυγμένη πίσω από την 23η και 51 η ΜΠ στην περιοχή Αργυροκάστρου – Τεπελενίου συγκείμενη από 1 τάγμα Βερσαλλιέρων, 6 Πυροβολαρχίες και 1 τάγμα αρμάτων (40 Άρματα). Μέρος της δυνάμεως της 131 ΤΘΜ ήταν εφεδρεία του ΧΧVΙ Σ.Σ.

δ. Τη Μεραρχία Ιππικού (Στρατηγός Ριβόλτα), ενισχυμένη με μονάδες πεζικού και πυροβολικού, συνολικής δυνάμεως 5.500 ανδρών, αναπτυγμένη στην περιοχή δυτικά της Κονίσπολης ως τη Θάλασσα, από τις Μονάδες της οποίας είχαν συγκροτηθεί:

    • Η Φάλαγγα «ΑΝΤΡΕΙΝΙ» με 3 τάγματα Γρεναδιέρων, 1 τάγμα  Αλβανών και 4 πυροβολαρχίες.
    • Η Φάλαγγα «ΜΟΡΙΤΣΙ» με 1 σύνταγμα ιππικού και 1 πυροβολαρχία.
    • Η Φάλαγγα «ΙΜΠΕΡΙΑΛΙ» με 1 σύνταγμα ιππικού και 1 πυροβολαρχία.

Το σύνολο των Ιταλικών Δυνάμεων στο Θέατρο επιχειρήσεων Πίνδου – Ηπείρου ανερχόταν σε 27 τάγματα πεζικού, αλπινιστών, Αλβανών, Βερσαλιέρων ή Μελανοχιτώνων, 67 πυροβολαρχίες (από τις οποίες 18 βαριές), 2 τάγματα αρμάτων (80-90 Άρματα), 3 συντάγματα ιππικού, 1 ίλη ιππικού και 2 τάγματα όλμων.

Από πλευράς αεροπορίας είχε προβλεφθεί η διάθεση και χρησιμοποίηση του μεγαλυτέρου μέρους των εξόδων των 400 αεροσκαφών πρώτης γραμμής από τα αεροδρόμια Αλβανίας και Ιταλίας.

Ελλήνων

Για την αντιμετώπιση της Ιταλικής απειλής από την Αλβανία στο Θέατρο Επιχειρήσεων Πίνδου – Ηπείρου βρισκόταν στην περιοχή οι ακόλουθες δυνάμεις:

1. Η 8η Μεραρχία Πεζικού, προεπιστρατευμένη και ενισ­χυμένη με το Στρατηγείο της 3ης Ταξιαρχίας πεζικού και άλλες μονάδες, συνολικής δυνάμεως 15 ταγμάτων πεζικού, 2 τάγματα πολυβόλων κινήσεως, 16 πυροβολαρχίες (11 Ορειβατικές, 3 πεδινές και 2 βαριές), 5 ουλαμοί πυροβολικού συνοδείας, 1 πολυβολαρχία βαρέων πολυβόλων και 1 Μεραρχιακή Ομάδα Αναγνωρίσεως, ανεπτυγμένη σ’ ολόκληρη την περιοχή Ελαίας – Καλαμά.

2. Από τις δυνάμεις αυτές 5 τάγματα πεζικού (1 Θεσπρωτίας, 1 Καλαμά – Δελβινακίου, 1 Δρυμάδες – Αηδηνοχώρι, 1 περιοχή ΝΑ λίμνης Τζεραβίνας και 1 Κόνιτσας – Αώου), 2 πυροβολαρχίες και 3 ουλαμοί πυροβολικού συνοδείας κατείχαν την τοποθεσία προκαλύψεως και μετά τη σύμπτυξη τους (πλην του τάγματος πεζικού Κόνιτσας) θα αποτελούσαν την εφεδρεία τόσο των Τομέων όσο και της Μεραρχίας, η οποία διέθετε ακόμη ως εφεδρεία άλλα 3 τάγματα πεζικού του Εμπέδου Ιωαννίνων στις περιοχές Βουτσαρά, Δραγουμή και Μπισδούνι.

3. Οι βρισκόμενες στην Αμυντική Τοποθεσία δυνάμεις είχαν οργανωθεί σε 3 Τομείς και έναν ανεξάρτητο υποτομέα (Αώου) με την ακόλουθη διάταξη – επάνδρωση:

    • Τομέας Θεσπρωτίας (διοικητής ο υποστράτηγος Λιούμπας Νικόλαος με Σταθμό Διοικήσεως (ΣΔ) το χ. Νεοχώρι), με 2 τάγματα πεζικού και 2 πυροβολαρχίες, ανεπτυγμένα σε δύο υποτομείς ( Παραποτάμου και Νεοχωρίου ).
    • Τομέας Καλαμά (διοικητής ο συνταγματάρχης Γιαϊτζής Δημήτριος με ΣΔ τη Ζίτσα) με 3 τάγματα πεζικού, 3 πυροβολαρχίες, 1 τάγμα (-) πολυβόλων, 1 Μεραρχιακή Ομάδα Αναγνωρίσεως και δύο (2) ουλαμοί πυροβολικού συνοδείας, κατανεμημένα σε τρεις υποτομείς (Βροσίνας, Γρανιτσοπούλας και Γρίμπιανης).
    • Τομέας Νεγράδων (διοικητής ο συνταγματάρχης Ντρέν Γεώργιος με ΣΔ το χ. Νεγράδες), με 5 τάγματα πεζικού, 10 πυροβολαρχίες (από τις οποίες δύο βαρείές) , 1 τάγμα  Πολυβόλων, 1 πολυβολαρχία βαρέων πολυβόλων και 1 ουλαμός πυροβολικού συνοδείας, κατανεμημένα σε τρεις υποτομείς (Βροντισμένης, Καλπακίου, Σουδενών).
    • Υποτομέας Αώου (διοικητής ο ταγματάρχης  πεζικού  Γίγας Νικόλαος, με ΣΔ την Κόνιτσα) με 1 τάγμα πεζικού προκαλύψεως.

4. Επί πλέον για τη φρούρηση των ακτών του στομίου του Αμβρακικού κόλπου (εκτός αμυντικής τοποθεσίας) είχε δημιουργηθεί και ο Τομέας Πρέβεζας με 1 τάγμα πεζικού, 1 πυροβολαρχία, 1 λόχο πολυβόλων και 2 ουλαμούς πυροβολικού συνοδείας.

5. Το Απόσπασμα Πίνδου (διοικητής ο συνταγματάρχης Δαβάκης Κωνσταντίνος με ΣΔ το χ. Έπταχώρι) με το 51 Σύνταγμα Πεζικού της 1ης Μεραρχίας (3 τάγματα πεζικού, από τα οποία το 1 μόλις είχε επιστρατευθεί και την 28η Οκτωβρίου βρισκόταν σε πορεία προς την έδρα του Αποσπάσματος), 1 πυροβολαρχία, 1 ουλαμό πυροβολικού συνοδείας, 1 ουλαμό ιππικού και μία ομάδα όλμων, αναπτυγμένο σε μέτωπο 37 χιλιομέτρων (Σμόλικας- Γράμμος) και κατατμημένο σε τρεις τομείς:

    • Δυτικό: ΣΔ Καντζικό με τάγμα πεζικού (- Λόχο και Διμοιρία πολυβόλων).
    • Κεντρικό: ΣΔ Οξυά με τάγμα πεζικού (-διμοιρία Πολυβόλων) + Λόχο Προκαλύψεως Τάγματος Κόντιτσας.
    • Ανατολικό: ΣΔ Παληοχώρι με λόχο πεζικού (+2 διμοιρίες πολυβόλων) και διμοιρία πεζικού της 9ης Μεραρχίας.
    • Εφεδρεία του Αποσπάσματος το 111/51 τάγμα πεζικού σε κίνηση προς το Επταχώρι.

6. Από πλευράς Αεροπορίας υπήρχαν 143 παλαιά αεροσκάφη (45 διώξεως, 33 βομβαρδιστικά και 65 παρατηρήσεως).

Συγκεντρωτικά οι Ελληνικές και Ιταλικές δυνάμεις την 28η Οκτ 1940 είχαν, κατά περιοχή δράσεως, όπως παρακάτω φαίνεται:

Α/Α ΤΜΗΜΑ ΘΕ ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
1 Ηπείρου 22 τάγματα πεζικού (15 τάγματα πεζικού, 3 Γρεν,3 Αλβ, 1 Βερσ),

61 πυροβολαρχίες (18 βαριές),

3 Συντ. Ιππ., 90 Άρματα.

15 τάγματα πεζικού,

1 Ο.Α.,

16 Πυρ/χίες (2 βαριές)

2 Πίνδου 5 τάγματα πεζικού,

1 ‘Ιλη Ιππ.,

6 Πυρ/χίες

2 τάγματα πεζικού,

1 Ουλ. Ιππ.,

1’/2 Πυρ/χία

3 Δυτικής Μακεδονίας 17 τάγματα πεζικού,

1 ‘Ιλη Ιππ.,

10 Άρματα,

24 πυροβολαρχίες (5 βαριές)

22 τάγματα πεζικού,

2 Ο.Α.

22 πυροβολαρχίες (7 βαριές)

Σε ότι αφορά τις Ναυτικές Δυνάμεις, τη μεγάλη διαφορά μεταξύ των αντιπάλων δείχνει ο πίνακας που ακολουθεί:

ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ ΤΗΝ 28ΗΝ ΟΚΤ 1940

Α/Α ΕΙΔΟΣ ΠΛΟΙΟΥ ΙΤΑΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
1 Θωρηκτά 8 1
2 Βαρέα Καταδρομικά 8
3 Έλαφρά Καταδρομικά 26
4 Αντιτορπιλικά 61 10
5 Τορπιλοβόλα 96 13
6 Υποβρύχια 119 6
7 Τορπιλάκατοι 2
8 Βοηθητικά σκάφη (Πολλά) 30
ΣΥΝΟΛΟ Εκτοπίσματος (Τόννοι) 658.398 14.602

ΣΧΕΔΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ

Πολεμικό Σχέδιο Ιταλών

Το Ιταλικό Πολεμικό Σχέδιο προέβλεπε:

  • Σε πρώτο στάδιο, ισχυρή και αιφνιδιαστική επιθετική ενέργεια προς κατάληψη της Ηπείρου και εκμηδένιση των εκεί Ελληνικών δυνάμεων με ταυτόχρονες αποβατικές ενέργειες προς κατάληψη της Κέρκυρας και άλλων νησιών του Ιονίου.
  • Σε δεύτερο στάδιο, συνέχιση των χερσαίων επιθετικών ενεργειών προς κατάληψη της Δυτικής Μακεδονίας.
  • Σε τρίτο στάδιο ταχεία προέλαση προς Θεσσαλονίκη και Αθήνα με νέες δυνάμεις που θα αποβιβάζονταν στα ηπειρωτικά παράλια και τα νησιά προς κατάληψη ολόκληρης της χώρας.

Γενικό Σχέδιο Επιχειρήσεων Ιταλών

Το Γενικό Σχέδιο Επιχειρήσεων της Ανώτατης Διοίκησης των Ιταλικών Δυνάμεων Αλβανίας προέβλεπε:

  • Σε πρώτη περίοδο, τήρηση αμυντικής στάσεως υπό του 26ου Σώματος Στρατού στην περιοχή ανατολικά της Κορυτσάς και επιθετικές ενέργειες του 25ου Σώματος Στρατού και μητροπολιτικών Ναυτικών δυνάμεων προς κατάληψη της Ηπείρου και της Κέρκυρας.
  • Σε δεύτερη περίοδο, επιθετικές ενέργειες του 26ου ΣΣ προς κατάληψη της κοιλάδας του Αλιάκμονα και της Θεσσαλονίκης και συνέχιση της προσπάθειας του 25ου ΣΣ. από Άρτα προς Αθήνα και από Μέτσοβο προς τη Θεσσαλική πεδιάδα.

Ειδικότερα το Χερσαίο Σχέδιο Επιχειρήσεων της Πρώτης Περιόδου κατά Ηπείρου και Πίνδου:

  • Προέβλεπε επιθετικές ενέργειες κατά της Ελληνικής αμυντικής διάταξης στην τοποθεσία Πίνδος – Ελαία – Καλαμάς με κύρια προσπάθεια στον άξονα Ελληνο-Αλβανικά σύνορα – Ιωάννινα – Άρτα, προς διάρρηξη της στενωπού της Ελαίας εντός των τεσσάρων πρώτων ημερών και εκμετάλλευση προς κατάληψη των Ιωαννίνων και Άρτας με ταυτόχρονο ελιγμό «εν είδει λαβίδας κατά τα άκρα» και στις κατευθύνσεις Ελληνο­αλβανικά σύνορα – Μέτσοβο και Ελληνοαλβανικά σύνορα – Φιλιππιάδα, ενώ από της καταλήψεως του κάτω ρου του Καλαμά, πιθανώς και επί της συγκλίνουσας κατεύθυνσης, κάτω ρους Καλαμά – Ιωάννινα και με κάλυψη πλευρών, του μεν Βόρειου με ενεργητική αμυντική στάση των δυνάμεων Κορυτσάς, του δε Δυτικού με το Στόλο και με πιθανή κατάληψη της Κέρκυρας.
  • Στήριζε την επιτυχία του στην αιφνιδιαστική προσβολή με τα ταχυκίνητα μέσα που διέθετε, πριν τελειώσει η επιστράτευση, συγκέντρωση και προώθηση του Ελληνικού Στρατού, καθώς και στην ευρεία χρησιμοποίηση της Αεροπορίας που θα βομβάρδιζε τόσο την αμυντική τοποθεσία όσο και τις κυριότερες πόλεις και κόμβους συγκοινωνιών προκειμένου να παραλύσει το σχέδιο συγκέντρωσης των Ελληνικών δυνάμεων.

Για την υλοποίηση αυτού του Σχεδίου δόθηκαν οι ακόλουθες αποστολές στις χερσαίες Δυνάμεις :

  • Στην 3η Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια» να εξασφαλίσει ευρεία κάλυψη του αριστερού της και να επιτεθεί κατά της τοποθεσίας της Πίνδου, κινούμενη δια των δύο Συγκροτημάτων της επί των ορεινών κατευθύνσεων:

– Σταυρός – Φούρκα – Σαμαρίνα – Βωβούσα – Μέτσοβο

– Γκόλιο – Δυτ. Σμόλικας – Δίστρατο – Βωβούσα – Μέτσοβο, να καταλάβει την περιοχή του Μετσόβου για να παρεμποδίσει τη διαφυγή των Ελληνικών Δυνάμεων της Ηπείρου προς τα Ανατολικά και να απαγορεύσει ενδεχόμενη κίνηση Ελληνικών ενισχύσεων από τη Δυτική Μακεδονία και η Θεσσαλία προς την Ηπειρο.

  • Στην 23η ΜΠ «Φερράρα» ενισχυμένη με τμήματα της 131 ΤΘΜ «Κενταύρων», να κινηθεί επιθετικά δια των 4 φαλάγγων της επί των κατευθύνσεων:

– Λεσκοβίκι – Μέρτζανη – Καλπάκι.

– Κακαβιά – Χάνι Δελβινάκι – Καλπάκι και

– Κακαβιά – Κρυονέρι – Παλαιόκαστρο

προς διάρρηξη της στενωπού της Ελαίας και κατάληψη των Ιωαννίνων.

  • Στην 51η ΜΠ «Σιέννα», να περάσει την οριακή γραμμή μεταξύ των ορέων Τσαμαντά και Σαρακίνας, να προελάσει δια των δύο φαλαγγών της επί των κατευθύνσεων

– Πόβλα – Κεραμίστα – Βροσίνα και

– Κότσικα – Φιλιάτες – Παραπόταμος.

και αφού καταλάβει τον κάτω ρου του Καλαμά να προωθηθεί με όλες της τις δυνάμεις δια της αμαξιτής οδού προς Ιωάννινα, ύστερα από διαταγή.

  • Στη Μεραρχία Ιππικού, να προελάσει στον παραλιακό άξονα Κονίσπολη – Ηγουμενίτσα – Πρέβαζα, να καλύπτει από Δυτικά το XXV ΣΣ, ενεργούσα επί των κατευθύνσεων:

– Κονίσπολη – Σαγιάδα – Ηγουμενίτσα – Πάργα – Καλαμάς – Μαργαρίτι – Φιλιππιάδα και – Φιλιππιάδα – Άρτα με τις 1η, 2′1 και 311 Φάλαγγες αντίστοιχα.

  • Στην 131 ΤΘΜ (-) «Κενταύρων», να συγκεντρωθεί στην περιοχή Τεπελένι, αποτελούσα την εφεδρεία του 25ου ΣΣ, υπό δέσμευση στην περιοχή του, της Ανωτάτης Διοικήσεως στην Αλβανία.

Ο Ιταλικός Στόλος, σύμφωνα με το Σχέδιο θα πραγματοποιούσε την κατάληψη της Κέρκυρας και ενδεχομένως και άλλων Ιόνιων νησιών και θα εξασφάλιζε τις θαλάσσιες μεταφορές στην Αδριατική και το Ιόνιο. Τελικά όμως καμία αποβατική ενέργεια δεν πραγματοποιήθηκε, εξαιτίας της προτεραιότητας που δόθηκε στις θαλάσσιες μεταφορές προς τη Λιβύη και την Αλβανία.

Πολεμικό Σχέδιο Ελλήνων

Σχέδια του ΓΕΣ που ίσχυαν στις 27 Οκτ 1940

Για την περιοχή της Ηπείρου

  • Το Σχέδιο ΙΒα, που προέβλεπε άμυνα από την 8ης ΜΠ στη γραμμή Καλαμάς – Ελαία – Γκαμήλα – Σμόλικας (τοποθεσία ΙΒα στη ζώνη της). Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή αυτού του σχεδίου ήταν η επιτυχία της επιστράτευσης, συγκέντρωσης και έγκαιρης προώθησης των Μονάδων στην τοποθεσία.
  • Το Σχέδιο ΙΒ, που προέβλεπε την άμυνα από την 8η ΜΠ στη γραμμή Άραχθος – Ζυγός Μετσόβου (τοποθεσία ΙΒ). Η εφαρμογή αυτού του Σχεδίου θα ήταν υποχρεωτική αν δεν κατορθωνόταν η έγκαιρη προώθηση των Μονάδων βορειότερα της τοποθεσίας ΙΒ.

Τόσο το Σχέδιο ΙΒα όσο και το ΙΒ πρόβλεπε ως βασική υποχρέωση της 8 ΜΠ την κάλυψη «εν παντί» του Θεάτρου Επιχειρήσεων της Δυτικής Μακεδονίας από την κατεύθυνση Ιωάννινα – Μέτσοβο, γι’ αυτό το δεξιό της (8 ΜΠ) έπρεπε να στηρίζεται είτε στο Σμόλικα είτε στο Ζυγό Μετσόβου. Η πρωτοβουλία για το πιο Σχέδιο θα εφαρμοζόταν αφηνόταν στο διοικητή της 8 ΜΠ, υποστράτηγο Κατσιμήτρο Χαράλαμπο, ο οποίος παρά τις επιφυλάξεις του ΓΕΣ, από αρκετά νωρίς είχε επιλέξει το ΙΒα, όπως στην από 23 Σεπ 1940 ημερήσια Διαταγή του προς τις Μονάδες έλεγε μεταξύ των άλλων: « … Η Μεραρχία έχει πάρει την απόφαση να παρασύρει τον αντίπαλο επί της οργανωμένης κατά μάλλον ή ήττον τοποθεσίας Ελαίας … »

Για την περιοχή της Πίνδου

Το Σχέδιο προέβλεπε την εξασφάλιση από το Απόσπασμα Πίνδου είτε της τοποθεσίας ΙΒα στον τομέα του, είτε και νοτιοδυτικότερα, προς απαγόρευση των ορεινών διαβάσεων της Πίνδου και τήρηση συνδέσμου δεξιά με την ΙΧ ΜΠ στο Γράμμο και αριστερά με την 8η ΜΠ είτε στο Σμόλικα είτε στο Ζυγό Μετσόβου. Σε περίπτωση μη ανάμιξης της Βουλγαρίας στην Ελληνο­ϊταλική σύρραξη, τα Σχέδια προέβλεπαν ανάληψη Δυνάμεων από τη Μακεδονία – Θράκη και μεταφορά τους για τον αγώνα προς Αλβανία. Επίσης προβλεπόταν η ανάληψη επιθετικών επιχειρήσεων προς Αλβανία, όταν θα είχαν εξασφαλιστεί οι κατάλληλες προϋποθέσεις.

Τα Σχέδια Επιχειρήσεων Ελλήνων

Για την Περιοχή της Ηπείρου

Μετά την προεπιστράτευση των δυνάμεων της Ηπείρου και την τμηματική προώθηση του όγκου των δυνάμεων της 8ης ΜΠ κοντά στην τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς, το Σχέδιο Επιχειρήσεων της 8ης ΜΠ προέβλεπε:

  1. Επιβράδυνση του εχθρού από τα σύνορα μέχρι την τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς, από τα τμήματα  Προκαλύψεως χωρίς όμως να φθαρούν, γιατί στη συνέχεια θα αποτελούσαν σημαντικό μέρος των εφεδρειών, με αντικειμενικό σκοπό το κέρδος χρόνου για το συναγερμό και την κατάληψη της τοποθεσίας.
  2. Ισχυρή κατοχή με το μεγαλύτερο μέρος της ενισχυ­μένης Μεραρχίας και ανυποχώρητη ενεργητική άμυνα στην οργανωμένη τοποθεσία Καλαμάς – Ελαία, με το βάρος της άμυνας στην περιοχή της Ελαίας, μπροστά στην οποία θα επιδιωκόταν να παρασυρθεί με τον υποχωρητικό ελιγμό του κλιμακίου προκαλύψεως ο εχθρός, για να καταστραφεί από τις δυνάμεις της αμυντικής τοποθεσίας.
  3. Εξασφάλιση του Αμβρακικού κόλπου και του κόμβου Φιλιππιάδας με τις απαραίτητες δυνάμεις που θα στάθμευαν εκεί από την αρχή.
  4. Εξασφάλιση των κόμβων στον κάτω ρου του Καλαμά, των Ιωαννίνων και της Ελαίας με ισχυρές εφεδρείες, που η διάθεσή τους θα εξαρτιόταν από τη ναυτική κατάσταση.

Για την Περιοχή της Πίνδου

Αμυντικές επιχειρήσεις του Αποσπάσματος Πίνδου, με σκοπό την τήρηση συνδέσμου μεταξύ 9ης και 8ης Μεραρχιών και απαγόρευση των ορεινών διαβάσεων της Πίνδου, στο ύψος μιας από τις ακόλουθες τοποθεσίες:

  1. Της γραμμής των υψωμάτων της ΙΒα από Τσομπάνη (Σμόλικα) μέχρι Καταφύκι (Γράμμου).
  2. Της γραμμής των υψωμάτων Νταλιάπολη (Σμόλικα) – Γύφτισσα – Έπάνω Αρένα – Κόζακας (Γράμμου).
  3. Της γραμμής των υψωμάτων Σμόλικας – Ταμπούρι – Κάτω Αρένα – Μυροβλύτης (Γράμμου).

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ

Ο Αγώνας των Τμημάτων Προκαλύψεως στην Ήπειρο (28 και 29 Οκτωβρίου 1940)

Παρά το ότι το Ιταλικό τελεσίγραφο, που επιδόθηκε στον ‘Έλληνα Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, από τον Ιταλό πρεσβευτή στην Αθήνα Γκράτσι, στις 03.00 της 28ης Οκτ 1940, έθετε προθεσμία μέχρι τις 06.00, τα Ιταλικά τμήματα  άρχισαν την προέλαση μισή ώρα νωρίτερα, δηλαδή στις 05.30, μετά από σφοδρό βομβαρδισμό πυροβολικού κατά των Φυλακίων Προκαλύψεως, της στενωπού Χάνι Δελβινάκι και των Φιλιατών. Η προέλαση εκδηλώθηκε με πυκνές φάλαγγες που έδιναν την εντύπωση πορείας και όχι μάχης. Προφανώς οι Ιταλοί πίστευαν ότι δεν θα συναντούσαν αντίσταση ή ότι αυτή θα ήταν μόνο συμβολική για την «τιμή των όπλων». Παράλληλα από 28 09:20 βομβαρδίζονται ο Πειραιάς, ο Ισθμός Κορίνθου και το Τατόι χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα αλλ’ η Πάτρα έχει τίμημα 50 νεκρούς και 100 τραυματίες. Ανθελληνική και προκλητική η συμπεριφορά της Ιταλικής παροικίας των Πατρών. Ειδοποιημένοι για τον βομβαρδισμό, κράτησαν το μυστικό για τον εαυτό τους, άλλαξαν κατοικίες τη νύκτα 27/28 και υποδέχθηκαν την επίθεση με ζητωκραυγές και τραγούδια ενώ παράλληλα εκδήλωναν ενέργειες σαμποτάζ κατά του εκεί Κέντρου Εκπαιδεύσεως Νεοσύλλεκτων.

Στο μέτωπο τα τμήματα  Προκαλύψεως, αφού αντιστάθηκαν στην αρχική επιθετική δράση, άρχισαν να συμπτύσσονται, σύμφωνα με το σχέδιο, στα ενδιάμεσα προς την αμυντική τοποθεσία ερείσματα. Ταυτόχρονα τα αποσπάσματα καταστροφών προβαίνουν στις προβλεπόμενες ανατινάξεις γεφυρών όπως του Δρίνου στα Κτίσματα, του Γόρμπου καθώς και του Αώου στη Μεσογέφυρα όπου καθηλώνεται φάλαγγα 5-6 Αρμάτων, με αποτέλεσμα 2 να καταπέσουν στη γέφυρα και 2 να ανατιναχθούν σε παρακείμενο ναρκοπέδιο. Δεν ανατινάχθηκε, από κακή πυροδότηση, η γέφυρα του Αώου στο Χάνι Μπουραζάνι.

Μετά το τέλος της πρώτης ημέρας οι Ιταλοί είχαν καταλάβει με τη Μεραρχία «Φερράρα» τα υψ. Κερασόβου – Δυτ. Δελβινακίου – Χάνι Δελβι­νάκι – Κοκαλάκι – Μερόπης – γέφυρα Μπουραζάνι – χ. Καβάσιλα ενώ με τη Μεραρχία «Σιέννα» το χ. Άγιοι Πάντες και τα υψώματα Βόρεια Φιλιατών. Ο καιρός κατά διαστήματα ήταν νεφελώδης και το βράδυ βροχερός.

Κατά τη νύκτα 28/29 Οκτ τα συμπτυσσόμενα τμήματα έφθασαν στη γραμμή, από τα δυτικά προς τα ανατολικά, νότια του ποταμού Καλαμά – Τσιφλίκι – υψ. Παραπόταμου – Μενίνα – Αμπέλια (Δυτ. Βροσίνας) – Γρίμποβο – Αετόπετρα – Λάβδανη – Σιταριά – Γόρμπος ποτ. – Γεροπλάτανος – Βίγλα – διάβαση Πεκλάρι (ΒΑ Κόνιτσας) – Κλέφτης.

Οι Ιταλοί τόσο την 1η όσο και την 2η ημέρα κινούνται με διστακτικότητα. Παρά το ότι το απόγευμα της 28ης έχουν χάσει την επαφή με τα Ελληνικά τμήματα , μόλις στις 10.00 της 29ης εκδηλώνουν κινήσεις μικρών φαλάγγων στις περιοχές Γεροπλάτανος, Βύσανη και Χάνι Δελβι­νάκι. Στις 16:00 μηχανοκίνητη φάλαγγα που κινήθηκε από το Χάνι Τζεραβίνας, βλήθηκε από το ελληνικό πυροβολικό και αναγκάσθηκε να καλυφθεί πίσω από το Χάνι Δελβινάκι.

Σ’ όλες τις κατευθύνσεις προέλασης των Ιταλών, η σύμπτυξη των Ελληνικών Τμημάτων Προκαλύψεως γίνεται κανονικά τις δύο πρώτες ημέρες εκτός από:

  • Την περιοχή εκβολών του Καλαμά, όπου στις 29 Οκτ. μικρά ιταλικά τμήματα πεζικού και ιππικού κατόρθωσαν να διαβούν τον Καλαμά και να κινηθούν προς το χ. Δάφνη, αναγκάσθηκαν όμως να συμπτυχθούν και πάλι Βόρεια του ποταμού, ύστερα από τοπική επιτυχή αντεπίθεση.
  • Την Περιοχή Σιταριά – Τζεραβίνα, όπου  προσεβλήθησαν τα νώτα του 11/42 τάγματος πεζικού από ιταλικά τμήματα που προηγουμένως είχαν καταλάβει ανενόχλητα το υψ. Χάβος, γιατί αδικαιολόγητα το είχε εγκατα­λείψει η εκεί εγκατεστημένη διμοιρία. Το τάγμα  προσβάλλεται ταυτόχρονα από την εχθρική Αεροπορία και το πυροβολικό, με αποτέλεσμα να παρα­τηρηθεί άτακτη σύμπτυξη μερικών τμημάτων. Η τάξη αποκαταστάθηκε με επέμβαση του τομέα Καλαμά, ο οποίος ανακατέλαβε το υψ. Χάβος και με δρακόντεια μέτρα της Μεραρχίας (λειτουργία εκτάκτου στρατοδικείου).

Το τάγμα  Προκαλύψεως Κόνιτσας κράτησε τις Θέσεις τον στο υψ. Κλέφτης – διάβαση Πεκλάρι την 29η Οκτ αφού δεν δέχθηκε ισχυρή πίεση.

Η εχθρική Αεροπορία ήταν λιγότερο δραστήρια την 29η Οκτ λόγω νεφώσεως. Βομβαρδίστηκαν όμως τα Ιωάννινα και το Μέτσοβο (4 Νεκροί, 5 Τραυματίες) καθώς και ο ΣΔ της 8ης ΜΠ στη θέση Βρύση Πασά και αναγκάστηκε να μεταφερθεί στο χ. Πέτσαλι, 10 χιλιόμετρα ΝΑ Καλπακίου.

Τη νύχτα 29/30 Οκτ η 8η ΜΠ αφού πέτυχε να κερδίσει τις δύο μέρες με επιβράδυνση του εχθρού, πολύ μπροστά από την κύρια Αμυντική Τοποθεσία και επειδή έκρινε ότι η παραμονή και η φθορά των Τμημάτων Προκαλύψεως μπροστά ήταν άσκοπη, αποφάσισε και διέταξε όλα τα Προκαλυπτικά τμήματα  να μπουν στην τοποθεσία, πράγμα που έγινε με απόλυτη επιτυχία, αφού όχι μόνο δεν υπήρξε εχθρική πίεση αλλά είχε σχεδόν επιτευχθεί πλήρης διακοπή της επαφής. Παράλληλα το ΓΕΣ προώθησε από το Αγρίνιο στην Άρτα και έθεσε στη διάθεση της Μεραρχίας το 39° Σύνταγμα Ευζώνων της 3ης ΜΠ.

Οι απώλειες στο διήμερο αγώνα ήταν μικρές, πλην του 11/42 τάγμα πεζικού Δελβινακίου, που είχε 70 αγνοούμενούς και είχε χάσει μεγάλο μέρος από τα υλικά τον.

Το βράδυ 29 Οκτ. η κατάσταση από Ιταλικής πλευράς είχε ως εξής: Η Μεραρχία «Φερράρα» προσπαθεί να γεφυρώσει τον Αώο στη Μεσογέφυρα, χωρίς αποτέλεσμα, λόγω μεγάλης , ταχύτητας ρεύματος. τμήματα  της Μεραρχίας «Σιέννα» έφθασαν 3 χιλιόμετρα ΒΔ Κεραμίτσας και Νότια Φιλιατών μέχρι της βόρειας όχθης τον Καλαμά και υψωμάτων Βρυσέλας.

Συνέχιση του Αγώνα από το πυροβολικό  και η Ιταλική Προπαρασκευή της Επίθεσης ( 30, 31 Οκτ και 1 Νοε )

Από το πρωί της 30ης Οκτ οι Ιταλοί ασχολούνται με την επίγεια και εναέρια παρατήρηση, με τη διευθέτηση των δρομολογίων και την αποκατάσταση τους, για την προώθηση τον όγκου των δυνάμεών τους προς την τοποθεσία Ελαίας – Καλαμά, τις αναγνωρίσεις και γενικώς την προπαρασκευή της επίθεσής τους. Η Ιταλική αεροπορία βομβαρδίζει κάθε πρωίκαι συνήθως 10.00 – 12.00 τακτικούς στόχους της τοποθεσίας Ελαία – Καλαμάς, όπως τα υψώματα Γκραμπάλα – Ασσόνισα – Ελαίας – Σουδενών, με ιδιαίτερη σφοδρότητα στις 31 Οκτ και 1 Νοε γιατί ο καιρός τότε ήταν αίθριος.

Το ελληνικό πυροβολικό, που από πριν είχε μελετήσει και είχε επισημάνει όλες τις πιθανές θέσεις συγκέντρωσης και ανάπτυξης των εχθρικών δυνάμεων, πέτυχε και τις τρεις αυτές μέρες, με την εύστοχη βολή τον, να εξαρθρώσει σχεδόν την επιθετική διάταξη τον Ιταλικού πυροβολικού και των τεθωρακισμένων και να επιφέρει στο πεζικό βαρύτατες απώ­λειες. Χαρακτηριστικό είναι το πώς περιγράφει ο στρατηγός Βισκόντι Πράσκα τον αγώνα της 31 ης Οκτ και την ακρίβεια τον Ελληνικού πυροβολικού:

«Όλη την ημέρα της 31ης Οκτωβρίου οι Φάλαγγες προέλασαν σταθερά κάτω από τα πυρά τον εχθρικού πυροβολικού, το οποίο ήταν όχι πολύ πυκνό αλλά αρκετά εύστοχο και αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό. Πυροβολαρχίες μέσα σε σπήλαια, τις οποίες δεν κατόρθωσε ν’ αποκαλύψει ούτε η επίγεια ούτε η εναέρια παρατήρηση χτυπούσαν τα τμήματα στα σημεία της αναγκαστικής διάβασής τους ή σε ακάλυπτα σημεία που δεν ήταν δυνατό να παρακαμφθούν και προκαλούσαν απώλειες με το να βάλλουν προς όλες τις κατευθύνσεις, κατά του μετώπου και των πλευρών των στρατευμάτων μας».

Τελικά την 1η Νοεμβρίου οι Ιταλοί προώθησαν τα τεθωρακισμένα τους και το πυροβολικό  του ΣΣ, που είχαν μείνει πίσω εξαιτίας των οδικών καταστροφών και της περιορισμένης αλλά εξαιρετικής δράσεως της Ελληνικής Αεροπορίας και προσπαθούσαν μέχρι το βράδυ, με τα Τμήματά τους της πρώτης γραμμής να λάβουν την επαφή με την αμυντική τοποθεσία Ελαίας – Καλαμά, χωρίς όμως και να το κατορθώνουν ολοκληρωτικά.

Στο μεταξύ στις 31 Οκτ το Ελληνικό Ναυτικό με τα αντιτορπιλικά «Ψαρά» και «Σπέτσες» (διοικητής ο πλοίαρχος Κώνστας), βομβάρδισε θέσεις τον Ιταλικού πυροβολικού στις περιοχές Κονίσπολη, Σαγιάδες, Σμέρτο, Φιλιάτες με αποτέλεσμα την ανατίναξη πυρομαχικών στην Κονίσπολη και Σαγιάδα. Ο ενθουσιασμός των Ελληνικών Τμημάτων από την επιτυχή αυτή δράση τον Ναυτικού υπήρξε μεγάλος και η τόνωση του ηθικού σημαντική. Πρέπει να τονισθεί ότι η επιχείρηση έγινε ύστερα από επιμονή του Αρχιστρατήγου και επέμβαση τον Πρωθυπουργού, χωρίς τόσο το ΓΕΝ, όσο και ο Βρετανός σύνδεσμος στην Αθήνα αντιναύαρχος Τέρλ, θεωρούσαν την παρουσία των Ελληνικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή ως πολύ ριψοκίνδυνη.

Κατά τον ίδιο χρόνο η 8η Μεραρχία αποσύρει τα τμήματά της (1 τάγμα πεζικού, 1 πυροβολαρχία, 1 λόχο πολυβόλων, 2 ουλαμοί πυροβολικού συνοδείας) από την Πρέβεζα και τα μεταφέρει στον Τομέα Θεσπρωτίας ως ενίσχυση και την 1η Νοε μεταφέρει άλλο τάγμα  από την Άρτα στα Ιωάννινα ως εφεδρεία. Η Μεραρχία προέβη στις μετακινήσεις αυτές, ύστερα από πληροφορίες που είχε από το ΓΕΣ σύμφωνα με τις οποίες, οι πιθανότητες εχθρικής αποβατικής ενέργειας στην περιοχή ήσαν ελάχιστες. Παράλληλα εξαιτίας της δυσμενούς εξέλιξης της κατάστασης στον τομέα της Πίνδου και της διείσδυσης των Ιταλών στην περιοχή τον Σμόλικα, προωθεί στο όρος Γκαμήλα ένα τάγμα πεζικού που της δόθηκε από το ΓΕΣ, για να καλύψει τις διαβάσεις Παπίγγου και Αστράκας και συμπτύσσει το Απόσπασμα Αώου (τάγμα  Προκαλύψεως Κόνιτσας) για να αποφράξει τις διαβάσεις τον ποταμού Αώου προς τα νότια της περιοχής Βρυσοχώρι και να συνδεθεί με το Απόσπασμα Μετσόβου (που τέθηκε υπο διοίκηση της 8ης ΜΠ αντί τον ΤΣΔΜ από 31 Οκτ) και που βάδιζε από Μέτσοβο προς Βρυσοχώρι.

Το ΓΕΣ εξαιτίας της δυσμενούς εξέλιξης τον αγώνα στην Πίνδο, υπενθυμίζει στην 8η Μεραρχία τη βασική αποστολή της (έμμεση αποδοχή τυχόν απόφασης της Μεραρχίας για σύμπτυξη), να αποφράξει δηλαδή τον άξονα Ιωάννινα – Μέτσοβο – Καλαμπάκα, πλην όμως η τελευταία εμμένει στην αρχική της απόφαση να δώσει τον αγώνα στην τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς. Ο διοικητής της 8ης ΜΠ, υποστράτηγος Κατσιμήτρος Χαράλαμπος, με ολύμπια γαλήνη τη νύκτα 1/2 Νοε στο νέο ΣΔ, στο χ. Πετσάλη, αναμένει την έκβαση της επικείμενης σύγκρουσης. Η πιο μεγάλη μέρα γι’ αυτόν, για τη σύγχρονη Ελλάδα σε λίγο ξημερώνει.

Η Μάχη στην Ελαία

Το πρωί της 2ης Νοεμβρίου βρίσκει τον Ιταλικό Στρατό να έχει συμπληρώσει τις προετοιμασίες του. Στις 08:00 υποκλέπτεται από τον ασύρματο της 8ης Μεραρχίας ένα ιταλικό σήμα του διοικητού τον 25ου ΣΣ προς την ιταλική Αεροπορία, που έλεγε: «Επωφεληθείτε από την καλή μέρα και χτυπήστε δυνατά τον εχθρό ». Πράγματι στις 09:00 αλλεπάλληλα σμήνη βομβαρδίζουν την τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς και ιδιαίτερα τα υψώ­ματα Γκραμπάλας – Ελαίας – Μονής Βελά. Στις 12:00 περίπου που σταμά­τησε η Αεροπορία, ο βομβαρδισμός συνεχίζεται με μεγαλύτερη πυκνότητα από το ιταλικό πυροβολικό και ιδιαίτερα στον υποτομέα των Σουδενών και Ελαίας. Δύο χιλιάδες βλήματα έπεσαν από τις 12:00 ως τις 15.00 αλλά η αποτελεσματικότητα των βλημάτων ήταν πενιχρή στα χαρακώματα.

Στις 15:00 περίπού οι Φάλαγγες ΣΟΛΙΝΑ και ΤΡΙΤΣΙΟ εξορμούν κατά των υψ. Γκραμπάλας και ΒΑ της Ελαίας και οι Φάλαγγες ΚΕΝΤΡΙΚΗ και ΣΑΠΙΕΝΤΖΑ κατά Ελαίας – Νεγράδων και Βροντισμένης παρά την επιβράδυνση και τις απώλειες από τη δράση του Ελληνικού πυροβολικού. Ιταλική συγκέντρωση 2 ταγμάτων σε μία χαράδρα πλησίον της Ψηλορ­ράχης επισύρει την συγκεντρωτική βολή του Ελληνικού πυροβολικού στις 13:40 με αποτέλεσμα τη διάλυση και άτακτη φυγή των Ιταλών προς Χάνι Καλλιθέας ενώ μερικοί έφτασαν μέχρι το χωριό Ποντικάτες, δηλαδή 20 χιλιόμετρα μακριά. Η επίθεση όμως κατά της Γκραμπάλας παρά την αρχική απόκρουση είναι συνεχής και επίμονη. Στις 20:00 μία δύναμη λόχου με Αλβανούς στρατιώτες ανέβηκε, από την πιο απόκρημνη πλευρά, αθέατη στο υψ. Γκραμπάλα, εφορμά αιφνιδιαστικά και ανατρέπει την Ελληνική διμοιρία από τη νότια κορυφή (υψ. 1060) του υψώματος αυτού. Την ίδια ώρα άλλος λόχος ανατρέπει την υπόλοιπη δύναμη τον ελληνικού λόχου που κατείχε το υψ. Γκραμπάλα και έτσι οι Ιταλοί κυριεύουν το συγκρότημα της Γκραμπάλας και το διατηρούν αφού η Διοίκηση του 3/15 Τάγματος στο οποίο ανήκε το ύψωμα, δεν διέθετε εφεδρεία για να ενεργήσει αντεπίθεση. Επί πλέον τις πρώτες εσπερινές ώρες άρχισε σφοδρή χιονοθύελλα που συνεχιζόταν μέχρι το πρωί.

Στις 05.00 της 31ης Νοεμβρίου, όταν κόπασε η χιονοθύελλα εκτοξεύθηκε η ελληνική αντεπίθεση από διατεθείσα διλοχία του 15 ΣΠ. Την ώρα που τα ελληνικά τμήματα ανέρχονταν στη Γκραμπάλα, ανέβαινε από την πίσω πλευρά και το υπόλοιπο τάγμα  των Αλβανών που εξαιτίας της σφοδρότατης χιονοθύελλας είχε αποσυρθεί για διανυκτέρευση στα Καλύβια Αρίστης και είχε αφήσει επάνω στο ύψωμα μόνο ένα λόχο, με προοπτική να επανέλθει με την αυγή στη θέση του. Ακολουθεί μάχη σώμα με σώμα και ο εχθρός ανατρέπεται με την ξιφολόγχη και διαλύεται. Η Γκραμπάλα, το σημαντικότατο αυτό ύψωμα για όλη την τοποθεσία της Ελαίας, γίνεται και πάλι Ελληνικό. Το παρατηρητήριό της εντοπίζει στις 06:00 στα Καλύβια Αρίστης ολόκληρό το 47 ΣΠ των Ιταλών έτοιμο και αυτό να ανέβει στην Γκραμπάλα για να συνεχίσει απ’ εκεί προς τα υψ. 1060 – 1090 (Ασσόνισα) και ανατολικότερα. Επακολουθεί συγκεντρωτική βολή 4 πυροβολαρχιών με αποτέλεσμα τη διάλυση τον Συντάγματος και τη ματαίωση της επίθεσης.

Κατά το ίδιο «Μοτίβο» της προηγούμενης ημέρας, επαναλαμβάνονται και στις 3 Νοεμβρίου οι ιταλικές ενέργειες βομβαρδισμού από την αεροπορία και το πυροβολικό και με ιδιαίτερη σφοδρότητα στην Ψηλορράχη, Ελαία, Ρεπέτιστα, Σιάστη και Μονή Σωσσίνου. Στις 16:00 φάλαγγα 50 – 60 αρμάτων με 80 μοτοσικλετιστές βγαίνει από τους Χώρους Αποκρύψεως κοντά στη διχάλωση των δρόμων, προς Μέρτζανη και προς Χάνι Δελβινάκι και εφορμά κατά του λόφου της Ελαίας. Η επίθεση θραύεται από την αντιαρματική άμυνα και από το εύστοχο πυρ τον πυροβολικού της τοποθεσίας. Μπροστά στην αντιαρματική τάφρο καταστρέφονται 9 άρματα και 30 μοτοσικλέτες ενώ τα υπόλοιπα άρματα αναστράφηκαν και υποχώρησαν. Αλλά και το ιταλικό πεζικό που ήταν στους χώρους συγκέντρωσης για να επιτεθεί μετά τα άρματα, χτυπήθηκε από το ελληνικό πυροβολικό και δεν μπόρεσε να εκδηλώσει την επίθεσή του στην Ελαία. Την ίδια τύχη είχαν τα Ιταλικά τμήματα  που ενεργούσαν στον Άγιο Αθανάσιο και στην Γκόριτσα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αναπτέρωση τον ηθικού των ανδρών της Μεραρχίας γιατί έβλεπαν ότι η αντιαρματική τους άμυνα ήταν αποτελεσματική κι’ ας αντιμετώπιζαν για πρώτη φορά άρματα. Τόσο εξοικειώθηκαν, ώστε αναφέρονται τολμήματα χρησιμοποίησης κουβερτών στις ερπύστριες των αρμάτων για την ακινητοποίησή τους.

Παρά τις επιτυχίες αυτές, ο διοικητής της μεραρχίας, βλέποντας την αρματική επίθεση στην Ελαία και γνωρίζοντας την ασθενή αντιαρματική θέση του στον υποτομέα της Γρίμπιανης (τον τομέα Καλαμά, πού ήταν ΒΔ Του ποταμού Καλαμά) και θέλοντας να εξοικονομήσει περισσότερη εφε­δρεία για τις ανάγκες που έβλεπε ότι κάθε ημέρα θα μεγάλωναν, διέταξε τη σύμπτυξη των υποτομέων Γρίμπιανης και Γρανιτσοπούλας από τη θέση τους δυτικά τον Καλαμά, στις επίσης οργανωμένες Θέσεις των υποτομέων Ζίτσας και Σουλόπουλού, ανατολικά τον Καλαμά. Η σύμπτυξη αυτή έγινε κατά αριστοτεχνικό τρόπο τη νύχτα 3/4 Νοε χωρίς ο εχθρός να την αντιληφθεί. Παρά το γεγονός ότι η Ανώτατη Ιταλική Διοίκηση ματαίωσε τη συνέχιση της επίθεσης πού προβλεπόταν για τις 4 Νοε για να οργανωθεί καλύτερα και να εξασφαλισθεί ο πλουσιότερος ανεφοδιασμός, η επιθετική δραστηριότητα της αεροπορίας, του πυροβολικού αλλά και των μονάδων ελιγμού της πρώτης γραμμής ήταν συνεχής και πάντοτε κατά το γνωστό πλέον μοτίβο (09:00 – 12:00 η αεροπορία, 12:00 – 15.00 το πυροβολικό, 15:00 και μετά οι μονάδες ελιγμού).

Την προηγούμενη νύχτα 3/4 Νοε οι Ιταλοί είχαν πετύχει με λίγες δυνάμεις να περάσουν τον Καλαμά στην περιοχή τον Αγ. Αθανασίου, πλην όμως με ελληνική αντεπίθεση στις 4 Νοε οι Ιταλοί απωθήθηκαν και πάλι πέρα από το ποτάμι.

Τόσο το πεζικό όσο και το πυροβολικό  των Ελλήνων αυτές τις 3 ημέρες καταπονείται πολύ από τις πτήσεις χαμηλού ύψους της Ιταλικής αεροπορίας. Για να αποφύγουν την αποκάλυψη των θέσεων τους και τις απώλειες, το πυροβολικό  τηρεί αναγκαστική «σιγή» ακόμα και σε αιτήσεις βολής απόλυτης ανάγκης, ενώ το πεζικό αναγκάζεται να μείνει μέσα στα χαρακώματα.

Παρ’ όλα αυτά τη νύκτα 4/5 Νοε εκπέμπονται Ελληνικές αναγνωρίσεις και αποσπάσματα έξω από την αμυντική τοποθεσία, στη Βουρλιόζα και στη γέφυρα τον Καλαμά, απ’ όπου μάζεψαν τις μοτοσικλέτες και τα άρματα πού άφησαν πίσω οι Ιταλοί στις 3 Νοε. Επίσης επιθετικές αναγνωρίσεις στάλθηκαν στη γέφυρα τον Αγ. Αθανασίού και στις θέσεις Δυτικά τον Καλαμά. Μόλις το απόγευμα της 4ης Νοε οι Ιταλοί αντιλαμβάνονται ότι οι προωθημένες θέσεις δυτικά τον Καλαμά έχουν εγκαταλειφθεί από τους Έλληνες και στις 5 το πρωί της 5ης Νοε εγκαθιστούν βάση πυρός στο υψ. Λεπροβούνι.

Επιθετικές προσπάθειες για την κατάληψη της Γκραμπάλας, της Ελαίας και της Βροντισμένης στις 5 Νοε αποτυγχάνουν με καταστροφή αρκετών αρμάτων μπροστά στη Βροντισμένη στις βαλτώδεις εκτάσεις τον Καλαμά. Το βράδυ ο ασύρματος της 8ης ΜΠ υποκλέπτει ένα ραδιογράφημα Ιταλικής Μονάδας πού έλεγε:

« Είμαστε υποχρεωμένοι να αναστείλουμε τις επιχειρήσεις αναμένοντας ενισχύσεις. Οι Έλληνες οι οποίοι είναι γνωστοί για το πείσμα και την επιμονή τούς, οργάνωσαν από τον καιρό της ειρήνης το τραχύ και ανώμαλο έδαφος της Ηπείρου με τέτοια μεθοδικότητα και επιμέλεια, ώστε κάθε βράχος αποτελεί μία φωλιά πολυβόλων και κάθε σπήλαιο μία θέση άμυνας και παρουσιάζουν τόση λύσσα στον αγώνα ώστε χρειάζονται περισσότερα και ισχυρότερα μέσα για να τους εκδιώξουμε »

Το ιταλικό πεζικό συνεχίζει την επιθετική τον πίεση κατά τη διάρκεια της 6ης Νοε και παρά το ότι την ημέρα αυτή παρατηρείται έλλειψη πυρομαχικών στο Ελληνικό πυροβολικό, οι Ιταλοί αναχαιτίζονται από τα αυτόματα όπλα και τα τυφέκια τον πεζικού. Όμως την ημέρα αυτή οι Ιταλοί προπαρασκευάζουν νέα επιθετική προσπάθεια για την επομένη, πού θα την κατευθύνουν στα δύο πλευρά της τοποθεσίας Ελαίας και ιδιαίτερα στα υψώματα Γκραμπάλας και Ασσόνισα. Έτσι το πρωί της 7ης Νοε η ιταλική αεροπορία βομβαρδίζει σκληρά από 09:00 – 11:00 και στη συνέχεια το πυροβολικό  από 11:00 – 15:00 την περιοχή Γκραμπάλας, χωρίς όμως τελικά θετικά γι’ αυτούς αποτελέσματα γιατί πριν καν λάβουν την επαφή με την τοποθεσία τα επιτεθέντα ιταλικά τάγματα διασκορπίστηκαν από το Ελληνικό πυροβολικό  περί τις 16:30. Στις 22:00 όμως της ίδιας ημέρας ιταλική διλοχία, εκμεταλλευόμενη το σκοτάδι, αναρριχάται και καταλαμβάνει τη νότια κορυφή της Γκραμπάλας (υψ. 1060) ανατρέποντας την εκεί αμυνόμενη ελληνική διμοιρία. Με άμεση όμως, τούτη τη φορά, Ελληνική αντεπίθεση και μετά από αγώνα σώματος προς σώμα και με χρήση χειροβομβίδων κυρίως ξανακυριεύεται από τους Έλληνες. Στα στήθη νεκρών της ιταλικής διλοχίας βρέθηκαν μεταλλικά εμβλήματα (ταυτότητες) με τα στοιχεία «47 RQΤ» και την επιγραφή «FANTI DELLA MORTE», δηλαδή «Στρατιώτες του Θανάτου». Αυτό αποτελεί απάντηση σε όσους ισχυρίζονται πως δεν πολέμησαν οι Ιταλοί στην Ήπειρο.

Στις 8 Νοε τα Ελληνικά παρατηρητήρια διαπιστώνουν ασυνήθι­στη κίνηση Ιταλικών μεταγωγικών αυτοκινήτων στα μετόπισθεν και ιδιαίτερα στο Χάνι Δελβινάκι. Ακόμη παρατηρούν αλλαγή των θέσεων του Ιταλικού πυροβολικού προς τα πίσω αλλά και απουσία αρμάτων μπροστά στην αμυντική τοποθεσία της Ελαίας. Είναι η πρώτη ένδειξη για την 8η ΜΠ ότι οι Ιταλοί αδειάζουν την τοποθεσία. Ο εχθρός ντροπιασμένος αποσύρεται από το Πεδίο της Μάχης. Η Ελλάδα σώθηκε.

Οι απώλειες της 8ης Μεραρχίας κατά τον αμυντικό της αγώνα από 1-5 Νοε ανήλθαν σε 3 αξιωματικούς και 57 οπλίτες νεκρούς και σε 5 αξιωματικούς και 203 οπλίτες τραυματίες. Οι απώλειες των Ιταλών, από την έναρξη των επιχειρήσεων μέχρι τις 5 Νοε σύμφωνα με τις απόψεις τον Στρατηγού Πράσκα ήταν 17 αξιωματικοί και 354 οπλίτες νεκροί και 65 αξιωματικοί και 1134 οπλίτες τραυματίες. Ως αγνοούμενοι φέρονται 10 αξιωματικοί και 648 οπλίτες.

Η Μάχη στον Καλαμά ( Τομέας Θεσπρωτίας)

Κατά τη διάρκεια 30, 31 Οκτ και 1, 2 Νοε οι Ιταλοί στον κάτω ρου του Καλαμά ασχολούνται με τη διευθέτηση και αποκατάσταση των δρομολογίων και ιδιαίτερα με την κατασκευή της οδού Κονίσπολη – Σαγιάδα, που περατώθηκε στις 2 Νοε 1940. Επίσης εκτελούν αναγνωρίσεις και προσπαθούν με τις ελαφρές τους δυνάμεις να λάβουν την επαφή με τα Ελληνικά τμήματα  τον Τομέα της Θεσπρωτίας, χωρίς όμως να το κατορθώσουν εξαιτίας της δράσης τον Ελληνικού πυροβολικού. Το πυροβολικό  του Τομέα Θεσπρωτίας παρενοχλεί τις κινού­μενες φάλαγγες και τα συνεργεία κατασκευών και επισκευών των οδών και των γεφυρών, επιφέροντας βαριές απώλειες. Ένα από τα θύματά τον είναι και ο διοικητής του 32 Συντάγματος Πεζικού και της ομώνυμης Φάλαγγας συνταγματάρχης ΤΖΑΝΙΝΙ, που σκοτώθηκε από βλήμα πυροβολικού στο παρατηρητήριο των Φιλιατών.

Από τις 2 ως τις 4 Νοε οι Ιταλοί χωρίς να πάψουν να σφυρο­κοπούν τον τομέα Θεσπρωτίας και ιδιαιτέρως τις περιοχές Τσιφλίκι – Βρυσέλα – Παραπόταμος – Ρίζιανη – Νεοχώριο προωθούν από τη νέο­κατασκευασθείσα οδό Κονίσπολη – Σαγιάδες το βαρύ πυροβολικό  τους και γενικά προετοιμάζουν τη βίαιη διάβαση του Καλαμά. Πράγματι στις 5 Νοε μετά το άγριο σφυροκόπημα από το πυροβολικό  και την Αεροπορία των Ιταλών κατορθώνεται κατά τις 10:15 η κατασκευή γέφυρας στη θέση Τσιφλίκι, από την οποία διαπεραιώνονται τμήματα  της Μεραρχίας Ιππικού και κατά τις 15.00 η γέφυρα στη θέση Βρυσέλα για τη Μεραρχία Σιέννα. Οι Ιταλοί το βράδυ της 5ης Νοε κατέχουν μία γραμμή υψωμάτων 2 χιλιόμετρα βόρεια της Ηγουμενίτσας – στενωπός Παραποτάμου.

Στις 6 Νοε τα εχθρικά προγεφυρώματα νότια του Καλαμά διευρύνονται παρά την Ελληνική αντίδραση και κυριεύεται η Ηγουμενίτσα. Τα ελληνικά τμήματα  του κάτω ρου τον Καλαμά είναι ανεπαρκή για την διεξαγωγή επιβραδυντικού αγώνα, γι’ αυτό και με διαταγή της 8ης Μεραρχίας διακόπτουν την επαφή και αποσύρονται στην τοποθεσία Σουλίου – Αχέροντα, όπου προωθείται από τη Φιλιππιάδα το 39 Σύνταγμα Ευζώνων (μείον) της 3ης Μεραρχίας, ενώ ο Τομέας Οεσπρωτίας αναδιατάσσεται προς κάλυψη των οδεύσεων από Ελευθεροχώρι και Μενίνα προς Ιωάννινα, ενισχυθείς την επομένη από την 8η ΜΠ με ένα τάγμα  πεζικού. Ωστόσο οι Ιταλοί δεν επεδίωξαν να παρενοχλήσουν τις Ελληνικές δυνάμεις που συμπτύχθηκαν ούτε να εκμεταλλευτούν την επιτυχία τους. Αρκέστηκαν να προωθήσουν τμήματα του ιππικού τους μέχρι Μαζαρακιά στις 8 Νοε και Μαργαρίτι στις 9 Νοε, που αποτέλεσε και το νοτιότερο άκρο της εχθρικής εισχώρησης. Σημειώνεται όμως ότι η στάση αυτή των Ιταλών δικαιολογείται μόνο από το φόβο τους να μην αποκοπούν από τις βάσεις τους, συνεχίζοντας την προέλαση προς νότο, από τυχόν πλευρική Ελληνική επίθεση, εφ’ όσον δεν είχε ακόμη διασπασθεί η τοποθεσία Ελαίας.

Η Μάχη στην Πίνδο

Στον Τομέα της Πίνδου επιτέθηκε η 3η Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια» στις 05:30 της 28ης Οκτ 1940. Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι κατά ορισμένων Ελληνικών φυλακίων η επίθεση εκδηλώθηκε από τις 01.00, δηλαδή δύο ώρες πριν επιδοθεί το Ιταλικό τελεσίγραφο. Έτσι 2 συγκροτήματα συνταγμάτων πεζικού της μεραρχίας «Τζούλια» (καλυπτόμενα από 2 λόχους από Βορρά), συγκροτημένα σε 3 Φάλαγγες το ένα και 2 το άλλο, με δύναμη 1 τάγμα πεζικού και 1 πυροβολαρχίας η κάθε μία, εισέβαλλαν στην Πίνδο ακολουθώντας τις κατευθύνσεις που οδηγούν βόρεια και νότια τον Σμόλικα αντίστοιχα.

Τα Ελληνικά Προκαλυπτικά τμήματα  αφού πρόβαλαν αρχικά σθεναρή αντίσταση, άρχισαν στη συνέχεια να συμπτύσσονται και τη νύχτα 28/29 Οκτ βρίσκονταν στη γραμμή Καταφύκι – Σκάλα – Φαρμάκη – Κιάφα – Επάνω Αρένα – Μούκα – Πάτωμα – Καστάνιανη – Μάλιστα. Στο μεταξύ ο διοικητής τον Αποσπάσματος Πίνδου, συνταγματάρχης Δαβάκης Κωνσταντίνος, για να ενισχύσει τα μαχόμενα τμήματα, διέταξε την άμεση προώθηση προς τη γραμμή τον μετώπου των Λόχων τον 111/51 Τάγματος, που είχαν αρχίσει να φτάνουν στο Επταχώρι από το πρωί της 28ηs Οκτωβρίου. Διέταξε επίσης να συγκεντρωθούν στο χ. Μόρφη όλα τα μεταφορικά μέσα των χωρικών της Πίνδου, για να χρησιμοποιηθούν στη μεταφορά πυρομαχικών και άλλων εφοδίων στα μαχόμενα τμήματα. Η έκκλησή τον προς τα χωριά της Πίνδου έγινε δεκτή με μεγάλη προθυμία και ενθουσιασμό. Γέροντες, γυναίκες και παιδιά εργάστηκαν, επί ημέρες, με ηρωισμό και αυτοθυσία, μεταφέροντες πυρομαχικά και εφόδια μέχρι την πρώτη γραμμή του μετώπου και διακομίζοντας τραυματίες κάτω από πολύ δυσμενείς συνθήκες. Ο εχθρός έχοντας μεγάλη υπέροχη στο πεζικό και στο πυροβολικό  και υποστηριζόμενος από την επίσης συντριπτικά υπέρτερη Αεροπορία τον, συνέχισε δραστήρια την πίεση και αστραπιαία τις κινήσεις του με αποτέλεσμα:

  • Μέχρι το βράδυ της 31 Οκτ να έχει απωθήσει τα προ­καλυπτικά τμήματα, διάσπαρτα στη γενική γραμμή Πρίασπος – Κούτσουρο – Γάβρος – Βούζιο – Κεράσοβο και από εκεί στη νότια πλευρά τον Αώου, κοντά στο χ. Βρυσοχώρι.
  • Μέχρι την 3η Νοε, αφού απώθησε τα Ελληνικά τμήματα  στο Βούζιο και απέκρουσε αντεπίθεση καταπονημένων και περιορισμένων Τμημάτων του Αποσπάσματος Πίνδου υπό την Ιη Μεραρχία που είχε φθάσει στην περιοχή, (η αντεπίθεση έγινε για ανακατάληψη των υψ. Γύφτισας – Οξνάς και σ’ αυτή την 1η Νοε σκοτώθηκε ο πρώτος Ελληνας αξιωματικός, υπολοχαγός (ΠΖ) Διάκος Αλέξανδρος από τα Δωδεκάνησα, κατά την επίθεση τον Λόχου του προς κατάληψη τον υψ. Τσούκα, ανατολικά της Φούρκας), αδιαφόρησε για την έλλειψη επαρκούς καλύψεως του αριστερού του πλευρού και προέλασε ταχύτατα μέχρι τη Σαμαρίνα (2 Νοε) και Βωβούσα (3 Νοε).

Έτσι δημιουργήθηκε μεταξύ Σμόλικα και Γράμμου, δηλαδή στο όριο μεταξύ της 8η ΜΠ, που υπαγόταν στο ΓΕΣ και του Αποσπάσματος Πίνδου, που υπαγόταν στο ΤΣΔΜ, ένας πολύ επικίνδυνος εχθρικός θύλακας για ολόκληρη την ελληνική αμυντική διάταξη. Το Απόσπασμα Πίνδου, που δέχτηκε την πίεση ολόκληρης της Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» διεξήγαγε επί διήμερο, κάτω από πολύ δυσμενείς καιρικές συνθήκες, σκληρό και άνισο αγώνα και απέδωσε ό,τι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν. Η παραπέρα εξέλιξη της κατάστασης περιερχόταν πλέον στα χέρια των προϊσταμένων κλιμακίων.

Η Ελληνική Αντεπίθεση στην Πίνδο

Το ΓΕΣ ανησύχησε πολύ από τη δυσμενή εξέλιξη της κατάστασης στην Πίνδο, γι’ αυτό και αποφάσισε στις 31 Οκτ να αναθέσει τη διεύθυνση των επιχειρήσεων στην Πίνδο στο Β’ ΣΣ, να φράξει πρώτα τις ορεινές διαβάσεις προς τη Νεάπολη, τα Γρεβενά και το Μέτσοβο και στη συνέχεια, μετά τη σταθεροποίηση του μετώπου, να αναλάβει επιθετικές ενέργειες στην κατεύθυνση Επταχώρι – Κεράσοβο, για την αποκοπή των Ιταλικών Δυνάμεων που κινούνταν προς τη Σαμαρίνα και ακολούθως τη συντριβή τους ή την απώθηση δυτικά της Πίνδου. Έτσι σε πρώτη φάση διέταξε:

  1. Τη Μεραρχία Ιππικού (υποστράτηγος Στανωτάς Γεώργιος, με το Στρατηγείο και 2 τάγματα πεζικού που μόλις την 1η Νοε είχαν φθάσει από Θεσσαλονίκη στην περιοχή του Μετσόβου), να φράξει την κατεύθυνση Βωβούσα – Μέτσοβο.
  2. Διά του ΤΣΔΜ (αντιστράτηγος Πιτσίκας Ιωάννης) και Β’ ΣΣ (αντιστράτηγος Παπαδόπουλος Δημήτριος) την Ταξιαρχία Ιππικού (Σχης Δημάρατος, Στρατηγείο με 1 ίλη και 1 πυροβολαρχία που στις 31 Οκτ μόλις είχαν φθάσει από Θεσσαλονίκη στο Δούτσικο) να φράξει την ορεινή κατεύθυνση Σαμαρίνα – Γρεβενά.
  3. Δια του ΤΣΔΜ και Β’ ΣΣ την Ιη Μεραρχία (υποστράτηγος Βραχνός Βασίλειος, Στρατηγείο, που στις 30 Οκτ μόλις είχε φθάσει στο Επταχώρι και αναλάμβανε τον τομέα του Αποσπάσματος Πίνδου, τον οποίον τα τμήματα  ήταν Μονάδες του 51 ΣΠ, ενός από τα οργανικά Συντάγματα της 1ης Μεραρχίας), να συγκεντρώσει όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις της περιοχής Επταχωρίου και να φράξει την κατεύθυνση Επταχώρι – Νεάπολη.
  4. Δια τον ΤΣΔΜ και Β’ ΣΣ την 5η Ταξιαρχία Πεζικού (3 τάγματα πεζικού), να αποκαταστήσει το ρήγμα μεταξύ Κάτω Αρένας και Σούφλικα στο Γράμμο, για να καλυφτεί έτσι το αριστερό πλευρό της 9ης ΜΠ.

Πράγματι στις 31 Οκτ η 5η Ταξιαρχία με αντεπίθεση ανακτά τη γραμμή Σούφλικας – Επάνω Αρένα – Κάτω Αρένα και συνδέεται σταθερά με την 9η Μεραρχία δεξιά. Η 1η Μεραρχία όμως αριστερά, που εκτόξευσε την αντεπίθεση με περιορισμένες και καταπονημένες δυνάμεις του Αποσπάσματος Πίνδου, είχε μερική μόνον επιτυχία. Κατέλαβε το Κάντζικο και τη Λυκορράχη και σταθεροποίησε τα χείλη του θύλακα που είχαν δημιουργήσει οι Ιταλοί. Τέλος η Ταξιαρχία Ιππικού με σύντομη κίνηση εγκαθίσταται με τις λίγες δυνάμεις της στη γραμμή των υψωμάτων Λυκοκρέμασμα – Σκούρτζα – Αννίτσα και φράζει την κατεύθυνση Σαμαρίνα – Γρεβενά.

Στις 2 και 3 Νοε η 1η ΜΠ που ενισχύθηκε στο μεταξύ, ανέκτησε το υψ. Ταμπούρι και το χωριό Φούρκα και απέκοψε έτσι από τα μετόπισθεν τους τα Ιταλικά τμήματα που είχαν κινηθεί δια Κερασόβου προς Σαμαρίνα. Την παραμονή της επίθεσης, 2 Νοε, κατά τη διάρκεια απογευματινής αναγνώρισης στο υψ. Προφήτης Ηλίας Φούρκας, τραυμα­τίσθηκε σοβαρά στο στήθος ο συνταγματάρχης Δαβάκης Κωνσταντίνος και δια­κομίστηκε στο Επταχώρι. Επίσης η Ταξιαρχία Ιππικού κατέλαβε στις 3 Νοε τη Σαμαρίνα ενώ η Μεραρχία Ιππικού στις 4 Νοε κατέλαβε τη Βωβούσα. Έτσι τα χείλη του θύλακα που δημιούργησε η εισβολή της Μεραρχίας Αλπινιστών στην Πίνδο σταθεροποιήθηκαν και το ηθικό των Ελληνικών δυνάμεων ανα­πτερώθηκε.

Κατά την 5η και 6η Νοε η Ελληνική αντεπίθεση στην Πίνδο συνεχίζεται ορμητική σ’ όλες τις κατευθύνσεις και η Μεραρχία «Τζούλια» συμπιέζεται και αρχίζει να εγκαταλείπει συνεχώς τα ερείσματά της στα υψώματα Βασιλίτσα, Γομάρα και ΝΑ Σμόλικα. Για να προλάβουν οι Ιταλοί την αιχμαλωσία της Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» στην περιοχή τον Σμόλικα, απέστειλαν βιαστικά προς ενίσχυση της το 139 ΣΠ της 47ης Μεραρχίας «Μπάρι» με αποστολή να καλύψει τις βόρειες διαβάσεις του Σμόλικα και την κοιλάδα τον Σαραντα­πόρου στο ύψος τον χωριού Πουρνιά. Η τύχη όμως της Μεραρχίας «Τζούλια» είχε κριθεί. Η Μεραρχία από τις 6 Νοε παραιτήθηκε από κάθε επιθετική προσπάθεια, γιατί δεν είχε ελπίδες ενίσχυσης και γιατί βρισκόταν χωρίς εφόδια, εκτός από ελάχιστα που είχαν ρίξει τα Ιταλικά αεροσκάφη. Έτσι άρχισε να απαγκιστρώνεται και να συμπτύσσεται από το μοναδικό δρόμο διαφυγής που της απόμεινε, την κοιλάδα του Αώου.

Από ελληνικής πλευράς, οι δυνάμεις που μπήκαν στον αγώνα στον Τομέα του Αποσπάσματος Πίνδου, συνεχώς ενισχυόμενες κλείνουν τον θύλακα και ακρωτηριάζουν τον εισβολέα. Έτσι:

  • Στις 8 Νοε τα Ελληνικά τμήματα  κατέχουν τη γραμμή Βωβούσα (Μεραρχία Ιππικού) – Δίστρατο (Ταξιαρχία Ιππικού) – υψ. Κλέφτης – χ. Πουρνιά (1η Μεραρχία) – υψ Σταυρός (5η Ταξιαρχία). Σημειώνεται ότι στο Δίστρατο πιάστηκε από την Ταξιαρχία Ιππικού το Χειρουργείο της Μεραρχίας Αλπινιστών με τους 200 περίπου τραυματίες που νοσηλεύονταν σ’ αυτό.
  • Στις 9 Νοε εκτοξεύεται τοπική Ιταλική αντεπίθεση στο υψ. Κλέφτης και Νταλιάπολη (τον Σμόλικα), που όχι μόνο δεν πέτυχε αλλά είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλειφθούν εκεί πυροβόλα, όλμοι, ασύρματοι και η πολεμική σημαία τον 111/9 Τάγματος Αλπινιστών.
  • Την επομένη 10 Νοε τμήματα της 1ης ΜΠ και της Μεραρχίας Ιππικού που ενεργούσαν για την κατάληψη της διάβασης Σούσνιτσα (Δυτικά τον χ. Ελεύθερο), συναντήθηκαν με φάλαγγα τον 8ου Συντάγματος Αλπινιστών, την οποία και κατόρθωσαν να διαλύσουν ύστερα από επτάωρο περίπου σκληρό αγώνα. Συνελήφθησαν 15 αξιωματικοί και 700 οπλίτες αιχμάλωτοι και κυριεύθηκε παντοειδές πολεμικό υλικό μεταξύ του οποίου ήταν και 100 ημίονοι και 5 όλμοι.
  • Από τις 11 μέχρι 13 Νοε, οι ελληνικές δυνάμεις έχουν ολο­κληρώσει την κατάληψη των ορεινών όγκων τον Γράμμου και τον Σμόλικα και τις κύριες συνοριακές διαβάσεις σ’ όλη τη ζώνη τον τομέα της Πίνδου. Εξαίρεση αποτελεί η περιοχή της Κόνιτσας, όπου οι Ιταλοί ενισχύθηκαν με το μεγαλύτερο μέρος της 47ης Μεραρχίας και την οποία κατάφεραν να διατηρήσουν μέχρι τις 16 Νοε, καλύπτοντας έτσι τη διέλευση των υπολειμμάτων της μεραρχίας «Τζούλια».

Στις 13 Νοε είχε ολοκληρωθεί η ανακατάληψη των ορεινών όγκων Σμόλικα και Γράμμου. Έτσι, οι διαβάσεις της Πίνδου εξασφαλίσθηκαν και ο κίνδυνος διαχωρισμού των ελληνικών δυνάμεων που  βρίσκονταν στην Ήπειρο και τη Δ. Μακεδονία εξέλιπε.

Οι απώλειες των ελληνικών δυνάμεων κατά τη μάχη Πίνδου – Καλαμά ήταν σημαντικές τόσο σε νεκρούς, όσο και σε τραυματίες αξιωματικούς και οπλίτες. Αλλά και οι ιταλικές απώλειες υπήρξαν πάρα πολύ μεγάλες. Σύμφωνα με τους πιο μέτριους υπολογισμούς οι νεκροί και τραυματίες ξεπέρασαν τους πεντακοσίους και οι αιχμάλωτοι τους χίλιους διακόσιους.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα επί Ιταλικών Ενεργειών

Βασικό σφάλμα της ιταλικής διοίκησης ήταν η υπεραισιοδοξία της η οποία συνέβαλε στον αιφνιδιασμό των στρατευμάτων της από την πείσμονα Ελληνική αντίδραση που προβλήθηκε, δεδομένου ότι τα είχε προετοιμάσει περισσότερο για στρατιωτικό περίπατο παρά για σκληρούς και πεισματώδεις αγώνες. Αυτή η κατάσταση είχε σαν αποτέλεσμα τη διστακτι­κότητα στην εκπλήρωση των αποστολών τους και την παροχή χρόνου στην Ελληνική πλευρά για επιστράτευση και ενίσχυση της άμυνάς της.

Δεύτερο βασικό σφάλμα της Ιταλικής Διοίκησης υπήρξε η εφαρμογή τον σχεδίου της κατά τρόπο άκαμπτο. Επέμενε δηλαδή και κατέβαλε συνεχείς προσπάθειες για την ευόδωση της κύριας προς το Καλπάκι προσπάθειας και με τις ίδιες δυνάμεις που αρχικά είχε διαθέσει και δεν εκμεταλλεύτηκε την επιτυχία των δευτερεουσών κατευθύνσεων, της παραλιακής και της ορεινής, με συνέπεια τη φθορά και την πλήρη αποτυχία. Αν είχε διατηρήσει ως εφεδρεία μία Μεραρχία και την είχε διαθέσει στην παραλιακή ζώνη θα είχε απειλήσει σοβαρά τα νώτα της 8ης Μεραρχίας με διαφορετικά αποτελέσματα. Συνεπώς τα σχέδια των επιχειρήσεων κατά την εφαρμογή όχι μόνο δεν πρέπει να είναι άκαμπτα, αλλά αντίθετα επιβάλλεται να είναι εύκαμπτα και να αναπροσαρμόζονται ανάλογα με την εξέλιξη της κατάστασης, χωρίς να αποκλείεται ακόμη και η μεταφορά της κύριας προσπάθειας στη δευτερεύουσα κατεύθυνση.

Τρίτο σοβαρό σφάλμα είναι η παράλειψη της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» κατά την προέλαση της προς το Δίστρατο και τη Βωβούσα να καλύψει επαρκώς το αριστερό (ανατολικό) πλευρό της με αποτέλεσμα να πλευροκοπηθεί, να περικυκλωθεί και να καταστραφεί το μεγαλύτερο μέρος της δυνάμεώς της. Επομένως οι βαθιές διεισδύσεις στον επιθετικό αγώνα επιβάλλονται, αλλ’ όμως για να επιφέρουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα πρέπει να εξασφαλίζονται επαρκώς.

Οι Ιταλικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στο Καλπάκι δεν επεδίωξαν με επιμονή να λάβουν την επαφή με τον αντίπαλο στην αμυντική τοποθεσία και να ενεργήσουν λεπτομερείς αναγνωρίσεις των θέσεων, των όπλων και του εχθρού γενικότερα, ώστε να κατευθύνουν αναλόγως τα τμήματα επίθεσης κατ’ ευθείαν προς τους αντικειμενικούς σκοπούς. Αντίθετα τα τμήματα οδηγούνταν προς την αμυντική τοποθεσία σε σχηματισμούς μάλλον παρελάσεως παρά επιθέσεως, με αποτέλεσμα να γίνονται άριστος στόχος του Ελληνικού πυροβολικού αλλά και να μην πιέζεται η κύρια αμυντική τοποθεσία, πλην μερικών εξαιρέσεων, όπως στη Γκραμπάλα και στην Ψηλορράχη. Επομένως οι επιθέσεις εναντίον οργανωμένων τοποθεσιών, για να πετύχουν θετικά αποτελέσματα πρέπει να ενεργούνται μετά τη λήψη της επαφής και ύστερα από λεπτομερείς αναγνωρίσεις, ώστε τα επιτιθέμενα τμήματα να οδηγούνται προς τους σαφώς καθορισμένους επί του εδάφους αντικειμενικούς σκοπούς.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα επί Ελληνικών Ενεργειών.

Η επιλογή της τοποθεσίας ΙΒα ήταν επιτυχής γιατί αποδείχθηκε ότι είχε φυσική εδαφική ισχύ και κάλυπτε ευρέως τις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου. Η απόφαση της 8ης Μεραρχίας και η εμμονή σ’ αυτή για την εκπλήρωση της αποστολής της αποτέλεσε ορθή ενέργεια γιατί η τοποθεσία Ελαίας – Καλαμά, εκτός τον ότι εξασφάλιζε την πόλη των Ιωαννίνων και κάλυπτε τη ζωτική περιοχή του Μετσόβου, διέθετε ικανοποιητική αμυντική οργάνωση και ακόμη ήταν γνώριμη στο Στρατηγείο και τις Μονάδες της 8ης Μεραρχίας. Επομένως για την επιλογή μιας αμυντικής τοποθεσίας πρέπει να εξετάζεται τόσο η ισχύς της, όσο και η δυνατότητα κάλυψης ζωτικών χώρων και ακόμη η δυνατότητα εκπλήρωσης της αποστολής κάτω από τις πιο ευνοϊκές συνθήκες.

Έγιναν σφάλματα και από Ελληνικής πλευράς, όπως η ανεπαρκής επάνδρωση του Τομέα της Θεσπρωτίας και της Πίνδου, η Διοικητική υστέρηση μερικών προκαλυπτικών Τμημάτων στο Χάνι Δελβινάκι και στο Σταυρό του Γράμμου αλλά και στην Γκραμπάλα. Αυτά όμως ήταν σφάλματα στη σφαίρα της τακτικής μάλλον και οπωσδήποτε λιγότερα και λιγότερο σοβαρά απ’ αυτά που διέπραξε η Ιταλική πλευρά, γι’ αυτό και η νίκη ήταν τελικά με το μέρος των Ελλήνων. Επομένως επιβεβαιώθηκε το αξίωμα: « Νικάει εκείνος που κάνει τα λιγότερα σφάλματα ».

Γενικές Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα.

Η νικηφόρα έκβαση της μάχης Πίνδου – Ελαίας – Καλαμά υπέρ των Ελλήνων:

  1. Διέλυσε το μύθο για το αήττητο των δυνάμεων του Άξονα.
  2. Προκάλεσε Παγκόσμιο θαυμασμό και συμπάθεια για την μαχόμενη Ελλάδα.
  3. Ανέτρεψε τις αισιόδοξες προβλέψεις της Ανώτατης Ιταλικής Ηγεσίας και είχε δυσμενή επίδραση στο ηθικό και τη μαχητική ικανότητα των Ιταλών.
  4. Ανάγκασε τον πανίσχυρο σε άρματα, αεροπορία και πυροβολικό  (πλέον τον Ναυτικού) αντίπαλο να μεταπέσει ουσιαστικά από την επίθεση στην άμυνα, μετά από αγώνα 10 ημερών.
  5. Υποχρέωσε στη συνέχεια τους Ιταλούς να αποστείλουν στην Αλβανία 19 ακόμα μεραρχίες, αποστερώντας αυτές από το Μέτωπο της Αφρικής, τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, διευκολύνοντας έτσι την άμυνα των Βρετανών στα Αιγυπτολιβυκά σύνορα.
  6. Αποκάλυψε την έλλειψη συντονισμού των ενεργειών του πεζικού, των Αρμάτων, τον πυροβολικού και της Αεροπορίας των Ιταλών.
  7. Εξασφάλισε τον απαιτούμενο χρόνο για την ολοκλήρωση της επιστράτευσης και την προώθηση των μονάδων στο μέτωπο.
  8. Προπαρασκεύασε και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την ανάληψη από τον Ελληνικό Στρατό επιθετικών επιχειρήσεων μέσα στην Αλβανία.
  9. Ενίσχυσε το ακμαίο αγωνιστικό πνεύμα των Ελλήνων μαχητών και την απόφασή τους για τη συνέχιση του αγώνα.
  10. Σημείωσε την αποτελεσματική επέμβαση του Ελληνικού πυροβολικού όταν και όπου αυτή ήταν αναγκαία.
  11. Απέδειξε την αξία της αμυντικής οργάνωσης του εδάφους αλλά και της συνεισφοράς τον εντοπίου πληθυσμού.

Τρεις παράγοντες κυρίως συνέβαλαν στην επιτυχία των Ελληνικών όπλων:

  1. Το υψηλό φρόνημα του Στρατού αλλά και ολόκληρου του Έθνους, από την άδικη και απρόκλητη επίθεση.
  2. Η άρτια Επιτελική προπαρασκευή, σαφήνεια και απλότητα όλων των πολεμικών σχεδίων (Επιστρατεύσεως, Επιχειρήσεων κλπ).
  3. Η υποτίμηση τον αντιπάλου εκ μέρους της Ιταλίας.

Τα αναμφισβήτητα όμως συμπεράσματα στα οποία καταλήγουμε μελετώντας την απρόκλητη Ιταλική επίθεση εναντίον της Ελλάδας, που είχε καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να διατηρήσει την ουδετερότητά της αλλά και να υπερασπισθεί την τιμή της είναι ότι:

  • Η ουδετερότητα ενός Κράτους εξαρτάται περισσότερο από εκείνο το Κράτος πού σκοπεύει να την παραβιάσει και λιγότερο από το Κράτος που επιθυμεί να τη διαφυλάξει για τον εαυτό του, όταν μάλιστα το τελευταίο είναι μικρό και όχι αρκετά ισχυρό.
  • Δεν αρκεί μόνο η υλική ισχύς για να καταβληθεί ένα ‘Έθνος που εξεγείρεται σύσσωμο κατά της βίας και αποφασίζει να εξασφαλίσει με την εθελοθυσία του την ελευθερία τον. Και οι ‘Έλληνες του 40 ήθελαν.
Advertisements

7 thoughts on “Μάχη Πίνδου-Ελαίας-Καλαμά (28 Οκτ-13 Νοε 1940)

  1. Λιγα λογια για την παραποιηση της ιστοριας που επιχειρηται από συγκεκριμένους κυκλους ….

    Σε ότι αφορα τους αλβανοτσιαμηδες….

    Μερικοι καλοθελητες θελουν να δωσουν την εικονα μιας
    »γλωσσικης και θρησκευτικης μειονότητας » που
    »ζουσε αρμονικα με τους χριστιανους της περιοχης»’
    και που αναγκαστηκε μια μεριδα εξ αυτων να παρει οπλα από τους Γερμανους
    »όχι γιατι ηταν φιλοναζι η ανθέλληνες »’ αλλα επειδή
    »»’τους ειχανε καταπιεσει οι μεσοπολεμικες κυβερνησεις και τους επιτιθονταν συνεχως ο ΕΔΕΣ»’.
    Βεβαια στη ουσια αυτό είναι το αφήγημα της Μεγαλης Αλβανιας και του γειτονικου εθνικιστικου κρατους.
    Τωρα γιατι ενχωριοι »’προοδευτικοι» , συμμεριζοντε τετοιου είδους αφηγήματα δεν είναι της παρουσης .

    Τι δεν αναφερουν λοιπον στο ημιμαθες αφήγημα τους ……..

    α] Την αντισημιτικη δραση των Αλβανων της Θεσπρωτιας ,
    όταν μεχρι της αρχες του 1943 ολοι οι Εβραοι της Παραμυθιας ειχανε αναγκαστεί να πανε να μεινουν μονιμα στα Γιάννενα λογω των αλβανοτσιαμηδων .
    Κουβεντα για αυτό.
    Σαν να μην κατοικησαν ποτε Εβραιοι στην Παραμυθια.
    Εδώ είναι που ο προοδευτικος [ εντος εισαγωγικών ] χωρος ταυτιζεται
    με τον φιλοναζιστικο [ εκτος εισαγωγικών] χωρο.

    β]Δεν αναφερουν την αντιανταρτικη δραση των αλβανοτσιαμηδων
    όχι μονο εναντιων του Εδες
    αλλα και του Ελας.
    Δηλαδη εναντιων οποιασδηποτε ελληνικης ανταρτικης οργανωσης.

    Πχ1 Δεν κανουν καμια αναφορα για τη δραση των αλβανοτσιαμηδων [παντα μαζι με τους Γερμανους ] στα ΕΑΜοκρατουμενα Φιλιατωχωρια κατά τις αρχες του 1944 [ πχ λεηλασια και εκτελεσεις σε χωρια όπως η Λεια Φιλατων και η Σαγιαδα ] .

    Πχ2 Δεν κανουν καμια αναφορα στην πρωτη μαχη της Θεσπρωτιας , αυτή του Μαντζαριου , οπου ουσιαστικα συγκρουστηκανε Αλβανοι και Ιταλοι εναντιων σωματος Ελασιτων ,

    .Αυτή ηταν η πρωτη ενοπλη συγκρουση μεταξυ 2 ενοπλων σωματων αρχες 1943 αφου μεχρι τοτε είχαμε συγκρούσεις αλβανοιταλων και μεμονωμένων ανοργανοτων ομαδων χριστιανων και οχι αντερτικες ομαδες χριστιανων .

    Ο λογος είναι ότι θελουν να εμφανισουν τους αλβανοτσαιμηδες ουτε λιγο ουτε πολύ ως »»αναγκαστηκα εξοπλισθεντες » από τους Γερμανους για να αποκρουουν τον »’μοναρχοφασιστικο Εδες»» .

    Δηλαδη ουδεμια αναφορα για μαχες μεταξυ ενοπλων αλβανων και ενοπλων ελασιτων αφου τοτε ο αναγνωστη θα κατεληγε σε εντελως αλλα συμπερασματα για τους λογους της συνεργασιαε Αλβανων και Γερμανων.
    Βεβαια και εδώ ταυτιζοντε με τον τροπο σκεψης των φιλοναζι οπου κάθε ενοπλο συνεργατη των Γερμανων τον παρουσιαζουν ως »αναγκαστηκα εξοπλισθεντα» για να αποκρουσει τους »ΕΑΜοβουλγαρους του ΚΚΕ»’.

    γ] Δεν αναφερουν τους λογους που ηδη από το 1821 , όταν δεν υπηρχε κανενα μεταξικο ελληνικο κρατος να τους καταπιεσει , αυτοι ειχανε λαβει μαζικα μερος στον αγωνα των Τουρκων εναντιων των Ελλήνων οπου πολεμήσανε σωματα αλβανων τοσο από Μαργαριτι ,Παραμυθια , Φιλιατες και Κονισπολη δηλαδή από ολες τις σημαντικες κωμοπλεις της Τσαμουριας .
    Αυτό γιατι ξερουν ότι τα χρονια εκεινα οι μονοι καταπιεστες ηταν οι Τουρκοι.
    Όμως αντι οι αλβανοτσαιμηδες να παρουν το μερος των Ελλήνων η εστω να μεινουν ουδέτεροι κατηντησαν »τσιρακια της οθωμανικης διοικησης»’.
    Εδώ απλα παρατηρούμε ότι η ιστορια επαναλαμβάνεται με τα Νεοωθωμανικα σχεδια της »Μεγαλης Αλβανιας»».

    δ]Δεν αναφερουν ποτε ότι ο Μπαλουμης υπηρξε ο πρωτος ενοπλος αντιστασιακος της περιοχης της δυτικης Ηπειρου ο οποιος μαλιστα ειχε αρχικα καταταχτεί στο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και υστερα στον ΕΔΕΣ .

    Βεβαια οι προσωπικοι λογοι που ποτε δεν αναφερουν ,
    είναι ότι το σπιτι του και το βιος του καηκε από τους Αλβανοτσιαμηδες οι οποιοι μαλιστα ειχαν απαγαγει και τον γιο του προκειμενου να τον αναγκασουν να παραδωθει .
    Ενώ ο ιδιος και οι δικοι του ειχε καταφυγει στο ορεινο Σουλι [πως επαναλαμβάνεται η ιστορια σαν άλλος Μποτσαρης ] για να γλυτωσει. Εστειλε μαλιστα γραμμα στους Αλβανοτσιαμηδες που τους ελεγε »απο το Μουρι και περα να κανετε οτι θελετε ,απο δω μην ερθετε να μας ενοχλησετε »’.
    Εκει ΤΟΝ ΚΥΝΗΓΗΣΕ» Ο ΣΑΝΤΙΚ»’ και η συμμορια του για να τον σκοτωσουν , αλλα ο Μπαλουμης τους εστησε ενεδρα και εκτελεσε τον αρχηγο τους ως άλλος Καραϊσκάκης με τον Αλβανο Βελη Γκεκα που τπν κυνηγαγε στα Αγραφα

    Και αυτό ,
    γιατι θελουν να δωσουν την εικονα ενός »κοινου κατσαπλια»’ που »’δολοφονησε τον προυχοντα Σαντικ για προσωπικούς λογους»’ και επειτα καταταχτηκε στον »μοναρχοφασιστικο ΕΔΕΣ»’.

    Δηλαδη βαφτιζουν την αμυνα ως επιθεση και την επιθεση ως αμυνα .

    Και ο Σαντικ παρουσιάζεται απλα ως προυχοντας των μουσουλμάνων.
    Ποτε δεν αναφέρεται ότι περα από προυχοντας ηταν και Δωσίλογος που μαλιστα ειχε εισβαλει με τα ιταλικα στρατεύματα εναντιων του ελληνικου στρατου κατά τον πολεμο του 1940.

    ε] Ποτε δεν αναφερουν ότι οι αλβανοτσιαμηδες πιανανε αιχμαλωτους χωρικους Ελληνες [ με γερμανικη εντολη] τους οποιους παραδιδανε ειτε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στα Γιάννενα ειτε στο Μελα Θεσσαλονικης βλεπε τα γεγονοτα του 1943 στο φαναρι .

    ζ] Προσπαθουνε μαλιστα να πουνε ότι πολλοι αλβανοτσαιμηδες πηγανε στην αντισταση με το να λενε ότι…..
    »’ΠΟΛΛΟΙ αλβανοτσιαμηδες προσχωρησαν στο ΕΑΜ και ΕΙΔΙΚΑ από την περιοχη των Φιλιατων»»,
    ενώ η αληθεια είναι ότι….
    »»ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ αλβανοτσιαμηδες πηγανε στο ΕΑΜ , οι περισσοτεροι στο τελος της κατοχης , και ΜΟΝΟ από την περιοχη των Φιλιατων .

    ΜΙΣΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΣΑ ΨΕΥΔΗ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΑΝΑΛΥΘΟΥΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ .

    ΚΑΙ ΕΤΣΙ ΦΤΙΑΧΝΕΤΕ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ
    – ΠΑΡΑΙΣΤΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ,

    ΒΟΛΙΚΗ
    ΟΣΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΠΙΘΥΜΕΙ Ο ΝΕΟΟΘΩΜΑΝΙΣΜΟΣ
    ΚΑΙ ΟΙ ΝΤΟΠΙΟΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ ΤΟΥ .

  2. AΣ ΔΟΥΜΕ ΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΙΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ .

    1939-1940

    Πολλοί Aλβανοτσάμηδες πέρασαν λαθραία τα σύνορα, ώστε να συμμετέχουν σε ένοπλα στρατιωτικά σώματα, τα οποία θα πολεμούσαν στο πλευρό των Ιταλών.

    Ο αριθμός τους υπολογίζεται σε περίπου 2-3.000.
    Μαζί με αυτούς, τους επόμενους μήνες οι Ιταλοί άρχισαν να οργανώνουν πολλούς εθελοντές, ώστε να συμμετέχουν στην «απελευθέρωση της Τσαμουριάς» – όπως έλεγαν – δημιουργώντας έναν στρατό ισοδύναμο με μία ολόκληρη μονάδα 10 ταγμάτων: 4 παραστρατιωτικά βοηθητικά τάγματα (τα Tirana, Korçë, Vlorë και Shkodër), 2 τάγματα πεζικού (τα Gramos and Dajti), 2 τάγματα εθελοντών (τα Tomori και Barabosi), μία πυροβολαρχία (την Drin) κ.α.

    Οι Ιταλοί οργάνωσαν και ενέταξαν στις μεραρχίες τους δέκα αλβανικά τάγματα, μια «πλωτή» ταξιαρχία και άγνωστο αριθμό χωροφυλάκων.
    Συνολικά 338 Αλβανοί αξιωματικοί και 4.220 υπαξιωματικοί και οπλίτες προετοιμάστηκαν για να βρεθούν απέναντι στον ελληνικό στρατό.

    Όλα αυτά τα τάγματα, τελικά πήραν μέρος στην εισβολή στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940, υπό την 25η Ιταλική Στρατιωτική Μεραρχία, η οποία, μετά την ενσωμάτωση των Αλβανών, μετονομάστηκε σε ‘Στρατιωτική Μεραρχία Τσαμουριάς’ υπό τον στρατηγό C. Rossi.

    »’Ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, που άρχισε την 28η Οκτωβρίου 1940, επεκτάθηκε αυτόματα και μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας. Η Αλβανία, συνδεδεμένη την εποχή εκείνη με καθεστώς «προσωπικής ένωσης» με την Ιταλία, είχε δεχθεί με νόμο του Κοινοβουλίου της (Αλβανικός Νόμος, 10 Ιουνίου 1940) ότι: «το Βασίλειο της Αλβανίας αναγνωρίζει ότι θα βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τα κράτη τα οποία θα βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση με το Βασίλειο της Ιταλίας».

    ΠΑΡΑΚΑΤΩ
    »’Ο Ιταλός τοποτηρητής στην Αλβανια Τζακομόνι, σε τηλεγράφημα του προς τον Τσιάνο, στις 24 Αυγούστου 1940, μεταξύ των άλλων ανέφερε τα εξής: “Από παντού καταφθάνουν έγγραφα που αποδεικνύουν τον ορθό προσανατολισμό των Αλβανών, άπειρες είναι οι αιτήσεις για κατάταξη στα εθελοντικά σώματα (…). Σε όλα τα κεντρικά σημεία της Αλβανίας παρατηρείται ζωηρό ενδιαφέρον και προσήλωση στις προσταγές του Ντούτσε. Η κίνηση του στρατού προκάλεσε μεγάλη ζωηρότητα κι’ ανυπομονησία για δράση…”.
    ΕΔΩ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΟΤΙ ΣΤΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΛΒΑΝΙΑ ΥΠΗΡΧΕ ΔΙΑΘΕΣΗ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

    Ο αντιβασιλιάς της Αλβανίας βεβαίωσε «ότι είναι πάρα πολλές οι αιτήσεις των Αλβανών να καταταγούν στα σχηματιζόμενα αλβανικά σώματα, προοριζόμενα να κτυπήσουν τους Ελληνες και να συνεργαστούν με τον Ιταλικό Στρατό, και ότι ο πληθυσμός ελπίζει, επίσης, να κληθούν υπό τα όπλα μερικές ηλικίες…».

    Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Σιεβκέτ Βερλάτσι (Shefqet bej Vërlaci) πραγματοποίησε το πρωί της 28ης Οκτωβρίου διάγγελμα προς τον αλβανικό πληθυσμό από τον ραδιοφωνικό σταθμό των Τιράνων, το οποίο δημοσιεύτηκε την επόμενη ημέρα στις αλβανικές εφημερίδες, στην αλβανική και στην ιταλική γλώσσα. Στο διάγγελμα του ο Αλβανός πρωθυπουργός αναφερόταν στις αλβανικές επεκτατικές διεκδικήσεις στη νότια Ήπειρο ανέφερε οτι ΄»»….Οι στρατιώτες του ένδοξου Ιταλικού Στρατού, στις τάξεις του οποίου περιλαμβάνονται πολλές μονάδες Αλβανών στρατιωτών…»»’
    ‘ενώ ανέμενε ότι, «ο ιταλικός στρατός, ενωμένος με τους Αλβανούς στρατιώτες, θα κατατροπώσει τα ελληνικά σύμβολα», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε

    »Ο Ιταλος στρατιωτικος Β. Πράσκα στο τμήμα του βιβλίου του «Εξέλιξη των επιχειρήσεων από 28 έως 31 Οκτωβρίου 1940″, ανακεφαλαιώνοντας γράφει για τη συμμετοχή των αλβανικών μονάδων τα εξής:
    «…Φάλαγγα «Σολίνας» II Τάγμα της 1ης Λεγεώνας Αλβανών εθελοντών. (…) Κεντρική Φάλαγγα και Διοίκηση Μεραρχίας «Φερράρα» Ι Τάγμα Αλβανών Εθελοντών. (…) Παραλιακό Συγκρότημα… Τα τμήματα διαπεραιώθηκαν με την κάτωθι σειρά… 6) Τα τάγματα Αλβανών εθελοντών «Πεσκοσόλιντο» και «Κιαραβάλλε». (…) «Τα αλβανικά τάγματα εθελοντών, προπορευόμενα του 3ου Συντάγματος Γρεναδιέρων και κινούμενα…»…»Τα τάγματα Αλβανών εθελοντών, επίσης, ήλεγχαν πλήρως την αμαξιτή οδό (Ηγουμενίτσας-Βάρφανης).»-Αλβανοτσιαμηδες ντοπιοι πεμπτοφαλλαγγιτες δηλαδή οι τελευταίοι .

    Αποκαλυπτικά είναι τα όσα γράφει στο ημερολόγιο του ο Φερνάντε Κομπιόνε, έφεδρος υπολοχαγός πεζικού της 51ης Ορεινής Μεραρχίας “Σιέννα”: “…Κατά το χρονικό διάστημα από 28 Οκτωβρίου ως 14 Νοεμβρίου 1940, οπότε ιταλικά τμήματα είχαν εισχωρήσει σε περιοχές της Ελλάδας, οι Τσάμηδες της Θεσπρωτίας ,υποδέχονταν στα χωριά τους Ιταλούς ως ελευθερωτές, με ζητωκραυγές και ενθουσιασμό…”.

    » Ο Ελληνας αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος, αρχιστράτηγος του Ελληνικού Στρατού κατά τον πόλεμο 1940-41, σημειώνει: «Όλες οι ιταλικές μεραρχίες πεζικού ήταν ενισχυμένες σε πεζικό με τάγματα Αλβανών…».»’

    Ο υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, διοικητής της VIII Μεραρχίας η οποία αντιμετώπισε την κύρια προσπάθεια της ιταλικής επίθεσης, γράφει για τη συμμετοχή αλβανικών δυνάμεων στον τομέα της Μεραρχίας: “Συμμετείχαν τρία τάγματα μελανοχιτώνων (Ι, II, III), δύο αλβανικά τάγματα πεζικού (“Γκράμος” και “Ντρίνος”), αλβανική ορειβατική πυροβολαρχία (“Νταϊτι”), τάγμα Αλβανών εθελοντών και σώματα άτακτων Αλβανών”.

    »’Ο Γερμανός συγγραφέας Βίλιμπαλντ Κόλεγκερ, σε βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 1942, για τη στάση των Αλβανών κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο 1940-41 γράφει τα εξής: «…Οι Ελληνες αναγκάζονταν να πολεμούν εναντίον Αλβανών συμμοριτών, κατά τη στιγμή που Αλβανοί εθελοντές προσέρχονταν αθρόα στις ιταλικές φάλαγγες. Δεν αγνοούσαν οι από γόνοι του Σκεντέρμπεη ποίοι ήταν οι πραγματικοί φίλοι τους. »’

    Ο στρατηγός Αλ. Εδιπίδης γράφει ότι “Τμήματα αλβανικά, άρτια συγκροτημένα και με ομοιογενή στελέχη (αξιωματικοί και στρατιώτες Αλβανοί) πολέμησαν στις 27 Νοεμβρίου στο Φράσερι προς την Κλεισούρα

    ΔΗΛΑΔΗ ΓΕΡΜΑΝΟΙ , ΙΤΑΛΟΙ , ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΚΕΙΝΗΣ ΜΑΡΤΥΡΟΥΝ ΤΟΝ ΦΙΛΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΟΛΟ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 1940 -1941 ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΦΑΣΙΣΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ

    ΛΙΓΑ ΑΚΟΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

    »»Στην επίθεση εναντίον του υψώματος 1289 του Λαπιστέτ, στις 09.30 της 4ης Νοεμβρίου 1940, έλαβε μέρος ένα από τα πιο επίλεκτα τμήματα των Αλβανών, το τάγμα «Τιμόρ», το οποίο και κατόρθωσε να το καταλάβει. Με άμεση αντεπίθεση των Ελλήνων το τάγμα «Τιμόρ» αναδιπλώθηκε και διασκορπίστηκε στην κοιλάδα με άτακτη φυγή. Υποχρεώθηκαν να επέμβουν οι βερσαλιέροι για να σταματήσουν τους Αλβανούς»».

    »»Κατά τη διάρκεια της ιταλικής εαρινής επίθεσης (Μάρτιος 1941) ο Μουσολίνι επισκεπτόταν διάφορες μονάδες για να τονώσει το ηθικό των ανδρών, στη ζώνη του Δέβολη και στην περιοχή του Βερατίου. Μεταξύ άλλων επισκέφθηκε ομάδες ταγμάτων και εθελοντών Αλβανών Κατά τις συνομιλίες που είχε μαζί τους έμεινε ενθουσιασμένος από το παράστημα και το πολεμικό τους μένος.»’

    ΚΑΤΙ ΑΚΟΜΑ ΣΗΜΑΤΝΙΚΟ
    Αξιζει να σημειωθεί ότι ο αριθμος των εθελοντών Αλβανων ηταν αρκετά μεγαλύτερος αλλά μειωθηκε λίγο πριν τις εχθροπραξίες για λόγους στρατηγικούς , από την Ιταλική διοίκηση .
    Να και το σχετικό απόσπασμα….

    Με τη βοήθεια της αλβανικής κυβέρνησης και διαφόρων αρχηγών φυλών εξασφαλίστηκε η δυνατότητα συγκρότησης 10-12 ελαφρών ταγμάτων συνολικής δύναμης 6-7.000 ανδρών, επιλεγέντων από τις πιο πολεμικές φυλές και μάλιστα από αυτούς που υπήρχε ενδεχόμενη σχέση με πληθυσμούς εκτός συνόρων (σ.σ. προφανώς εννοούσε τους Τσάμηδες). Τα ευκίνητα τάγματα, τύπου ανταρτικών ομάδων, προορίζονταν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των μεραρχιών μας (…).
    Το Υπουργείο Στρατιωτικών, κατόπιν επανειλημμένων οχλήσεων, τελικά ενέκρινε την αποστολή του οπλισμού για τη συγκρότηση των αλβανικών μονάδων. Όμως αργότερα άλλαξε γνώμη και διέταξε τον περιορισμό της σύστασης των εθελοντικών αλβανικών ταγμάτων μόνο στη νότια Αλβανία .
    ΔΗΛΑΔΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ 7.000 ΣΤΟΥΣ ΠΕΡΙΠΟΥ 5.000 ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΟΠΛΙΤΕΣ ΟΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΘΗΚΕ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ

    Ότι πολλοι εκ των Αλβανων φασιστων του ιταλικου στρατου ηταν από τη Θεσπρωτια φαινεται και από την παρακατω μαρτυρια…..
    * «Μας φέρνουν συνοδεία, στο Τάγμα, δυο πολίτες Αλβανούς. Είναι, λέει, αυτομόλοι σε μας, λιποτάκτες του ιταλικού στρατού. Θέλουνε να πάνε στα σπίτια τους, που είναι στα δικά μας μετώπισθεν. …… (Λουκάτος, σ.219).
    ΤΑ ΜΕΤΟΠΙΣΘΕΝ ΗΤΑΝ ΤΑ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ .
    ΕΚΕΙ ΖΗΤΑΓΑΝΕ ΝΑ ΠΑΝΕ ΟΙ ΔΥΟ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΕΣ…..
    ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟΤΕ,
    ΔΗΛΑΔΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΗ ΑΜΥΝΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΕΛΙΚΑ Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΝΤΑΝ ΣΤΑΔΙΑΚΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟ ΜΟΝΟ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΑΛΛΑ ΣΙΓΑ ΣΙΓΑ ΑΥΤΟΜΟΛΗΣΑΝ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΤΟΥΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΓΙΑΤΙ ΑΛΛΙΩΣ ΤΟ ΠΕΡΙΜΕΝΑΝΕ ΚΑΙ ΑΛΛΙΩΣ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΕ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ .
    ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΒΑΝΙΑ ΠΕΡΙΜΕΝΑΝΕ – ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΕ

    ΝΑ ΚΑΙ ΛΙΓΑ ΒΙΝΤΕΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΚΕΙΝΗΣ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΑΛΒΑΝΩΝ ΚΑΙ ΙΤΑΛΩΝ ΦΑΣΙΣΤΩΝ .

    ΟΠΟΥ ΒΛΕΠΕΤΕ ΑΣΠΡΑ ΦΕΣΙΑ ΕΙΝΑ ΑΛΒΑΝΟΙ

    ΤΟ ΠΡΩΤΟ EIΝΑΙ Η ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ ΣΤΑ ΤΙΡΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡΑΣ ΣΤΗ ΡΩΜΗ…

    AKOMA ΑΚΟΥΓΕΤΑΙ ΤΟ ΥΠΕΡΜΑΧΟ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ [ ΣΤΟ ΛΕΠΤΟ 9-25 ]

    ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΩΝ

    ΕΠΟΣ ΤΟΥ 40 ΥΨΩΜΑ 731

  3. Λιγα λογια για τους Αλβανοτσαμηδες και την δραση τους κατά τη κατοχη .

    ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΦΑΣΙΣΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ….

    ΜΙΑ ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΤΟ ΕΥΡΥ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΘΕΣΗ , ΕΙΝΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΛΛΑ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΕΘΝΙΚΟΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ Η ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΟΠΩΣ ΕΒΡΑΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΩΝ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΗΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΛΒΑΝΙΑΣ .
    ΑΣ ΤΑ ΔΟΥΜΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ…..

    ΣΤΗΝ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣΑΝΕ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ [ ΚΑΤΑ ΤΟ 1943-44] ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑΣ
    Ο ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ ΚΡΑΨΙΤΗΣ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ …

    Φεβρουάριος 1943: Από του τέλους του ΙΘ’ αιώνα είναι εγκατεστημένες στην Παραμυθιά Εβραϊκές Οικογένειες. Σήμερα είναι μόνιμοι κάτοικοί της οι εξής: α) Εζρά Μπακόλα, τώρα με την Μπαλκούλα, τρίτη σύζυγό του, β) Νισήμ Μπακόλας του Εζρά, η σύζυγός του και τα δύο ανήλικα τέκνα τους, …..
    Συνειδητοποιούν τους κινδύνους με τους διάφορους εκβιασμούς που τους γίνονται από τους μωαμεθανούς κλπ. και κατορθώνουν σιγά σιγά να μεταφέρουν με φορτηγά αυτοκίνητα στα Ιωάννινα, όλα τα εμπορεύματά τους. Τελικά, αυτές τις μέρες, έφυγαν (τμηματικά) όλοι τους για τα Ιωάννινα, όπου εγκαταστάθηκαν μόνιμα.

    ΔΗΛΑΔΗ ΦΥΓΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΚΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΕΙΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ

    ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΙΩΓΜΟ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΙ ΤΟΝ ΔΙΩΓΜΟ ΑΛΒΑΝΩΝ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΛΒΑΝΙΑΣ , ΔΙΩΓΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΣΕ ΚΟΙΝΕΣ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ.

    Μια άλλη ενδιαφέρουσα και όχι τόσο διαδεδομένη πτυχή του δοσιλογισμού των Τσάμηδων της Θεσπρωτίας είναι και η δράση τους εντός αλβανικού εδάφους. Συγκεκριμένα, την 23η Αυγούστου του 1943, αμέσως μετά την καταστροφή της Σαγιάδας, το 1ο τάγμα του 99ου γερμανικού συντάγματος επιτέθηκε στην Κονίσπολη (η σημαντικότερη κωμόπολη της αλβανικής πλευράς της Τσαμουριάς) την οποία υπεράσπιζαν γύρω στους 150 αντάρτες. Η όλη επιχείρηση είχε ως αποτέλεσμα την κατάληψη της Κονίσπολης, το θάνατο 50 ή 60 Αλβανών και – σε αντίθεση με τη Σαγιάδα που καταστράφηκε ολοσχερώς – την πυρπόληση κατά κύριο λόγο επιλεγμένων οικιών που υποδείχτηκαν από τους Τσάμηδες51.

    ΔΗΛΑΔΗ ΑΦΟΤΟΥ ΚΑΨΑΝΕ ΟΛΟΣΧΕΡΩΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΗ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΗ-ΕΑΜΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΣΑΓΙΑΔΑ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ , ΠΕΡΑΣΑΝΕ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΕΝΤΟΣ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΨΑΝΕ ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΙΚΗΣ ΚΟΝΙΣΠΟΛΗΣ ΕΠΕΙΔΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΑΝΕ ΤΟ ΚΚΑ .

    ΑΛΛΑ ΣΥΝΕΧΙΣΑΝ ΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ 1944 ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΕΝΤΟΣ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΣΕ »ΚΟΙΝΕΣ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» ΑΝΤΑΜΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΝΑΖΙ ΠΟΥ ΣΤΟΙΧΗΣΑΝΕ ΠΟΛΛΕΣ ΔΕΚΑΔΕΣ ΝΕΚΡΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΕΣ .

    Λίγους μήνες αργότερα σχηματίστηκε, με τη στήριξη των γερμανικών δυνάμεων, τάγμα ασφαλείας 1000 ανδρών που υπό την ηγεσία του Νουρί Ντίνο συμμετείχε τον Ιανουάριο του 1944 στην εκκαθαριστική επιχείρηση Χόρριντο που διεξήχθη κυρίως εντός αλβανικού εδάφους και επέφερε το θάνατο 500 ατόμων. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ο Ντίνο και οι άνδρες του έδρασαν στην περιοχή της Κονίσπολης52. Στη συνέχεια, ο Ντίνο έδρασε από τον Μάρτιο μέχρι τον Ιούνιο του 1944 στην περιοχή του Αργυρόκαστρου ως επικεφαλής περίπου 700 ανδρών, 300 από τους οποίους προέρχονταν από τη Θεσπρωτία53.

    52]Μάγερ, 2009, Β’, σ. 115.

    [53]Αθανάσιος Γκότοβος, Τσάμηδες, το τάγμα Νουρί Ντίνο, Άρδην, 8 Ιουνίου

    ΑΛΛΩΣΤΕ Ο ΙΔΟΣ Ο ΗΓΕΤΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ Ο ΝΤΙΝΟ , ΗΔΗ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 1943 ΕΙΧΕ ΓΡΑΨΕΙ-ΠΡΟΑΝΑΓΓΕΙΛΕΙ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ΣΕ ΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΕΣΤΕΙΛΕ ΣΤΟΝ ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΛΒΑΝΙΑΣ , ΟΠΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ ΑΝΕΦΕΡΕ ..

    »Αυτά τα άτομα πρέπει να είναι πιστοί και δοκιμασμένοι φίλοι της Ιταλίας, …. . με σκοπό να διεξαγάγουν ένα ανηλεές κυνηγητό στους αντάρτες και τους φίλους των και εν ανάγκη να καταστρέψουν τις εστίες τους και τα χωριά που τους βοηθούν αρχίζοντας από το Curvelesi.

    ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ [ ΣΤΟ ΚΟΥΡΒΕΛΕΣΙ ] ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΕΠΕΙΔΗ ΗΤΑΝ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ . ΑΥΤΟ ΜΟΝΟ ΑΡΚΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΟΥΜΕ ΤΙ ΠΕΡΑΣΑΝΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑΣ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΘΑ ΦΑΝΕΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ.
    ΕΠΙΣΗΣ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΑΥΤΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ . …

    »’Εάν δεν θεωρηθεί σκόπιμο να γίνει αυτό από μέρους των Ιταλικών δυνάμεων, δεν θα είναι δύσκολο να πετύχουμε τον σκοπό με τον σχηματισμό των 6.000 εθελοντών Τσαμουριωτών και Κοσοβάρων που είναι πραγματικοί φίλοι της Ιταλίας .»’

    ΔΗΛΑΔΗ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣIΑΜΗΔΕΣ ΕΝΟΠΛΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΘΑ ΔΡΟΥΣΑΝ ΕΝΤΟΣ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΗ ΛΙΓΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΜΕΤΑ ΣΕ ΚΟΝΙΣΠΟΛΗ ΚΑΙ ΚΟΥΡΒΕΛΕΣΙ ΟΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΘΗΚΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ.

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΩΡΑ ΕΝΑ ΑΛΛΟ ΕΠΕΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ .

    »ΕΞΟΠΛΙΣΤΗΚΑΜΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΟ ΕΔΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΤΣΑΜΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ»’.

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΕΝΑ ΠΛΗΡΩΣ ΚΑΤΟΠΙΣΤΙΚΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΓΚΟΤΟΒΟΥ ΑΝΑΛΥΤΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΣΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΝΙΣΤΟΡΗΤΟ ΨΕΥΤΟΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

    »»Ωστόσο στην επίμονη ερώτησή μας για μια από τις επικρατούσες απόψεις που θέλουν τους Τσάμηδες να συμμαχούν με τις δυνάμεις Κατοχής από ανάγκη εξαιτίας των επιθέσεων που εξαπέλυσε εναντίον τους ο ΕΔΕΣ, εν αντιθέσει με τον ρόλο που έπαιξε ο ΕΛΑΣ μας λέει:

    «Γνωρίζω τη θέση αυτή. Δεν μπορώ όμως να γνωρίζω αν η απολογητική του μειονοτικού εθνικοσοσιαλισμού στη Θεσπρωτία είναι προϊόν πλάνης ή θράσους. Ούτε το 1941, ούτε το 1942, αλλά ούτε μέχρι τα μέσα του 1943 κινδύνευαν οι Μουσουλμάνοι Τσάμηδες από τις ομάδες του Ζέρβα, διότι απλά αυτές είτε δεν υπήρχαν, είτε ήταν τόσο ολιγάριθμες που δεν συνιστούσαν πραγματική απειλή. Πέραν τούτου, αν ο Ζέρβας προκάλεσε τη συνεργασία αυτή, τότε πώς δικαιολογείται η σύμπραξη των Μουσουλμάνων Τσάμηδων με τις κατοχικές δυνάμεις σε περιοχές όπως τα Φιλιατοχώρια, όπου δρούσε αποκλειστικά το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ; Πώς εξηγούνται τα δεκάδες θύματα στα χωριά αυτά; Συμμάχησαν και εκεί οι Μουσουλμάνοι με τους κατακτητές φοβούμενοι την πίεση του ΕΛΑΣ; Πρόκειται για αστείο επιχείρημα».»’
    ΔΗΛΑΔΗ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΕΣΤΡΑΦΗΣΑΝ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΟΥ ΕΔΕΣΙΤΙΚΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΑΜΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗΣ ΜΟΥΡΓΚΑΝΑΣ ΣΤΑ ΦΙΛΙΑΤΟΧΩΡΙΑ.

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΑΛΛΩΣΤΕ ΤΟ ΠΟΤΕ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΑΝΕ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΑΡΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ…

    Μιχάλης Μυριδάκης, Αγώνες της Φυλής, Α΄, σ. 165 – 166, Tsoutsoumpis, 2015, σ. 131 – 132. Εκείνη την εποχή, όπως αναφέρει και το υψηλόβαθμο στέλεχος του ΕΔΕΣ, Μιχάλης Μυριδάκης, δεν είχαν εμφανιστεί ακόμη οργανωμένοι αντάρτες στη Δυτική Ήπειρο. Αντάρτικες ομάδες πρώτα του ΕΛΑΣ και έπειτα του ΕΔΕΣ εμφανίστηκαν στην περιοχή στις αρχές του 1943.

    ΔΗΛΑΔΗ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 1943 ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ Ο ΕΛΑΣ ΒΟΡΕΙΑ-ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΣΤΑ ΟΡΕΙΝΑ ΦΙΙΑΤΟΧΩΡΙΑ [ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ ] , ΚΑΙ Ο ΕΔΕΣ ΝΟΤΙΑ-ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ [ ΣΟΥΛΙ ] ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΟΡΕΙΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ .
    ΑΡΑ ΤΟ ΨΕΥΤΟΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΕΥΚΟΛΑ ΑΝΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΑΝΑΛΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΟ ΤΟΥ 1943 ΚΑΤΟΧΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΤΟ ΕΤΟΣ 1942 ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΔΕΣ Η ΤΟΥ ΕΑΜ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ.

    ΕΧΟΥΜΕ 2 ΕΠΙΣΗΣΜΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1942 ,
    ΜΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ ΚΑΙ ΛΙΓΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΗΣ,
    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

    »»Διοίκησις Χωροφυλακής Θεσπρωτίας

    «Περί της εν Θεσπρωτία καταστάσεως και των ληπτέων μέτρων»

    Ο Ελληνικός πληθυσμός της περιφερείας μας ευρίσκεται υπό το Κράτος τρομοκρατίας δεδικαιολογημένης κατόπιν και της εσχάτως δολοφονίας εντός της Ηγουμενίτσης του Νομαρχούντος. Κατά τας πληροφορίας της υπηρεσίας μου απολύτως εξακριβωμένας οι διάφοροι κακοποιοί, οι εκτελεσταί καταρτισθέντων σχεδίων τόσον εν Θεσπρωτία όσον και εν Αλβανία θα συνεχίσωσιν το βδελυρόν έργον των δολοφονιών και εγκλημάτων εν γένει μέχρις επιτεύξεως ορισμένου επιδιωκομένου σκοπού, της προσαρτήσεως της Τσαμουρίας. […] Ο υποφαινόμενος ως και οι λοιποί διοικούντες Αξιωματικοί συνεργάται του, κατέβαλλον σοβαράς προσπαθείας μέχρι σήμερον προς επιβολήν της τάξεως και γεφύρωσιν του μεταξύ Ελλήνων και Μουσουλμάνων χάσματος και μίσους όπερ εδημιούργησαν τα πολεμικά γεγονότα.

    ΑΡΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΟΞΥΝΣΕΩΝ ΗΤΑΝ ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1940 ΔΗΛΑΔΗ ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΠΟΥ 3000 ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ,ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟ , ΕΚΤΟΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΠΛΗΘΗΣΜΟΥ ΣΤΗ ΧΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΑ ΑΝΤΙΠΟΝΑ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΠΡΑΞΑΝΕ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΚΑΙ ΙΤΑΛΟΙ .
    ΝΑ ΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ
    στην Ηγουμενίτσα, συγγενείς θυμάτων των Τσάμηδων εισέβαλαν στη φυλακή της κωμόπολης και λύντσαραν επί τόπου τέσσερα άτομα που είχαν συλληφθεί κατηγορούμενα για αυτούς τους φόνους3. [Robert Elsie ] .
    ΔΗΛΑΔΗ ΕΞ ΑΡΧΗΣ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΕΝΤΑΧΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΩΝ ΕΙΣΒΟΛΕΩΝ ΦΑΣΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

    ΕΠΙΣΗΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΙ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΕΣ ΕΙΧΑΝΕ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΟ 1942 ΜΥΡΙΣΤΕΙ ΟΤΙ ΤΑ ΟΣΑ ΦΟΝΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΣΑΝΕ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΕΙΧΑΝΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝΕ ΜΕ ΤΗΝ »ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΒΑΝΙΑ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΛΛΩΣΤΕ ΠΙΠΗΛΑΓΑΝΕ ΤΑ ΜΥΑΛΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ 1939 ΟΤΑΝ ΚΑΙ ΚΑΤΕΛΑΒΑΝ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ . ΓΝΩΣΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΒΓΑΛΑΝΕ ΣΤΑ ΤΙΡΑΝΑ ΟΙ ΑΡΧΗΓΟΙ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ ΠΟΥ ΜΙΛΑΓΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΒΑΝΙΑ

    ΛΙΓΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΜΕΤΑ ΕΧΟΥΜΕ ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΣ ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ Η ΟΠΟΙΑ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ …..

    Προς την Γενικήν Δ/σιν Ηπείρου Ιωάννινα

    Εν Ηγουμενίτση τη 14/12/1942

    ….. ότι η κατάστασις εβελτιώθη και εκ του γεγονότος ότι εσταμάτησαν αι δολοφονίαι Χριστιανών και εκ του ότι οι Μωαμεθανοί ήρξαντο προσερχόμενοι εις εμέ προς επίλυσιν των μετά των Χριστιανών διαφορών των. …. , έργον εις το οποίον εξαίρετον συμβολήν είχε ο ρηθείς Συν/ρχης, να τορπιλλισθή διά της πράξεως ολίγων εγκληματιών, οι οποίοι εκ προσωπικών αφορμών προέβησαν εις την δολοφονίαν του Γιασίν Σαντίκ, ως αντιστρόφως ομοίας πολύ περισσοτέρας όμως εγκληματικάς πράξεις είχον εκτελέσει και Μωαμεθανοί.
    ΕΔΩ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΕΤΟΣ 1942 ,ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΔΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ , Η ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΛΑΣ , ΣΥΝΕΒΑΙΝΑΝ ΣΥΝΕΧΩΣ ΦΟΝΟΙ . ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΥΣ ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΕΙΧΑΝ ΩΣ ΘΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ .
    ΕΝΩ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΚΑΙ Ο ΦΟΝΟΣ ΤΟΥ ΓΙΑΣΙΝ ΣΑΝΤΙΚ ΛΟΓΩ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΠΑΛΟΥΜΗ.
    Ο ΓΙΑΣΙΝ ΗΤΑΝ ΔΩΣΙΛΟΓΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙ ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΕΙΧΑ ΕΙΣΒΑΛΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΙΤΑΛΟΥΣ ΤΗΝ 28 ΟΚΤΩΒΡΗ ΤΟΥ 1940.
    Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΕΧΕΙ ΝΑ ΘΥΜΑΤΑΙ ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΣΑΝΤΙΚ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΧΕ ΠΕΡΑΣΕΙ ΤΟ ΦΑΝΑΡΙ ΗΔΗ ΤΟ 1921-42 KAI ΠΟΙΑ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΠΑΛΟΥΜΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΠΟΥ ΕΝΤΑΧΗΚΕ ΠΡΩΤΑ ΣΤΟΝ ΕΛΑΣ ΚΑΙ ΕΠΕΙΤΑ ΣΤΟΝ ΕΔΕΣ ….
    ΑΠΟ ΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΦΑΝΑΡΙΟΥ
    Ορε το μαθατε
    Αιντε μωρε τι εγινε
    Αιντε στο Παλιοπουσι
    Μωρε στο Ζαγαρι
    Σκοτωσαν τον
    Ορε τον Γιασιν Σαντικ
    Αιντε της Τσαμουριας μωρε το Ζαγαρι
    Καπεταν Βασιλ Μπαλουμη
    Σκότωσες ενα γουρουνι
    Βρε κακομοιρο Φαναρι
    Γλυτωσες απ το ζαγαρι

    ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΝΤΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΠΟΥ ΑΝ ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΗΡΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 1942 ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ

    12.2.1942. Γεώργιος Βασιλάκος. Σκοτώθηκε από Μουσουλμάνους στο Κέντρο της Ηγουμενίτσας.
    20.3.1942. Φώτιος Σπυρίδης και Ηλίας Γεωργίου Τσιάβος, σκοτώθηκαν με μαχαίρι στη θέση Μπούριμε από τον Λιάζε Ντίκα και άλλους Μουσουλμάνους από τη Βάρφανη.
    18.6.1942. Πέτρος Αντώνης. Σκοτώθηκε από Μουσουλμάνους στη θέση Περιβόλι, υπερασπιζόμενος το θερισμένο στάρι του χωραφιού του.
    20.6.1942. Ευθύμιος και Αναστάσιος Περώνης. Ληστεύθηκαν και σκοτώθηκαν στη θέση «Παλιάρεζα» από Μουσουλμάνους.
    10.2.1942. Ελευθερία Π. Κίτσου, 10 χρονών. Σκοτώθηκε από Μου­σουλμάνους στη θέση «Κρόνια».
    10.11.1941. Πήλιο Αντώνης (Σπύρος Μώκας), σκοτώθηκε από τους Μουσουλμάνους Κίπε Νταούτ και Ρετζέπ Μεχμέτ από το Κουρτέσι.
    8.8.1942. Ευάγγελος Πολιώνης. Σκοτώθηκε σε ενέδρα, από Μεζάν & Τζιαμαλί Χαρούν (αδέρφια), Σαλ Μπιμπίτο και άλλοι στο δρόμο Κουσοβίτσας Γραικοχωρίου, θέση Τσούκα.
    23.9.1942. Ηλίας Δ. Μίχου. Σκοτώθηκε στη θέση «Βούρκο» από τον Χάμζο και Ναζίφ Ρετζέπ.
    6.10.1942. Πολιώνης Πέτρος, 12 χρονών, και Μίχου Ευάγγελος 16 χρονών καθώς έβοσκαν τα πρόβατα τους . Σκοτώθηκαν στη θέση «Φράσερι» από τον Αλήτη , Αγά & Ντουλ Ταχίρι φίλοι από (το Τζανάρι-Μαζαρακιά-28-30 ετών) .
    14.6.1942. Αθανάσιος Θεοδωρίδης. Σκοτώθηκε σε ενέδρα από Μουσουλμάνους της Νύστας στην θέση Μουλτσάθι.
    10.11.1941. Θωμάς Νίνος, με την αδελφή του Σάνα Δημητρίου.
    Σκοτώθηκαν σε ενέδρα στο δρόμο Ηγουμενίτσας Πέστανης, από τους
    συγχωριανούς τους Αντέμ Ιντρίζ, Μαχμούτ Μάλε και άλλους. Στην ενέδρα
    αυτή τραυματίστηκε και ο Ξενοφών Ιωάννου.
    7.4.1942. Ανδρέας Βρύσης. Σκοτώθηκε από τους Γραικοχωρίτες Μουσουλμάνους Αμπεντί Ιντρίζ, Ισούφ Μάζε.
    22.4.1942. Σπύρος Ν. Ράφτης. Σκοτώθηκε από τους Γραικοχωρίτες Μουσουλμάνους Ιλιάζ Νέλιο και Ισούφ Μάζε.
    6.10.1942. Θεόδωρος Κανάκης. Τραυματίστηκε στην αυλή του σπιτιού
    του, από συγχωριανούς του Μουσουλμάνους.
    31.10.1942. Νικόλαος Αναστασίου. Σκοτώθηκε και Κώτσο Λιάκος,
    τραυματίστηκε, όπως το περιγράφω σε προηγούμενη στήλη, από τους
    συγχωριανούς του Ιλιάζ Νέλιο Χαμήτ και Ταχήρ Μητηλή.
    20.9.1941. Βασίλειος Κομίνης και Κωνσταντίνος Λώλης. Σκοτώθηκαν
    από Γραικοχωρίτες της οικογένειας των Φεταχαίων.
    3.4.1942. Μουσουλμάνοι Γραικοχωρίτες. Πυροβόλησαν από μακριά στην πλατεία του χωριού που ήταν συγκεντρωμένοι κάτοικοι, χωρίς ευτυχώς θύματα.
    9.10.1942. Ο Φαγκρή Αλή Μούχο από το Γραικοχώρι τραυμάτισε με
    τσεκούρι τον Ανδρέα Σπύρου Δήμα, 1 2 χρονών, ο οποίος γλίτωσε, γιατί του
    πρόσφεραν νοσηλεία σε νοσοκομείο τους στο Φιλιάτι οι Ιταλοί.
    24.10.1942. Δονάτος Αλεξίου από τη Ντράγανη, που είχε παντρευτεί και έμεινε μόνιμα στο Λαδοχώρι, τον σκότωσαν ο Λιούτ Γκάνες από το Βροχωνά και ο Νταλιάν Φερχάτ από το Κούρτεσι.
    15.7.1942. Παναγιώτης Αν. Δήμας, 9 χρονών, καθώς έπαιζε με άλλα παιδιά στην παραλία της Πλαταριάς, ο Κιαζήμ Βεήπ από την Φασκομηλιά, τον έβαλε σημάδι και τον σκότωσε. Συγκινητική περιγραφή από τον Κώστα Προκοπή στην εφημερίδα «Φωνή της Πλαταριάς» του Μάρτη 1985.
    10.8.1942. Κωνσταντίνος Δημητρίου και Σπυρίδων Κωνσταντίνου. Τους σκότωσαν ο Μουρτεζάν Μουσά από το συνοικισμό Βρύση μαζί με άλλους Μουσουλμάνους από τη Φασκομηλιά. Λεπτομερής περιγραφή από τον Κώστα Προκοπή στην εφημερίδα «Λεπτομερής περιγραφή από τον Κώστα Προκοπή στην εφημερίδα «Φωνή της Πλαταριάς» του Γενάρη 1985.
    18.8.1942. Τάκης Καράλης. Τον σκότωσε ο Νταλιάνης στο βουνό που έβοσκε τα πρόβατα του.
    20.8.1942. *Παναγιώτης Μίχου. Σκοτώθηκε στην Κουσιοβίτσα που ήταν γαμπρός μαζί με τον Πήλιο Αντώνη (Σπύρο Μώκα). Από τους: Κίπε Νταούτ και Ρετζέπ Μεχμέτ από το Κουρτέσι.
    6.2.1942. Θωμάς Ν. Στεργίου και Σωτήριος Ντίνης, καθώς γύριζαν από το Φιλιάτι, σκοτώθηκαν από Μουσουλμάνους και τα πτώματα τους πετάχτηκαν στον Καλαμά. Οι σκελετοί τους βρέθηκαν μετά από εξάμηνο στις εκβολές του.
    26.7.42: Έμποροι από το Πωγώνι που μετέβησαν στην περιοχή Γκρόπας για την αγορά τροφίμων. Αφού πρώτα εληστεύθηκαν, ρίχτηκαν κατόπιν ζωντανοί σ’ ένα πηγάδι μεταξύ Κουτσίου και Πέρδικας. Δράστες ήταν Τουρκοτσάμηδες.
    22.12.42: Ευθύμιος Περώνης, Τηλέμαχος Περώνης, Θεόδωρος Περώ­νης, Κούλα Χήρα Ανδρέα Πέτσινη από την Πυρσόγιαννη Κόνιτσας, που ήλθαν για την αγορά λαδιού και άλλων τροφίμων ληστεύθηκαν και κατόπιν σκοτώθηκαν στη Λάκκα Ηγουμενίτσας.

    ΚΑΝΕΙΣ ΕΞ ΑΥΤΩΝ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΔΕΣΙΤΗΣ [ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΝ Ο ΕΔΕΣ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ] Η ΕΛΑΣΙΤΗΣ ΑΦΟΥ ΟΥΤΕ Ο ΕΛΑΣ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΤΑ ΤΟ 1941-42 ΕΝΩ ΜΟΛΙΣ ΕΝΑΣ ΗΤΑΝ ΠΡΩΗΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΑΚΣ ΕΝΩ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΕΙΧΕ ΑΡΧΙΣΕΙ ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΧΩΡΙΩΝ ΟΠΩΣ ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ

    ΕΝΩ ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΙ ΚΑΨΙΜΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΟ 1942 , ΟΠΩΣ ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
    1942: Οι Αλβανοτσάμηδες, αφού κατέστρεψαν το χωριό, σκότωσαν το Παππά και τον Πρόεδρο, και τους εξής κτηνοτρόφους: Κάκο Νικόλαο του Χρήστου, Κάκο Λεωνίδα, Χαντζάρα Θωμά, και απήγαγαν και τους: Τσόκα Λάζαρο, Λιάμη Κων/νο, Μπέκα Ευάγγελο, Ζήκο Λεωνίδα, Ζήκο Γεώργιο, Χαντζάρα Κων/νο, Χρηστάκη Βασίλειο, Χρηστάκη Λάμπρο, Ντίσιο Νικόλαο, Πιτούλη Θεόδωρο, Χαντζάρα Χρήστο, τους οποίους σκότωσαν μέσα στο Μαργαρίτι.

    ΝΑ ΜΕΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

    AΣ ΔΟΥΜΕ ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1943 ΚΑΙ ΥΣΤΕΡΑ ΟΤΑΝ Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΕΡΑΣΕ ΥΠΟ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

    ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΛΙΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1943 ΚΑΙ ΕΠΕΙΤΑ , ΚΑΙ ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ .

    Κατά το διάστημα 10-13 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε, με την ενεργή συμμετοχή περίπου 300 Τσάμηδων, φονική εκκαθαριστική επιχείρηση στην περιοχή του Φαναρίου κατά την οποία πυρπολήθηκαν και λεηλατήθηκαν 20 χωριά, σκοτώθηκαν 250 αμαχοι πολλοι από τους οποιους ηταν γυναικες και αιχμαλωτίστηκαν άλλα 400 άτομα, τα οποία στη συνέχεια μεταφέρθηκαν από τους αλβανοτσαμηδες στις φυλακές των Ιωαννίνων και της Θεσσαλονίκης.
    Για τη μεταφορα αυτή των αιχμαλωτων Ελληνων από τους Αλβανοτσαμηδες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης εχουμε την εξης μαρτυρια

    ΟΤΙ Η ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΩΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ , ΑΝΑΦΕΡΕΤΕ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ……

    Σε έγγραφο του ο Ρέμολντ προς τον Στέτνερ διαβεβαιώνει πως ο Νουρί Ντίνο «θα πετύχει με γερμανική υποστήριξη το στόχο του και θα επιβάλει ησυχία και τάξη, όπως τη θέλουμε».
    ΔΗΛΑΔΗ Ο ΝΤΙΝΟ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΝΟΠΛΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΕΙΧΑΝΕ ΑΝΑΛΑΒΕΙ ΡΟΛΟ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΡΙΜΗΝΟ ΙΟΥΛΙΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1943 .

    ΓΙΑ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΣΕ ΑΥΤΑ ΑΝΑΦΕΡΕΙ Ο ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ ΚΡΑΨΙΤΗΣ ΣΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ .

    »’27 Ιουλίου 1943: Στο μισοσκόταδο του πρωινού ισχυρές Γερμανικές δυνάμεις της Παραμυθιάς με άριστα πολεμικά μέσα και με (800) οκτακόσιους και περισσότερους ένοπλους επίστρατους της «ΞΙΛΙΑ» μουσουλμάνους Τσάμηδες των πόλεων και Επαρχιών Παραμυθιάς και Μαργαριτιού, επέδραμαν εναντίον των χωριών του κάμπου της Παραμυθιάς και της περιφέρειας «Φαναρίου».

    14 Αυγούστου 1943: Τι καταστροφή είναι αυτή από την 27 Ιουλίου 1943 μέχρι σήμερα! Όλοι στην Παραμυθιά είμαστε κατατρομαγμένοι και όσο είναι δυνατόν κρυβόμαστε. Οι πληροφορίες μας είναι ότι στις 19 αυτές μέρες οι Χιτλερικοί Γερμανοί με τους μουσουλμάνους συμπατριώτες κατάστρεψαν ολοκληρωτικά τα 24 χωριά της περιφέρειας «Φαναρίου» και μερικά κοντινά της Παραμυθιάς χωριά της. Λεηλασίες, πυρπολήσεις, φόνοι νηπίων και γερόντων, βιασμοί γυναικών, αρπαγές παρθένων κοριτσιών, με τις οποίες οι επαίσχυντοι μουσουλμάνοι πλουτίζουν τα χαρέμια τους, σύλληψη ομήρων, κάψιμο ανθρώπων μέσα στα σπίτια τους κ.α. Γέμισαν οι σπηλιές από γυναικόπαιδα και γέροντες που κατόρθωσαν να διασωθούν εκεί στις κρίσιμες ώρες, ενώ μέρα τη μέρα προστίθενται στους νεκρούς λόγω της πείνας τους και των ασθενειών

    15 Αυγούστου 1943: Εμείς που έχουμε τα σπίτια μας στο κέντρο της πόλεως της Παραμυθιάς, είμαστε από τα χαράματα, με κομμένη την αναπνοή, πίσω από τα πατζούρια (ή) ανάλογα τις γρίλιες, παρακολουθώντας την επιστροφή των χιτλερικών Γερμανών και των μουσουλμάνων από την εικοσαήμερη «επιχείρησής» τους κατά του «Φαναριού».»»

    ΠΑΜΕ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΕ ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

    Στις 14 Σεπτεμβρίου, Τσάμηδες συμμετείχαν και στην καταστροφή του Πλαισίου[Πλησεβιστα] όπου σκοτώθηκαν δύο κάτοικοι. Καταστροφές υπέστησαν επίσης το Ζερβοχώρι και ο Ξηρόλοφος στα νότια της Παραμυθιάς

    18 Σεπτεμβρίου 1943 Γερμανοί και Τσάμηδες ένοπλοι που επιχειρούσαν βόρεια της Παραμυθιάς συνέλαβαν 60 αγρότες (εκ των οποίων 42 γυναίκες) και εκτέλεσαν τους εννέα το πρωί της επομένης στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου της Παραμυθιάς Προφανως κανενας από αυτους που συνελαβαν οι αλβανοτσαμηδες παραμυθιωτες δεν ηταν »ανταρτης μοναρχοφασιτας η χωροφυλακας»’,αλλωστε οι περισσοτερες ηταν γυναικες ουτε κανενας από τους εκτελεσθεντες ηταν εδεσιτης ανταρτης .

    24 Σεπτεμβρίου, μια γερμανική περίπολος έπεσε σε ενέδρα ανταρτών στο πέρασμα της Σκάλας έξω από την Παραμυθιά. Ένας υπαξιωματικός και τέσσερις στρατιώτες έπεσαν νεκροί. Στις 27 Σεπτεμβρίου με διαταγή της 1ης Ορεινής Μεραρχίας της Βέρμαχτ άρχισε η γερμανική επιχείρηση αντιποίνων με στόχο τα μεγαλύτερα χωριά βόρεια της Παραμυθιάς και όπως αναφερει η γερμανικη αναφορα «24 νεκροί συμμορίτες, 8 τραυματίες, υπολογίζονται άλλες 15-20 απώλειες. Κανένα λάφυρο. Πυρπολήθηκαν τα ακόλουθα χωριά: Σέλλιανη, Σεμέλικα, Ελευθεροχώρι. Στην επιχείρηση έλαβαν μέρος (…) 150 Αλβανοί που τα πήγαν πολύ καλά».

    Δηλαδη 150 αλβανοτσαμηδες παραμυθιωτες που μαλιστα τα πηγαν »»’πολύ καλα»’ όπως μαρτυρουν οι γερμανικες μαρτυριες , συμμετειχαν στη πυρποληση τριων 3 χωριων , οπου είχαμε 24 συμμοριτες νεκρους αρα ανταρτες και αλλους 15-20 νεκρους , αρα αμαχους

    Μετα απο αυτα ακολουθησε τα παρακατω γνωστο γεγονος … η εκτελεση των 49 προυχωντων στη Παραμυθια. Ασφαλως και αυτοι ηταν αμαχοι .
    ΝΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΒΙΝΤΕΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ 49.

    Άλλη μια μαρτυρια από τον ερυθρο σταυρο αυτή τη φορα για την Εθνοκαθαρση του Φαναριου και της Ηγουμενίτσας ….

    Ο Ελβετός μηχανικός Χανς – Γιάκομπ Μπίκελ απεσταλμένος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού περιέγραψε την κατασταση «Η κατάσταση των ελλήνων (…) στο Φανάρι, στη μεγάλη πεδιάδα κάτω από την Παραμυθιά (…), όπου κάθε χρόνο συλλέγονται 15.000 τόνοι ρύζι, ήταν πολύ σοβαρή. Είκοσι χιλιάδες Αλβανοί που ζούσαν εκεί ασκούσαν φοβερή τρομοκρατία στον υπόλοιπο πληθυσμό, αρχικά με την υποστήριξη των Ιταλών και τώρα πλέον των Γερμανών.
    Μόνο στο Φανάρι καταστράφηκαν 24 χωριά.
    Ολόκληρη η σοδειά έπεσε στα χέρια των Αλβανών (…)
    Στο ταξίδι μου διαπίστωσα πως οι Αλβανοί κρατούσαν τον ελληνικό αγροτικό πληθυσμό κλεισμένο μες στα σπίτια του.
    Νεαροί Αλβανοί που μόλις είχαν τελειώσει το σχολείο τριγύριζαν στα χωριά βαριά οπλισμένοι.
    Οι Έλληνες είχαν εγκαταλείψει πλήρως την Ηγουμενίτσα και είχαν φύγει στα βουνά. Οι Αλβανοί πήραν μαζί τους όλα τα ζώα από τα ελληνικά χωριά. Τα χωράφια έμειναν ακαλλιέργητα».

    AΛΗΘΕΙΑ ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΑΥΤΑ ΤΑ ΑΙΣΧΗ ΑΠΟ ΤΑ ΟΣΑ ΑΙΣΧΗ ΠΑΘΑΝΕ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1944 ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΔΕΣΙΤΕΣ;;;
    ΚΑΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ.
    ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ Η ΜΙΑ ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗ .
    ΑΡΑ ΟΤΑΝ ΚΑΠΟΙΟΙ ΜΑΣ ΖΗΤΑΝΕ ΝΑ ΖΗΤΗΣΟΥΜΕ ΣΥΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΑ ΟΣΑ ΓΙΝΑΝΕ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1944 ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΝΑ ΖΗΤΗΣΟΥΝ ΠΡΩΤΑ ΑΥΤΟΙ ΣΥΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΑ ΟΣΑ ΚΑΝΑΝΕ ΤΟ 1940-44 ΠΑΡΕΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΝΑΖΙ

  4. ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΕΣ ΚΑΙ ΕΑΜ – ΕΛΑΣ

    ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

    ENA AKOMA ΠΙΟ »ΕΞΑΛΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ» TΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΕΘΝΙΚΙΣΤΩΝ
    ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ
    »»Ο ΕΔΕΣ ΜΑΣ ΕΔΙΩΞΕ ΓΙΑΤΙ ΗΜΑΣΤΑΝ ΜΕ ΤΟ ΕΑΜ »’
    ΔΗΛΑΔΗ ΔΙΩΧΤΗΚΑΝΕ ΟΧΙ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΗΤΑΝ ΦΑΣΙΣΤΕΣ ΑΛΛΑ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΗΤΑΝ ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ……

    ΑΣ ΤΑ ΔΟΥΜΕ ΕΝΑ ΕΝΑ …..

    ΚΑΤΑΡΧΗΝ ΤΟ ΚΚ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΠΡΩΤΟΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ …..
    Ήδη από το 1942, απεσταλμένος του αλβανικόυ ΕΑΜ) ονόματι Τζελάλ Κάσιο είχε μεταβεί στην Θεσπρωτία προσπαθώντας να πείσει τη σημαντική μερίδα των Τσάμηδων που συνεργαζόταν με τις κατοχικές δυνάμεις να σταματήσει τη δράση της, χωρίς όμως αποτέλεσμα2.
    ΑΡΑ ΕΔΩ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΑΠΟ ΤΟ 1942 ΗΔΗ
    ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΜΕΡΙΔΑ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ ΕΙΧΕ ΣΤΡΑΦΕΙ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ .
    ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΔΕΣ ΟΠΩΣ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ .

    ΥΣΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕ ΤΟ ΕΑΜ ΕΛΛΑΔΟΣ
    Τον Μάρτιο του 1943, το τοπικό ΕΑΜ σχημάτισε ειδική επιτροπή επιφορτισμένη με το ζήτημα των Τσάμηδων ενώ τμήματα του ΕΛΑΣ πραγματοποίησαν μια σειρά από περιοδείες στα χωριά της μειονότητας με σκοπό τη στρατολόγηση ανταρτών. Και σε αυτή την περίπτωση τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά3.
    ΔΗΛΑΔΗ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΕΜΦΑΝΙΣΕΩΣ ΤΟΥ , ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 1943 , Ο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ ΕΔΩΣΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ .
    ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΠΕΤΥΧΕ ΤΙΠΟΤΑ , ΑΦΟΥ Η ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΠΑΡΕΜΕΝΕ ΠΡΟΣ ΤΗ ΜΕΡΙΑ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ .

    ΑΛΛΩΣΤΕ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ .

    ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

    ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ: Όλες οι προσπάθειες μας αν και βασίζονταν στη γραμμή της Κ.Ε. του Ε.Α.Μ. για την ενοποίηση όλων των δυνάμεων ενάντια στον κατακτητή δεν είχαν θετικά αποτελέσματα γιατί η παμψηφία σχεδόν των Τσάμηδων της περιοχής είχε ταχθεί ανεπιφύλαχτα με το μέρος του καταχτητή και οργάνωνε δολοφονικές επιδρομές ενάντια στα Ελληνικά χωριά, αρπαγές και σφετερισμούς περιουσιών.
    ΔΗΛΑΔΗ Η ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΤΟΥΣ ΟΧΙ ΑΠΛΑ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΝΤΑΝ ΜΕ ΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΑΛΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΣΑΝ ΚΑΙ ΔΟΛΟΦΟΝΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΟΜΕΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ , ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ , ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΟΜΗ-ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ ΣΤΟ ΦΑΝΑΡΙ ,ΤΙΣ ΕΠΙΔΡΟΜΕΣ ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΤΟ 1943 Η ΤΑ ΦΙΛΙΑΤΟΧΩΡΙΑ ΤΟ 1944

    ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ …….

    Παρ’ όλα αυτά από τις 19 του Μάρτη έγινε η πρώτη προσέγγιση που επαναλήφθηκε στις αρχές του Ιούλη 1943. Κατά κανόνα οι υποσχέσεις που μας δώσανε οι εκπρόσωποι των Τσάμηδων δεν τηρηθηκαν. Κορυφωμα της συμμαχίας με τους φασίστες ήταν η επιδρομή τους στο ΦΑΝΑΡΙ την περίοδο των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων του Αυγούστου κατά την οποίαν κάηκαν περίπου 30 χωριά, σκοτώθηκαν περίπου 500 Έλληνες και άλλοι τόσοι πιάστηκαν όμηροι, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός αναγκάστηκε να προσφυγέψει στην ορεινή περιοχή.
    ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ ΟΠΟΥ ΚΑΗΚΑΝΕ-ΛΕΗΛΑΤΗΘΗΚΑΝΕ ΚΑΠΟΥ 25 ΧΩΡΙΑ ΕΙΧΑΜΕ ΔΕΚΑΔΕΣ ΦΟΝΟΥΣ ΒΙΑΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΑΠΑΓΩΓΕΣ ΟΠΩΣ ΕΧΕΙ ΑΝΑΦΕΡΘΕΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ.

    ΤΕΛΙΚΑ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 1943 ΣΥΝΕΒΗ ΤΟ ΕΞΗΣ ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΟ…..
    Λίγους μήνες αργότερα, ΕΑΜ και LNC ήρθαν σε συμφωνία για συνεργασία, η οποία μεταξύ άλλων περιλάμβανε και τη δημιουργία, υπό κοινή διοίκηση, μικτών αντάρτικων ομάδων στην περιοχή της ελληνοαλβανικής μεθορίου. Και σε αυτή την περίπτωση τα αποτελέσματα ήταν αποκαρδιωτικά καθώς ο ΕΛΑΣ κατάφερε να στρατολογήσει από τη δεξαμενή της τσάμικης μειονότητας μόλις είκοσι5 ή τριάντα άνδρες, οι περισσότεροι από τους οποίους λιποτάκτησαν6 κατά τον δύσκολο χειμώνα του 1943.

    ΑΥΤΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΟΝΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΜΗΔΕΣ [ ΑΠΟ ΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΩΝ ΦΙΛΙΑΤΩΝ ] .
    ΗΤΑΝ ΤΟ ΠΟΛΥ 30 ΑΤΟΜΑ.

    ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΟΙ ΑΞ ΑΥΤΩΝ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΕΙΛΙΚΡΙΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΕΛΑΣ.
    ΙΔΟΥ……
    Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση του Τσάμη οπλαρχηγού Ισμαήλ Χακί από την Κώτσικα, ο οποίος κατά τα τέλη του 1943 προσήλθε μαζί με τους άνδρες του στον ΕΛΑΣ. Η αντιστασιακή του δράση του εντός του οργάνωσης περιορίστηκε αποκλειστικά στην ενεργή συμμετοχή του στις μάχες με τον ΕΔΕΣ ενώ λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1944, τον συναντούμε βόρεια των Φιλιατών να λαμβάνει μέρος σε επιδρομές εναντίον ελληνικών χωριών ως συνεργάτης των γερμανικών δυνάμεων7.
    ΕΔΩ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ Η ΔΡΑΣΗ ΑΡΚΕΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ [ ΕΛΑΧΙΣΤΟΝ ΕΤΣΙ ΚΙ ΑΛΛΙΩΣ] ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΤΟΥ ΕΑΜ ΗΤΑΝ ΟΧΙ ΑΠΛΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΛΛΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΠΕΡΝΑΓΑΝΕ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΘΟΝΤΑΝ ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΤΑ »ΕΑΜΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΑ» ΦΙΛΙΑΤΟΧΩΡΙΑ.
    Ο ΔΩΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ .

    ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΚ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΚΑ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΤΗΚΑΝΕ ΚΑΙ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ….
    Ανάλογες προσπάθειες προσέγγισης της μειονότητας έγιναν κατά τον Μάιο του 1943 από τον ΕΔΕΣ , και κατά τον Σεπτέμβριο από τη Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή, χωρίς όμως αποτέλεσμα8.
    ΟΥΤΕ Ο ΕΔΕΣ ΑΛΛΑ ΟΥΤΕ ΚΑΙ Η ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ ΚΑΤΙ . ΓΙΑΤΙ ΑΠΛΑ Η ΑΞΟΝΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΥΠΟΣΧΟΤΑΝΕ ΤΗΝ ΄»’ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΒΑΝΙΑ »»’ ΕΙΧΕ ΔΟΥΛΕΨΕΙ ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΑΡΕΙ ΜΕ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ .

    ΤΕΛΙΚΑ ΚΑΤΙ ΚΑΛΟ ΚΑΤΑΦΕΡΕ Ο ΕΑΜ ΑΦΟΥ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ , ΣΥΝΕΝΩΣΕ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ,
    Τον Μάιο του 1944 λοιπόν, μία ομάδα Τσάμηδων, δημιούργησαν το Τάγμα Αλί Ντέμι, στο χωριό Μηλιά \ της Θεσπρωτίας, το οποίο τάγμα συμπεριλήφθη, στο 15ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.

    ΕΝΩ Η ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗ ΑΥΤΗ ΕΠΙΣΗΜΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ….
    Εξαιρετικά ενδιαφέροντα είναι και τα περαιτέρω στοιχεία που μπορεί να αλιεύσει κανείς σχετικά με το, μικτό, 4ο τάγμα του 15ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ: η ίδρυσή του πραγματοποιείται τον Μάιο του 1944, δηλαδή κατά το τελευταίο διάστημα της Κατοχής και ο τομέας δράσης του εντοπίζεται βόρεια του ποταμού Καλαμά20.

    Η πλειοψηφία των μουσουλμάνων παρτιζάνων του ΕΛΑΣ προερχόταν κυρίως από την περιοχή των Φιλιατών29 όπου προϋπήρχε πυρήνας συνδεδεμένος με το αντιστασιακό κίνημα της Αλβανίας30.
    ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΕΜΕΙΝΑΝ ΜΑΖΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΙΚΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΤΟ ΦΙΛΙΑΤΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΑΙΣΘΗΤΑ ΠΑΡΟΤΙ ΚΑΙ ΕΚΕΙ ΔΡΟΥΣΑΝ ΠΟΛΛΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΦΙΛΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΣΕ ΤΟΣΟ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΟΣΟ ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΟΗ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑ .

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΑΜ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ [AΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΜΑΝΤΑ ]

    ΤΟ 1944 ΕΑΜ Φιλιατών πιστο στην διεθνιστική ιδεολογία [ ΚΑΙ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΧΑΛΑΣΕΙ ΤΗΝ ΩΣ ΤΟΤΕ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΤΣΑΜΗΔΩΝ, ΚΑΙ ΙΣΩΣ ΝΑ ΚΑΤΑΦΕΡΕΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΑΡΕΙ ΜΕ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΕ ΑΥΤΟΥΣ] επικεντρώθηκε να καταδείξει στους τουρκοτσαμηδες της περιοχής ότι υπήρξαν θύματα της φασιστικής προπαγάνδας και των αρχηγών τους και ότι ο δρόμος που έπρεπε στο εξής να ακολουθήσουν ήταν ο πόλεμος εναντίον του φασισμού κάθε μορφής, των Γερμανών και των συνεργατών τους.
    ΑΡΑ ΚΑΙ ΕΔΩ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΩΣ ΤΟΤΕ Η ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΑΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΙΑ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ.

    Αργότερα, στις αρχές Ιουλίου το 1944 , υπογράφτηκε στη Φοινίκη ]συμφωνία μεταξύ του ΕΑΜ και εκπροσώπων των μουσουλμάνων Αλβανών της περιοχής, η οποία προέβλεπε, μεταξύ άλλων……
    Α]την αμνήστευση των μουσουλμάνων για όλα τα αδικήματα που διαπράχθηκαν σε βάρος των Ελλήνων μέχρι τοτε,
    Β]την υποχρέωση τους να παραδώσουν στον ΕΛΑΣ τους Φιλιάτες χωρίς συγκρούσεις,
    Τότε εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ και 40 επιπλέον μουσουλμάνοι Αλβανοί, ενισχύοντας το μικτό τάγμα που δρούσε ήδη στην περιοχή.
    ΕΔΩ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ ΦΟΡΑ ΑΡΚΕΤΟΙ ΕΚ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΩΝ ΕΝΤΑΧΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΕΑΜ ΟΧΙ ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ »ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ» [ ΑΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΗΤΑΝ ΘΑ ΕΙΧΑΝΕ ΕΝΤΑΧΘΗ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΑΡΗ ΟΠΩΣ ΕΙΧΑΝ ΤΑ ΠΡΩΤΑ 30 ΑΤΟΜΑ ] ΑΛΛΑ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ.
    ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΦΕΥΓΑΝΕ Η ΕΙΧΑΝΕ ΗΔΗ ΦΥΓΕΙ
    ΚΑΙ Η ΜΟΝΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΓΙΑ ΑΥΤΟΥΣ ΗΤΑΝ ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΝ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΚΑΙ ΝΑ ΠΑΝΕ ΜΕ ΤΟ ΕΑΜ.
    ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΓΙΑ ΝΑ »ΑΛΛΑΞΟΥΝ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΥΠΕΓΡΑΨΑΝ ΟΡΟΥΣ…

    Α] ΑΜΝΗΣΕΥΣΗ ΤΩΝ ΩΣ ΤΟΤΕ ΑΔΙΚΗΜΑΤΩΝ ΕΙΧΑΝΕ ΔΙΑΠΡΑΞΕΙ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ,
    ΚΑΙ ΑΡΑ ΠΑΡΑΔΟΧΗ ΤΗΣ ΕΝΟΧΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥΣ

    Β] ΕΙΡΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΣΤΟΝ ΕΛΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ,
    ΠΟΥ ΚΟΝΤΟΖΥΓΩΝΕ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΣΕ ΑΛΛΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΘΑ ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΛΑΣ.
    ΑΡΑ ΤΟ ΤΙ ΡΟΛΟ ΕΠΑΙΞΕ Η ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΚΑΤΟΧΗ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΙΛΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΦΑΝΕΡΟ

    ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΑΡΙΘΜΟ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΑΝ
    ΑΡΓΑ Η ΓΡΗΓΟΡΑ ,
    ΘΕΛΟΝΤΑΣ Η ΜΗ
    ΣΤΟΝ ΕΛΑΣ ….

    ο Κωνσταντινίδης (βετεράνος εδεσίτης) κάνει λόγο για περισσότερους από εκατό24,
    ενώ βετεράνοι ελασίτες από την περιοχή των Φιλιατών σε μεταγενέστερες συνεντεύξεις τους, τους υπολόγισαν σε όχι περισσότερους από εκατό27.

    ΑΡΑ ΟΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΕΝΑΣ ΕΛΑΣΙΤΗΣ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΕΔΕΣΙΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ,
    ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ [ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΟΤΑΝ ΕΦΥΓΑΝ ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΥΠΟΓΡΑΨΑΝΕ ΤΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΤΗΣ ΦΟΙΝΙΚΗΣ ΜΕ ΤΟ ΕΑΜ ] ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΣΤΟ ΕΑΜ ΗΤΑΝ ΠΕΡΙΠΟΥ 100 .
    ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ ΕΞ ΑΥΤΩΝ ΟΠΩΣ ΑΠΟΔΕΙΧΘΗΚΕ ΠΑΡΑΠΑΝΩ [ΠΕΡΙΠΟΥ 20 ΑΤΟΜΑ ] ΕΝΤΑΧΘΗΚΑΝ ΕΚΕΙ ΛΟΓΩ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ,
    ΔΗΛΑΔΗ ΑΠΟ ΝΩΡΙΣ , ΚΑΙ ΜΕΝΟΝΤΑΣ ΠΙΣΤΟΙ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ .

    …….ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ……
    Βέβαια, κατά μια άποψη (η οποία επιβεβαιώνεται και από έγγραφα του ΚΚ Αλβανίας) πολλοί από τους Τσάμηδες αντάρτες του ΕΛΑΣ είχαν υπηρετήσει νωρίτερα ως επίστρατοι στα ένοπλα τμήματα της Keshilla (βλ. Γκότοβος, 2016, σ. 71).
    ΑΡΑ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΑΣΙΤΕΣ ΑΛΒΑΝΟΤΣΙΑΜΗΔΕΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΚ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΗΤΑΝ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΑΥΤΟΝ ΕΝΟΠΛΟΙ ΔΩΣΙΛΟΓΟΙ ,
    ΠΟΥ ΑΠΛΑ ΑΛΛΑΞΑΝΕ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ »’ΤΑΞΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΥΗΣ ΠΡΟΦΑΝΩΣ.

    [2]Νίκος Ζιάγκος, Αγγλικός ιμπεριαλισμός και Εθνική Αντίσταση, 1978, Α’, σ. 156.

    [3]Eleftheria K. Manta, The Cams of Albania and the Greek State (1923-1945), Journal of Muslim Minority Affairs, σ. 8.

    [5]Georgia Kretsi, The Secret Past of the Greek-Albanian Borderlands. Cham Muslim Albanians: Perspectives on a Conflict over Historical Accountability and Current Rights. Ethnologia Balkanica, 2002, σ. 181.

    [6]Tsoutsoumpis, 2015, σ. 132 – 133.

    [7]Robert Elsie, The Cham Albanians of Greece, 2012, σ. 346 – 347, Tsoutsoumpis, 2015, σ. 130.

    [8]Tsoutsoumpis, 2015, σ. 133

    ΟΜΩΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΕΛΑΣΙΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
    ΕΙΔΑΜΕ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΕΛΑΣ ΠΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΥΣΕ ΤΩΝ ΦΙΛΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΜΕΡΙΚΑ ΑΚΟΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ…..

    ο ΕΛΑΣίτης Π. Παπασταύρου, αυτόπτης μάρτυρας της συμπεριφοράς των Τσάμηδων στην περίοδο της κατοχής: «Γύρω στις δεκαπέντε χιλιάδες αριθμούσε εκείνη η μειονότητα των λεγομένων Τσάμηδων. Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου είχαν ταχθεί στο πλευρό των Ιταλών. Το ίδιο έκαναν και με τους Γερμανούς αργότερα. Ντυμένοι με τις στολές των κατακτητών, λήστευαν, βασάνιζαν, ατίμαζαν, τρομοκρατούσαν την ύπαιθρο. Ο φόβος και ο τρόμος σκέπαζε όλη την Θεσπρωτία. Οι πράξεις βίας και τρομοκρατίας σε καθημερινή βάση… Όχι λίγες φορές δεν δίσταζαν, έτσι για πλάκα, να βάζουν στο σημάδι από απόσταση τσοπαναραίους και στρατοκόπους…» («Στο Στόμα του Λύκου» εκδ. Σύγχρονη Εποχή).

    ΠΑΡΑΚΑΤΩ
    ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΙΚΟ ΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣTΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΑΜΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΠΡΑΞΑΝΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΑ ΙΔΙΑ ΣΤΑ ΟΡΕΙΝΑ ΕΑΜΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΑ ΦΙΛΙΑΤΟΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΣΑΝΑΝΤΑ

    Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας του 1944 (μέσα Απριλίου), Τσάμηδες ενοπλοι συμμετείχαν στην πυρπόληση του Ασπροκκλησίου ενώ λίγες ημέρες αργότερα έλαβαν μέρος σε ανάλογη δράση στον Τσαμαντά

    ΠΙΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ…..

    Λειά Φιλιατών- Ήταν στις 20-4-1944 και εσυνόδευαν το γερμανικό τάγμα που επέδραμε στη Μουργκάνα για να την εκκαθαρίσει από τις αντάρτικες ομάδες. Ενόψει της επιδρομής των Γερμανών και Τσάμηδων, οι χωριανοί εγκατέλειψαν το χωριό. Οι Τσάμηδες έκαψαν τα περισσότερα σπίτια του χωριού, το λιθόκτιστο δημοτικό σχολείο και την εκκλησία της Παναγίας, κτίσμα του 17ου αιώνα. Η μοναδική γυναίκα που παρέμεινε, η τυφλή γερόντισσα Αναστασία Χαϊδή, όταν διεπίστωσε ότι καίγεται το σπίτι της, έβαλε τις φωνές, οι Τσάμηδες την πέταξαν στο φλεγόμενο σπίτι και κάηκε ζωντανή… Σκότωσαν επίσης τρεις Λειώτες, τον Γρηγόρη Λώλη, ετών 25, τον Γιώργο Μπίλη, ετών 53 και τον Βασίλη Σδούγκα, ετών 23, τους οποίους συνέλαβαν τυχαία έξω από το χωριό.

    ΕΠΙΣΗΣ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΚΑΨΑΝΕ ΤΗN ΕΠΙΣΗΣ EAMOKΡATOYMENH ΣΑΓΙΑΔΑ

    Παράλληλα στις 23 του ίδιου μήνα ένοπλοι της μειονότητας (κυρίως από τη Λιόψη) συμμετείχαν, ως αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ, στην πυρπόληση της Σαγιάδας43 την οποία σύμφωνα με γερμανική αναφορά υπεράσπιζαν τριάντα αντάρτες44, προφανώς ελασίτες.

    ΣΥΝΕΠΩΣ ΕΣΤΡΑΦΗΣΑΝ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΟΣΟ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΛΑΣΙΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ΟΣΟ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΔΕΣΙΤΕΣ ΣΕ ΧΩΡΙΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ , ΣΟΥΛΙ ΚΛΠ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ .

  5. Η ΣΚΙΠΕΤΑΡΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΛΕΕΙ ΟΤΙ …

    »’ Οι Αλβανοί της Χιμάρας την ελληνική γλώσσα την έμαθαν κυρίως χάρη της εντατικής επικοινωνίας και θρησκευτικής-στρατιωτικής συμμαχίας με την Ελλάδα και ξεχωριστά με το νησί της Κέρκυρας (και όχι μόνο)»’

    ΔΗΛΑΔΗ ΗΤΑΝ ΑΠΟ ΠΑΝΤΑ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΟΙ ΠΟΥ ΑΠΛΑ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΥΟΘΕΤΗΣΑΝΕ ΚΑΙ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ….

    ΚΑΤΑΡΧΗΝ ΘΑ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΛΟΓΙΚΟ ΑΝ ΗΤΑΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΑΛΒΑΝΟΙ – ΑΜΙΓΩΣ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΟΙ ΝΑ ΚΡΑΤΑΓΑΝΕ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΑΦΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΕ ΑΠΟ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΟΥΣ ΤΗΣ ΛΙΑΜΠΟΥΡΙΑΣ ΠΑΡΑ ΝΑ ΞΕΧΑΣΟΥΝ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΝΑ ΥΟΘΕΤΗΣΟΥΝ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΟΣ ΝΗΣΙΟΥ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΜΑΚΡΥΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥΣ . ΟΠΟΙΟΣ ΑΝΟΙΞΕΙ ΕΝΑ ΧΑΡΤΗ ΘΑ ΤΟ ΔΙΑΠΥΣΤΩΣΕΙ.

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΠΟΔΥΚΝΥΟΥΝ ΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΑΥΤΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΕΘΝΙΚΙΣΤΩΝ …
    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΠΩΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΝΤΑΝ ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΟΤΕ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΙ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΕΣ…
    ΑΣ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ ΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ .

    Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ ΥΠΗΡΧΕ ΣΤΗ ΧΕΙΜΑΡΑ ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΙΣ »ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ » ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ.
    ΑΥΤΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΟΠΟΥ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΠΛΕΙΟΨΗΦΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ .
    Για τα τοπωνύμια ελληνικής αρχής διαπιστώνουμε ότι, αν και απαντάνε καθ’ όλη την παραλιακή γραμμή από την/τον Αυλώνα και μέχρι το Βουθρωτό, πυκνώνουν ωστόσο σε ορισμένα σημεία του Bregu i Detit (Παλάσα, Δρυμάδες, Χιμάρα), ενώ αλλού αραιώνουν (Πικέρας – Piqeras) ή απαντάνε κυρίως ως μακροτοπωνύμια.
    ΑΜΑ ΚΑΠΟΙΟΣ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΜΙΑ »ΑΛΛΗ ΓΛΩΣΣΑ» , ΔΕΝ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥ ΑΛΛΑΖΟΝΤΑ ΤΑ ΗΔΗ ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΑΛΒΑΝΙΚΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ .
    ΑΝ ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ΑΥΤΟ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΙΣΩΣ ΣΕ ΜΙΚΡΟ ΒΑΘΜΟ , ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ.
    ΕΠΙΣΗΣ ΤΟ ΑΞΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΤΑ ΕΛΛΗΝΚΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ ΑΠΑΝΤΩΝΤΕ ΚΑΘΟΛΗ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΑΓΡΑΜΜΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΣΑΡΑΝΤΑ ΩΣ ΤΗΝ ΑΜΙΓΩΣ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΗ ΑΥΛΩΝΑ ΤΗΣ ΛΑΜΠΕΡΙΑΣ .

    ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ.

    Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 1431 .

    ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ΧΩΡΙΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ »ΑΓΙΟ ΓΙΩΡΓΟ» ΟΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΤΙΣ ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ

    [ ΚΑΙ ΟΧΙ »ΣΕΝ ΓΕΡΓΙ» ΔΗΛΑΔΗ ΑΓΙΟΣ ΓΙΩΡΓΙΟΣ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ, ΤΟΠΟΝΥΜΙΟ ΠΟΥ ΜΑΡΤΥΡΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΣΟ ΣΤΗ ΤΟΣΚΕΡΙΑ ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΓΚΕΚΑΡΙΑ]

    ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝΕ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΝΟΤΙΑ ΤΗΣ ΑΥΛΩΝΑΣ ΣΤΟ ‘ΩΡΙΚΟΥΜ’ ΑΡΑ ΠΟΛΥ ΜΑΚΡΥΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ
    ΣΤΑ ΔΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΑ ΝΟΤΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΙΑΜΠΟΥΡΙΑΣ .
    ΑΥΤΟ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ Η ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΙΑ ΥΠΗΡΧΕ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΝΟΤΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ ΑΥΛΩΝΑΣ [ ΟΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΕΚΛΕΙΠΕΙ ΤΕΛΕΙΩΣ] ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΛΥ ΠΑΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ.
    ΚΑΝΕΝΑΣ »ΑΠΛΑ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΟΣ» ΔΕΝ ΘΑ ΟΝΟΜΑΖΕ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΩΣ »ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΟ»’ ΕΙΔΙΚΑ ΣΕ ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΥΠΟΤΙΘΕΤΕ ΔΕΝ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΟΥΤΕ ΚΑΝ ΟΙ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ , ΚΑΙ ΑΡΑ ΗΤΑΝ ΚΑΙ ΚΑΛΑ ΑΜΙΓΩΣ ΑΛΒΑΝΟΦΩΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ .
    ΣΥΝΕΠΩΣ ΥΠΗΡΧΑΝΕ ΦΟΡΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΛΙΑΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΝΟΤΙΑ ΤΗΣ ΑΥΛΩΝΑΣ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΚΕΙΝΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ .

    ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΡΙΑΖΗ ΓΙΑ ΤΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ ….

    Όπως σημειώσαμε συνοπτικά και παραπάνω, τα τοπωνύμια ελληνικού ετύμου της περιοχής Χιμάρας σχηματίζουν σειρές (παραδείγματα) σαφώς διακριτές, απ’ τις οποίες η πιο χαρακτηριστική είναι εκείνη με την περιληπτική παραγωγική κατάληξη –έος, που, μαζί με την τροπή σε s του συμπλέγματος -st-, προσδίδει στις ντοπιολαλιές της Χιμάρας-χωριού, των Δρυμάδων και της Παλάσας γνωρίσματα ενός αυτοτελούς υποστρώματος (βλ. λ.χ. το τοπωνύμιο Κασανέος ‘καστανεώνας’ στη Χιμάρα). Σε πρόσφατη μελέτη μας είχαμε οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι «το ελληνικό ιδίωμα της Χιμάρας δεν συγκεντρώνει χαρακτηριστικά ειδικής ή αποκλειστικής συγγένειας με κανένα απó τα υπόλοιπα νεοελληνικά ιδιώματα που να δικαιολογούν την προέλευσή του από μια συγκεκριμένη περιοχή» της ελληνόγλωσσης επικράτειας, και τονίζαμε ότι τα γλωσσικά δεδομένα δείχνουν πως «η ελληνοφωνία στην περιοχή είναι αρκετά παλιά» ……
    ΔΗΛΑΔΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΜΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΕΙ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΤΕΛΗΣ ΣΤΗΝ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ »’ΕΙΣΑΓΩΜΕΝΗ»»

    ΕΠΙΣΗΣ ΑΥΤΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΓΡΑΦΟΜΕΝΑ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΩΝ…

    ΤΟΝ 16 ο ΑΙΩΝΑ ΟΙ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΕΣ ΣΤΕΙΛΑΝΕ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΣΤΟΝ ΠΑΠΑ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΓΡΑΜΜΕΝΕΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ …..

    Στην επιστολή που στειλανε τον 16ο αιωνα [1581] στον Παπα και του ζητάγανε να τους βοηθησει ακομα και με ανταλλαγμα να προσχωρησουν στην καθολικη εκκλησια [ ξερανε και ειχανε καταλαβει ότι μονο με αυτόν τον τροπο ισως πειθανε τους δυτικούς να τους βοηθησουν ηταν να υποταχθουν στο δογμα τους ]

    Εκει αναφερουν μεταξυ αλλων τα εξης …..

    »»’’Μονο η παναγιοτητα σου να μας καμει τη χαρη ,ιερεις αρχιερείς ….. να ιερουργουν και να λειτουργουν κατά τη ταξη ημων ,εστωντας το πληθος ο λαος είναι ρωμαιοι και δεν ηξευρουν τη γλωσσα των φραγκων»»» .

    Αυτή η προταση δειχνει ότι αυτοπροσδιοριζονταν ως »Ρωμαιοι» και όχι Ιλλυριοι οι Αλβανοι η Σκιπεταροι κλπ και ότι σιγουρα τα ελληνικα [δηλαδή τα ρωμεικα ] τα μιλάγανε και τα καλαβαινανε από τα χρονια εκεινα , πολύ πριν την φυγη τους στη Κερκυρα αφου ζητανε η λειτουργια να γινετε στα ρωμεικα σε μια γλωσσα την οποια καταλαβαινουν,

    Ισως και αυτος είναι ενας ακομα λογος που δεν αλλαξοπιστησανε . Το ότι η γλωσσα της εκκλησιας δεν ηταν »ακατανοητη» για αυτους . Όπως ηταν για τους μετεπειτα Λιαμπηδες .

    ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΠΗΓΗ ΠΟΥ ΑΠΟΔΥΚΝΥΕΙ ΟΤΙ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑ ΟΜΙΛΟΥΣΑΝΕ ΠΡΙΝ ΠΑΝΕ – ΕΞΟΡΙΣΤΟΥΝ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ.

    Γράφει χαρακτηριστικά ο Σίλβεστρος Κωνσταντίνος Σλάδης, , σε επιστολή του στο Βατικανό (1780)[ Αρα πριν εξοριστουν στην Κερκυρα ]

    «… οι απέναντι Βενετοί της Κέρκυρας για να έχουν βέβαιη τη σύμπραξη των Χειμαρριωτών στους πολέμους τους πληρώνουν μισθό σε 250 περίπου επιφανείς οικογένειες της περιοχής. Οι άνθρωποι των παραλίων ομιλούν νέα ελληνικά και αλβανικά,
    του εσωτερικού αλβανικά. Οι λειτουργίες τους γίνονται στα αρχαία ελληνικά…».

    ΔΗΛΑΔΗ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΟΤΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ-ΧΕΙΜΑΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ – ΟΜΙΛΟΥΝΤΕ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΝΩ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ [ΔΗΛΑΔΗ ΣΤΗ ΛΑΜΠΕΡΙΑ ] ΟΜΙΛΟΥΝΤΑΝ ΜΟΝΟ ΤΑ ΑΛΒΑΝΙΚΑ.
    ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΚΡΑΤΗΣΑΝΕ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΤΟΥΣ ΕΝΩ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΑΡΓΑ Η ΓΡΗΓΟΡΑ ΤΗΝ ΧΑΣΑΝΕ . ΓΙΑΤΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΗ ΓΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΟΥΝΤΕΣ ΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΙΚΟΥΝΤΕΣ ΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ.

    Ο ιδιος ο Χειμαριωτης Σπυρος Σπυρομηλιος αναφερει …

    »Εμεις …χριστιανοι Ορθοδοξοι Ελληνες ,ομιλούντες την ελληνικη και γνωριζοντες και την αλβανικη»’

    Επισης ο Αθανάσιος Πετριδης παρατηρει
    »’Οι Χειμαριωτες ομιλουσι Γραικιστι και Aλβανιστι , αλλα η γραικικη αυτων εiναι αξιοσημείωτος τοσο για την προφορα οσο και δια το εχειν εν αυτή αρχαιοτατας δωρικης διαλεκτου λεξεις »»

    ΕΠΙΣΗΣ ΤΟ ΑΛΛΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΠΕΡΙ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΠΟΥ ΕΜΑΘΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΚΑΤΑΡΙΠΤΕΤΑΙ ΚΑΙ ΓΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ.
    ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΟΜΙΛΕΙΤΕ ΝΟΤΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ [ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΗΤΗ , ΚΥΠΡΟ , ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕΛΟΠΟΝΗΣΣΟΥ ,ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ ] ΚΑΙ ΟΧΙ ΒΟΡΕΙΟ [ΟΠΩΣ ΣΕ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ,ΝΟΤΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΜΥΤΙΛΗΝΗ ΚΛΠ ]

    ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΣΤΙΣ ΔΡΥΜΑΔΕΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΣΑ ΚΛΠ ΜΙΛΟΥΝ ΕΝΑ ΙΔΙΩΜΑ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΟΥΣ ΗΜΙΒΟΡΕΙΟ ΔΗΛΑΔΗ ΒΟΡΕΙΑ ΑΡΧΗΣ ΜΕ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΤΙΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ .
    ΑΡΑ ΕΠΗΡΕΑΣΤΗΚΑΝΕ ΑΠΟ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ .
    ΔΕΝ ΤΗΝ »ΜΑΘΑΝΕ» , ΞΕΧΝΩΝΤΑΣ ΥΠΟΤΙΘΕΤΕ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ .
    ΑΛΛΙΩΣ ΘΑ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΤΟ ΝΟΤΙΟ ΙΔΙΩΜΑ ΠΟΥ ΜΙΛΙΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑ .

    ΑΥΤΟ ΚΑΤΕΡΙΠΤΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΠΕΡΙ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ…
    ΝΑ ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΥΡΙΑΖΗ .
    Και η άποψη ότι η ελληνική διαδόθηκε στη Χιμάρα χάρις στο δίκτυο ελληνικών σχολείων έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι εκεί χρησιμοποιούν ένα αρχαϊκό ιδίωμα, το οποίο, ασφαλώς, δεν μπορεί να διδάχτηκε στο σχολείο, ούτε να μεταφέρθηκε από τα απέναντι νησιά, που έχουν διαφορετική ντοπιολαλιά.

    Ας δούμε και μια επιστολή του έτους 1532, σωσμένη στο ελληνικό της πρωτότυπο, την οποία στέλνει ο «ιερεύς πρωτονοτάριος Χειμάρας» στον «συνιόρ Λαρκονη τζενεράλη του ρηάμη της Πουλίας.» Μέσω της επιστολής «γέροι της Χειμάρας και Αλβανητίας» εκτιμούν ότι «ο Τούρκος» σκοπεύει «να κατεβή εις τον Αυλώνα … και έπητα να περάση ειστην Μπούλια» (Floristan, J.M., Erytheia 13, 1992, p. 86)

    Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΧΕΙΜΑΡΑΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΙΤΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΣ.
    ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΣΟ ΚΑΙ ΕΘΝΟΤΙΚΟΣ .
    ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΑΦΟΥ ΤΟΤΕ ΟΛΟΙ ΗΤΑΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ .

    Ο ιδιος ο Σουλιώτης Κουτσονικας διαχωριζει και αυτος τη περιοχη της Χειμαρας από αυτή της Λιαμπουριας και αναφερει ότι στην πρωτη ομιλουντε και οι δυο γλωσσες ενώ στη δευτερη ομιλιετε μονο η αλβανικη πραγμα που επιβεβαιωνει όλα τα παραπανω.

    ΛΙΓΑ ΑΚΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ .
    Ο Ιουστινιανός θα ανακαινίσει και θα ισχυροποιήσει το φρούριο της Χιμάρας που αναφέρει ο Πλίνιος (Ηist. Natur. 1,4) ήδη από τα ρωμαϊκά χρόνια: “Ιη Ερiri ora castellum in Acrocerauniis Chimera”. Το φρούριο (που υπήρξε ορμητήριο για επιθέσεις κατά των βαρβάρων της Δύσεως) αναφέρεται ως Χίμαιρα από τον Προκόπιο (περί Κτισμάτων Δ4), Χιμάρα από την Άννα Κομνηνή (Αλεξιάς Β΄,σελ.168,169) και Χείμαρρο (με ει) από τον Ιωάννη Καντακουζηνό (Ιστοριών Α΄ 509).
    ΔΗΛΑΔΗ Ο ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΗΝ ΛΕΞΗ ΧΕΙΜΕΡΑ , ΤΗ ΛΕΞΗ ΗΠΕΙΡΟΣ [ ΚΑΙ ΟΧΙ ΙΛΛΥΡΙΑ ] ΚΑΙ ΤΗ ΛΕΞΗ ΑΚΡΟΚΕΡΑΥΝΙΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΑΣ .
    ΑΥΤΟ ΑΠΟΔΥΚΝΥΕΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ ΠΟΥ ΥΠΗΡΧΕ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΔΕΝ »’ΕΙΣΗΛΘΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ»’

    AΣ ΔΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟ ΧΡΙΣΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΩΝ…

    Σε χρηστήριο έλασμα[2] που βρέθηκε στο Μαντείο της Δωδώνης και που χρονολογείται στο α΄ μισό του δ΄ π.Χ. αιώνα, αναφέρεται :

    ΣΕ ΑΥΤΟ ΑΝΑΦΕΡΕΤΕ ΟΤΙ »ΠΕΡΙΤΑΣΟΙΚΗΣΕΟΣ ΤΑΣΕΓ ΧΕΙΜΕΡΙΩΝ ΠΟΤΕΡΟΝ ΑΥΤΕΙΟΙΚΕΩΝΤΙ»’

    (Σχετικά με την εγκατάσταση από τους κατοίκους της Χιμάρας, [υποβάλλουν το ερώτημα] εάν θα πρέπει (ή μπορούν) να εγκατασταθούν εδώ).

    Από το κείμενο του ελάσματος δεν καταλαβαίνουμε τι μέρος έχουν επιλέξει να εγκατασταθούν οι πανάρχαιοι αυτοί Χιμαραίοι, ούτε και τους λόγους που τους ώθησαν να μετοικήσουν. Προς το παρόν, για τις ανάγκες της μελέτης μας έχει σημασία το γεγονός ότι ……. το ερώτημα προς το Μαντείο διατυπώνεται στη δωρική διάλεκτο της αρχαίας ελληνικής .
    ΔΗΛΑΔΗ ΟΙ ΧΕΙΜΑΡΙΩΤΕΣ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΛΥ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

    ΑΡΑ ΑΝ ΚΑΠΟΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ »’ΝΤΟΠΙΑ» ΑΛΛΑ ΕΙΣΗΛΘΕ-ΕΙΣΗΧΘΗ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ,
    ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ Η ΟΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΜΠΑΛΑΙΑ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ.

  6. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ

    ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΟΙ »’ΚΑΛΟΘΕΛΗΤΕΣ»» ΕΙΤΕ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ ΕΘΝΟΜΗΔΕΝΙΣΤΕΣ ΕΙΤΕ ΑΛΒΑΝΟΙ ΕΘΝΙΚΟΦΑΣΙΣΤΕΣ
    ΝΑ ΤΟΥΣ ΒΓΑΛΟΥΝ ΑΛΒΑΝΟΥΣ.

    TΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΛΕΕΙ ΟΤΙ ΟΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΗΤΑΝ »ΑΛΒΑΝΟΙ» ΠΟΥ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΤΗΚΑΝΕ ΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑΚΑ Η ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΗΛΑΔΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 1830 .
    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΑ ΨΕΥΤΟΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ .

    ΚΑΤΑΡΧΗΝ ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ .

    ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

    Η Βενετία εχει πολλά μνημεία τα οποία έχουν μεγάλη ιστορική αξία για πολλά έθνη. Φυσικά, για τους Έλληνες, τα μνημεία που σχετίζονται με την ίδρυση και δραστηριότητα της Ελληνικής κοινότητας (Scuola e Nazione Greca η απλούστερα Scuola dei Greci) έχουν πολύ μεγάλη αξία . Τέτοια μνημεία είναι φυσικά ο Αγιος Γεώργιος των Ελλήνων, αλλά και τα κτήρια που σχετίζονται με την ίδρυση και λειτουργία της κοινότητας εκείνης το 1494.

    Οι Μπούιοι/Αρβανίτες ήταν απ’ τα ιδρυτικά μέλη της κοινότητας εκείνης κι ο πολυπληθέστερος πληθυσμός της, στην αρχή τουλάχιστον. Θα βρείς τα ονόματα των Μπούιων/Αρβανιτών ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη αυτής της κοινότητας τον Νοέμβριο του 1494, όπως θα τους βρείς, λίγο αργότερα, να υπογράφουν και την αίτηση για την ανέγερση του Ναού του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων.

    Η Ελληνική κοινότητα δεν ήταν όμως η μόνη “εθνική” κοινότητα στην Βενετία. Υπήρχαν κι άλλες “εθνικές’ κοινότητες σ’ εκείνη την πόλη. Σε μικρή λοιπόν απόσταση απ’ τα κτήρια που στέγαζαν την Ελληνική Κοινότητα της Βενετίας βρίσκεται ένα άλλο κτήριο-μνημείο. Είναι το κτήριο που είναι γνωστό με την ονομασία “Scuola di Santa Maria degli Albanesi”. Το κτήριο αυτό στέγαζε τα χρόνια εκείνα την Αλβανική Κοινότητα της Βενετίας, την “εθνική” κοινότητα των Αλβανών της Βενετίας οι οποιοι προερχονταν από τους πολεμιστες του Καστριωτη που κατεφυγαν εκει .

    Η Αλβανική Κοινότητα της Βενετίας ήταν αρχαιότερη απ’ την αντίστοιχη Ελληνική, ιδρύθηκε το 1447.
    Την εποχή κατά την οποία οι πρώτοι Μπούιοι/Αρβανίτες αποβιβάσθηκαν στην Βενετία, στα τέλη του 15ου αιώνα, η Αλβανική Κοινότητα λειτουργούσε ήδη.

    Σε εκείνο τον μακρινό τόπο οι Μπούιοι/Αρβανίτες, χωρίς κανέναν καταναγκασμό, επέλεξαν, τελείως ανεπηρέαστοι, να “συνταχθούν” με τους υπόλοιπους Ελληνες ηδη από τον 15ο αιωνα ,και όχι με τους Αλβανούς της Βενετιας.

    ΣΥΝΕΠΩΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΙΔΡΥΔΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΟΙ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ ΗΤΑΝ ΚΑΙ ΕΝΙΩΘΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΛΒΑΝΟΙ .
    ΑΝ ΗΤΑΝ ΑΛΒΑΝΟΙ ΘΑ ΠΗΓΑΙΝΑΝΕ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ.
    ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΑΥΤΟΙ ΙΔΡΥΣΑΝΕ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΓΡΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΣΕ ΞΕΝΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΠΡΙΝ 500 ΧΡΟΝΙΑ .

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΜΕΡΙΚΑ ΨΕΥΤΟΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΕΘΝΙΚΙΣΤΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΤΙΘΕΤΕ »»ΑΛΒΑΝΟΥΣ»» ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ .

    »»Σουλιότες, η πιο αξιοσημείωτη φυλή Αλβανών Ορθοδόξων» είχε πει ο George Finlay το 1861.»»

    Ο ΦΙΝΛΕΥ ΕΒΛΕΠΕ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΣΤΗΝ ΟΛΥΜΠΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΝΤΙΝΕΙΑ ΠΡΑΓΜΑ ΑΝΑΛΗΘΕΣ .
    ΣΥΝΕΠΩΣ ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΕΙ ΠΕΡΙ »ΑΛΒΑΝΩΝ» , ΚΑΛΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΕΞΕΤΑΖΟΥΜΕ ΤΙ ΛΕΕΙ Ο ΚΑΘΕ ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΛΕΕΙ .
    ΕΔΩ Ο ΦΙΝΛΕΥ ΕΙΧΕ ΓΡΑΨΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΛΟ ΑΜΙΜΗΤΟ ,ΟΤΙ , »ΚΑΘΩΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΠΟΛΛΟΙ» , Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ , ΚΑΤΑ ΤΑ »ΠΟΛΥΤΕΛΗ ΣΥΜΠΟΣΙΑ» ΜΕ ΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ, ΜΙΛΟΥΣΕ ΑΛΒΑΝΙΚΑ.
    ΟΥΤΕ ΚΑΝ ΙΛΛΥΡΙΚΑ ΑΛΛΑ ΑΛΒΑΝΙΚΑ .
    ΒΕΒΑΙΑ ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΤΙ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΜΙΛΙΟΥΝΤΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ
    ΑΙΟΛΟΔΩΡΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ .
    ΤΟ ΕΛΕΓΕ ΜΑΛΙΣΤΑ ΕΝΩ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚΟΜΑ KAN ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ ΩΣ ΤΩΡΑ [ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ ΟΜΩΣ ] Η ΟΠΟΙΑ ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΛΛΥΡΙΚΗΣ ΛΑΛΙΑΣ .
    ΔΗΛΑΔΗ ΣΑΝ ΙΛΛΥΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΙΔΙΑ ΛΑΛΙΑ .
    ΠΑΡΟΛΑ ΑΥΤΑ ΟΠΩΣ ΕΙΠΕ ΚΑΙ Ο ΦΙΝΛΕΥ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΙΛΟΥΣΕ ΥΠΟΤΙΘΕΤΕ »’ΑΛΒΑΝΙΚΑ» ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΩΣΣΟΛΟΓΟΥΣ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΙΑ ΜΕΡΙΚΩΣ ΕΚΛΑΤΙΝΙΣΜΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ.
    ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΟΛΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ – ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΕΚΛΑΤΙΝΗΣΑΝΕ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΛΑΛΙΑ .
    ΚΟΥΛΟΥΒΑΧΑΤΑ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ .
    ΑΣΧΕΤΑ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ,
    ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΩΝ ΤΑ ΕΚΑΝΕ ΛΙΓΟ ΜΑΝΤΑΡΑ .
    ΟΠΟΤΕ ΑΚΥΡΗ ΑΥΤΗ Η ΠΗΓΗ …..

    ΑΛΛΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΠΑΡΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ .

    »»Ο Pouqueville αποκαλεί τους Σουλιότες ως Έλληνες, επειδή ήταν Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Το καταλαβαίνουμε αυτό επειδή τους μουσουλμάνους του Αλή Πασά που επιτέθηκαν στους Σουλιότες, τους αποκαλεί Αλβανούς.»’
    Ο ΠΟΥΚΕΒΙΛ ΣΩΣΤΑ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙ.
    ΟΙ ΜΕΝ ΗΤΑΝ ΛΙΑΜΠΗΔΕΣ-ΑΛΒΑΝΟΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ ΕΝΩ Ο ΔΕ ΗΤΑΝ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΔΗΛΑΔΗ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ .
    ΔΗΛΑΔΗ ΜΙΛΑΕΙ ΚΑΘΑΡΑ ΜΕ ΕΘΝΟΤΙΚΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ .
    ΑΝ ΜΙΛΑΓΕ ΜΟΝΟ ΜΕ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΘΑ ΤΟΥΣ ΑΝΕΦΕΡΕ ΩΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ ΜΙΛΑΓΕ ΜΕ ΕΘΝΟΤΙΚΟΥΣ ΟΡΟΥΣ

    »»’Κάποιοι ωστόσο υποστηρίζουν ότι οι Σουλιότες δεν είναι Τσάμηδες αλλά Γκέγκηδες Αλβανοί, προερχόμενοι από την Δίβρη (Dibër) της κεντρικής Αλβανίας. Οι Σουλιότες ξύριζαν τους κροτάφους τους, που είναι συνήθεια γκέγκικη και φορούσαν τη γνωστή μας φουστανέλλα που είναι το συνηθισμένο φόρεμα στην κεντρική Αλβανία.»»

    ΑΥΤΗ Η ΠΗΓΗ ΕΙΝΑΙ ΓΕΜΑΤΗ ΨΕΜΑΤΑ…..ΒΕΒΑΙΑ ΟΣΟΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΔΕΝ ΠΟΛΥΣΚΟΤΙΣΤΗΚΑΝ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΟΥΝ…..
    ΚΑΤΑΡΧΗΝ ΤΟ ΞΥΡΙΣΜΑ ΚΡΟΤΑΦΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΑΛΛΑ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΥΟΘΕΤΗΣΑΝ ΣΤΑΔΙΑΚΑ ΣΧΕΔΟΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΝΟΠΛΟΙ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ .
    ΔΕΥΤΕΡΟΝ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΛΒΑΝΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΙΜΠΡΑ ΔΕΝ ΦΟΡΑΝΕ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΕΣ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΑΛΛΑ ΓΚΕΚΗΚΕΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΕΣ .
    IΔΟΥ ΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ..

    Η ΦΟΥΣΤΝΕΛΑ ΦΟΡΙΕΤΕ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΦΙΕΡΙ , ΜΠΕΡΑΤΙΟΥ ΚΑΙ ΝΟΤΙΑ ΤΗΣ ΑΧΡΙΔΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΒΟΡΕΙΟΤΕΡΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ,
    ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ ΔΗΛΑΔΗ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ.
    ΟΣΟ ΒΟΡΕΙΟΤΕΡΑ – ΜΑΚΡΥΤΕΡΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ [ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΓΡΑΜΜΗ ΣΥΝΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ] ΟΥΤΕ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΑ ΦΟΡΙΕΤΕ ΟΥΤΕ ΚΛΑΡΙΝΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥΣ ΠΟΥ ΩΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗ ΕΚΕΙ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ .
    ΑΥΤΟ ΤΟ ΛΕΩ ΓΙΑΤΙ ΑΚΟΥΓΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΠΕΡΙ »’ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΑΣ» ΕΝΩ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ ΦΟΡΙΕΤΕ ΜΟΝΟ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΠΕΡΙΟΧΗ , ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΑΛΒΑΝΙΑ .

    ΤΡΙΤΟΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΣΚΕΝΤΕΡΜΠΕΗ ΗΤΑΝ ΜΟΝΟ ΟΙ ΜΑΚΡΙΝΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΤΩΝ ΜΠΟΤΣΑΡΕΩΝ ΚΑΙ ΤΖΑΒΕΛΑΙΩΝ , ΚΑΙ ΟΧΙ OI ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΟΠΩΣ ΨΕΥΔΩΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΟΥΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ OI ΑΛΒΑΝΟΙ ΕΘΝΙΚΙΣΤΕΣ .

    ΚΑΙ ΤΟ ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΟ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΣΩΖΕΤΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΠΟΤΣΑΡΕΙΚΗ [ ΤΟΥ ΝΟΤΗ ΜΠΟΤΣΑΡΗ ] ΜΕΧΡΙ ΠΡΙΝ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΕΓΕ ΟΤΙ

    «Θανόντος του Σκεντέρμπεη οι Μποτσαραίοι μαχόμενοι προς Τούρκους και Τουρκαλβανούς, κατήλθον προς την Δράγανη. Κατά τας αρχάς δ ε του 17ου αιώνος ίδρυσαν με άλλους αδούλωτους Έλληνες την Σουλιώτικη Συμπολιτεία».
    ΑΡΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΕΝΩ ΔΙΑΣΩΖΕΙ ΤΗΝ ΤΟΣΟ ΜΑΚΡΙΝΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΩΝΩΝ ΤΟΥ ΠΕΡΙ »ΣΥΜΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΙΩΤΗ »’ ΔΕΝ ΔΙΑΣΩΖΕΙ ΚΑΠΟΙΑ »ΑΛΒΑΝΙΚΗ» Η ΚΑΙ ΓΚΕΚΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ .
    ΤΟΥΝΑΝΤΙΩΝ ΘΑ ΛΕΓΑΜΕ . ΜΑΛΛΟΝ ΣΑΝ ΕΛΛΗΝΑΣ ΜΙΛΑΕΙ .ΛΟΓΙΚΟ ΑΦΟΥ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΑΣ .
    ΔΙΓΛΩΣΣΟΣ ΜΕΝ ΕΛΛΗΝΑΣ ΔΕ
    .

    ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΣΕ ΝΑ ΠΕΙΣΕΙ ΤΟΥΣ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΝΑ ΕΝΤΑΧΘΟΥΝ ΣΤΟ ΑΣΚΕΡΙ ΤΟΥ ,ΣΩΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΑΤΟΝ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΚΗ .

    My friends, Captain Bogia and Captain Giavella, I, Ali Pasha, salute you, and kiss your eyes, because I well know your courage and heroic minds……..
    ……Your paycheck will be double that which I give to the Albanians,»»
    ΔΗΛΑΔΗ ΘΑ ΣΑΣ ΔΩΣΩ »»’ ΔΙΠΛΟ ΜΙΣΘΟ ΑΠΟ ΟΣΑ ΔΙΝΩ ΣΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ»»’

    BΛΕΠΟΥΜΕ ΔΗΛΑΔΗ ΟΤΙ Ο ΑΛΒΑΝΟΣ ΑΛΗ ΠΑΣΑΣ ΔΙΑΧΩΡΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΑΣΚΕΡΙΟΥ ΤΟΥ .
    ΤΙ ΙΔΙΟ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΣ ΤΟΥ ΑΛΗ ΤΟΣΟ Ο ΑΛΒΑΝΟΣ ΟΣΟ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΨΑΛΛΙΔΑΣ .

    ΨΑΛΙΔΑΣ.
    »’Εις την Τζαμουριαν, ειναι και το περιφημο Σουλι ή Κακοσουλι, αυτη η περιοχη των χωριων τουτων εκατοικειτο απο Γραικους πολεμικους, ….»»

    ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΑΙ Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΤΟΥΣ ΟΝΟΜΑΖΕΙ ΡΩΜΑΙΓΟΥΣ .
    Ο Βελή πασάς, στην αλληλογραφία με τον πατέρα του, ονομάζει τους Σουλιώτες Ρωμέους. Ρομέγους .
    Επισης και ο μουσουλμάνος Αλβανος αξιωματούχος του Αλή Μπεκίρ Τζογαδούρος τους ονομαζει Ρωαμιους
    «Ακόμη, εφένδη μου, δόστους κι έναν παπάν ότι οι Ρομέγη χωρής παπάν δεν ημπορούν να γκάμουν.»
    ΑΡΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΚΕΙΝΗΣ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥΣ ΟΝΟΜΑΖΑΝΕ ΡΩΜΙΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ Ο ΙΔΙΟΣ Ο ΑΛΗ ΠΑΣΑΣ ΤΟΥΣ ΔΙΑΧΩΡΙΖΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ .
    ΒΕΒΑΙΑ ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΕΘΝΙΚΙΣΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΤΟΥΣ ΒΓΑΛΟΥΝ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΑΛΛΑ ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΤΟΥΣ ΟΠΩΣ Ο ΑΛΗ ΠΑΣΑΣ ΚΑΤΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΘΑ ΞΕΡΑΝΕ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΘΕΩΡΟΥΣΑΝΕ ΑΛΒΑΝΟΥΣ ΑΛΛΑ ΡΩΜΙΟΥΣ .

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΜΠΟΤΣΑΡΗ ΣΤΟΝ ΛΟΡΔΟ ΒΥΡΩΝΑ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΑΝ ΗΤΑΝ Η ΟΧΙ ΕΛΛΗΝΑΣ

    η τελευταία επιστολή τού Μάρκου, πρίν από τόν ηρωϊκό θάνατό του απευθύνονταν ακριβώς στόν Λόρδο Βύρωνα και, μεταξύ άλλων, τόν ενημερώνει γιά τήν πολεμική επιχείρηση πού προετοίμαζε. Η επιστολή του εκείνη, τής 8ης Αυγούστου 1823, έχει ως εξής :
    «…Τό γράμμα σας, …με ενέπλησε χαράς. Η εξοχότης σας είναι ακριβώς ο άνθρωπος πού μάς εχρειάζετο. Κανέν εμπόδιον άς μή σταματήση τόν ερχομόν σας εις τό μέρος τούτο τής Ελλάδος.
    Πολυάριθμος στρατός μάς απειλεί, αλλά μέ τήν βοήθειαν τού θεού και τής εξοχότητός σας θά εύρη εδώ τήν πρέπουσαν αντίστασιν.»
    «Απόψε σκοπεύω κάτι νά επιχειρήσω εναντίον ενός σώματος Αλβανών εξ έξη έως επτά χιλιάδων, στρατοπεδευμένων σιμά εις αυτό τό μέρος…
    …….
    ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΑΥΤΗ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΤΟΥ ΜΟΥΣΤΑΗ ΠΑΣΑ Ο ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ ΣΚΟΤΩΘΗΚΕ

    ΝΑ ΚΑΙ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΔΥΚΝΥΕΙ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ .ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΠΩΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΗΚΑΝ ΑΝΩΠΙΟ ΤΩΝ ΤΟΤΕ ΑΛΒΑΝΩΝ-ΣΚΙΠΕΤΑΡΗΔΩΝ .

    Συνθήκη της 15ης Ιανουαρίου 1821

    Ημείς οι υπογεγραμμένοι Αγαδο-Αλβανοί και Καπετανέοι Σουλιώται ορκωνόμεθα ο καθείς εις την Πίστιν του, να βαστάξωμεν το παρόν γράμμα στερεόν, βέβαιον και αμετάτρεπτον και ότι, επειδή και ο Αφέντης μας Αλή Πάσσας, πολιορκείται στενά από τον Ισμαήλ και λοιπούς Πασσάδες, να ήμαστε αδέλφια, ένα κορμί και μία ψυχή, και να χύσωμεν το αίμα μας δια το σελαμέτι (σωτηρία) αυτού του Αφεντός και, εάν κανένας από ημάς τους Τουρκους γένη άπιστος και αρνηθή τον όρκον, να ήναι όξω από το ντιν-ισλάμ και να αποθάνη Οβριός ειδέ και από ημάς του Ρωμιους κανένας, να ήναι αρνητής του Χριστού. Αυτά στέργομεν όλοι μας, και, ως άνωθεν, μεθ΄όρκους μας υπογράφομεν
    Σούλι 15 Ιανουαρίου 1821

    Οι Αγάδες Αλβανοί
    (Τ.Σ.)
    Σιλιχτάρ Πόττας
    Άγο Μουχουρδάρης
    Ταχήρ Αμπάζης
    Τσέγκο Βέγης
    Μουρτοτσάλης
    Ελμάς Μέτσης
    Σουλεϊμάν Μέτος
    Λεάζ Λουλέχης
    Κοζτάρ Μίτσανης
    Χασσάν Πελούσης
    Τέμης Σαλίτσας

    Οι Καπεταναίοι Σουλιώται
    Μάρκος Βότσαρης
    Νότης Βότσαρης
    Γεώργιος Δράκος
    Κίτσος Τζαβέλλας
    Γιώτης Δαγγλής
    Λάμπρος Βέϊκος
    Τούσας Ζέρβας
    Νάστος Καραμπίνης
    Κίτσος Διαμαντή Τσαβέλλας
    Κότσης Λώπης

    ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΠΩΣ Ο ΚΑΘΕ ΕΝΑΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΕΤΕ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΣΥΜΦΩΝΙΑ.

    ΟΙ ΜΕΝ ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΝΤΕ ΩΣ ΑΛΒΑΝΟΙ [ ΕΘΝΟΤΙΚΑ] ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΙ [ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ].

    ΕΝΩ ΟΙ ΔΕ ΩΣ ΡΩΜΙΟΙ [ ΕΘΝΟΘΡΗΚΣΕΥΤΙΚΑ ] ΚΑΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ [ ΤΟΠΙΚΑ ] .
    ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΜΠΟΔΙΖΕ ΤΟΥΣ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΑΝ ΗΤΑΝ »’ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ »» ΝΑ ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΥΠΟΓΡΑΨΟΥΝ ΩΣ »ΑΛΒΑΝΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ»’
    Η »’ΑΛΒΑΝΟΙ ΡΩΜΙΟΙ»’ ΟΠΩΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΠΟΥ ΥΠΕΓΡΑΨΑΝ ΩΣ »ΑΛΒΑΝΟΙ» ΚΑΙ ΩΣ »ΤΟΥΡΚΟΙ» .
    ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΤΟ ΕΚΑΝΑΝ .
    ΓΙΑΤΙ ΑΠΛΑ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΛΒΑΝΟΙ .

    TΩΡΑ ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥ ΜΙΛΟΥΝΤΑΝ ΣΤΟ ΟΡΕΙΝΟ ΣΟΥΛΙ ΕΧΟΥΜΕ ΤΙΣ ΕΞΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ .

    ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ »»’ η τε Αλβανική και Ελληνική γλώσσα ομιλείτο παρ’ αυτοίς»»

    ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΟΥΤΟΝΙΚΑΣ »’΄Λαλείτε η ελληνικη και η αλβανικη διαλεκτος»’

    ΔΗΛΑΔΗ ΕΧΟΥΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΣΟ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΟΣΟ ΚΑΙ ΜΗ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΠΟΥ ΕΖΗΣΑΝ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ ΟΤΙ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΕΞΙΣΟΥ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΓΛΩΣΣΕΣ .

    Η ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΤΟΥΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΟΥΣ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΙΔΡΥΣΑΝΕ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑΤΟΔΟΤΗΣΑΝΕ .
    ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΤΟ ΟΡΕΙΝΟ ΣΟΥΛΙ
    Οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στην ορεινή περιοχή του Σουλίου, δημιούργησαν αρχικά τέσσερα χωριά, το Σούλι (ή Κακοσούλι), τη Σαμονίβα, την Κιάφα και το Αβαρίκο, μισή ώρα το ένα από το άλλο, που όλα μαζί αποτελούσαν το λεγόμενο ‘Τετραχώρι’.
    Αργότερα, δημιούργησαν άλλα επτά χωριά, το Τσεκούρι, το Αλποχώρι, το Παλιοχώρι, την Γκιονάλα, το Περιχάτι, τα Βίλια και τους Κοντάντες,
    ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΑ ΑΛΒΑΝΙΚΑ ΤΟΠΟΝΥΜΙΑ [ ΣΟΥΛΙ , ΚΙΑΦΑ ] ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΠΩΣ ΑΛΠΟΧΩΡΙ ΠΑΛΙΟΧΩΡΙ ΤΣΕΚΟΥΡΙ ΚΛΠ , ΗΔΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ , ΟΣΟ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΕΤΡΑΧΩΡΙ ΚΑΙ ΕΦΤΑΧΩΡΙ ΟΠΩΣ ΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΝ ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΩΡΙΑ.
    ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΙΔΡΗΘΥΚΑΝΕ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

    Χαρακτηριστική υπήρξε και η τοπική σημαία ΤΟΥ 1770-1780 με την ανορθόγραφη επιγραφή «ΑΠΟΓΟΝΙ ΤΟΥ ΠΥΡΟΥ» που σώζεται μέχρι τις μέρες μας.

    ΤΟ ΑΥΤΟ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΤΖΑΒΕΛΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΓΡΑΨΕ ΣΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑ , ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣΕ Ο ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗΣ ΤΟ 1984 .
    ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΑΛΒΑΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΜΠΟΤΣΑΡΗ ΠΟΥ ΕΠΙΣΗΣ ΣΥΝΕΤΑΞΕ ΣΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑ.ΕΚΕΙ ΦΙΑΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΗΤΑΝ ΑΜΙΓΩΣ ΔΙΛΓΩΣΣΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ .

    ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΟΤΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΥΠΑΡΞΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΓΡΑΜΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕ ΛΑΤΙΝΙΚΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΠΡΙΝ.

    Το παλαιότερο γνωστό τυπογραφημένο βιβλίο στα Αλβανικά είναι το Μεσάρι (Meshari) ή σύνοψη θείας λειτουργίας, γραμμένο από τον Γκιον Μπουζούκου (Gjon Buzuku), καθολικό ιερέα, το 1555.[4]

    ΟΠΟΙΟΣ ΑΛΒΑΝΟΣ ΑΡΑ ΗΘΕΛΕ ΕΓΡΑΦΕ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕ ΛΑΤΙΝΙΚΟΥΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ .ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΚΑΝΑΝΕ ΟΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ .

    ΣΥΝΕΠΩΣ ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΜΠΟΔΙΖΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΤΙΘΕΤΕ »’ΑΛΒΑΝΟΥΣ» ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΝ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΛΑΛΙΑ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ.
    ΔΕΝ ΤΟ ΚΑΝΑΝΕ ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΛΒΑΝΟΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΜΙΛΑΓΑΝΕ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΠΟΤΕ ΓΡΑΦΑΝΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ.

    ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΙΧΑΝΕ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΜΙΑ ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ.
    ΔΕΚΑΔΕΣ ΜΑΧΕΣ ΔΩΣΑΝΕ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΩΝ [ ΛΙΑΜΠΗΔΩΝ ΤΣΑΜΗΔΩΝ ΤΟΣΚΗΔΩΝ ΚΑΙ ΓΚΕΚΗΔΩΝ ] .
    ΓΝΩΣΤΑ ΑΥΤΑ. .

    ΕΝΩ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΕΡΙ »ΑΛΒΑΝΩΝ» ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΟΠΩΣ ΤΟΥ ΦΙΝΕΥ ΠΑΡΑΠΑΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ »ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ» , ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΕΡΙ »’ΕΛΛΗΝΩΝ » ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ
    ΝΑ ΜΕΡΙΚΕΣ ΤΕΤΟΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΟΔΥΚΝΥΟΥΝ ΤΟΣΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΤΟΥΣ.

    »»»’Ο Leake στο έργο του «Researches in Greece», αναφέρει , πως «στην ακμή τους οι Σουλιότες είχαν στην κατοχή τους ολόκληρο τον κάμπο του Γλυκύ, με ριζότοπους και αραποσιτοχώραφα. Για την καλλιέργεια των κτημάτων χρησιμοποιούσαν τους Έλληνες της περιοχής»».
    ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ ΟΤΙ ΣΤΟ ΚΑΜΠΟ ΤΟΥ ΓΛΥΚΗ ΓΕΙΤΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ ΠΡΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ , ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΜΙΛΟΥΣΑΝΕ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΔΥΟ ΓΛΩΣΣΕΣ ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΟΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ . ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΕ ΩΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ LEAKE .
    ΕΙΝΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΤΟΥ ΑΧΕΡΟΝΤΑ ΠΟΤΑΜΟΥ-ΦΑΝΑΡΙ , ΤΟΥ ΚΑΜΠΟΥ ΝΟΤΙΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ-ΚΑΜΠΟΣ ΓΛΥΚΗΣ ΔΗΛΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΩΝ ΣΟΥΛΙΟΤΟΧΩΤΙΩΝ ΟΠΟΥ ΣΥΦΜΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΣΜΑ ΘΕΣΠΡΩΤΟ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΣΕ ΑΝΤΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΡΕΒΕΖΗΣ ΑΡΤΑΣ ΠΩΓΩΝΙΟΥ ΚΑΙ ΚΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΟΝΟΓΛΩΣΣΟΙ .ΔΗΛΑΔΗ ΟΜΙΛΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ , ΣΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΧΕΡΟΝΤΑ ΠΟΤΑΜΟΥ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ ΗΠΕΙΡΩΤΕΣ ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΑΜΙΓΩΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ.
    ΔΗΛΑΔΗ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΠΩΣ ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΕΛΛΔΑ ΟΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ [ ΤΗΣ ΘΗΒΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ] ΠΟΛΕΜΗΣΑΝ ΤΟ 1821 ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΩΝ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ ΑΜΙΓΩΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ [ ΠΧ ΤΗΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ, ΑΙΤΟΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ ] ΕΤΣΙ ΕΓΙΝΕ ΚΑΙ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΟΠΟΥ ΟΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ0 ΔΥΤΙΚΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΠΟΛΕΜΗΣΑΝΕ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΜΙΓΩΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΥΣ ΑΡΤΙΝΟΥΣ ΠΡΕΒΕΖΑΝΟΥΣ ΠΩΓΩΝΙΣΙΟΥ ΚΑΙ ΙΩΝΝΙΤΕΣ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΩΝ .

    Ο Λόρδος Byron περιγράφει τους Σουλιότες ως «κακότροπους Ρωμαίους που μιλούν λίγα Ιλλυρικά»»
    EΛΛΗΝΕΣ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΔΗΛΑΔΗ ΑΦΟΥ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΡΩΜΕΙΚΑ ΜΙΛΟΥΝ ΚΑΙ ΛΙΓΑ ΙΛΥΡΙΚΑ .

    »οι Ορθόδοξοι Σουλιότες, ένα θαυμαστό μείγμα από Έλληνες και εξελληνισμένους Αλβανούς, που κέρδισαν τον θαυμασμό του Byron.» [William Miller, ]»;

    ΑΥΤΟ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΤΕ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΥΣΤΡΙΑΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ .
    Να δούμε τι λέει και η ανακριτική έκθεση των Αυστριακών όταν συνέλαβαν τον Ρήγα:

    »’Μετά την απελευθέρωσιν δε της Πελοποννήσου ήθελε να εισβάλη εις την Ήπειρον, να ελευθερώσει και ταύτην την χώραν, να συνενώση τους Μανιάτας μετά των άλλων Ελλήνων στασιαστών, των καλουμένων Κακοσουλιωτών»»

    ΑΡΑ ΗΔΗ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΟΙ ΑΥΣΤΡΙΑΚΟΙ ΤΟΥΣ ΟΝΟΜΑΖΑΝΕ ΕΛΛΗΝΕΣ .

    »Με τη φράση «Εκείνο το ελληνικό φύλο που κατοικεί στο βουνό Σούλι…» αρχίζει την περιγραφή του για το Σούλι ο Γερμανός διπλωματης Bartholdy («Voyage en Grece fait dans les Anees 1803 et 1804».

    Ο William Eton αναφέρει και αυτός , στο βιβλιο «A Survey of the Turkish Empire» (1798) ,τα εξης
    για τους στρατιώτες του Αλη Πασα τους οποιους ονομαζει »»’as they were all Albanians»»» ,
    ενώ αναφερει τους Σουλιωτες ως »»Greek inhabitants of the mountain of Sulli»»’
    Δηλαδη Ελληνες οι μεν Αλβανοι οι δε .

    ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΠΑΡΑΘΕΤΟΥΝ ΟΣΟΙ ΤΟΥΣ ΒΑΦΤΙΖΟΥΝ ΑΛΒΑΝΟΥΣ .

    ΕΤΣΙ ΚΑΤΑΡΙΠΤΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΕΙΤΕ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΕΙΤΕ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑΚΟΥ ΤΩΝ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ .
    ΑΦΟΥ ΤΟΣΟ ΣΤΗ ΛΑΛΙΑ [ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ] ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s